¹ბს-263-4(ბ-06) 5 დეკემბერი, 2006წ.

თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე),

ლალი ლაზარაშვილი (მომხსენებელი), ნუგზარ სხირტლაძე

სხდომის მდივანი _ გ. ილინა

განმცხადებლები – მ. გ-ი, თ. კ-ა (არ გამოცხადდა), დ. გ-ა (არ გამოცხადდა), ნ. დ-ე (არ გამოცხადდა), თ. თ-ი, ლ. ბ-ე, ლ. ქ-ე, თ. მ-ი (არ გამოცხადდა), წარმომადგენელი მ. ჭ-ა, რ. მ-ი (არ გამოცხადდა)

მოწინააღმდეგე მხარეები – შპს “ც..…”, წარმომადგენლები თ. ქ-ი, ნ. ყ-ი (მოსარჩელე); საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრო, წარმომადგენელი ნ. წ-ი; თბილისის საკრებულო, წარმომადგენლები ფ. ნ-ე, დ. დ-ი; თბილისის მერია, წარმომადგენელი მ. შ-ი; საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტრო (არ გამოცხადდა); ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების პრივატიზებისა და აღრიცხვის სამმართველო (არ გამოცხადდა); ქ. თბილისის არქმშენინსპექცია, მთავარი არქმშენინსპექცია (ამჟამად ქ. თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახური _ არ გამოცხადდა)

მესამე პირი – საქართველოს საპატრიარქო, წარმომადგენელი დ. ლ-ა (არ გამოცხადდა); შპს “ლ...”; არარეგისტრირებული კავშირი “...” (არ გამოცხადდა)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2005 წლის 20 დეკემბრის განჩინება

დავის საგანი – კანონიერ ძალაში შესული განჩინების ბათილად ცნობა და საქმის წარმოების განახლება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2005 წლის 20 დეკემბრის განჩინებით დაკმაყოფილდა მხარეთა შუამდგომლობა და დამტკიცდა მორიგება შემდეგი პირობებით:

1. შპს “ც...” ითვალისწინებს ქ. თბილისის საკრებულოს, საქართველოს საპატრიარქოს, საზოგადოების განსაკუთრებულ დამოკიდებულებას კრწანისის ისტორიული ომის მონაწილეთა მიმართ, რის გამოც შეუძლებელი ხდება თბილისში, …... ქ.¹56-ში მდებარე შენობის რეკონსტრუქცია სასტუმრო-კომპლექსის დატვირთვით. აღნიშნული შენობა შპს “ც...” შეიძინა 1999 წელს აუქციონზე და მოიპოვა მასზე საკუთრების უფლება. დავის დასრულების მიზნით შპს “ც...” სახელმწიფოს სასარგებლოდ თმობს მის საკუთრებაში არსებულ ქ. თბილისში, ... ქ. ¹56-ში მდებარე 700 კვ.მ მიწის ნაკვეთს, 2301 კვ.მ მიწის ნაკვეთს და მასზე განთავსებულ შენობა-ნაგებობებს ფართობით 2431.23 კვ.მ, აგრეთვე ქ. თბილისში, ... ქ.¹54-ის მიმდებარედ მდებარე 1500 კვ.მ მიწის ნაკვეთს და ქ. თბილისში, ... ქ.¹54-ში მდებარე 491 კვ.მ მიწის ნაკვეთს მშენებარე შენობა-ნაგებობით, მასზე არსებული “კრწანისის ბრძოლის ველის” მოსაწყობად. ქონება უფლებრივად უნაკლოა და მესამე პირებს მასზე პრეტენზიის განცხადება არ შეუძლიათ;

2. საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრო შპს “ც...” ქონებას გადასცემს მისი პირდაპირი განკარგვის თაობაზე საქართველოს პრეზიდენტის განკარგულების გამოცემის შემდეგ, რაზედაც გაფორმდება მიღება-ჩაბარების აქტი;

3. შპს “ც...” გადაეცემა ... ქ.¹7-ში მდებარე 5410 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და მასზე განლაგებული შენობა-ნაგებობები ¹1, ¹2, ¹3, ¹4, ¹5, აგრეთვე მშენებარე ნაგებობა;

4. შპს “ც...” გადაცემული ქონება წარმოადგენს ნივთობრივად და უფლებრივად უნაკლო ნივთს, რაზედაც მესამე პირებს პრეტენზია არ გააჩნიათ;

5. საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილისა და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტის თანახმად, შეწყდეს წარმოება ადმინისტრაციულ საქმეზე შპს “ც...” სარჩელისა გამო საქართველოს კულტურის სამინისტროს 08.04.2003წ. ¹3/97 და საქართველოს ურბანიზაციისა და მშენებლობის სამინისტროს ¹13 ერთობლივი ბრძანების, ქ. თბილისის საკრებულოს 25.03.2003წ. ¹12 დადგენილების, ქ. თბილისის პრემიერის 31.03.2003 წ. ¹342 განკარგულების, ქ. თბილისის არქმშენინსპექციის 02.04.2003წ. ¹15 ბრძანების, საქართველოს ურბანიზაციისა და მშენებლობის სამინისტროს მთავარი არქმშენინსპექციის 10.06.2003წ. ¹მი-117/15 დადგენილების, ქ. თბილისის საკრებულოს 20.06.2003წ. ¹54 დადგენილების ბათილად ცნობის, სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამმართველოსათვის ადმინისტრაციული აქტის გამოცემის დავალებისა და მოპასუხეებისათვის შპს “ც...” სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის კომპენსაციის სახით 7225890 აშშ დოლარისა და 775568 ლარის გადახდევინების თაობაზე, მოპასუხეების _ ქ. თბილისის საკრებულოს, ქ. თბილისის მერიის, საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროს, საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს, საქართველოს არქმშენინსპექციის, ქ. თბილისის მთავარი არქმშენინსპექციის, ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამმართველოს, შპს “ლ...”, საქართველოს საპატრიარქოს, არარეგისტრირებული კავშირი “...” მიმართ, აგრეთვე ქ. თბილისის საკრებულოს შეგებებული სარჩელისა გამო ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოსა და შპს “ც...” შორის 06.10.1999წ. ხელშეკრულების, 21.09.1999წ. კონკურსის შედეგების, სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოს მიერ 26.04.2000წ. ¹23/1128 საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის ბათილობის და საჯარო რეესტრის შესაბამისი მონაცემების ამოშლის, ქ. თბილისის პრემიერის 29.02.2000წ. ¹104 განკარგულების, მიწის ნაკვეთის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობის და საჯარო რეესტრის შესაბამისი მონაცემების ამოშლის, ქ. თბილისის პრემიერის 08.07.2002წ. ¹371 განკარგულების, მიწის ნაკვეთის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობის და საჯარო რეესტრის შესაბამისი მონაცემების ამოშლის, აგრეთვე შპს “ც...” 100000000 ლარის დაკისრების თაობაზე მოპასუხეების _ შპს “ც..., ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამმართველოსა და თბილისის მთავრობის (ქ. თბილისის მერიის) მიმართ.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის ამავე განჩინებით საქმეზე შეწყდა წარმოება მხარეთა მორიგების გამო და გაუქმდა ამ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 7 ივლისის გადაწყვეტილება.

2006 წლის 10 თებერვალს საქართველოს უზენაეს სასამართლოს განცხადებით მიმართეს მ. გ-მა, თ. კ-ამ, დ. გ-ამ, ნ. დ-ემ, თ. თ-მა, ლ. ბ-ემ, ლ. ქ-ემ, თ. მ-მა და რ. მ-მა, რომელთაც მოითხოვეს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2005 წლის 20 დეკემბრის განჩინების ბათილად ცნობა და საქმის წარმოების განახლება.

განმცხადებელთა მოთხოვნის საფუძვლები შემდეგში მდგომარეობდა:

განმცხადებლები არიან საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრთა უფლებების დაცვის ასოციაციის წევრები, რომელთა მიერ კოოპერატიულ ბინათმშენებლობაში გადახდილი თანხები აღიარებულია შიდა ვალად “სახელმწიფო ვალის შესახებ” კანონის 48-ე მუხლის “ზ” პუნქტის თანახმად.

სადავო განჩინებით დამტკიცებული მორიგების პირობებში აღნიშნულია, რომ გადასაცემი ქონება ნივთობრივად და უფლებრივად უნაკლოა. ეკონომიკური განვითარების სამინისტრომ მორიგებაში აღნიშნულის მითითებით სასამართლო შეცდომაში შეიყვანა, რამდენადაც შპს “ც...” გადაცემული ქონება არ წარმოადგენდა უფლებრივად უნაკლო ნივთს.

2001 წელს “სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ” კანონის მე-12 მუხლს დაემატა მე-4-5 პუნქტები, სადაც ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს დაევალა კოოპერატიული ბინათმშენებლობის დაუმთავრებლობის შედეგად წარმოშობილი ვალდებულებების ნაწილობრივ ანაზღაურების მიზნით, 2005 წლის ჩათვლით, საქართველოს პრეზიდენტისათვის წარედგინა წინადადებები მათთვის გარკვეული საპრივატიზაციო სახელმწიფო ქონების პირდაპირი მიყიდვის წესით გადაცემის შესახებ, რა დროსაც ბინის სანაცვლოდ მისაღები საკომპენსაციო თანხა ჩაითვლებოდა გადაცემული ქონების ღირებულებაში.

ზემოაღნიშნულის საფუძველზე საქართველოს ეკონომიკური განვითარების მინისტრის 2004 წლის 31 აგვისტოს ¹1-1/82 ბრძანებით თბილისში, ... ქ.¹7-ში მდებარე 5410კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და მასზე განლაგებული ¹1, ¹2, ¹3, ¹4, ¹5 შენობა-ნაგებობებისა და მშენებარე ნაგებობის გასაყიდი ფასი განისაზღვრა 1800000 აშშ დოლარით. აღნიშნული ბრძანების მე-2 პუნქტით საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრთა უფლებების დაცვის ასოციაციას დაევალა ზემოაღნიშნული ქონების მიმღები პირების შესახებ ინფორმაციის წარდგენა საკომპენსაციო თანხების მიღების ნაცვლად სახელმწიფო ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით გადასაცემად, რაც ასოციაციის მიერ შესრულდა.

