საქმე №ბს-208-200(კ-13) 9 ივლისი, 2013 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, პაატა სილაგაძე

საქმის განხილვის ფორმა – მხარეთა დასწრების გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) – მ. ბ-ი

მოწინააღმდეგე მხარეები (მოპასუხეები) - ქ. თბილისის მერიის სსიპ არქიტექტურის სამსახური; ქ. თბილისის მერია;

მესამე პირი - შპს „...“ ;

დავის საგანი – ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ- სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა;

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 31 იანვრის განჩინება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მოსარჩელე: მ. ბ-ი

მოპასუხეები: ქალაქ თბილისის მერია; ქალაქ თბილისის მერიის სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახური;

წარმომადგენლები: – ო. ნ-ი, თ. შ-ა;

სარჩელის სახე: – საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის საფუძველზე ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა;

სარჩელის საგანი:

1. ქალაქ თბილისის მერიის სსიპ არქიტექტურის სამსახურის 2011 წლის 8 ივნისის №01/1312 ბრძანების ბათილად ცნობა;

2. 2011 წლის 8 ივნისის №6/1390-1 მშენებლობის ნებართვის მოწმობის ბათილად ცნობა;

3. ქალაქ თბილისის მერიის 2012 წლის 24 ივლისის №2079 განკარგულების ბათილად ცნობა.

სარჩელის საფუძველი:

ფაქტობრივი: მოსარჩელის განმარტებით, ცხოვრობს ქ. თბილისში, ..., მე-... მ/რაიონის, 26-ე კორპუსის მეორე სართულზე. მითითებული შენობის პირველი სართულის ფასადზე შპს „...“ მიეცა კიბის მშენებლობის ნებართვა. წარმოებული მშენებლობით ილახება მისი, როგორც მესაკუთრის ინტერესი, ვინაიდან სადავო მიშენება მის საკუთრებაში არსებულ კედელსა და ფანჯარას ებჯინება. სადავო ფართთან ყოველდღიურად შექმნილი სიტუაციით მოსარჩელის საცხოვრებელი პირობები ილახება.

ამასთან, არქიტექტურის სამსახურის მიერ გაცემული ნებართვა შეუძლებელს ხდის 2009 წლის 6 ნოემბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილების აღსრულებას.

სამართლებრივი: მოსარჩელე სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად უთითებს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-5, მე-60 და 61-ე მუხლებს (იხ. ს.ფ. 1-9).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 31 აგვისტოს განჩინებით საქმეში ასკ-ის 16.2 მუხლის შესაბამისად, მესამე პირად ჩაება შპს „...“ (იხ. ს.ფ. 62-63; ტ.1).

მესამეს პირის - შპს „...“ შესაგებელი:

ფაქტობრივი: მესამე პირის განმარტებით, როგორც სარჩელის ფორმულირებიდან ირკვევა, ის ფაქტობრივად სადავოდ ხდის იმას, რომ თითქოს შპს „...“ განახორციელა სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით გაუთვალისწინებელი სამუშაოები, შესაბამისად, გაურკვეველია თუ ვისთან აქვს მოსარჩელეს პრეტენზია მერიის არქიტექტურის სამსახურთან თუ შპს „...“.

სამართლებრივი: მესამე პირის განმარტებით, სარჩელი დაუშვებელია ზოგადი ადმინისტრაციული საპროცესო კოდესის მე-2 მუხლისა და ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის საფუძველზე, ვინაიდან საჩივრის ავტორი ვერ ჩაითვლება სხვის თაობაზე გამოცემული აქტის მიმართ იურიდიულად დაინტერესებულ პირად, რომლის მიმართაც მას არავითარი პირდაპირი და უშუალო კავშირი არ გააჩნია და მასზე არავითარ გავლენას არ ახდენს და არც შეიძლება ახდენდეს შპს „...“ მიმართ გამოცემული აქტები (იხ. ს.ფ. 69-77; ტ.1).

მოპასუხემ - ქალაქ თბილისის მერიის წარმომადგენელმა მ. ბ-ის სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მ. ბ-მა 2012 წლის 4 ივნისს ქ. თბილისის მერიაში შეიტანა №12/78169-7 ადმინისტრაციული საჩივარი ქ. თბილისის მერიის სსიპ - ქ. თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2011 წლის 8 ივნისის №01/1312 ინდივიდუალურ-ადმინისტრაციულ სამართლებრივი აქტის გაუქმების თაობაზე, ხოლო 2012 წლის 21 მაისს სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას და მოითხოვა არქიტექტურის სამსახურის 2011 წლის 8 ივნისის №01/1312 ბრძანების ბათილად ცნობა და მ. ბ-ს უარი ეთქვა სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე 2012 წლის 5 ივნისის №3/2453-12 განჩინებით. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე დასტურდება, რომ 2011 წლის 8 ივნისის №01/1312 სადავო ბრძანება საჩივრის ავტორმა ერთჯერადი გასაჩივრების გარეშე სადავო გახდა 2012 წლის 21 მაისს სასამართლოში.

ქ. თბილისის მერიაში გამართულ საქმის ზეპირ განხილვაზე ქ. თბილისის არქიტექტურის სამსახურის წარმომადგენელმა მტკიცებულების სახით წარადგინა 2011 წლის 22 სექტემბრის №12/120754-13 წერილი, რომლითაც დასტურდება, რომ საჩივრის ავტორმა გასაჩივრებული აქტი ჩაიბარა 2011 წლის 29 სექტემბერს, მოწინააღმდეგე მხარის განმარტებით, ვინაიდან, მ. ბ-მა გასაჩივრებული აქტი ჩაიბარა 2011 წლის 29 სექტემბერს, ხოლო იგივე აქტი სასამართლოში გაასაჩივრა 2012 წლის 21 მაისს, შესაბამისად დარღვეულია სადავო ადმინისტრაციული სამართლებრივი აქტის გასაჩივრებისათვის კანონით დადგენილი ვადა.

ქ. თბილისის მერიის წარმომადგენლის განმარტებით, მ. ბ-მა აქტი გაასაჩივრა სასამართლოში ზემდგომ ადმინისტრაციულ ორგანოში ერთჯერადი გასაჩივრების წესის გამოყენების გარეშე და ამასთან, სასამართლოსაც მიმართა აქტის გასაჩივრებისათვის დადგენილი ვადის დარღვევით, კერძოდ, სადავო ბრძანების ჩაბარებიდან 7 თვის შემდეგ.

სამართლებრივი: ქ. თბილისის მერიამ სარჩელის არ დაკმაყოფილების საფუძვლად მიუთითა ზოგადი ადმინისტრაცული კოდექსის 182-ე მუხლზე (იხ. ს.ფ. 83-90; ტ.1).

მ. ბ-ის სარჩელი არ ცნო არც ქალაქ თბილისის მერიის სსიპ არქიტექურის სამსახურმა (იხ. ს.ფ. 212-218; ტ.1).

საქმის გარემოებები:

ქალაქ თბილისის მერიის სსიპ არქიტექტურის სამსახურის 2011 წლის 8 ივნისის №01/1312 ბრძანებითა და №ნ/1390-1 სანებართვო მოწმობით, შპს „...“ ქ. თბილისში, ..., მე-... მ/რაიონში, კორპ. №26-ში შპს „...“ კუთვნილი ფართის ფასადზე კიბის მოწყობის ნება მისცეს.

თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2011 წლის 8 ივნისის №01/1312 ბრძანება და სანებართვო მოწმობა №01/1390-1 მ. ბ-ს ჩაჰბარდა 2011 წლის 29 სექტემბერს.

