№ბს-421-410(კ-13) 25 თებერვალი, 2014 წელი ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, პაატა სილაგაძე

სხდომის მდივანი - ანა ვარდიძე

კასატორი (მოპასუხე) – სსიპ შემოსავლების სამსახური

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - ი/მ ,,ლ. ც-ა“

დავის საგანი – ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 12 ივნისის განჩინება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

მოსარჩელე: ი/მ ,,ლ. ც-ა“

მოპასუხე: სსიპ შემოსავლების სამსახური

სარჩელის სახე: საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის საფუძველზე ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა.

სარჩელის საგანი:

1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2007 წლის 5 ოქტომბრის №005–180 საგადასახადო მოთხოვნის ბათილად ცნობა;

2. სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2007 წლის 19 დეკემბრის №7952 ბრძანების ბათილად ცნობა.

3. თბილისის რეგიონალური ცენტრის 2010 წლის 4 აგვისტოს ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ №14/04/–23678 ბრძანების ბათილად ცნობა.

სარჩელის საფუძველი:

ფაქტობრივი: მოსარჩელის მითითებით, 2006 წლის 29 ივნისს დარეგისტრირდა ინდივიდუალურ მეწარმედ თბილისის საგადასახადო ინსპექციაში (საიდენტიფიკაციო კოდი – ...) და ეწეოდა სამეწარმეო საქმიანობას, კერძოდ, ქ. თბილისში, ... ქუჩა №48-ში გახსნილი ჰქონდა მეორადი საქონლის მაღაზია.

მოსარჩელის მითითებით, 2007 წლის 14 სექტემბერს დილით აღნიშნული მაღაზია გახსნა, ისე რომ არ გაუკეთებია წარწერა ,,ღიაა“ და მაღაზიაში დატოვა მეგობარი ნ. კ-ე. როდესაც დაბრუნდა, მას მაღაზიაში დახვდა ორი პიროვნება, რომლებიც იყვნენ საგადასახადო ინსპექციის თანამშრომლები და მის მიმართ ადგენდნენ სამართალდარღვევის ოქმს, სალარო-აპარატის გაუმართაობის თაობაზე, რაზედაც გაუწია წინააღმდეგობა, ვინაიდან საკონტროლო-სალარო აპარატზე არანაირი დარღვევა არ ჰქონია, ხოლო ის ფაქტი, რომ საკონტროლო-სალარო აპარატი არ იყო მუშა მდგომარეობაში, გამოწვეული იყო იმ გარემოებით, რომ წინა დღეს როდესაც მუშაობა დაამთავრა, გათავდა ჩეკის ლენტიც და ლენტის ჩაყენება მეორე დღისთვის გადადო. მისი მხრიდან რაიმე სახის დარღვევას ადგილი არ ჰქონია. აღნიშნულის დასადასტურებლად, ოქმის შემდგენ პირებს აჩვენა წინა დღის სალაროს დახურვის ჩეკი და ასევე ახალი ლენტი, რომლის ჩადებასაც იმ დილით აპირებდა. მიუხედავად აღნიშნულისა, საგადასახადო ორგანოს თანამშრომლებმა შეადგინეს საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმი №315982, რომელსაც ხელი არ მოაწერა და მიაწერა შენიშვნა, რაც იყო რეალურად. საგადასახადო ორგანოს თანამშრომლებმა მას ძალით გადასცეს აღნიშნული სამართალდარღვევის ოქმი, რომელიც მეორე დღეს დაკარგა საფულესთან ერთად.

2007 წლის 9 ნოემბერს ოქმი გაასაჩივრა საგადასახადო ინსპექციაში, სადაც მას განუმარტეს, რომ საჩივრის თაობაზე წერილობით პასუხს მიიღებდა ფოსტის მეშვეობით, მაგრამ პასუხი თუ რა რეაგირება მოჰყვა მის საჩივარს, არ მიუღია. მოსარჩელის განმარტებით, მან ჩათვალა, რომ მის მიმართ გამოტანილი ჯარიმა იყო გაუქმებული. რეალურად ჯარიმის არსებობის შესახებ მისთვის ცნობილი გახდა მხოლოდ 2010 წელს, როდესაც მაღაზიის დახურვის მიზნით მივიდა საგადასახადო ორგანოში და იქ შეიტყო, რომ მას როგორც გადასახადის გადამხდელს ერიცხებოდა საგადასახადო დავალიანება 500 ლარის ოდენობით და ამასთან, საგადასახადო ორგანოს 2010 წლის 4 აგვისტოს N14/04-23678 ბრძანების საფუძველზე დაყადაღებული იყო მისი მეუღლის ქონება.

მოსარჩელემ 2012 წლის 27 დეკემბერს საჩივრით მიმართა შემოსავლების სამსახურს და მოითხოვა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2007 წლის 5 ოქტომბრის №005–180 საგადასახადო მოთხოვნისა და 2010 წლის 4 აგვისტოს N14/04-23678 ბრძანების ქონებაზე ყადაღის დადების თაობაზე, ბათილად ცნობა.

შემოსავლების სამსახურის 2013 წლის 31 იანვრის №3403 ბრძანებით 2012 წლის 27 დეკემბრის საჩივარი 2007 წლის 5 ოქტომბრის №005–180 საგადასახადო მოთხოვნით გათვალისწინებული ჯარიმის გაუქმების მოთხოვნის ნაწილში დარჩა განუხილველი, იმ მოტივით, რომ შემოსავლების სამსახურის 2007 წლის 19 დეკემბრის №7951 ბრძანებით ლ. ც-ას უარი ეთქვა საჩივრის დაკმაყოფილებაზე; ხოლო მოთხოვნა 2010 წლის 4 აგვისტოს ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ №14/04–23678 ბრძანების გაუქმების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა დაუსაბუთებლობის გამო.

მოსარჩელის განმარტებით, მას 2007 წლის 5 ოქტომბრის №005–180 საგადასახადო მოთხოვნის გაუქმების თაობაზე შემოსავლების სამსახურის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება არ ჩაბარებია, რითაც დაირღვა, როგორც ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის, ასევე საგადასახადო კოდექსის მოთხოვნები.

სამართლებრივი: მოსარჩელემ მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 1.2, მე-4, მე-5, მე-7 და მე-60¹, 77-ე, 83.1, 95-ე და 96-ე 97-100-ე საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2, მე-3, მე-4 მე-9 მე-12, მე-14, მე-15, 17.1 და 26-ე და საგადასახადო კოდექსის 45-ე, 46-ე, 48-ე, 50-ე და 51.1-ის ..გ“ და 52.1 მუხლები (იხ.ს.ფ. 1-9; ტ.1).