ეკონომიკური განვითარების სამინისტრომ არ შეასრულა აღნიშნული ბრძანება, რის გამოც 2005 წლის 1 ივლისს საქართველოს პარლამენტმა მიიღო დადგენილება ¹1879-რს, რომლითაც საქართველოს მთავრობას დაევალა საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრებზე მიზნობრივად განაწილებული სახელმწიფო საპრივატიზებო ქონების გადაცემის შესახებ კონკრეტული პროექტების მომზადება და პრეზიდენტისათვის წარდგენა 2005 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ კანონის მე-9 მუხლის შესაბამისად. მიუხედავად ამისა, არც საქართველოს მთავრობამ შეასრულა ზემოაღნიშნული დადგენილება, რის გამოც 2005 წლის 27 ივლისს ადმინისტრაციული საჩივრით მიმართეს საქართველოს მთავრობას, რომელმაც უარი განაცხადა საჩივრის განხილვაზე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2005 წლის 20 დეკემბრის განჩინებით დამტკიცებული მორიგების პირობების თანახმად, შპს “ც...” გადაეცა სწორედ ის ქონება, რომელიც მიზნობრივად იყო განაწილებული განმცხადებლებზე ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის საფუძველზე და ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის “დ” ქვეპუნქტის თანახმად, ამ აქტს უნდა მოჰყოლოდა სამართლებრივი შედეგი, კერძოდ, საქართველოს პრეზიდენტს უნდა გამოეცა განკარგულება პირდაპირი განკარგვის წესით ქონების მათზე გადაცემის შესახებ.

განმცხადებელთა მოსაზრებით, ისინი ჩაბმული უნდა ყოფილიყვნენ საქმეში ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის თანახმად, რადგან სადავო განჩინებით დამტკიცებული მორიგების პირობებით მათ მიადგათ პირდაპირი და უშუალო ზიანი. ეკონომიკური განვითარების სამინისტრომ უგულებელყო მის მიერ მიღებული ბრძანება, პარლამენტის დადგენილება და ხელშეკრულება დადო იმ ნივთზე, რომელიც უფლებრივად არ იყო უნაკლო, მათზე მიზნობრივად იყო განაწილებული და შეფასებული.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, განმცხადებლების მოსაზრებით, სადავო განჩინებით დამტკიცებული მორიგების პირობები ლახავდა მათ უფლებებს და არსებობდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის “გ” ქვეპუნქტით გათვალისწინებული განჩინების ბათილად ცნობის საფუძველი.

განცხადების სასამართლო განხილვისას განმცხადებლებმა დამატებით განმარტეს შემდეგი:

წლების განმავლობაში სახელმწიფოს მიერ ვერ იქნა უზრუნველყოფილი მათ მიმართ აღიარებული საშინაო ვალის ფულადი სახით გასტუმრება, რის გამოც რიგ კანონებში შეტანილ იქნა ცვლილებები, რომელთა თანახმად, საშინაო ვალის გასტუმრება უნდა მომხდარიყო სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონებით. კონკრეტულად, “სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ” კანონის მე-12 მუხლის მე-4-5 პუნქტებით დადგინდა, რომ კოოპერატიული ბინათმშენებლობის დაუმთავრებლობის შედეგად წარმოშობილი ვალდებულებების ნაწილობრივ ანაზღაურების მიზნით, ამ პირთა თანხმობისას, საქართველოს ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტროს 2001 წლიდან 2005 წლის ჩათვლით საქართველოს პრეზიდენტისათვის უნდა წარედგინა წინადადებები მათთვის გარკვეული საპრივატიზებო სახელმწიფო ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით გადაცემის შესახებ, რა დროსაც ბინის სანაცვლოდ მისაღები საკომპენსაციო თანხა ჩაითვლება გადაცემული სახელმწიფო ქონების ღირებულებად. სახელმწიფო ქონების პირდაპირი მიყიდვის საკითხს წყვეტდა საქართველოს პრეზიდენტი. კანონის აღნიშნული ნორმის თანახმად, ასოციაციამ თბილისის მერიისა და პრემიერის წინაშე დასვა საკითხი სახელმწიფო უზრუნველყოფის სამსახურის ბალანსზე რიცხული, თბილისში, ... ქ.¹7-ში მდებარე მშენებარე სასტუმროს შენობის გადაცემის შესახებ. აღნიშნული ქონება არ იყო შეტანილი საპრივატიზებო ნუსხაში, რის შესახებ 2003 წლის 7 მაისს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრომ აცნობა სახელმწიფო უზრუნველყოფის სამსახურს. ამ უკანასკნელმა 2003 წლის 20 მაისის წერილით თანხმობა გამოთქვა, მითითებული ობიექტი შესულიყო საპრივატიზებო ნუსხაში, რათა შემდგომში იგი გადაცემოდა ასოციაციას.

საქართველოს ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტროს 2003 წლის 7 აგვისტოს ¹01/01-01/151 ბრძანებით დამტკიცდა 2003 წლის საპრივატიზებო ობიექტების დამატებითი ნუსხა, “სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ” კანონის მე-3 მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, სადაც შეტანილ იქნა ზემოაღნიშნული ქონება.