მ. ბ-მა 2011 წლის 19 ოქტომბერს მიმართა განცხადებით თბილისის არქიტექტურის სამსახურს შპს „...“ მიერ ნაწარმოებ მშენებლობასთან დაკავშირებით.

თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2011 წლის 25 ოქტომბრის №12/138873-2 წერილით მ. ბ-ს ეცნობა, რომ შპს „...“ მიერ ნაწარმოები მშენებლობის საკითხზე მას ერთხელ უკვე ეცნობა იმავე სამსახურის 2011 წლის 22 სექტემბრის №12/120754-13 წერილით.

მ. ბ-მა 2011 წლის 4 ნოემბერს განცხადებით მიმართა ქ. თბილისის მერიას და მოითხოვა თავისი 2011 წლის 19 ოქტომბრის წერილის განხილვა.

ქ. თბილისის მერიამ (მერიის იურიდიულმა საქალაქო სამსახურმა) თავისი 2011 წლის 25 დეკემბრის №12/148581-2 წერილით მ. ბ-ს განუმარტა, რომ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2011 წლის 22 სექტემბრის №12/120754-13 და 2011 წლის 25 ოქტომბრის №12/138873-2 წერილები არ წარმოადგენდა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტებს და 04.11.2011 წლის განცხადებას, როგორც საჩივარს ვერ განიხილავდა.

მ. ბ-მა 2012 წლის 21 მაისს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას და მოითხოვა შპს „...“ სახელზე გაცემული თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2011 წლის 8 ივნისის №01/1312 ბრძანებისა და 2011 წლის 8 ივნისის სანებართვო მოწმობის №01/1390-1-ის ბათილად ცნობა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 5 ივნისის №3/2453-12 განჩინებით მოსარჩელე მ. ბ-ს უარი ეთქვა სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე (იხ. ს.ფ. 117-118; ტ.1).

მ. ბ-მა 2012 წლის 4 ივნისს ადმინისტრაციული საჩივრით მიმართა ქ. თბილისის მერიას და მოითხოვა შპს „...“ სახელზე გაცემული თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2011 წლის 8 ივნისის №01/1312 ბრძანებისა და 2011 წლის 8 ივნისის სანებართვო მოწმობა №01/1390-1-ის გაუქმება.

ქ. თბილისის მერიის 2012 წლის 24 ივლისის №2079 განკარგულებით განუხილველად დარჩა მ. ბ-ის ადმინისტრაციული საჩივარი იმ მოტივით, რომ ეს უკანასკნელი ზემდგომ ადმინისტრაციულ ორგანოს - ქ. თბილისის მერიას წარედგინა აქტების გასაჩივრებისთვის კანონით დადგენილი ვადის დარღვევით.

რაიონული/საქალაქო/ სასამართლოს გადაწყვეტილება/ სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილებით მ. ბ-ის სასარჩელო განცხადება არ დაკმაყოფილდა.

სასამართლოს მიერ უდავოდ მიჩნეული ფაქტები:

სსიპ ქალაქ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2011 წლის 8 ივნისის №01/1312 ბრძანებითა და №ნ/1390-1 სანებართვო მოწმობით შპს „...“ მიენიჭა მშენებლობის ნებართვა.

მ. ბ-მა 2012 წლის 4 ივნისის განცხადებით მიმართა ქ. თბილისის მერიას და მოითხოვა სსიპ ქალაქ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2011 წლის 8 ივნისის №01/1312 ბრძანების ბათილად ცნობა. ქ. თბილისის მერიის 2012 წლის 24 ივლისის განკარგულებით მ. ბ-ის ადმინისტრაციული საჩივარი დარჩა განუხილველი.

სასამართლოს მიერ სადავოდ მიჩნეული ფაქტები:

საქმეში წარმოდგენლი სსიპ არქიტექტურის საქალაქო სამსახურის 2011 წლის 22 სექტემბრის წერილით დასტურდება, რომ მ. ბ-ს არქიტექტურის სამსახურის წერილთან ერთად დანართის სახით გაეგზავნა სსიპ ქალაქ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2011 წლის 8 ივნისის №01/1312 ბრძანება და მშენებლობის სანებართვო მოწმობა №ნ/1390-1, მ. ბ-ი აღნიშნულ წერილზე ხელმოწერით ადასტურებს გასაჩივრებული ბრძანების 2011 წლის 29 სექტემბერს ჩაბარების ფაქტს. სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ სსიპ არქიტექტურის საქალაქო სამსახურის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები, ერთჯერადად გასაჩივრების უფლების გამოყენების გარეშე სადავოდ გახადა 2012 წლის 21 მაისს, ხოლო ერთჯერადად გასაჩივრების უფლების გამოყენების შემდგომ სასამართლოში სარჩელი აღძრა 2012 წლის 14 აგვისტოს.

სამართლებრივი შეფასება /კვალიფიკაცია/ :

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 182-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნტის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანო არ განიხილავს ადმინისტრაციულ საჩივარს, თუ გასულია ადმინისტრაციული საჩივრის წარდგენის კანონით დადგენილი ვადა. ამავე კოდესის 180-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციული საჩივარი წარდგენილ უნდა იქნეს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოქვეყნების ან ოფიციალური წესით გაცნობის დღიდან ერთი თვის ვადაში.

საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, სსიპ ქ. თბილისის მერიის არქიტექტურის საქალაქო სამსახურის 2011 წლის 22 სექტემბრის წერილით დასტურდება, რომ მ. ბ-ს არქიტექტურის სამსახურის წერილთან ერთად დანართის სახით გაეგზავნა სსიპ ქალაქ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2011 წლის 8 ივნისის №01/1312 ბრძანება და მშენებლობის სანებართვო მოწმობა №01/1390-1, მ. ბ-ი აღნიშნულ წერილზე ხელმოწერით ადასტურებს გასაჩივრებული ბრძანებების 2011 წლის 29 სექტემბერს ჩაბარების ფაქტს. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ სსიპ არქიტექტურის საქალაქო სამსახურის ადმინისტრაციულ სამართლებრივი აქტები, ერთჯერადად გასაჩივრების გარეშე, სადავოდ გახადა 2012 წლის 21 მაისს და ერთჯერადად გასაჩივრების უფლების გამოყენების შემდეგ, სასამართლოში სარჩელი წარადგინა 2012 წლის 14 აგვისტოს ანუ კანონით დადგენილი ვადის დარღვევით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში საჩივრის განმხილველმა ორგანომ საქმის ფაქტობრივი გარემოებების სრულყოფილად შესწავლის შემდეგ მიიღო გადაწყვეტილება საჩივრის განუხილველად დატოვების თაობაზე და შესაბამისად, არ არსებობს ქ. თბილისის მერიის 2012 წლის 24 ივლისის №2079 განკარგულების ბათილად ცნობის საფუძველი.

ქ. თბილისის მერიის სსიპ არქიტექტურის სამსახურის ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ - სამართლებრივ აქტებთან მიმართებაში სასამართლომ განმარტა, რომ ვინაიდან მ. ბ-ის მიერ აღნიშნული აქტები გასაჩივრებულ იქნა კანონით გათვალისწინებული ვადის დარღვევით, სასამართლო მოკლებული იყო შესაძლებლობას, შეემოწმებია მათი კანონშესაბამისობა.