მოპასუხის - სსიპ შემოსავლების სამსახურის შესაგებელი:

ფაქტობრივი: შემოსავლების სამსახურმა სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ 2007 წლის 5 ოქტომბრის №005-180 ,,საგადასახადო მოთხოვნა“ 2007 წლის 9 ნოემბერს შემოსავლების სამსახურში გაასაჩივრა ი/მ ,,ლ. ც-ამ“, რომლის 2007 წლის 19 დეკემბრის №7951 ბრძანებით საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, შესაბამისად, საგადასახადო ორგანოს განმარტებით, საგადასახადო კოდექსის 301-ე მუხლის ,,ზ“ ქვეპუნტის თანახმად, ვინაიდან შემოსავლების სამსახურს 2007 წლის 5 ოქტომბრის №005-180 საგადასახადო მოთხოვნის გაუქმების თაობაზე ერთხელ უკვე მიღებული ჰქონდა შემოსავლების სამსახურს გადაწყვეტილება იგი უფლებამოსილი იყო, არ განეხილა ამ ნაწილში ხელმეორედ წარდგენილი საჩივარი.

მოწინააღმდეგე მხარის მითითებით, 2010 წლის 4 აგვისტოს ,,ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ“ №14/04-23678 ბრძანების ი/მ ,,ლ. ც-ასთვის“ ჩაბარების დამადასტურებელი დოკუმენტი არ იძებნება.

სამართლებრივი: მოწინააღმდეგე მხარემ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად მიუთითა საგადასახადო კოდექსის (2011 წლის 1 იანვრამდე მოქმედი რედაქციის) 87-ე, 157-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ ი/მ ,,ლ. ც-ას“ მიმართ 2010 წლის 4 აგვისტოს ,,ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ“ №14/04-23678 ბრძანება გამოცემულია კანონმდებლობის სრული დაცვით და არ არსებობს მისი გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება/სარეზოლუციო/:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 01 აპრილის გადაწყვეტილებით ი/მ ,,ლ. ც-ას“ სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2007 წლის 5 ოქტომბრის №005–180 საგადასახადო მოთხოვნა, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2007 წლის 19 დეკემბრის №7952 ბრძანება, თბილისის რეგიონალური ცენტრის 2010 წლის 4 აგვისტოს ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ №14/04/–23678 ბრძანება და მოპასუხეს დაევალა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან ერთი თვის ვადაში ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა.

სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტები:

2007 წლის 14 სექტემბერს, ი/მ ,,ლ. ც-ას“ მიმართ შედგა საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმი №315982, ხოლო 2007 წლის 5 ოქტომბერს, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2007 წლის 5 ოქტომბრის №005–180 საგადასახადო მოთხოვნის თანახმად, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 139–ე მუხლის მე–4 ნაწილის საფუძველზე ი/მ ,,ლ. ც-ა“ დაჯარიმდა 500 ლარით.

2007 წლის 9 ნოემბერს ზემოაღნიშნული საგადასახადო მოთხოვნა ი/მ ,,ლ. ც-ამ“ გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციაში.

სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2007 წლის 19 დეკემბრის №7952 ბრძანებით ი/მ ,,ლ. ც-ას” 2007 წლის 9 ნოემბრის საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრის 2010 წლის 4 აგვისტოს ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ №14/04/–23678 ბრძანებით ყადაღა დაედო ი/მ ,,ლ. ც-ას“ ქონებას მდებარეს: ქ. თბილისი, ... რაიონი, ... ქუჩა №8.

2010 წლის 26 ოქტომბრის შედარების აქტის თანახმად, 2010 წლის 2 იანვრიდან 2010 წლის 26 ოქტომბრამდე პერიოდში ი/მ ,,ლ. ც-ას“ ერიცხება დავალიანება 500 ლარის ოდენობით (გადასახადის დასახელება – სალარო აპარატი).

შემოსავლების სამსახურის 2013 წლის 31 იანვრის №3403 ბრძანებით ლ. ც-ას 2012 წლის 27 დეკემბრის საჩივარი 2007 წლის 5 ოქტომბრის №005–180 საგადასახადო მოთხოვნით გათვალისწინებული ჯარიმის გაუქმების მოთხოვნის ნაწილში დარჩა განუხილველი, იმ მოტივით რომ შემოსავლების სამსახურის 2007 წლის 19 დეკემბრის №7951 ბრძანებით ლ. ც-ას უარი ეთქვა საჩივრის დაკმაყოფილებაზე; ხოლო ლ. ც-ას მოთხოვნა 2010 წლის 4 აგვისტოს ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ №14/04–23678 ბრძანების გაუქმების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა დაუსაბუთებლობის გამო.

სასამართლოს მიერ სადავოდ მიჩნეული ფაქტები:

სადავოა გასაჩივრებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების კანონიერება.

სასამართლოს დასკვნები - საქალაქო სასამართლომ სარჩელი დააკმაყოფილა ნაწილობრივ.

დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება:

საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, შემოსავლების სამსახური წარმოადგენს საკონტროლო-სალარო აპარატების მიღებასა და გამოყენებაზე კონტროლის განმახორციელებელ ადმინისტრაციულ ორგანოს, რომელიც საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოყენების წესის დარღვევის შემთხვევაში უფლებამოსილია შეადგინოს ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი.

ამასთან, სადავო პერიოდში მოქმედი საგადასახადო კოდექსით 123-ე მუხლით რეგლამენტირებულია საგადასახადო სამართალდარღვევისა და პასუხისმგებლობის საკითხი, აღნიშნული მუხლის პირველი ნაწილით საგადასახადო სამართალდარღვევად ითვლება გადასახადის გადამხდელის/ საგადასახადო აგენტის ან სხვა ვალდებული პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება (მოქმედება ან უმოქმედობა), რომლისთვისაც ამ კოდექსით გათვალისწინებულია პასუხისმგებლობა. ამავე კოდექსის 126-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საგადასახადო სანქცია არის პასუხისმგებლობის ზომა ჩადენილი საგადასახადო სამართალდარღვევისათვის.

ამავე პერიოდში მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 139-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, მომხმარებლებთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისას საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოუყენებლობა იწვევს დაჯარიმებას 500 ლარის ოდენობით.

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, საქმეში არსებული საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის საგადასახადო სამართალდარღვევათა ოქმისა და მის საფუძველზე შედგენილი 2007 წლის 5 ოქტომბრის №005–180 საგადასახადო მოთხოვნის თანახმად, მოსარჩელე საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 139–ე მუხლის მე–4 ნაწილის საფუძველზე დაჯარიმდა 500 ლარით. რაც მოსარჩელემ 2007 წლის 9 ნოემბერს, გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციაში, სადაც განუმარტეს, რომ საჩივრის თაობაზე წერილობით პასუხს მიიღებდა ფოსტის მეშვეობით, მაგრამ პასუხი, თუ რა რეაგირება მოჰყვა მის საჩივარს, არ მიუღია. სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2007 წლის 19 დეკემბრის №7952 ბრძანების თაობაზე, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა ი/მ ,,ლ. ც-ას” 2007 წლის 9 ნოემბრის საჩივარი და ის რომ მას ერიცხებოდა საგადასახადო დავალიანება 500 ლარის ოდენობით, ასევე შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრის 2010 წლის 4 აგვისტოს №14/04/–23678 ბრძანების - ქონებაზე (ს/ნ ...; იურიდიული მისამართი: ქ. თბილისი, ... რაიონი, ... ქუჩა №8) ქონებას (მატერიალურ ან/და არამატერიალურ აქტივებს) ყადაღის დადების თაობაზე მან შეიტყო მხოლოდ 2010 წელს, როდესაც მაღაზიის დახურვის მიზნით მივიდა საგადასახადო ორგანოში.