2004 წლის 31 აგვისტოს საქართველოს ეკონომიკური განვითარების მინისტრმა გამოსცა ¹1-1/82 ბრძანება საშინაო ვალის დაფარვის მიზნით, რომლის თანახმად განისაზღვრა ქინების საწყისი ფასი 1800000 აშშ დოლარით. ასოციაციას ეთხოვა ქონების მიმღები პირების შესახებ ინფორმაციის წარდგენა საკომპენსაციო თანხების მიღების ნაცვლად “სახელმწიფო ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით გადაცემის წესის შესახებ” დებულების მე-10 მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად.

სადავო განჩინებით დამტკიცებული მორიგების აქტი წარმოადგენდა ადმინისტრაციულ გარიგებას ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 65-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად. ამავე კოდექსის 67-ე მუხლის თანახმად, ადმინისტრაციული ხელშეკრულება, რომელიც ზღუდავს მესამე პირის უფლებებს, ძალაში შედის მხოლოდ მესამე პირის მიერ წერილობითი თანხმობის შემდეგ. ამავე მუხლით, ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია, აცნობის მესამე პირს, რომლის ინტერესებსაც შეეხება ადმინისტრაციული გარიგება, ხოლო დაინტერესებულ მხარეს უფლება აქვს, ადმინისტრაციული ხელშკრულების დადებამდე წარადგინოს საკუთარი მოსაზრება. ამდენად, კანონმდებლის მიერ იმპერატიულად არის განსაზღვრული ადმინისტრაციული გარიგების ძალაში შესვლის პირობა და იგი დამოკიდებულია იმ მესამე პირის წერილობით თანხმობაზე, რომლის ინტერესებსაც ეხება გარიგება. განცხადების დაკმაყოფილება დამოკიდებულია სწორედ იმ გარემოებაზე, არიან თუ არა ისინი დაინტერესებული მესამე პირები, რომელთა ინტერესებსაც შეეხო სადავო გარიგება, შესაბამისად, განჩინება და ვალდებული იყო თუ არა სამინისტრო, ეცნობებინა მათთვის ხელშეკრულების დადების შესახებ.

განმცხადებელთა მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში არსებობდა დაინტერესებული მხარის კანონიერი ნდობა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-9 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ წერილობითი დოკუმენტების საფუძველზე, რომელთა წარმოება ხდებოდა წლების განმავლობაში. სადავო ქონების საპრივატიზებო ნუსხაში შეტანა მოხდა მიზნობრივად. სამინისტრომ აღნიშნული ბრძანების გამოცემის შემდეგაც გააგრძელა ადმინისტრაციული წარმოება. სამინისტროს მიერ 2004 წელს გამოცემული ბრძანება არის ინდივიდუალური ადმინისტრაციული აქტი, რომელსაც უნდა მოჰყოლოდა სამართლებრივი შედეგი და, ამდენად, იგი იყო ადმინისტრაციული ორგანოს დაპირება, რომელიც ადასტურებდა, რომ მოცემული დაპირება შესრულდებოდა და ასოციაციის მიერ ინფორმაციის წარდგენის შემთხვევაში სამინისტრო წარდგინებით მიმართავდა პრეზიდენტს ქონების პირდაპირი მიყიდვის წესით გადაცემის შესახებ. თუკი სახელმწიფოს მიაჩნდა, რომ ადმინისტრაციული აქტი არ უნდა გამოეცა ან არ უნდა მიეცა დაპირება განმცხადებლებისთვის, რამაც გამოიწვია კანონიერი ნდობა, მას ბათილად უნდა ეცნო იგი, ან გამოეცხადებინა არარა აქტად, ან ძალადაკარგულად, რადგან სხვა შემთხვევაში ივარაუდებოდა, რომ სახელმწიფომ შეგნებულად აარიდა თავი კანონით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულებას, სპეციალურად გააჭიანურა 2005 წლის ბოლომდე ქონების გადაცემის პროცესი, რათა შემდგომში მის მოვალეებს აღარ ჰქონოდათ შესაძლებლობა, მოეთხოვათ კანონით გათვალისწინებული მოქმედების შესრულება, რადგან ეს მოქმედება ეკონომიკის სამინისტროს უნდა შეესრულებინა 2001 წლიდან 2005 წლის ჩათვლით. საყურადღებო იყო ისიც, რომ სამინისტროს კონკრეტულ შემთხვევაში არ გააჩნდა დისკრეციული უფლებამოსილება, განეკარგა ქონება, რადგან მან ეს დისკრეციული უფლებამოსილება გამოიყენა მაშინ, როდესაც საპრივატიზებო ობიექტების ნუსხაში მიზნობრივად შეიტანა ქონება, რასაც ადასტურებდა არა მარტო ბრძანება, არამედ წერილობითი დოკუმენტები.