სასამართლოს დასკვნები - საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მ. ბ-ის სასარცელო განცხადება უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

სამართლებრივი შეფასება /კვალიფიკაცია/:

საქალაქო სასამართლომ გადაწყვეტილების გამოტანისას იხელმძღვანელა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2, 60¹-ე. 180-ე და 182-ე მუხლებით და გადაწყვიტა, რომ სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

აპელანტი: მ. ბ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე: ქალაქ თბილისის მერია, ქალაქ თბილისის მერიის სსიპ არქიტექტურის სამსახური;

წარმომადგენლები: თ. შ-ა, ო. ნ-ი;

აპელაციის საგანი და მოცულობა /ფარგლები/:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

აპელაციის მოტივები:

ფაქტობრივი: აპელანტის განმარტებით, სასამართლოს გადაწყვეტილება უკანონოა, ვინაიდან ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გასაჩივრების კანონით დადგენილი ვადა მისი ბრალით არ დარღვეულა. მისი დარღვევა დიდწილად გამოიწვია მოპასუხეთა უკანონო მოქმედებები, კერძოდ, 2011 წლის 19 სექტემბერს განცხადებით მიმართა თბილისის არქიტექტურის სამსახურს და მოითხოვა შპს „...“ მიერ ნაწარმოები მიშენებების საპროექტო მასალები. არქიტექტურის სამსახურის 2011 წლის 22 სექტემბერს №12/120754-13 წერილით მ. ბ-ს გაეგზავნა ქ. თბილისის მერიის სსიპ არქიტექტურის სამსახურის 2011 წლის 8 ივნისის №01/1312 ბრძანება და №ნ/1390-1 სანებართვო მოწმობა შპს „...“ მიმართ კიბის მინაშენიანების შესახებ, ამასთან, განუმარტა, რომ მ. ბ-ს უფლება ჰქონდა საჩივრით მიემართა ქალაქ თბილისის მერიისთვის.

აპელანტის განმარტებით, მან 2011 წლის 19 ოქტომბერს საჩივრით მიმართ ქ. თბილისის მერის, მაგრამ აღნიშნული საჩივარი მოხვდა კვლავ არქიტექტურის სამსახურში, რომელმაც 2011 წლსი 25 ოქტომბრის №12/138873-2 წერილით მ. ბ-ს აცნობა, რომ შპს „...“ მიერ ნაწარმოები მშენებლობის საკითხზე მას ერთხელ უკვე ეცნობა იმავე სამსახურის 2011 წლსი 22 სექტემბრის №12/120754-13 წერილით; აპელანტის განმარტებით, მისი საჩივარი არც ერთხელ არ განიხილა ქ. თბილისის მერიამ, რამაც განაპირობა გასაჩივრების ვადების დარღვევა.

სამართლებრივი: აპელანტმა სარჩივრის დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 385-ე მუხლზე (იხ. ს.ფ. 241-251; ტ.1).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება/სარეზოლუციო/:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 31 იანვრის განჩინებით მ. ბ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილება.

აპელაციის მოტივების არ გაზიარების თაობაზე სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა:

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელაციის მოტივები, სასამართლოს მიჩნევით, სააპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოებები არ ქმნიან საპროცესო კოდექსის 393-ე და 394-ე მუხლებით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმების პროცესუალურ-სამართლებრივ საფუძვლებს.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნების გაზიარების თაობაზე სასამართლოს მსჯელობა:

სააპელაციო სასამართლო სრულად დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს შეფასებებსა და დასკვნებს ფაქტობრივ და სამართლებრივ გარემოებებთან დაკავშირებით და დამატებით მიუთითა, რომ დავის გადაწყვეტაზე გავლენას ვერ იქონიებს ის გარემოება, რომ მ. ბ-მა ჯერ კიდევ 2011 წლის 19 ოქტომბერს წარადგინა ადმინისტრაციული საჩივარი. ვინაიდან, სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, თუკი ადმინისტრაციული საჩივრის განხილვაზე უფლებამოსილი პირის - ქალაქ თბილისის მერიის მხრიდან უმოქმედობას, ანუ საჩივრის არ განხილვას, იგივე ადმინისტრაციული აქტის გამოუცემლობის ფაქტს ჰქონდა ადგილი, აპელანტს შეეძლო მისი საჩივრის არ განხილვის პირობებში უკვე სასამართლოში აღეძრა სარჩელი კანონით დადგენილი ვადების დაცვით, რაც მ. ბ-ს არ გაუკეთებია (იხ. ს.ფ. 47-54; ტ.2).

კასატორი: მ. ბ-ი;

მოწინააღმდეგე მხარე: ქალაქ თბილისის მერია, სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახური;

მესამე პირი - შპს „...“ წარმომადგენელი ნ. დ-ე;

კასაციის საგანი და მოცულობა /ფარგლები/:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 4 დეკემბრის განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოსათვის დაბრუნება.

კასაციის მოტივები:

პროცესუალური: კასატორის მითითებით, გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული. გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის ,,ე” და ,,ე¹” ქვეპუნქტების შესაბამისად.

მატერიალური: კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ საქმე ხელახლა უნდა განიხილოს და გამოიკვლიოს ვისი ბრალით მოხდა მ. ბ-ის მიერ გასაჩვრების ვადის გაშვება. კასატორი მიიჩნევს, რომ ვადის გაშვებასთან დაკავშირებული პასუხისმგებლობა მთლიანად მოპასუხეებს უნდა დაეკისროთ. ქალაქ თბილისის მერიაში არქიტექტურის სამსახურის მიერ გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტებზე შეტანილ საჩივარზე პასუხს კვლავ არქიტექტურის სამსახური იძლეოდა. კასატორის მითითებით, სწორედ უფლებამოსილი ორგანოების აღნიშნული ქმედებები გახდა ერჯერადი გასაჩივრების ვადის გაშვების მიზეზი.

მესამე პირმა - შპს „...“ წარმოადგენელმა წერილობითი მოსაზრებით მ. ბ-ის საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა, იმ მოტივით, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებდა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34.3 მუხლის მოთხოვნებს (იხ. ს.ფ. 63-69; ტ.2).

საკასაციო სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის პროცესუალური წანამძღვრები: (საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34.3 მ.)

საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ კასატორის მ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი შეიცავს მითითებებს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34.3 ნაწილის ,,ა” ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლის თაობაზე და იგი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად, როგორც აბსოლუტური კასაცია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობის შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ მ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 31 იანვრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინების გამოტანისას დაარღვია მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393.2 და 394-ე „ე“ მუხლების მოთხოვნები, სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა კანონი და გადაწყვეტილება იურიდიული თვალსაზრისით დაუსაბუთებელია. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია საპროცესო ნორმებით განსაზღვრული მოთხოვნების უგულებელყოფით.

კასაციის დაშვების წანამძღვარის განმარტება კონკრეტულ საქმეზე: წინამდებარე საქმე მნიშვნელოვანია იმ თვალსაზრისით, რომ საკასაციო სასამართლომ უნდა განმარტოს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის რიგი მუხლები და შეაფასოს კანონის შინაარსთან რამდენად შესაბამისად იყენებს მათ თვითმმართველობის ორგანო და მის დაქვემდებარებაში მყოფი ადმინისტრაციული ორგანოები.

საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, საკასაციო საჩივრის მოტივი განსახილველ საქმეში, რამაც შექმნა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34.3 ,,ა” ქვეპუნქტით განსაზღვრული აბსოლუტური კასაციის წანამძღვრები, არის საგულისხმო და განსაკუთრებული სამართლებრივი თვალსაზრისით, რამაც მოცემულ საქმეს მიანიჭა სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის მნიშვნელოვანი საქმის სტატუსი. სამართლის განვითარებისათვის მნიშვნელოვანია საკასაციო სასამართლომ განმარტოს, როგორც ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გაუქმების სახეები, ასევე, ადმინისტრაციული საჩივრის და მისი დასაშვებობის შემოწმების საკითხი, კერძოდ, საკასაციო სასამართლოს მიერ სამართლებრივი შეფასება უნდა მიეცეს რამდენად კანონშესაბამისად ხდება ადმინისტრაციული ორგანოების მხრიდან პირის მიერ შეტანილი საპროცესო დოკუმენტების სამართლებრივი ხასიათის განსაზღვრა და მათი სტატუსის დადგენა.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე ჩამოყალიბებული სამართლებრივი შეფასებები და სასამართლო დასკვნები სასარგებლო იქნება, როგორც ადმინისტრაციული ორგანოების მმართველობითი საქმიანობისათვის, ასევე ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ ურთიერთობათა მონაწილეთათვის, რამდენადაც ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსი განეკუთვნება ადმინისტრაციული სამართლის ზოგად ნაწილს, განსაზღვრავს კანონიერი მმართველობის მიზანსა და პრინციპებს, სახელმწიფოში არსებული ადმინისტრაციული ორგანოების საქმიანობის სამართლებრივ ფორმებს, ადამიანის უფლებების დაცვისა და უზრუნველყოფის ინსტრუმენტებს, პროცედურებსა და წესებს, ამდენად, აღნიშნული სამართლის ინსტიტუტების სწორი გაგება-გამოყენება უშუალოდ განაპირობებს ადამიანთა ყოფას, საზოგადოებრივი წესრიგის ხარისხსა და კულტურას.

ამავდროულად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ ურთიერთობებში მონაწილე პირის უფლების რეალიზაცია პირდაპირ არის დამოკიდებული მის მიერ ადმინისტრაციული ორგანოსათვის მიმართვის უფლების, როგორც კონსტიტუციური უფლების რეალიზაციასთან, რაც კანონით დადგენილი რამდენიმე ფორმით ხორციელდება, რომელიც თავის მხრივ, განეკუთვნება ადმინისტრაციული ორგანოს შემოწმებისა და შეფასების სფეროს. ამდენად, საჯარო მოხელეების მხრიდან პირის მიერ ადმინისტრაციულ ორგანოში წარდგენილი საპროცესო დოკუმენტების ზუსტი კვალიფიკაცია უშუალო კავშირშია ადამიანის, როგორც მატერიალური, ასევე პროცედურული უფლებების უზრუნველყოფასთან, მმართველობის კანონიერების, თანასწორობისა და კანონიერი ნდობის უფლების პრინციპების განხორციელებასთან.

სადავო სამართალურთიერთობა წარმოშობილია ფიზიკურ პირ - მ. ბ-სა და დედაქალაქის თვითმმართველობის ორგანოებს შორის, ფორმალურ-სამართლებრივ სფეროში, კერძოდ, ადმინისტრაციული წარმოებისას წარდგენილი საპროცესო დოკუმენტების კვალიფიკაციასთან დაკავშირებით.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორი შეფასება მისცა საქმის მასალებს, არაობიექტურად და არაკვალიფიციურად გამოიკვლია საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, რითაც დაარღვია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნები.

საქმის მასალებიდან დასტურდება:

1. ქ. თბილისის მერიის სსიპ არქიტექტურის სამსახურის 2011 წლის 8 ივნისის №01/1312 ბრძანებით შეთანხმდა ქ. თბილისში, ..., მე-... მიკრორაიონი, კორპუსი №26-ში, შპს „...“ კუთვნილი ფართის ფასადზე კიბის მოწყობის არქიტექტურული პროექტი, გაიცა მშენებლობის სანებართვო მოწმობა №01/1390-1 (იხ. ს.ფ. 13; ტ.1).

2. მ. ბ-მა 2011 წლის 19 სექტემბერს განცხადებით მიმართა თბილისის მერიის სსიპ არქიტექტურის სამსახურს და მოითხოვა შპს „...“ სახელზე გაცემული სამშენებლო დოკუმენტაციის მისთვის გადაცემა (იხ.ს.ფ. 252-253; ტ.1).

3. ქ. თბილისის მერიის სსიპ არქიტექტურის სამსახურის 2011 წლის 22 სექტემბრის №12/120754-13 წერილით მ. ბ-ს ეცნობა, რომ თბილისის მერიის სსიპ არქიტექტურის სამსახურის 2011 წლის 8 ივნისის №01/1312 ბრძანებით შეთანხმდა ქ. თბილისში, ..., მე-... მიკრორაიონი, კორპუსი №26-ში, შპს „...“ კუთვნილი ფართის ფასადზე კიბის მოწყობის არქიტექტურული პროექტი, გაიცა მშენებლობის სანებართვო მოწმობა №01/1390-1. ამავე წერილთან ერთად მ. ბ-ს გაეგზავნა თბილისის მერიის არქიტექტურის სამსახურის 2011 წლის 8 ივნისის №01/1312 ბრძანება და სანებართვო მოწმობა №01/1390-1 (იხ. ს.ფ. 12; ტ.1).

4. ქ. თბილისის მერიის სსიპ არქიტექტურის სამსახურის 2011 წლსი 22 სექტემბრის №12/120754-13 წერილი დანართთან ერთად მ. ბ-მა ჩაიბარა 2011 წლის 29 სექტემბერს, რაც დასტურდება მისივე ხელმოწერით და რასაც არც მხარე არ ხდის სადავოდ (იხ. ს.ფ. 106; ტ.1).

5. მ. ბ-მა 2011 წლის 19 ოქტომბერს მიმართა განცხადებით ქ. თბილისის მერიას შპს „...“ მიერ ნაწარმოებ მშენებლობასთან დაკავშირებით, აღნიშნული განცხადება ქ. თბილისის მერიამ გადაუგზავნა სსიპ ქ. თბილისის მერიის არქიტექტურის სამსახურს.

6. ქ. თბილისის მერიის სსიპ არქიტექტურის სამსახურის 2011 წლის 25 ოქტომბრის №12/138873-2 წერილით მ. ბ-ს ეცნობა, რომ შპს „...“ მიერ ნაწარმოები მშენებლობის საკითხზე მას ერთხელ უკვე ეცნობა იმავე სამსახურის 2011 წლის 22 სექტემბრის №12/120754-13 წერილით (იხ. ს.ფ. 11; ტ.1);

7. მ. ბ-მა 2011 წლის 4 ნოემბერს განცხადებით მიმართა ქ. თბილისის მერიას და მოითხოვა თავისი 2011 წლის 19 ოქტომბრის წერილის განხილვა (იხ.ს.ფ. 254-255; ტ.1).

8. ქ. თბილისის მერიამ (მერიის იურიდიულმა საქალაქო სამსახურმა) თავისი 2011 წლის 25 დეკემბრის №12/148581-2 წერილით მ. ბ-ს განუმარტა, რომ თბილისის მერიის სსიპ არქიტექტურის სამსახურის 2011 წლის 22 სექტემბრის №12/120754-13 და 2011 წლის 25 ოქტომბრის №12/138873-2 წერილები არ წარმოადგენდა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტებს და 04.11.2011 წლის განცხადებას, როგორც საჩივარს ვერ განიხილავდა (იხ. ს.ფ. 15; ტ.1).

9. მ. ბ-მა 2012 წლის 21 მაისს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას და მოითხოვა შპს „...“ სახელზე გაცემული თბილისის მერიის სსიპ არქიტექტურის სამსახურის 2011 წლის 8 ივნისის №01/1312 ბრძანებისა და 2011 წლის 8 ივნისის სანებართვო მოწმობის №01/1390-1-ის ბათილად ცნობა (იხ. ს.ფ. 126-132; ტ.1);

10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 5 ივნისის №3/2453-12 განჩინებით მოსარჩელე მ. ბ-ს უარი ეთქვა სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე (იხ. ს.ფ. 117-118; ტ.1).