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, თბილისის საგადასახადო ინსპექციის თანამშრომლებმა სამართალდარღვევის ოქმის შედგენის საფუძვლად მიუთითეს ის გარემოება, რომ გადასახადის გადამხდელის საკონტროლო-სალარო აპარატი იყო გაუმართავ მდგომარეობაში (არ ჰქონდა ლენტა), რის გამოც ადგილი ჰქონდა საგადასახადო კოდექსის 139-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებულ დარღვევას (მომხმარებლებთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისას საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოუყენებლობას), ამასთან, ლ. ც-ას მიერ წარდგენილი საჩივრის საფუძველზე შემოსავლების სამსახურის 2007 წლის 19 დეკემბრის №7952 ბრძანებაში ი/მ ,,ლ. ც-ას” დაჯარიმების საფუძვლად მითითებულია მაღაზიაში ნაღდი ფულით ანგარიშსწორება საკონტროლო სალარო აპარატის გამოყენების გარეშე, რაც არის საგადასახადო კოდექსის 139-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული შემადგენლობა და აღნიშნული ნორმით დაჯარიმების საფუძველი. ამდენად, სამართალდარღვევის ოქმში და ბრძანებაში დაფიქსირებულია დარღვევის სხვადასხვა სახე.

საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 45-ე მუხლის (სადავო პერიოდში მოქმედი კოდექსი) დანაწესიდან გამომდინარე, საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, კანონმდებლობა იმპერატიულად ითვალისწინებს გადასახადის გადამხდელისათვის საგადასახადო სამართალდარღვევის თაობაზე შედგენილი ნებისმიერი დოკუმენტის მხარისათვის კანონით დადგენილი წესით გაცნობის (გაგზავნა/გადაცემა) სავალდებულოობას. კონკრეტულ შემთხვევაში, საქმის მასალებში არ მოიპოვება ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის - შემოსავლების სამსახურის 2007 წლის 19 დეკემბრის №7952 ბრძანების ადრესატისათვის - ი/მ ,,ლ. ც-ასათვის“ კანონით დადგენილი წესით გაცნობის (ფოსტის მეშვეობით გაგზავნის, ან გადაცემის) დამადასტურებელი მტკიცებულება. მან მხოლოდ სასამართლოში მისი სარჩელის განხილვისას, ადმინისტრაციული ორგანოს - სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიერ წარმოების მასალების წარმოდგენის შემდეგ შეძლო მისი გაცნობა.

საქალაქო სასამართლო საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (სადავო აქტის, კერძოდ, ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ ბრძანების გამოცემის დროისათვის მოქმედი საგადასახადო კოდექსი) 87-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, მიუთითებს, რომ გადასახადის გადამხდელის ქონებაზე ყადაღის დადება წარმოადგენს საგადასახადო ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის ერთ-ერთ საშუალებას, რომლის გამოყენების შესაძლებლობაც, სასამართლო გადაწყვეტილების გარეშე, საგადასახადო ორგანოს ეძლევა იმ შემთხვევაში, თუ გადასახადის გადამხდელს აქვს აღიარებული საგადასახადო ვალდებულება.

საქმის მასალების თანახმად, მოსარჩელე ლ. ც-ას სავაჭრო ობიექტი - მაღაზია -მდებარეობდა ქ. თბილისში, ... ქუჩა 48-ში, აღნიშნული მისამართი იყო მითითებული ი/მ ,,ლ. ც-ას“ სარეგისტრაციო დოკუმენტაციაშიც. შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრის 2010 წლის 4 აგვისტოს ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ №14/04/–23678 ბრძანების თანახმად, ყადაღა დაედო ი/მ ,,ლ. ც-ას“ (ს/ნ ...; იურიდიული მისამართი: ქ. თბილისი, ... რაიონი, ... ქუჩა №8) ქონებას (მატერიალურ ან/და არამატერიალურ აქტივებს. საქმეში წარმოდგენილი საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, ქ. თბილისში, ... ქუჩა №8–ში მდებარე უძრავი ქონების 1/2 ნაწილის მესაკუთრეა ლ. ც-ა. უფლების რეგისტრაციის თარიღია 2011 წლის 8 აგვისტო. უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტებია: სააღრიცხვო ბარათი №020422 აღრიცხულია 1940 წელს; სამკვიდრო მოწმობა №100807627, დამოწმების თარიღი: 2010 წლის 13 აგვისტო; სამკვიდრო მოწმობა №110150925, დამოწმების თარიღი: 2011 წლის 21 თებერვალი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოს შეფასებით, ქონება, რომელზეც მოხდა მოსარჩელის საგადასახადო დავალიანების უზრუნველსაყოფად ყადაღის დადება, ყადაღის დადების მომენტისათვის არ წარმოადგენდა ლ. ც-ას საკუთრებას და საგადასახადო ორგანოს მიერ საგადასახადო ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის ღონისძიება - ქონებაზე ყადაღის დადება განხორციელდა კანონშეუსაბამოდ. ამასთან, ბრძანებაში ი/მ ,,ლ. ც-ას“ იურიდიული მისამართი მითითებული იქნა არასწორად.

საქალაქო სასამართლო მიუთითებს იმ საკანონმდებლო ცვლილებაზე, რომელიც სადავო სამართალურთიერთობის რეგულირების სფეროში განხორციელდა. საგადასახადო კოდექსის 270-ე მუხლის მე-7 ნაწილმა განსაზღვრა საგადასახადო სამართალდარღვევის, კერძოდ, სალარო აპარატის გამოყენების წესების დარღვევისათვის სამართალდამრღვევის მიმართ საჯარიმო თანხის დაკისრების ნაცვლად გაფრთხილების გამოყენების შესაძლებლობა, სათანადო პირობების არსებობისას.

სასამართლოს განმარტებით, საერთო წესის თანახმად, საგადასახადო კანონმდებლობას არ აქვს უკუქცევითი ძალა და საგადასახადო დაბეგვრისათვის გამოიყენება საგადასახადო კანონმდებლობის ოფიციალურად გამოქვეყნებული და ძალაში შესული ის ნორმატიული აქტები, რომლებიც მოქმედებს საგადასახადო ვალდებულების წარმოშობის დღისათვის (საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილი), თუმცა, მოცემულ შემთხვევაში დავის საგანია არა საგადასახადო დაბეგვრის, არამედ საგადასახადო სამართალდარღვევის პასუხისმგებლობის კანონიერება.

საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელის - ი/მ ,,ლ. ც-ას“ მიმართ გამოვლენილი საგადასახადო სამართალდარღვევა არ იყო განმეორებითი, მისი განზრახვა არ მოიცავდა საქმიანობას საკონტროლო–სალარო აპარატის გამოყენების გარეშე და სამართალდარღვევის შედგენის მომენტში სალარო აპარატის გაუმართაობა გამოწვეული იყო მხოლოდ მისი გაუფრთხილებელი მოქმედების შედეგად. ამასთან, ადგილი არ ჰქონია ჩეკის გარეშე რაიმე საქონლის გაყიდვას, რასაც სადავოდ არც მოპასუხე მხარე არ ხდის. აღნიშნული გარემოებები კი ერთობლიობაში ქმნის ლ. ც-ას მიერ ჩადენილი ქმედებისათვის ნაკლებად მკაცრი სანქციის - გაფრთხილების და არა ჯარიმის გამოყენების შესაძლებლობას.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საქალაქო სასამართლოს შეფასებით, ადმინისტრაციულმა ორგანომ მისთვის კანონით მინიჭებული დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში ხელახლა უნდა განიხილოს ლ. ც-ას, მიმართ სანქციის გამოყენების საკითხი, ჩადენილი სამართალდარღვევის სიმძიმის, ჩამდენის პიროვნების, გათვალისწინებით (იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ ლ. ც-ას მიერ გახსნილ ობიექტში სალარო აპარატის გაუმართაობა, ანუ ჩეკის არარსებობა გამოწვეული იყო არა მისი განზრახი ქმედებით, არამედ გაუფრთხილებლობით) და უნდა მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება ლ. ც-ას მიმართ გაფრთხილების გამოყენების თაობაზე, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 270-ე მუხლის მე-7 ნაწილის დღეს მოქმედი რედაქციის შესაბამისად.

სამართლებრივი შეფასება /კვალიფიკაცია/:

საქალაქო სასამართლომ გადაწყვეტილების გამოტანისას იხელმძღვანელა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსითა და საქართველოს საგადასახადო კოდექსით.

აპელანტი: სსიპ შემოსავლების სამსახური

მოწინააღმდეგე მხარე: ი/მ ,,ლ. ც-ა“

აპელაციის საგანი და მოცულობა /ფარგლები/:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 01 აპრილის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

აპელაციის მოტივები:

ფაქტობრივი: აპელანტის მითითებით, საქალაქო სასამართლო გასაჩივრებული აქტის ბათილად ცნობის საფუძვლად უთითებს იმ გარემოებაზე, რომ გადასახადის გადამხდელის საკონტროლო-სალარო აპარატი იყო გაუმართავ მდგომარეობაში (არ ჰქონდა ლენტა), რის გამოც ადგილი ჰქონდა საგადასახადო კოდექსის 139-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებულ დარღვევას მომხმარებელთან ნაღდი ფულით ანგარშსწორებისას საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოუყენებლობას), ხოლო ი/მ ,,ლ. ც-ას“ მიერ წარდგენილი საჩივრის საფუძველზე შემოსავლების სამსახურის 2007 წლის 19 დეკემბრის №7952 ბრძანებაში ი/მ ,,ლ. ც-ას“ დაჯარიმების საფუძვლად მითითებულია მაღაზიაში ნაღდი ფულით ანგარიშსწორება საკონტროლო-სალარო აპარატის გამოყენების გარეშე. აღნიშნულს არ ეთანხმება აპელანტი და უთითებს, რომ საგადასახადო ორგანოს თანამშრომელთა მიერ შედგენილ ოქმში მითითებულია მხოლოდ საკონტროლო-სალარო აპარატის გაუმართავ მდგომარეობაში ყოფნის და საგადასახადო კოდექსის 139-ე მუხლის დარღვევის შესახებ და არაა დაკონკრეტებული, თუ რომელი პუნქტი იქნა დარღვეული. ამდენად, არ არსებობდა ოქმისა და შემოსავლების სამსახურის N7952 ბრძანებაში მითითებული შემადგენლობის საწინააღმდეგო გარემოება.

რაც შეეხება ადმინისტრაციული აქტის თაობაზე ლ. ც-ას ინფორმირებულობას, აპელანტის მითითებით, გადამხდელის მხრიდან 2007 წლის 9 ნოემბრის ოქმის გასაჩივრება ადასტურებდა, რომ მისთვის ცნობილი იყო აღნიშნული აქტის შესახებ, ხოლო მისი კანონით დადგენილ ვადაში არ გასაჩივრება დავალიანების აღიარებულად ჩათვლის ვალდებულებას ქმნიდა საგადასახადო ორგანოსათვის.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, აპელანტის მტკიცებით ი/მ „ლ. ც-ას“ მიმართ „საგადასახადო მოთხოვნა“ და ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ ბრძანება გამოცემული იყო საგადასახადო კანონმდებლობის დაცვით და არ არსებობდა მათი გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი.

სამართლებრივი: აპელანტი სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითებდა საგადასახადო კოდექსის (2011 წლის 1 იანვრამდე მოქმედი რედაქციის) 87-ე, 157-ე მუხლებზე.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების /სარეზოლუციო/:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 12 ივნისის განჩინებით სსიპ შემოსავლების სამსახურის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 01 აპრილის გადაწყვეტილება.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნების გაზიარების თაობაზე სასამართლოს მსჯელობა:

სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებს და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით და დამატებით განმარტა, რომ სადავო პერიოდში მოქმედი საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 45-ე და 46-ე მუხლების დეფინიციიდან გამომდინარე, საგადასახადო კანონმდებლობა იმპერატიულად განსაზღვრავდა გადასახადის გადამხდელისათვის საგადასახადო სამართალდარღვევის თაობაზე შედგენილი ნებისმიერი დოკუმენტის მხარისათვის კანონით დადგენილი წესით გაცნობის (გაგზავნა/გადაცემა) სავალდებულოობას, რასაც კონკრეტულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია, შესაბამისად, უსაფუძვლოა აპელანტის აპელირება სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2007 წლის 19 დეკემბრის №7952 ბრძანების კანონმდებლობასთან შესაბამისობის თაობაზე.

ამასათან, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2007 წლის 19 დეკემბრის №7952 ბრძანებასა და ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმში დაჯარიმების საფუძვლად მითითებულია სხვადასხვა გარემოებები. კერძოდ, პირველ შემთხვევაში ი/მ „ლ. ც-ას“ დაჯარიმების საფუძლად მითითებულია მაღაზიაში ნაღდი ფულით ანგარიშსწორება საკონტროლო-სალარო აპარატის გამოყენების გარეშე, ხოლო ოქმში მითითებულია გადასახადის გადამხდელის საკონტროლო-სალარო აპარატის გაუმართავ მდგომარეობაში ყოფნის ფაქტი. რაც სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, წარმოადგენს ორ ურთიერთსაწინააღმდეგო ფაქტობრივი გარემოებას და ბადებს საფუძვლიან ეჭვს მოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების საქმის მასალების არასრულყოფილად შესწავლისა და გამოკვლევის გარეშე გამოცემის თაობაზე.