კანონიერ ძალაში შესული განჩინებით დამტკიცებული მორიგების მხარეებმა განცხადება არ ცნეს და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს წარმომადგენელმა განმარტა, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2005 წლის 20 დეკემბრის განჩინება არანაირად არ განსაზღვრავს განმცხადებელთა უფლებებსა და მოვალეობებს ერთი ან მეორე მხარის მიმართ. ამდენად, უსაფუძვლოა განმცხადებელთა არგუმენტი საქმეში მესამე პირებად მოწვევის შესახებ. აღნიშნული განჩინებით დამთავრებული საქმის წარმოება მიმდინარეობდა შპს “ც...” სარჩელისა გამო სხვადასხვა ადმინისტრაციული ორგანოების მიმართ ინდივიდუალური ადმინისტრაციული აქტების ბათილად ცნობის მოთხოვნით და აღნიშნული საქმე საერთოდ არ ეხებოდა განმცხადებლებს. ამასთან, უფლებრივად უნაკლოდ მიიჩნევა ნივთი იმ შემთხვევაში, როდესაც მესამე პირს შეუძლია წარუდგინოს მყიდველს პრეტენზია თავისი უფლების გამო; ნებისმიერი უფლებრივი დატვირთვა ნივთზე ნამდვილია იმ შემთხვევაში, თუ ასეთი უფლება რეგისტრირებულია საჯარო რეესტრში, რაც მოცემულ შემთხვევაში არ იყო განხორციელებული. არასწორია მითითება იმაზე, რომ განმცხადებლებს სადავო ნივთზე უფლება ეკონომიკის მინისტრის ბრძანების საფუძველზე წარმოეშვათ. აღნიშნული არის ბრძანება სადავო ქონების საწყისი ფასის განსაზღვრის შესახებ და იგი ვერანაირად ვერ წარმოშობდა ნივთზე უფლებას. ამასთან, ეკონომიკური განვითარების სამინისტრო არ წარმოადგენდა ქონების განმკარგავ სუბიექტს, იგი პრეზიდენტის განკარგულების აღმასრულებელი ფუნქციებით იყო აღჭურვილი. ვინაიდან არ არსებობდა განმცხადებლების მატერიალური უფლებები, შესაბამისად, სასამართლო არ იყო ვალდებული, განმცხადებლები პროცესუალურ სუბიექტებად მიეჩნია სადავო ქონების საკითხის გადაწყვეტისას.

ქ. თბილისის საკრებულოს წარმომადგენელმა განმარტა, რომ “სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ” კანონის თანახმად, სახელმწიფო ქონების პირდაპირი მიყიდვა მხოლოდ საქართველოს პრეზიდენტის პრეროგატივაა, ხოლო წინადადებებს მას წარუდგენს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრო. ასეთი წინადადებები წარდგენილიც რომ იყოს, სანამ პრეზიდენტი არ მიიღებს განკარგულებას აღნიშნულის თაობაზე, არანაირ კანონიერ ნდობაზე არ შეიძლება დავა. ეკონომიკური განვითარების სამინისტრო არ არის ის ორგანო, რომელსაც შეუძლია ერთპიროვნულად განკარგოს სახელმწიფო ქონება.

შპს “ც...” წარმომადგენლებმა განმარტეს, რომ უსაფუძვლოა განმცხადებლების პრეტენზია, რამდენადაც მხარეთა შორის მიღწეული მორიგების შედეგად განმცხადებლებს ზიანი არ მისდგომიათ. მორიგების აქტი კიდეც რომ გაბათილდეს, დავის საგანი უცვლელი დარჩება. ისინი დაობდნენ მშენებლობის შეჩერებაზე, ხოლო საკრებულო _ პრივატიზაციის ბათილად ცნობის თაობაზე. განმცხადებლებს ამ დავასთან არანაირი სამართლებრივი შემხებლობა არ აქვთ.

საქართველოს საპატრიარქოს წარმომადგენელმა განმარტა, რომ სახელმწიფო ქონების პირდაპირი მიყიდვის წესი ხორციელდება პრეზიდენტის ბრძანებულების საფუძველზე, ანუ ეკონომიკური განვითარების სამინისტრო არ იყო უფლებამოსილი, განეხორციელებინა აღნიშნული. იგი მხოლოდ გარიგების შუალედური მონაწილეა. ამასთან, გარიგების საგანი სხვა იყო, ანუ სადავო გარიგებაში განცხადების ავტორები ვერ ჩაერთვებოდნენ, თუ მონაწილეობას არ მიიღებდნენ სასამართლო პროცესში, ხოლო პროცესის მონაწილენი ვერ იქნებოდნენ, ვინაიდან დავის საგანი მათ არ ეხებოდა და, შესაბამისად, აღნიშნულ საქმეზე გამოტანილი გადაწყვეტილება მათ ინტერესებს ვერ შელახავდა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საქმის წარმოების განახლების შესახებ განცხადების საფუძვლების გამოკვლევის, განმცხადებლებისა და მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის შედეგად მიიჩნევს, რომ განცხადება არ უნდა დაკმაყოფილდეს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

“სახელმწიფო ვალის შესახებ” კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტის “ზ” ქვეპუნქტის თანახმად, სახელმწიფოს შიდა ვალად აღიარებულია კოოპერატიულ ბინათმშენებლობასთან დაკავშირებით სახელმწიფოს მიერ აღებული ვალდებულება.

“სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ” კანონის მე-12 მუხლის მე-4 და მე-5 პუნქტების თანახმად, განსაზღვრულია, რომ საქართველოში კოოპერატიული ბინათმშენებლობის დაუმთავრებლობის შედეგად წარმოშობილი ვალდებულების ნაწილობრივ ანაზღაურების მიზნით, ამ პირთა თანხმობისას, საქართველოს ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტრომ 2001 წლიდან 2005 წლის ჩათვლით საქართველოს პრეზიდენტს უნდა წარუდგინოს წინადადებები მათთვის გარკვეული საპრივატიზაციო სახელმწიფო ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით გადაცემის შესახებ, რომლის დროსაც ბინის სანაცვლოდ მისაღები საკომპენსაციო თანხა ჩაითვლება გადაცემული სახელმწიფო ქონების ღირებულებად; ამ შემთხვევაში სახელმწიფო ქონების პირდაპირი მიყიდვის საკითხს წყვეტს საქართველოს პრეზიდენტი.

საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის მინისტრის 2001 წლის 27 დეკემბრის ¹1-3/915 ბრძანებით დამტკიცებული დებულებით “საქართველოში დაუმთავრებელი კოოპერატიული ბინათმშენებლობის წევრებზე და მუნიციპალურ საწარმო “თ...” ხელშეკრულებით მომუშავე მძღოლთათვის საკომპენსაციო თანხების მიღების ნაცვლად სახელმწიფო ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით გადაცემის წესის შესახებ” განისაზღვრა მითითებული კატეგორიის პირებზე პირდაპირი მიყიდვის პროცედურა, რომელიც შემდეგი ძირითადი ეტაპებისაგან შედგებოდა:

ა. ყოველწლიურად ეკონომიკის სამინისტრო დაამტკიცებდა დაუმთავრებელი კოოპერატიული ბინათმშენებლობის წევრებზე ცენტრალური და ადგილობრივი მმართველობის ბიუჯეტებიდან საკომპენსაციო თანხების მიღების ნაცვლად სახელმწიფო ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით გადასაცემი ობიექტების ნუსხას;

ბ. საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების წევრთა უფლებების დაცვის ასოციაცია განსაზღვრავდა კოოპერატივების წევრებზე საპრივატიზებო ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით გადაცემის რიგითობას და სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს წარუდგენდა ინფორმაციას ქონების მიმღებ პირთა შესახებ, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ ქონების მიმღებისადმი განსაზღვრული სახელმწიფო ვალის ოდენობის მითითებით, ქონების მიმღების სანოტარო წესით დამოწმებული თანხმობის დართვით;

გ. სახელმწიფო ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით გადაცემის საკითხის გადასაწყვეტად სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრო საქართველოს პრეზიდენტს წარუდგენდა წინადადებას საპრივატიზებო სახელმწიფო ქონების დასახელების, მდებარეობის, საერთო ფართის, მისი ღირებულების, საპრივატიზებო სახელმწიფო ქონების მიმღები პირის ან პირთა ჯგუფის რეკვიზიტების, მათ მიმართ არსებული სახელმწიფო საშინაო ვალის ოდენობის შესახებ ინფორმაციის მითითებით;

დ. საქართველოს პრეზიდენტის მიერ პირდაპირი მიყიდვის ფორმით გადაცემის საკითხის დადებითად გადაწყვეტის შემთხვევაში, შესაბამისი გადაწყვეტილების მიღებიდან 20 კალენდარული დღის განმავლობაში, სამინისტროსა და მყიდველს შორის ფორმდებოდა სანოტარო წესით დამოწმებული ხელშეკრულება.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ, როგორც “სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ” კანონის, ისე საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის მინისტრის ზემოაღნიშნული ბრძანების თანახმად, დაუმთავრებელი კოოპერატიული ბინათმშენებლობის წევრებისათვის სახელმწიფო ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით გადაცემაზე გადაწყვეტილების მიმღები პირია საქართველოს პრეზიდენტი, ამასთან, აღნიშნული გადაწყვეტილების მიღება წარმოადგენს საქართველოს პრეზიდენტის დისკრეციულ უფლებამოსილებას. აღნიშნული, თავის მხრივ, ნიშნავს, რომ პირდაპირი მიყიდვის კონკრეტული პროცედურის დაწყება საქართველოს პრეზიდენტს არ ავალდებულებს, პირდაპირი მიყიდვის თაობაზე მიიღოს დადებითი გადაწყვეტილება, აქედან გამომდინარე კი ერთმნიშვნელოვნად ასეთი გადაწყვეტილების მოლოდინი სახელმწიფო ქონების სავარაუდო მყიდველს არ უნდა ჰქონდეს.