11. მ. ბ-მა 2012 წლის 4 ივნისს ადმინისტრაციული საჩივრით მიმართა ქ. თბილისის მერიას და მოითხოვა შპს „...“ სახელზე გაცემული ქ. თბილისის მერიის სსიპ არქიტექტურის სამსახურის 2011 წლის 8 ივნისის №01/1312 ბრძანებისა და 2011 წლის 8 ივნისის სანებართვო მოწმობა №01/1390-1-ის გაუქმება.

12. ქ. თბილისის მერიის 2012 წლის 24 ივლისის №2079 განკარგულებით განუხილველად დარჩა მ. ბ-ის ადმინისტრაციული საჩივარი იმ მოტივით, რომ ეს უკანასკნელი ზემდგომ ადმინისტრაციულ ორგანოს - ქ. თბილისის მერიას წარედგინა აქტების გასაჩივრებისთვის კანონით დადგენილი ვადის დაუცველად(იხ.ს.ფ. 21-22; ტ.1);

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ პირის უფლება - მიმართოს სახელმწიფოს ნებისმიერ საჯარო დაწესებულებას მისი ინტერესების დასაცავად, განეკუთვნება კონსტიტუციურ უფლებათა სისტემას. ადამიანის უფლებები იყოფა ორ ჯგუფად: მატერიალური და პროცედურული უფლებები. პირის პროცედურულ უფლებათა რიგს მიეკუთვნება ადმინისტრაციული ორგანოსათვის მიმართვის უფლება, შუამდგომლობათა აღძვრის უფლება, მტკიცებულებათა წარდგენის უფლება, სხდომაზე დასწრების და მონაწილეობის უფლება, მოსაზრებათა წარდგენის უფლება, გასაჩივრების უფლება და ა.შ. სწორედ, პროცედურული უფლებების კანონით დადგენილი ფორმებით რეალიზაცია აძლევს პირს შესაძლებლობას დაიცვას ან აღიდგინოს თავისი მატერიალური უფლებები. სამართლებრივი სახელმწიფოს ფუნქციონირების პრინციპი გულისხმობს პროცედურული უფლებების შეუფერხებლად და დაუბრკოლებლად განხორციელებას, წინააღმდეგ შემთხვევაში, საფრთხე ექმნება მატერიალური უფლებების ჯეროვან რეალიზაციასა და დაცვას.

ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსი, რომელიც ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ ურთიერთობების მონაწილეთა პროცედურული უფლება-მოვალეობების საზოგადო წესებს დეტალურად განსაზღვრავს, მიზნად ისახავს ადმინისტრაციულ ორგანოთა მიერ ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლებების, საჯარო ინტერესებისა და კანონის უზენაესობის დაცვის უზრუნველყოფას.

ზემომითითებულ კონსტიტუციურ პრინციპს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის სპეციალური მუხლი ეძღვნება, კერძოდ, მე-12 მუხლი ადმინისტრაციული ორგანოსათვის მიმართვის უფლება, რომლის მიხედვით გარანტირებულია:

1. ნებისმიერი პირის უფლება - მიმართოს ადმინისტრაციულ ორგანოს ამ უკანასკნელის უფლებამოსილებას მიკუთვნებული იმ საკითხის გადასაწყვეტად, რომელიც უშუალოდ და პირდაპირ ეხება პირის უფლებებსა და კანონიერ ინტერესებს, და

2. ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება - განიხილოს მის უფლებამოსილებას მიკუთვნებულ საკითხზე შეტანილი განცხადება და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

აღნიშნული ნორმის სტრუქტურული შინაარსი გულისხმობს, რომ პირის უფლების დადგენა მოიცავს ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულებას - განახორციელოს რეალიზებული საპროცესო უფლების კანონით რეგლამენტირებული, ადეკვატური პროცედურული ხასიათის მოქმედება.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გასაჩივრების ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის სპეციალური თავით (XIII) განსაზღვრული წესი და პროცედურა წარმოადგენს მმართველობითი ორგანოების იერარქიული კონტროლის განხორციელების სამართლებრივ ფუნქციას, რა დროსაც ზემდგომი ადმინისტრაციული ორგანო აღჭურვილია უფლებამოსილებით შეამოწმოს ქვემდგომი ადმინისტრაციული ორგანოების გადაწყვეტილებათა და მოქმედებათა (უმოქმედობათა) კანონიერება და მიზანშეწონილობა, რაც დამატებითი საშუალებაა მმართველობის კანონიერების უზრუნველსაყოფად.

ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის XIII თავი აწესრიგებს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ზემდგომ ორგანოში გასაჩივრების უფლების რეალიზაციისა და საჩივრის განხილვის გადაწყვეტის საკითხებს.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 177-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, დაინტერესებულ მხარეს უფლება აქვს გაასაჩივროს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი. ამავე კოდექსის მე-2 მუხლის 1-ლი პუნქტის ,,ი“ ქვეპუნქტის თანახმად, ადმინისტრაციული საჩივარი არის დაინტერესებული მხარის მიერ უფლებამოსილ ადმინისტრაციულ ორგანოში ამ კოდექსით დადგენილი წესით წარდგენილი წერილობითი მოთხოვნა დარღვეული უფლების აღდგენის მიზნით იმავე ან ქვემდგომი ორგანოს მიერ გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად გამოცხადების, შეცვლის ან ახალი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ისეთი მოქმედების განხორციელების ან ისეთი მოქმედების განხორციელებისაგან თავის შეკავების შესახებ, რომელიც არ გულისხმობს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემას. ამავე მუხლის 1-ლი პუნქტის ,,ბ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, დაინტერესებული მხარე არის ნებისმიერი ფიზიკური ან იურიდიული პირი, ადმინისტრაციული ორგანო, რომლებთან დაკავშირებითაც გამოცემულია ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, აგრეთვე რომლის კანონიერ ინტერესზე პირდაპირ და უშუალო გავლენას ახდენს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ან ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედება. ადმინისტრაციული საჩივარი ეს არის სადავო აქტის ადრესატის მიერ პროცედურული უფლების რეალიზაცია, რომელიც კანონით მკაცრად რეგლამენტირებულ წესებს ექვემდებარება.