რაც შეეხება ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ თბილისის რეგიონალური ცენტრის 2010 წლის 4 აგვისტოს N14/04-23678 ბრძანების კანონმდებლობასთან შესაბამისობას, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, იმის თაობაზე, რომ ქონებაზე ყადაღის დადება მოხდა აღიარებული საგადასახადო დავალიანების არსებობის პირობებში და მიუთითა, სადავო აქტის (თბილისის რეგიონალური ცენტრის 2010 წლის 4 აგვისტოს N14/04-23678 ბრძანების) გამოცემის დროისათვის მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 87-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, აღიარებული საგადასახადო დავალიანების არსებობის შემთხვევაში საგადასახადო ორგანო უფლებამოსილია, საგადასახადო ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის მიზნით, სასამართლოს გადაწყვეტილების გარეშე ყადაღა დაადოს გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტის ან სხვა ვალდებული პირის საკუთრებაში არსებულ ან/და ბალანსზე რიცხულ (გარდა ლიზინგით მიღებული ქონებისა და იმ ქონებისა, რომელიც სხვა პირის საკუთრებაა) ნებისმიერ ქონებას, მათ შორის, მოძრავ, უძრავ, არამატერიალურ ქონებას, აღიარებული საგადასახადო დავალიანების მოცულობის ფარგლებში. კონკრეტულ შემთხვევაში კი, როგორც საქმის მასალებით დასტურდება, არ არსებობს ი/მ „ლ. ც-ას“ მიერ აღიარებული საგადასახადო დავალიანება, უფრო მეტიც, საქმეში არსებული მასალების საფუძველზე დგინდება, რომ სადავო ადმინისტრაციული აქტით ყადაღა დაედო ქონებას, რომელიც ყადაღის დადების მომენტისათვის არ იყო მის საკუთრებაში აღრიცხული.

კასატორი: სსიპ შემოსავლების სამსახური

მოწინააღმდეგე მხარე: ი/მ ,,ლ. ც-ა“

კასაციის საგანი და მოცულობა /ფარგლები/:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 12 ივნისის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასაციის მოტივები:

პროცესუალური: კასატორის მითითებით გადაწყვეტილება არ არის საკმარისად დასაბუთებული. გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის ,,ე“ და ,,ე¹“ ქვეპუნქტის თანახმად განჩინების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.

მატერიალური: კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ განჩინების გამოტანისას არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, საგადასახადო კოდექსის 157-ე მუხლი, რომელიც ცალსახად ადასტურებს შემოსავლების სამსახურის მიერ განხორციელებული ქმედების, კერძოდ, ,,ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ“ შემოსავლების სამსახურის ბრძანების კანონიერებას. საგადასახადო კოდექსის 157-ე მუხლის დეფინიციიდან გამომდინარე, ი/მ ,,ლ. ც-ას“ მიერ საგადასახადო დავალიანება აღიარებულად ითვლება, ვინაიდან, მან 2007 წლის 19 დეკემბრის №7952 ბრძანება კანონმდებლობით დადგენილ 5-დღიან ვადაში არ გაასაჩივრა. შესაბამისად, ,,ქონების ყადაღის დადების შესახებ“ 2010 წლის 4 აგვისტოს №14/04-23678 ბრძანება გამოცემულია კანონმდებლობის სრული დაცვით.

კასატორის მითითებით, ასევე არამართებულია სააპელაციო სასამართლოს შეფასება, იმასთან მიმართებაში, რომ შემოსავლების სამსახურის 2007 წლის 19 დეკემბრის №7952 ბრძანებასა და ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა ოქმში სხვადასხვა საფუძვლებია მითითებული და აღნიშნავს, რომ ზემოაღნიშნული აქტები გამოცემულია საქართველოს საგადასახადო კოდექსისა და საქართველოს ფინანსთა მინისტრის ,,საგადასახადო კონტროლის განმხორციელებელი პირის შერჩევისა და საგადასახადო კონტროლის განხორციელების, მიმდინარე კონტროლის პროცედურების ჩატარების, სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობათა ჩამოწერის, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიებების განხორციელების, სამართალდარღვევათა საქმისწარმოების წესის დამტკიცების თაობაზე“ №994 ბრძანების მოთხოვნების შესაბამისად. ამ ბრძანების მე-20 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, საკონტროლო-სალარო აპარატის გამოუყენებლობა გულისხმობს იმ შემთხვევას, როდესაც პირს გააჩნია საგადასახადო ორგანოში რეგისტრირებული საკონტროლო-სალარო აპარატი, რომელიც შეტანილია რეესტრში, საკონტროლო -სალარო აპარატზე ჩართულია ფისკალური მეხსიერება, მაგრამ მომხმარებელთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისას არ ხდება ვაჭრობის/მომსახურების ყველა ოპერაციაზე სალარო აპარატის გამოყენება, რაც თავის მხრივ, მოიცავს იმ მომენტს, რომ მომხმარებლისაგან ყოველი ფულის მიღებაზე (გარდა იმ შემთხვევისა, როცა კანონმდებლობის შესაბამისად ასეთი ოპერაცია ან პირი თავისუფლდება სალარო-აპარატის გამოყენების ვალდებულებისაგან) საკონტროლო-სალარო აპარატში ამობეჭდილი უნდა იყოს ჩეკი. ამავე მუხლის მე-7 პუნქტის შესაბამისად, მოლარე-ოპერატორი ვალდებულია, მუშაობის დაწყებამდე უზრუნველყოს საკონტროლო-სალარო აპარატში შესაბამისი ლენტების ჩადება.

რაც შეეხება სამართალდარღვევის ოქმში იმის მითითებას, რომ საკონტროლო- სალარო აპარატი იყო გაუმართავ მდგომარეობაში ანუ ლენტა არ იყო ჩადებული, აღნიშნული წარმოადგენს იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომელიც საკონტროლო შესყიდვისას ინპექტორმა ჩეკის ამოურტყმელობის შედეგად გამოავლინა. ამასთანავე აღსანიშნავია, რომ საკონტროლო სალარო აპარატში ლენტის ჩადება სავალდებულოა, რადგან ნაღდი ფულით ანგარისწორება საკონტროლო სალარო აპარატს გამოყენებით აღნიშნულის გარეშე ვერ მოხდება (იხ. ს.ფ. 161-171; ტ.1).

საკასაციო სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის პროცესუალური წანამძღვრები:

საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმე დასაშვებია ადმინისტრაციულ საპროცესო კოდექსის 34.3 მუხლის ,,ა” ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლის თაობაზე და იგი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად, როგორც აბსოლუტური კასაცია (იხ. ს.ფ. 54-57; ტ.)

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, შესაბამისად, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 12 ივნისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ გასაჩივრებული განჩინების გამოტანისას სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები, კერძოდ, სსსკ-ის 393.2 მუხლის და 394-ე მუხლის ,,ე” ქვეპუნქტის მოთხოვნები; სასამართლომ დავა გადაწყვიტა ისე, რომ საერთოდ არ გამოუკვლევია და არ დაუდგენია ფაქტობრივი გარემოებები, არ მისცა სწორი სამართლებრივი შეფასება საქმის მასალებს, არ გამოუყენებია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლების საფუძველზე მინიჭებული უფლებამოსილება და ოფიციალობის პრინციპის უგულებელყოფით დაადგინა საქმეზე დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება.