მოცემულ შემთხვევაში განმცხადებლებთან მიმართებაში ... ქ.¹7-ში მდებარე უძრავი ქონების გადაცემის მიზნით დაწყებული პირდაპირი მიყიდვის პროცედურა შეწყვეტილია ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს მიერ საქართველოს პრეზიდენტისათვის საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის მინისტრის 2001 წლის 27 დეკემბრის ¹1-3/915 ბრძანების შესაბამისად წინადადებების წარდგენის ეტაპზე. ეკონომიკური განვითარების სამინისტრომ, ისე, რომ დაუმთავრებელი კოოპერატიული ბინათმშენებლობის წევრებთან მიმართებაში საქართველოს პრეზიდენტისათვის აღნიშნული წინადადებები მითითებული ბრძანების შესაბამისად არ წარუდგენია და არ დალოდებია პირდაპირი მიყიდვის საკითხზე საქართველოს პრეზიდენტის დადებით ან უარყოფით გადაწყვეტილებას, დაამტკიცა მორიგება შპს “ც...” იმავე, ... ქ. ¹7-ში მდებარე შენობის თაობაზე. აღნიშნული მორიგების დამტკიცების შესახებ ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს არც დაუმთავრებელი კოოპერატიული ბინათმშენებლობის წევრებისათვის უცნობებია, რომლებთან მიმართებაშიც იმავე ქონებაზე დაწყებული ჰქონდა პირდაპირი მიყიდვის პროცედურა.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს მორიგების შინაარსზე, რომელიც დამტკიცდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სადავო განჩინებით. აღნიშნული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილის მე-2 პუნქტით განსაზღვრულია: “საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრო შპს “ც...” ქონებას გადასცემს მისი პირდაპირი განკარგვის თაობაზე საქართველოს პრეზიდენტის განკარგულების გამოცემის შემდეგ, რაზედაც გაფორმდება მიღება-ჩაბარების აქტი”. ამდენად, ამ განჩინებით არ მომხდარა ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს მიერ ქონების უშუალო განკარგვა, როგორც ამას განმცხადებლები უთითებენ. ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს თვითონ არც შეეძლო ქონების განკარგვა, რამდენადაც “სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ” კანონის მე-6 მუხლის მე-5 პუნქტით სახელმწიფო ქონების პირდაპირი მიყიდვის საკითხის გადაწყვეტა მხოლოდ და მხოლოდ საქართველოს პრეზიდენტის კომპეტენციაა. უზენაესი სასამართლოს მითითებული განჩინების არსებობა კი საქართველოს პრეზიდენტს არ ავალდებულებდა, მიეღო დადებითი გადაწყვეტილება შპს “ც...” ქონების პირდაპირი განკარგვის წესით პრივატიზების შესახებ, რამდენადაც ამ შემთხვევაში საქართველოს პრეზიდენტი, კანონის თანახმად, მოქმედებს დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში. ამდენად, სადავო განჩინების სამართლებრივი შედეგი არ ყოფილა და ვერც იქნებოდა ქ. თბილისში, ... ქ.¹7-ში მდებარე შენობის ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს მიერ უშუალო განკარგვა, რამდენადაც ამ საკითხზე გადაწყვეტილების მიმღებ პირს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრო არ წარმოადგენდა.

სამართლებრივად, ... ქ.¹7-ში მდებარე ქონება განკარგულია არა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სადავო განჩინების საფუძველზე, არამედ საქართველოს პრეზიდენტის 2006 წლის 13 იანვრის ¹10 განკარგულებით, რომლითაც ქ. თბილისში, ... ქ.¹7-ში მდებარე დაუმთავრებელი სასტუმროს შენობა და მასზე დამაგრებული 5410 კვ.მ მიწის ფართობი პირდაპირი მიყიდვის ფორმით გადაეცა შპს “ც...”; აღნიშნულ განკარგულებაში პირდაპირი მიყიდვის ფორმით გადაცემის საფუძვლად მითითებულია “სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ” კანონის მე-6 მუხლის მე-5 პუნქტი.

საგულისხმოა ასევე, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინების არსებობა არ აუქმებდა კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტის _ სახელმწიფო ქონების მართვის მინისტრის 2001 წლის 27 დეკემბრის ¹1-3/915 ბრძანებით განსაზღვრულ განმცხადებლებთან მიმართებაში პირდაპირი მიყიდვის წესებს და ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს არ ართმევდა უფლებას, ბოლომდე მიეყვანა ამ ბრძანების შესაბამისად განმცხადებლებთან მიმართებაში დაწყებული პირდაპირი მიყიდვის პროცედურა. ამასთან, აღნიშნული განჩინების არარსებობის პირობებშიც კი ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს განმცხადებელთა ინტერესების უგულებელყოფის გზით ასევე შეეძლო საქართველოს პრეზიდენტისათვის წარედგინა წინადადება არა განმცხადებელთათვის, არამედ შპს “ც...” ქონების პირდაპირი მიყიდვის წესით განკარგვის შესახებ.

ამდენად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინების სამართლებრივი შედეგი არ არის მატერიალურსამართლებრივი უფლების შეძენა შპს “ც...” მიერ ან განმცხადებლების მიერ ასეთი უფლების დაკარგვა. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს განმცხადებლების პოზიციას, რომ ამ განჩინებით მოხდა სადავო ქონების განკარგვა ეკონომიკის სამინისტროს მიერ და რომ მორიგების შესახებ განჩინების ბათილად ცნობას უკავშირდება მათი უფლებების აღდგენა ამ ქონებაზე. როგორც უკვე აღინიშნა, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინებით არ განსაზღვრულა ერთ-ერთი მხარის უფლება-მოვალეობანი განმცხადებელთა მიმართ და არ განკარგულა განმცხადებელთა მატერიალური უფლება.