ადმინისტრაციული საჩივრის განხილვაზე კომპეტენტური ადმინისტრაციული ორგანოს დადგენის საკითხი განსაზღვრულია საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 178-ე მუხლით, კერძოდ, 1-ლი პუნქტის შესაბამისად, თუ კანონით ან მის საფუძველზე გამოცემული კანონქვემდებარე აქტით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ საჩივარს განიხილავს და გადაწყვეტს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამომცემი ადმინისტრაციული ორგანო, თუ იქ არსებობს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამომცემი თანამდებობის პირის ან სტრუქტურული ქვედანაყოფის ზემდგომი თანამდებობის პირი, ხოლო ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, ადმინისტრაციული ორგანოს ხელმძღვანელი თანამდებობის პირის მიერ გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის თაობაზე წარდგენილ საჩივარს განიხილავს და გადაწყვეტს ზემდგომი ადმინისტრაციული ორგანო.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 181-ე მუხლით განსზღვრულია ადმინისტრაციული საჩივრის რეკვიზიტები: ა) ადმინისტრაციული ორგანო სადაც შეიტანება ადმინისტრაციული საჩივარი; ბ) ადმინისტრაციული საჩივრის წარმდგენი პირის ვინაობა და მისამართი; გ) იმ ადმინისტრაციული ორგანოს დასახელება, რომლის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ან მოქმედება საჩივრდება; დ) გასაჩივრებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის დასახელება; ე) მოთხოვნა; ვ) გარემოებანი, რომელთაც ეფუძნება მოთხოვნა; ზ) ადმინისტრაციულ საჩივარზე დართული საბუთების ნუსხა, თუ საჩივარს რაიმე დოკუმენტი დაერთვის.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ ობიექტური შეფასება არ მისცა ზემო ჩამოთვლილ დაინტერესებულ პირსა და ადმინისტრაციულ ორგანოს შორის წერილობითი კომუნიკაციის ამსახველ მტკიცებულებებს, არ უმსჯელია რამდენად შესაბამისობაშია ადმინისტრაციული ორგანოების წერილები (შინაარსობრივად გადაწყვეტილებები) საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით დადგენილ წესსა და პროცედურებთან.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ იმ ვითარებაში, როცა მ. ბ-ს სსიპ არქიტექტურის სამსახურის 2011 წლის 22 სექტემბრის №12/120754-13 წერილით, ეცნობა შპს „...“ კუთვნილი ფართის ფასადზე კიბის მოწყობის არქიტექტურული პროექტი, მშენებლობის სანებართვო მოწმობა №01/1390-1, ამავე წერილთან ერთად ჩაბარდა აღნიშნული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები 2011 წლის 29 სექტემბერს (იხ. ს.ფ. 15), მან განცხადებით, რომლის შინაარსი უცნობია, რამდენადაც საქმის მასალებში იგი არ მოიპოვება, მიმართა ქ. თბილისის მერიას, რომელმაც აღნიშნული განცხადება, სააპელაციო სასამართლოს 2013 წლის 24 იანვრის სასამართლო სხდომაზე ქ. თბილისის მერიის წარმომადგენლის განმარტების მიხედვით (იხ. ს.ფ. 37; ტ.2) გადაუგზავნა ქ. თბილისის მერიის სსიპ არქიტექტურის სამსახურს, რომელმაც ნაცვლად იმისა, რომ განცხადება კვლავ გადაეგზავნა ქ. თბილისის მერიისათვის ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-80 მუხლის 1-ლი პუნქტის და 180-ე მუხლის შესაბამისად, ვინაიდან მას უკვე ერთხელ გაცემული ჰქონდა პასუხი მ. ბ-ის განცხადებისათვის, კვლავ თავად გასცა პასუხი 2011 წლის 25 ოქტომბრის წერილით (იხ. ს.ფ. 11; ტ.1).

საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, სააპელაციო სასამართლოს ასევე არ უმსჯელია მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოების კანონისმიერი ვალდებულების - ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ სამართლებრივი დახმარების გაწევის მოვალეობის სრული იგნორირების თაობაზე, რამდენადაც მათთვის ცხადი იყო, რომ მ. ბ-ს ფორმალურ-სამართლებრვი თვალსაზრისით არ გააჩნდა სათანადო ცოდნა და უნარი კვალიფიციურად დაეცვა თავისი იტერესები ადმინისტრაციულ ორგანოებთან ურთიერთობაში. (სზაკ-ის 85-ე მუხლი).

საკასაციო სასამართლო წინამდებარე დავის გადაწყვეტისას ეყრდნობა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2010 წლის 9 თებერვლის გადაწყვეტილებაში ადმინისტრაციულ საქმეზე ბს-1250-1194(კ-09) შპს „პ...“ სარჩელისა გამო, მოპასუხის - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრის მიმართ, სასამართლო დავასთან დაკავშირებით, ჩამოყალიბებულ სამართლებრივ შეფასებებსა და დასკვნებს, კერძოდ:

„ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 85-ე მუხლით დადგენილია ადმინისტრაციული ორგანოს მოვალეობა სამართლებრივი დახმარების გაწევის თაობაზე. ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია, განუმარტოს დაინტერესებულ მხარეს მისი უფლებები და მოვალეობები, გააცნოს განცხადების განხილვის წესი, წარმოების სახე და ვადა. აგრეთვე ის მოთხოვნები, რომლებსაც უნდა აკმაყოფილებდეს განცხადება ან საჩივარი, მიუთითოს განცხადებაში დაშვებული შეცდომების შესახებ. გარდა აღნიშნულისა, ადმინისტრაციული ორგანო (წარმოდგენილი საჯარო მოსამსახურის სახით) დაინტერესებული პირისათვის სამართლებრივი დახმარების გაწევისას მოქმედებს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის პრინციპების საფუძველზე _ კანონის წინაშე თანასწორობის, უფლებამოსილების კანონის საფუძველზე განხორციელების, საჯარო და კერძო ინტერესების პროპორციულობის დაცვის, კანონიერი ნდობისა და საქმის მიუკერძოებლად გადაწყვეტის პრინციპების გათვალისწინებით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციულ ორგანოთათვის კანონმდებლობით დაწესებული ვალდებულებები წარმოადგენს მათ საჯარო ვალდებულებას და რომლის შესრულების კანონიერი, პატივსადები მოლოდინი გააჩნია ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე ნებისმიერ დაინტერესებულ პირს.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საზოგადოებისა და ქვეყნის განვითარების თანამედროვე მოცემულობა – დაბალი სამართლებრივი კულტურა, მოსახლეობის მძიმე სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობა, უმუშევრობის მაღალი მაჩვენებელი, სრულფასოვანი და კვალიფიციური იურიდიული დახმარების ხელმიუწვდომლობა, პროფესიული კავშირების საქმიანობის არაეფექტიანობა და სხვ., განაპირობებს ზოგადად, საჯარო წესრიგისადმი დამოკიდებულების საერთო-ეროვნული ტრადიციის, როგორც კულტურის შემადგენელი ნაწილის, ჩამოყალიბების სირთულეს. ამ ვითარებაში საჯარო მოსამსახურე თავისი ფუნქციების განხორციელებისას ვალდებულია მოქმედებდეს სწორედ არსებული მოცემულობის ადეკვატურად, მისი მომსახურების სტანდარტი უნდა იქმნებოდეს და ყალიბდებოდეს არა შექმნილი კლიშეს, ან კანონის დანაწესის ცალმხრივი, ფორმალისტური გაგებიდან, არამედ მომსახურების მიმღების ინტერესების დაცვის მაქსიმალური უზრუნველყოფით. სწორედ, თანამედროვე საჯარო მოსამსახურეების კეთილსინდისიერებაზე, ნებისყოფასა და მზრუნველ დამოკიდებულებაზე არის მიბმული, თუ რამდენად მცირერიცხოვანი იქნება, ან რა მასშტაბებს მიიღებს მოქალაქეთა კონფლიქტი კანონთან. საჯარო სამსახურის არსი, ნამდვილი შინაარსი სწორედ ამგვარი შესაძლო კონფლიქტის პრევენციას გულისხმობს. თავის მხრივ, საჯარო მოსამსახურეთა კორპუსის მხრიდან მითითებული პროფესიული და მორალური ტვირთის გასიგრძეგანება, საკუთარი სტატუსის და პასუხისმგებლობის მნიშვნელობის გათავისება უაღრესად დადებით როლს შეასრულებს საჯარო ინსტიტუტების მიმართ ნდობის, პატივისცემის ატმოსფეროს დამკვიდრებაში, საზოგადოების პოზიტიური განვითარების ტენდენციის გამოკვეთაში.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საჯარო მოსამსახურეთა ვალდებულებას წარმოადგენს დაინტერესებულ პირთა სრული ინფორმირება არა მხოლოდ უფლებრივი ასპექტით, არამედ მოსალოდნელი სამართლებრივი შედეგების თაობაზე, რაც მოცემულ შემთხვევაში უგულებელყოფილია.“