საკასაციო საჩივრის მოტივი - განსახილველ დავაში საგადასახადო საკანონმდებლო და კანონქვემდებარე აქტებით განსაზღვრული საკონტროლო-სალარო აპარატის რეალიზაციის და საქონლის/მომსახურების საკონტროლო შესყიდვის განხორციელების პროცედურების, კერძოდ, საკონტროლო-სალარო აპარატის გამართულ და მუშა მდგომარეობაში ყოფნის დარღვევისათვის საგადასახადო მონიტორინგის მეშვეობით ქმედების კვალიფიკაციის კანონიერების საკითხი, რამაც საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით შექმნა აბსოლუტური კასაციის წანამძღვრები, არის საგულისხმო და განსაკუთრებული, რამაც მოცემულ საქმეს მიანიჭა სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის მნიშვნელოვანი საქმის სტატუსი, კერძოდ, საკასაციო სასამართლოს მიერ სამართლებრივი შეფასება უნდა მიეცეს:

1. რამდენად კანონშესაბამისად ხორციელდება შემოსავლების სამსახურის თანამშრომლების მიერ საკონტროლო - სალარო აპარატების გამართულობის შემოწმება, პროცედურების დაცვა, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გამოკვლევა, დადგენა, შემთხვევის სამართალდამრღვევად მიჩნევა და ადეკვატური სამართლებრივი კვალიფიკაციის მიცემა.

2. ქვემდგომი სასამართლოების მიერ ადმინისტრაციული ორგანოების დისკრეციული უფლებამოსილების პირობებში მიღებული (მისაღები) გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმებისას სასამართლო კონტროლის განხორციელების ფარგლები.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე ჩამოყალიბებული სამართლებრივი შეფასებები და სასამართლო დასკვნები სასარგებლო იქნება, როგორც საგადასახადო ორგანოების მოხელეებისათვის და საგადასახადო ორგანოს უფლებამოსილი პირების (საგადასახადო კოდექსის 49.6 მუხლით საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობით საქართველოს საგადასახადო ორგანოს კომპეტენციისთვის მიკუთვნებული საგადასახადო კონტროლის ცალკეული სახეები შესაძლებელია, განახორციელოს სხვა პირმა) მმართველობითი საქმიანობისათვის, ასევე საგადასახადო სამართალურთიერთობათა მონაწილეთათვის, რამდენადაც ადმინისტრაციული სამართლის კერძო ნაწილი - საგადასახადო სამართალი აწესრიგებს გადასახადის გადამხდელისა და უფლებამოსილი ორგანოს სამართლებრივ მდგომარეობას, განსაზღვრავს საგადასახადო სამართალდარღვევის სახეებს, საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობის დარღვევისათვის პასუხისმგებლობას, უფლებამოსილი ორგანოსა და მისი თანამდებობის პირების არამართლზომიერ ქმედებათა გასაჩივრების წესსა და პირობებს, საგადასახადო დავის გადაწყვეტის წესს, არეგულირებს საგადასახადო ვალდებულების შესრულებასთან დაკავშირებულ სამართლებრივ ურთიერთობებს. ამდენად, საგადასახადო სამართლის აღნიშნული ინსტიტუტების სწორი გაგება-გამოყენება უშუალოდ განაპირობებს ადამიანთა ყოფას, საზოგადოებრივი წესრიგის ხარისხსა და კულტურას.

ამავდროულად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საქონლის/მომსახურების საკონტროლო შესყიდვის განხორციელებისას (რამდენადაც იგი განეკუთვნება უმნიშვნელოვანესი მმართველობითი ღონისძიების - საგადასახადო ადმინისტრირების ერთ-ერთ განსაკუთრებული პროცედურის ტიპს), საქმის გარემოებათა სწორი გამოკვლევა და კვალიფიკაცია უშუალო კავშირშია ადამიანის, როგორც მატერიალური, ასევე პროცედურული უფლებების უზრუნველყოფასთან, მმართველობის კანონიერებისა და კანონიერი ნდობის უფლების პრინციპების განხორციელებასთან.

ადმინისტრაციული ორგანოების დისკრეციული უფლებამოსილების პირობებში მიღებული გადაწყვეტილებების კანონიერებასთან დაკავშირებით საქართველოს უზენაეს სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში განიმარტა, განსახილველ შემთხვევაში შეფასება უნდა მიეცეს ქვემდგომი სასამართლოების სამართლებრივ შეფასებებსა და დასკვნებს ამ ინსტიტუტთან დაკავშირებით.

ამდენად, საკასაციო სასამართლოს სამართლებრივი დასკვნა სახელმძღვანელო გახდება სახელმწიფოში არსებული ადმინისტრაციული ორგანოებისათვის და მათი პრაქტიკისათვის, ხოლო ადმინისტრაციულ სამართალურთიერთობებში შესაბამისი სასამართლო განმარტება ხელს შეუწყობს ადმინისტრაციულ საქმეთა განმხილველ სასამართლოებს ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებაში.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულ და გადაწყვეტილ იქნა საპროცესო ნორმებით დადგენილი მოთხოვნების უგულებელყოფით, სასამართლო აქტი საერთოდ არ შეიცავს მსჯელობას სააპელაციო საჩივრის მოტივებზე, არ არის გაქარწყლებული აპელანტის მოსაზრებები, ისე არის მიჩნეული დაუსაბუთებლად და კანონშეუსაბამოდ.

სააპელაციო სასამართლომ უცვლელად დატოვა რა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს მიერ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4 მუხლით მინიჭებული საპროცესო უფლებამოსილების გამოყენებას, თუმცა არ უმსჯელია ამ სახის სასამართლო გადაწყვეტილების მიღების პროცესუალური წინაპირობების არსებობასა და შესაბამისად კანონიერებაზე, რითაც უგულებელყო ზემდგომი სასამართლოს ფუნქცია - სააპელაციო წესით პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილებათა კანონიერების შემოწმება ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო წინამდებარე განჩინების მიღებისას ეყრდნობა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საქმეზე ბს-220-210(კ-06) დ. მ-ის სარჩელისა გამო მოპასუხის საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიმართ, 2006 წლის 4 ივლისის განჩინებაში ჩამოყალიბებულ სასამართლო პრაქტიკას, რომლის მიხედვით საკასაციო სასამართლომ იმსჯელა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4 მუხლის კვალიფიციური გამოყენების შესახებ, კერძოდ: ,,საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უფლებამოსილება სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად ცნოს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიღებული ადმინისტრაციული აქტი, განსაზღვრულია საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილით, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, თუ სასამართლო მიიჩნევს, რომ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გამოცემულია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის გარემოების გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე, იგი უფლებამოსილია სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად ცნოს იგი და დაავალოს ადმინისტრაციულ ორგანოს ამ გარემოებათა გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ გამოსცეს ახალი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი. სასამართლო ამ გადაწყვეტილებას იღებს, თუ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობისათვის არსებობს მხარის გადაუდებელი კანონიერი ინტერესი. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულებას წარმოადგენს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებათა გამოკვლევა და სწორედ საქმის გარემოებათა შეფასებისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე უნდა იქნეს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გადაწყვეტილება მიღებული. ზემოაღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე, თუ სასამართლო მიიჩნევს, რომ ადმინისტრაციულმა ორგანომ არ გამოიკვლია საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები და ისე გამოსცა ადმინისტრაციული აქტი, იგი უფლებამოსილია სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად ცნოს ინდივიდუალურ-სამართლებრივი ადმინისტრაციული აქტი და დაავალოს შესაბამის ადმინისტრაციულ ორგანოს გამოსცეს ახალი აქტი. ამდენად, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის გამოყენების კომპეტენცია სასამართლოს გააჩნია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ინდივიდუალურ-სამართლებრივი ადმინისტრაციული აქტი გამოცემულია საქმის გარემოებათა გამოკვლევის გარეშე, მხოლოდ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით ადმინისტრაციული წარმოებისათვის დადგენილ მოთხოვნათა დაცვით.“