ცხადია, რომ ეკონომიკური განვითარების სამინისტრომ მართლაც შელახა კოოპერატიული ბინათმშენებლობის დაუმთავრებლობის შედეგად დაზარალებულ მოქალაქეთა ინტერესები, მათი სამართლებრივი უსაფრთხოება და კანონიერი ნდობის უფლება, როდესაც მათთან მიმართებაში, მნიშვნელოვანი საფუძვლის არარსებობის პირობებში, ბოლომდე არ მიიყვანა სახელმწიფო ქონების მართვის მინისტრის 2001 წლის 27 დეკემბრის ¹1-3/915 ბრძანების შესაბამისად დაწყებული პროცედურა, საქართველოს პრეზიდენტს არ წარუდგინა შესაბამისი წარდგინება. მიუხედავად ამისა, აღნიშნული გარემოება განმცხადებლებს არ აქცევს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ბ” ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ პროცესუალურ სუბიექტებად, მოითხოვონ სადავო განჩინების ბათილად ცნობა. აღნიშნული ნორმა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობას ითვალისწინებს იმ შემთხვევაში, თუკი ერთ-ერთი მხარე არ იყო მიწვეული საქმის განხილვაში. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ამ შემთხვევაში კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით განსაზღვრული უნდა იყოს ერთ-ერთი მხარის უფლება-მოვალეობანი მოუწვეველი მხარის მიმართ ან განკარგული უნდა იყოს ამ მხარის მატერიალურსამართლებრივი უფლება.

პროცესუალური უფლება განუყოფელია შესაბამისი მატერიალური უფლებისაგან და მხოლოდ ამ უკანასკნელის არსებობის პირობებში წარმოიშობა, როგორც მისი იძულებითი გზით რეალიზაციის შესაძლებლობა. თუკი არ არსებობს მატერიალური უფლება, შესაბამისად, ვერ იარსებებს სასამართლოს მეშვეობით მისი დაცვის საპროცესო შესაძლებლობაც. იმავდროულად, სასამართლოსადმი უფლების დასაცავად მიმართვა უნდა იყოს დროული, მატერიალური უფლება, რომლის დაცვასაც განმცხადებელი ითხოვს, არ უნდა იყოს შეწყვეტილი ან გაქარწყლებული. მოცემულ შემთხვევაში განმცხადებლების მატერიალური უფლება ... ქუჩაზე მდებარე უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების შეძენისა იყო მოლოდინში, ამასთან, ისეთ მოლოდინში, როდესაც, საქართველოს პრეზიდენტის დისკრეციული უფლებამოსილების გათვალისწინებით, არ შეიძლებოდა ერთმნიშვნელოვნად თქმა იმისა, რომ ეს მოლოდინი უფლების შეძენით დამთავრდებოდა. ასევე ნიშანდობლივია, რომ დღეისათვის წინა ურთიერთობა განმცხადებლებსა და ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის უკვე ტრანსფორმირებულია სრულიად სხვა ურთიერთობაში შპს “ც...” და საქართველოს პრეზიდენტს შორის, რომელსაც თავისი დისკრეციული უფლებამოსილების გამოყენებით განკარგული აქვს ქონება, რომელზეც მატერიალურსამართლებრივი უფლება განმცხადებლებს არ წარმოშობიათ და საუბარი თანაბარი უფლებების კონკურენციაზე (საქართველოს პრეზიდენტისათვის შესაბამისი წარდგინებით მიმართვის სუბიექტად ყოფნის უფლება) განმცხადებლებსა და შპს “ც...” შორის უკვე აღარ შეიძლება. სხვაგვარი თვალსაზრისით კი მოცემულ საქმეს განმცხადებლებთან შემხებლობა არ აქვს. ამ საქმეზე, რომელზეც განმცხადებლები ითხოვენ წარმოების განახლებას, დავის საგანს წარმოადგენდა შპს “ც...” მიერ თბილისში, ... ქუჩაზე ე.წ. “კრწანისის ბრძოლის ველის” ადგილზე პრივატიზებული მიწის ნაკვეთითა და შენობით სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთა და პრივატიზების მართლზომიერება, ქ. თბილისში, ... ქ.¹7-ში მდებარე შენობაზე უფლება არ ყოფილა აღნიშნული დავის საგანი და ამ თვალსაზრისით საქმესთან განმცხადებლებს შემხებლობა არა აქვთ.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განმცხადებლები პროცესუალურად არ წარმოადგენენ პირებს, რომელთაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ბ” ქვეპუნქტის საფუძველზე შეუძლიათ მოითხოვონ საქმეზე წარმოების განახლება, რის გამოც არ არსებობს განცხადების დაკმაყოფილებისა და საქმეზე წარმოების განახლების საფუძველი.

საკასაციო სასამართლო ასევე მიიჩნევს, რომ განმცხადებლები, როგორც კოოპერატიული ბინათმშენებლობის დაუმთავრებლობის შედეგად დაზარალებული მოქალაქეები, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, უნდა გათავისუფლდნენ მოცემულ განცხადებაზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 430-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ. გ-ის, თ. კ-ას, დ. გ-ას, ნ. დ-ის, თ. თ-ის, ლ. ბ-ის, ლ. ქ-ის, თ. მ-ის, რ. მ-ის განცხადება არ დაკმაყოფილდეს;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. წკეპლაძე

მოსამართლეები: ლ. ლაზარაშვილი

ნ. სხირტლაძე