საკასაციო სასამართლო კატეგორიულად ვერ გაიზიარებს ქ. თბილისის მერიის 2011 წლის 25 დეკემბრის №12/148581-2 წერილში ჩამოყალიბებულ მსჯელობას, რომ ,,თბილისის არქიტექტურის სამსახურის წერილები არის ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გაცემული საინფორმაციო ხასიათის დოკუმენტები და არ წარმოადგენდა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტებს, ქ. თბილისის მერიის იურიდიული საქალაქო სამსახური ვერ განიხილავს მოთხოვნას ადმინისტრაციული საჩივრის ფარგლებში“, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მიზნებსა და პრინციპეპთან შეუსაბამობის გამო და მიუთითებს, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2013 წლის 28 მაისის განჩინებაში ადმინისტრაციულ საქმეზე ბს-122-115(2კ-13) შპს „ჰ...“ სარჩელისა გამო, მოპასუხეების - ქ. თბილისის მერიისა და ქ. თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის მიმართ, სასამართლო დავასთან დაკავშირებით, ჩამოყალიბებულ სამართლებრივ შეფასებებსა და დასკვნებზე, კერძოდ: ,, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 185-ე, 186-ე და 198-ე მუხლების მიხედვით ადმინისტრაციულ საჩივართან დაკავშირებულ ადმინისტრაციულ წარმოებაში მოქმედებს ნეგატიური დათქმის პრინციპი, რაც ნიშნავს, რომ ადმინისტრაციული წარმოების ამ სახის ჩატარებისას რიგ შემთხვევებში გამოიყენება, როგორც მარტივი, ისე ფორმალური და კოლეგიურ ადმინისტრაციულ ორგანოში ადმინისტრაციული წარმოების შესაბამისი ნორმებით გათვალისწინებული წესები და პროცედურული მოქმედებები.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საჯარო დაწესებულებაში პირის მიერ ნებისმიერი დოკუმენტის, მით უფრო, განცხადების ან საჩივრის ფორმით წარდგენა იწვევს ადმინისტრაციული ორგანოს უპირობო ვალდებულებას, დაარეგისტრიროს იგი. რეგისტრაციის სტადია იწვევს შემდეგი პროცედურული მოქმედების ჩატარების ვალდებულებას -ადმინისტრაციული წარმოების დაწყებას.

ადმინისტრაციული წარმოება ხორციელდება ორსაფეხურიანი პროცესის მეშვეობით:

განცხადების/ საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება.

განცხადების/ საჩივრის დასაბუთებულობის შემოწმება.

დოკუმენტის, მოცემულ შემთხვევაში, განცხადების ან საჩივრის ფორმა, დასაშვებობის შემოწმების სტადია გულისხმობს, უპირველესად, ადმინისტრაციული ორგანოს იურისდიქციის სფეროს გამორკვევას (უწყებრივი ქვემდებარეობა), რომლის წარმატებით გადალახვის პირობებში - ამ დოკუმენტისთვის კანონით დადგენილ მოთხოვნებთან შესაბამისობის შემოწმებას.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 85-ე მუხლით დადგენილი ადმინისტრაციული ორგანოს მოვალეობა სამართლებრივი დახმარების გაწევის თაობაზე, ასახვას ჰპოვებს ამავე კოდექსის 83-ე მუხლით განსაზღვრულ დანაწესშიც, რომლის მიხედვით იმ შემთხვევაში, როცა განმცხადებელი ადმინისტრაციულ ორგანოს არ წარუდგენს კანონით ან მის საფუძველზე გამოცემული კანონქვემდებარე აქტით გათვალისწინებულ რაიმე დოკუმენტს ან სხვა ინფორმაციას, რაც აუცილებელია საქმის გადაწყვეტისათვის, ადმინისტრაციული ორგანო განმცხადებელს განუსაზღვრავს ვადას, რომლის განმავლობაშიც მან უნდა წარადგინოს დამატებითი დოკუმენტი ან ინფორმაცია“.

საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის პრინციპებიდან გამომდინარე, ადმინისტრაციული ორგანოს მოვალეობა - განმცხადებელს განუსაზღვროს ვადა შესაბამისი მითითებებით და დაინტერესებული პირს მისცეს მისი გამოსწორების შესაძლებლობა.

საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომ თუკი ადმინისტრაციული საჩივრის განხილვაზე უფლებამოსილი პირის - ქ. თბილისის მერიის მხრიდან ადგილი ჰქონდა უმოქმედობას, ანუ საჩივრის არ განხილვას და ადმინისტრაციული აქტის გამოუცემლობის ფაქტს, მ. ბ-ი უფლებამოსილი იყო აქტის გამოუცემლობის, ანუ მისი საჩივრის არგანხილვის პირობებში უკვე სასამართლოში აღეძრა სარჩელი კანონით დადგენილი ვადების დაცვით, შემდეგ გარემოებათა გამო: საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2013 წლის 25 ივნისის განჩინებაში ადმინისტრაციულ საქმეზე ბს-106-99(კ-13) ს. ბ-ის სარჩელისა გამო, მოპასუხის - სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიმართ, სასამართლო დავასთან დაკავშირებით, მსგავს სამართლებრივ პრობლემებთან მიმართებით ჩამოყალიბებულია სამართლებრივი შეფასებები და დასკვნები, კერძოდ: ,,ზემდგომი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ადმინისტრაციულ წარმოებაში აქტის გამოუცემლობის სამართლებრივი შედეგები განსაზღვრულია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 177-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, რომლის მიხედვით: ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემისათვის დადგენილი ვადის დარღვევა ჩაითვლება ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემაზე უარის თქმად.

აღნიშნული დანაწესი არ ნიშნავს, რომ ზემდგომმა ადმინისტრაციულმა ორგანოებმა არ ჩაატარონ ადმინისტრაციულ საჩივართან დაკავშირებული ადმინისტრაციული წარმოება, რამდენადაც საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, ადმინისტრაციული კანონმდებლობით დადგენილი სავალდებულო პროცედურების ჩაუტარებლობა არღვევს სამართლებრივი სახელმწიფოს ერთ-ერთ მნიშვნელოვან და ფუნდამენტურ მოთხოვნას პროცედურული დემოკრატიის უზრუნველყოფის შესახებ, რომლის ხარისხი თავის მხრივ, უზრუნველყოფს სახელმწიფოს ქვეშევრდომების კანონიერ მოლოდინს _ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მმართველობის განხორციელება კანონიერების პრინციპის საფუძველზე. პროცედურული მოქმედებების ჩატარების ვალდებულება ემსახურება კერძო ინტერესის _ ადამიანის უფლების მაქსიმალური დაცვის უზრუნველყოფას“.

საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ ადმინისტრაციული საჩივრის არ განხლვა ლახავს პირის კანონიერ მოლოდინს, ზემდგომი ადმინისტრაციული ორგანოსაგან კანონიერი და დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიღების თაობაზე, რაც არ შეესაბამება მმართველობის კანონიერების სტანდარტს.

შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს, სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, იმასთან დაკავშირებით, რომ დავის გადაწყვეტაზე გავლენას ვერ მოახდენს ის გარემოება, რომ მ. ბ-მა ჯერ კიდევ 2011 წლის 19 ოქტომბერს წარადგინა ადმინისტრაციული საჩივარი და არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ თბილისის მერიის სსიპ არქიტექტურის სამსახურის 2011 წლის 22 სექტემბრის №12/120754-13 წერილი ქ. თბილისის მერიის სსიპ არქიტექტურის სამსახურის 2011 წლის 8 ივნისის №01/1312 ბრძანებასა და 2011 წლის 8 ივნისის №01/1390-1 სანებართვო მოწმობასთან ერთად აპელანტ მ. ბ-ს ჩაბარდა 2011 წლის 29 სექტემბერს, რაც იმას ნიშნავს, რომ ბრძანებისა და სანებართვო მოწმობის გასაჩივრების ერთთვიანი ვადა აპელანტს ამოეწურა იმავე 2011 წლის ოქტომბრის თვის ბოლოს, ხოლო საჩივრით ქ. თბილისის მერიას მიმართა 2012 წლის 4 ივნისს, შესაბამისად, მ. ბ-ის მიერ გასულია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 180.1 მუხლით დადგენილი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გასაჩივრების ვადა, შემდეგ გარემოებათა გამო: საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 180-ე მუხლის შესაბამისად, ადმინისტრაციული საჩივარი წარდგენილ უნდა იქნეს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ოფიციალური გაცნობიდან ერთი თვის ვადაში. ამავე კოდექსის 80.5 მუხლის შესაბამისად, განცხადების წარდგენისათვის კანონმდებლობით დადგენილი ვადა დაცულად ჩაითვლება იმ შემთხვევაშიც, თუ პირმა კანონით დადგენილ ვადაში განცხადება წარადგინა არაუფლებამოსილ ადმინისტრაციულ ორგანოში.

საკასაციო სასამართლოს დასკვნით, საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს და შეაფასოს მ. ბ-ის 2011 წლის 19 ოქტომბერს ქ. თბილისის მერიაში წარდგენილი განცხადება, მისი შინაარსიდან გამომდინარე უნდა ჩაითვალოს თუ არა საჩივრად, რომლის ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 181-ე მუხლის შინაარსთან ფორმალური წინააღმდეგობის გამო ხარვეზზე დატოვების ვალდებულება გააჩნდა ორგანოს, შესაბამისად სასამართლომ უნდა იმსჯელოს არის თუ არა იგი ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 180-ე მუხლით დადგენილ ვადაში შეტანილად, ვინაიდან, თუკი წარდგენილი განცხადება თავისი შინაარსით არ შეესაბამებოდა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 2.1 მუხლის ,,ი“ ქვეპუნქტით დადგენილ დეფინიციას და მაგრამ იგი ექვემდებარებოდა გამოსწორებას ქ. თბილისის მერიის მიერ საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების სტადიის კვალიფიციური ჩატარების პირობებში.

როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, ადმინისტრაციული საჩივრის განხილვაზე კომპეტენტური ადმინისტრაციული ორგანოს დადგენის საკითხი განსაზღვრულია საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 178-ე მუხლით, რომლის მე-2 ნაწილის მიხედვით: ადმინისტრაციული ორგანოს ხელმძღვანელი თანამდებობის პირის მიერ გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის თაობაზე წარდგენილ საჩივარს განიხილავს და გადაწყვეტს ზემდგომი ადმინისტრაციული ორგანო.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული ორგანოების უფლებამოსილების განსაზღვრა ხდება სამი კრიტერიუმის გამოყენებით:

ა) განსახორციელებელი ამოცანების მიხედვით - საგნობრივი უფლებამოსილება;

ბ) უფლებამოსილებათა იერარქიის მიხედვით - ინსტანციური უფლებამოსილება;

გ) ტერიტორიული პრინციპით - ტერიტორიული უფლებამოსილება.

ამ ვითარებაში, ინსტანციური კომპეტენციის გამორკვევის შედეგად, ქ. თბილისის მერიის არქიტექტურის სამსახურს გააჩნდა მხოლოდ ერთადერთი გადაწყვეტილების გამოტანის უფლებამოსილება - ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 178-ე მუხლის მე-2 ნაწილის დანაწესიდან გამომდინარე, ამავე კოდექსის მე-80 მუხლის საფუძველზე ზემდგომ ადმინისტრაციულ ორგანოში - თბილისის მერიაში, როგორც მის განხილვაზე უფლებამოსილი ორგანოსათვის გადაგზავნის თაობაზე.

ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის XIII თავის ,,ადმინისტრაციულ საჩივართან დაკავშირებით ადმინისტრაციული წარმოება“ მიხედვით, მმართველობის ორგანოების უფლებამოსილება - განახორციელონ ქვემდგომი ორგანოების გადაწყვეტილებების კანონიერებაზე კონტროლი, გულისხმობს მათ მიუკერძოებლად, ობიექტურად და კანონიერებისა და კანონის წინაშე თანასწორობის პრინციპებზე დაყრდნობით განხილვა-გადაწყვეტის ვალდებულებას. იმ შემთხვევაში, როცა ქვემდგომ ორგანოს დამაჯერებლად არ გამოუკვლევია აქტის გამოცემისათვის საჭირო ყველა ფაქტობრივი გარემოება, ზემდგომმა ადმინისტრაციულმა ორგანომ უნდა გამოიკვლიოს და მათი შეფასება-დადგენის საფუძველზე კანონიერად გადაწყვიტოს დავა.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, თბილისის სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა ქ. თბილისის მერიის 2012 წლის 24 ივლისის №2079 განკარგულება, რომლითაც განუხილველად დარჩა მ. ბ-ის საჩივარი, რითაც დაარღვია დაინტერესებული პირის პროცესუალური უფლება.

საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, იმ ვითარებაში, როცა მ. ბ-ი საკასაციო საჩივრით ითხოვს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 31 იანვრის განჩინების გაუქმებას და საქმის ხელახლა არსებითად განსახილველად სააპელაციო სასამართლოში დაბრუნებას, საკასაციო სასამართლო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის დანაწესიდან გამომდინარე, შებოჭილია კასატორის განაცხადით და იგი ვერ გასცდება ამ მოთხოვნის ფარგლებს და თავად ვერ მიიღებს ახალ გადაწყვეტილებას აღნიშნულ საქმეზე, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ ხელახლა უნდა იმსჯელოს მ. ბ-ის სააპელაციო საჩივარზე და გამოარკვიოს რამდენად არის დაცული ქ. თბილისის მერიის მიერ სადავო - 2012 წლის 24 ივლისის №2079 განკარგულების მიღებისას საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით დადგენილ წესები და პროცედურები.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ აღნიშნული საკითხი დამატებით და სარწმუნოდ საჭიროებს გამოკვლევას და შესაბამისი საპროცესო მოქმედებითა და საპროცესო აქტით ადეკვატური სამართლებრივი კვალიფიკაციის მოხდენას სააპელაციო სასამართლოს მიერ.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412.2 მუხლის შესაბამისად, სახეზეა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების პროცესუალური და სამართლებრივი საფუძვლები, რის გამოც 411-ე მუხლით განსაზღვრული უფლებამოსილების განხორციელება - უზენაესი სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღება შეუძლებელია. სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას კანონიერი და ობიექტური გადაწყვეტილების დადგენის მიზნით, სრულყოფილად უნდა გამოიკვლიოს ზემოაღნიშნული გარემოებები და დავა გადაწყვიტოს მოქმედი საპროცესო და მატერიალური სამართლის კანონმდებლობის შესაბამისად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2; სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 372-ე, 401-ე და 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2013 წლის 31 იანვრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. სასამართლო ხარჯები გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე /ნ.წკეპლაძე/

მოსამართლეები: /მ.ვაჩაძე/

/პ.სილაგაძე/