საკასაციო სასამართლოს მითითებით, კონკრეტულ შემთხვევაში არამართებულია სასამართლოების მიერ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4 მუხლის გამოყენება, ვინაიდან საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4. მუხლით მინიჭებულ უფლებამოსილებას სასამართლო იყენებს იმ ვითარებაში, როცა სასამართლო წესით ვერ ხერხდება ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა და შეფასება. შესაბამისად, შეუძლებელი ხდება სადავო ადმინისტრაციული აქტის მატერიალური კანონიერების შეფასება.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ქვემდგომმა სასამართლოებმა ობიექტური შეფასება არ მისცეს საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს, საპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოებები არ არის გამოკვლეული, შესაბამისად, მითითებულ საკითხებზე არ არის გადმოცემული სასამართლო მსჯელობები და დასკვნები. სასამართლოთა დასკვნა - ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4. მუხლით მინიჭებული უფლებამოსილების გამოყენების საჭიროების შესახებ სრულიად დაუსაბუთებელია და არ გამომდინარეობს საპროცესო კანონით განსაზღვრული დანაწესის ნამდვილი შინაარსიდან.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერებასა და დასაბუთებულობას ამოწმებს, როგორც ფაქტობრივი, ისე სამართლებრივი თვალსაზრისით, ანუ საქმეს განიხილავს, როგორც ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის, ისე მათი სამართლებრივი შეფასების კუთხით. სააპელაციო სასამართლოს უფლება აქვს დაადგინოს ახალი ფაქტები, ხოლო საქმის მონაწილე პირებს უფლება აქვთ პირველ ინსტანციაში უკვე განხილულთან ერთად სააპელაციო სასამართლოში წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ანუ სააპელაციო სასამართლო, საკასაციო ინსტანციის სასამართლოსგან განსხვავებით, შებოჭილი არაა პროცესუალური შესაძლებლობით, საქმეზე დაადგინოს ფაქტობრივი გარემოებები, გამოითხოვოს და შეაფასოს მტკიცებულებები.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს სსსკ-ის 385.2 მუხლის შესაბამისად, სრული პროცესუალური უფლებამოსილება ჰქონდა თავად გადაეწყვიტა დავა და არ გაეზიარებინა საქალაქო სასამართლოს დასკვნა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექის 32.4 მუხლის გამოყენებასთან მიმართებაში, ვინაიდან, გასაჩივრებული აქტების მიღებისას ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ არ იყო დარღვეული აქტის გამოცემის ის პროცედურები, რაც უპირობოდ შექმნიდა საქმის ადმინისტრაციულ ორგანოში დაბრუნების წინაპირობას.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ გასაჩივრებული განჩინების მიღებისას სააპელაციო სასამართლომ უგულებელყო საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკა სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390.3. მუხლის ,,გ“ ქვეპუნქტით ხელმძღვანელობით სტანდარტთან დაკავშირებით, კერძოდ, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საქმეზე №ბს-52-52(კ-08) მ. ხ-ის სარჩელისა გამო მოპასუხის საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის მიმართ, 2008 წლის 25 მარტის საკასაციო სასამართლომ იმსჯელა სააპელაციო სასამართლოს მიერ ზემოთ მითითებული საპროცესო ნორმით მინიჭებული კომპეტენციის კვალიფიციური გამოყენების შესახებ, კერძოდ:

,,სსსკ-ის 390-ე მუხლის მე-3 ნაწილის გ) ქვეპუნქტის მიხედვით: სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, რომლითაც უცვლელად რჩება გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და თუ სააპელაციო სასამართლო ეთანხმება პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებსა და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ ან/და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით, მაშინ დასაბუთება იცვლება მასზე მითითებით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს პროცესუალური უფლებამოსილება განჩინებაში გადმოსცეს მოკლე დასაბუთება, არც ერთ შემთხვევაში არ უნდა იქნეს გაგებული იმგვარად, რომ სააპელაციო სასამართლო მხოლოდ ფორმალური თვალსაზრისით ახორციელებს მართლმსაჯულებას. მითითებული ნორმით დადგენილი პროცესუალური უფლებამოსილების გამოყენება არ უნდა მოვიდეს წინააღმდეგობაში ამავე კოდექსის 377.1 მუხლით განსაზღვრულ სააპელაციო სასამართლოს იურისდიქციასა და კომპეტენციასთან, ვინაიდან სააპელაციო ინსტანციაში მართლმსაჯულების განხორციელების არსი მდგომარეობს სწორედ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში შემოწმების ვალდებულების დადგენით. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერების და დასაბუთებულობის შემოწმების ვალდებულება პროცესუალურ-სამართლებრივი დოქტრინის მიხედვით უცილობლად გულისხმობს და მოიაზრებს სააპელაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობის შეფასებას.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება, რომელიც აგებულია მხარეთა დისპოზიციურობის და შეჯიბრებითობის პრინციპებზე, სააპელაციო და საკასაციო საჩივარს აკუთვნებს მხარის უფლების დაცვის სამართლებრივ საშუალებებს, ამასთან, სწორედ მხარის ამ საპროცესო უფლების რეალიზაცია თანაზომიერია მხარისავე საპროცესო ვალდებულებასთან _ დაასაბუთოს საჩივარი, კერძოდ, სსსკ-ის 368-ე მუხლის პირველი ნაწილის ე) და ვ) ქვეპუნქტებში მითითებულია თუ რა უნდა იყოს ასახული სააპელაციო საჩივრის შინაარსში. მხარის ამგვარი პროცესუალური ვალდებულება შეიცავს მხარის საპროცესო უფლებრივ გარანტიას, ზემდგომმა სასამართლომ შეაფასოს მისი საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობა, გაიზიაროს ან უარყოს, გააქარწყლოს ისინი იურიდიულად არგუმენტირებული სახით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსსკ-ის 390-ე მუხლის მე-3 ნაწილის გ) ქვეპუნქტით განსაზღვრული უფლებამოსილების გამოყენება ზემომითითებული საპროცესო ნორმების ობიექტური შინაარსის კონტექსტის გათვალისწინების გარეშე, სააპელაციო სამართალწარმოების გახდის ზედაპირულს და განაპირობებს მის უკიდურესად ფორმალისტურ ხასიათს, რაც წინააღმდეგობაში მოდის სააპელაციო სამართალწარმოების არსსა და მართლმსაჯულების პრინციპებთან.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საპროცესო ნორმა შეუძლებელია გამოყენებულ იქნეს მხარის პროცესუალური უფლების შეზღუდვის თვალსაზრისით, ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს პროცესუალური უფლებამოსილება უნდა შეიზღუდოს, რათა არ მოხდეს მხარის საპროცესო უფლების იგნორირება, უკიდურეს შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ კანონით გათვალისწინებული საპროცესო ზედამხედველობა განუხორციელებელი დარჩება.“

ამდენად, საკასაციო სასამართლო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105.2 მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ სასამართლომ საქმის განხილვისას უნდა მოიპოვოს მტკიცებულებები, სარწმუნოდ დაადგინოს საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, მისცეს მათ სამართლებრივი შეფასება და გამოიტანოს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

სადავო სამართალურთიერთობა წარმოშობილია საგადასახადო სამართალდარღვევათა სფეროში, გადასახადის გადამხდელსა და საგადასახადო ორგანოს შორის.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ი/მ ,,ლ. ც-ა“, 2006 წლის 29 ივნისს დარეგისტრირდა ინდივიდუალურ მეწარმედ თბილისის საგადასახადო ინსპექციაში (საიდენტიფიკაციო კოდი – ...) და ეწეოდა სამეწარმეო საქმიანობას, კერძოდ, მეორადი საქონლის რეალიზაციას (იხ. ს.ფ. 11).

2007 წლის 14 სექტემბერს, ი/მ ,,ლ. ც-ას“ (საიდენტიფიკაციო კოდი – ...) კუთვნილ სავაჭრო ობიექტში, რომელიც მდებარეობდა ქ. თბილისში, ... ქუჩა №48-ში ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის თანამშრომლების მიერ აღმოჩენილ იქნა, რომ გადასახადის გადამხდელის საკონტროლო-სალარო აპარატი იყო გაუმართავ მდგომარეობაში (არ ჰქონდა ლენტა), რაზედაც შედგა საგადასახადო სამართალდარღვევათა ოქმი №315982, ხოლო 2007 წლის 5 ოქტომბერს, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2007 წლის 5 ოქტომბრის №005–180 საგადასახადო მოთხოვნის თანახმად, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 139–ე მუხლის მე–4 ნაწილის საფუძველზე ი/მ ,,ლ. ც-ა“ დაჯარიმდა 500 ლარით (იხ. ს.ფ. 15).

საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2007 წლის 5 ოქტომბრის №005–180 საგადასახადო მოთხოვნა ლ. ც-ას ჩაბარდა 2007 წლის 22 ოქტომბერს (იხ. ს.ფ. 51), რაც გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურში, რომლის 2007 წლის 19 დეკემბრის №7952 ბრძანებით საჩივარი არ დაკმაყოფილდა (იხ. ს.ფ. 44-45; 47-48).

შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრის 2010 წლის 4 აგვისტოს ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ №14/04/–23678 ბრძანებით, ყადაღა დაედო ი/მ ,,ლ. ც-ას“ ქონებას (ს/ნ 104512635; იურიდიული მისამართი: ქ. თბილისი, ... რაიონი, ... ქუჩა №8) (იხ. ს.ფ. 16).

2010 წლის 26 ოქტომბრის შედარების აქტის თანახმად, 2010 წლის 2 იანვრიდან 2010 წლის 26 ოქტომბრამდე პერიოდში ი/მ ,,ლ. ც-ას“ ერიცხებოდა დავალიანება 500 ლარის ოდენობით (გადასახადის დასახელება – სალარო აპარატი) (იხ. ს.ფ. 14).

ი/მ ,,ლ. ც-ამ“ 2012 წლის 27 დეკემბერს საჩივრით მიმართა შემოსავლების სამსახურს და მოითხოვა ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2007 წლის 5 ოქტომბრის №005–180 საგადასახადო მოთხოვნისა და შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრის 2010 წლის 4 აგვისტოს ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ №14/04/–23678 ბრძანების გაუქმება.

შემოსავლების სამსახურის 2013 წლის 31 იანვრის №3403 ბრძანებით ი/მ ,,ლ. ც-ას“ 2012 წლის 27 დეკემბრის საჩივარი 2007 წლის 5 ოქტომბრის №005–180 საგადასახადო მოთხოვნით გათვალისწინებული ჯარიმის გაუქმების მოთხოვნის ნაწილში დარჩა განუხილველი, იმ მოტივით, რომ შემოსავლების სამსახურის 2007 წლის 19 დეკემბრის №7951 ბრძანებით ლ. ც-ას უარი ეთქვა საჩივრის დაკმაყოფილებაზე, ხოლო მოთხოვნა 2010 წლის 4 აგვისტოს ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ №14/04–23678 ბრძანების გაუქმების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა დაუსაბუთებლობის გამო (იხ. ს.ფ. 17).

საჯარო რეეტრის ამონაწერის თანახმად, ქ. თბილისში, ... ქუჩა №8–ში მდებარე უძრავი ქონების 1/2 ნაწილის მესაკუთრეა ლ. ც-ა. უფლების რეგისტრაციის თარიღია 2011 წლის 8 აგვისტო. უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტებია: სააღრიცხვო ბარათი №020422, აღრიცხულია 1940 წელს; სამკვიდრო მოწმობა №100807627, დამოწმების თარიღი: 2010 წლის 13 აგვისტო; სამკვიდრო მოწმობა №110150925, დამოწმების თარიღი: 2011 წლის 21 თებერვალი (იხ. ს.ფ. 14).

საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, მოსარჩელე ი/მ ,,ლ. ც-ამ“ სადავოდ გახადა სამართალდარღვევის საერთოდ ჩადენის ფაქტი, მიაჩნია რა, რომ მას საკონტროლო -სალარო აპარატზე არანაირი დარღვევა არ ჰქონია.

საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გამოცემის დროს მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 106.1 მუხლის შესაბამისად, რომელიც შეიცავს ზოგად დებულებებს გადასახადის გადამხდელის საქმიანობაზე დაკვირვების საგადასახადო კონტროლის პროცედურებთან დაკავშირებით, გადასახადის გადამხდელის საქმიანობაზე დაკვირვების საგადასახადო კონტროლის პროცედურები ტარდება საგადასახადო ორგანოს უფლებამოსილი პირის მიერ, საგადასახადო ორგანოს უფროსის/მოადგილის მოტივირებული ბრძანებით. ამავე კოდექსის 110.1 მუხლის თანახმად, საგადასახადო ორგანოს უფლებამოსილ პირებს უფლება აქვთ სასამართლოს (წინასწარი სასამართლო კონტროლი - ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-7¹ თავით დადგენილი უფლებამოსილება) გადაწყვეტილების გარეშე, საქართველოს ფინანსთა მინისტრის მიერ დადგენილი წესით განახორციელონ საგადასახადო ორგანოს სამოქმედო ტერიტორიაზე არსებულ ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ ფარგლებში საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოყენების წესების დაცვის კონტროლი.

საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2006 წლის 27 თებერვლის №145 ბრძანებით დამტკიცებული ,,საგადასახადო ორგანოების მიერ საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოყენების წესების დაცვაზე კონტროლის პროცედურების შესახებ“ ინსტრუქციის 4.5 მუხლის შესაბამისად, საკონტროლო-სალარო აპარატის გამოყენების წესების დაცვაზე კონტროლის პროცედურების განხორციელების დროს საკონტროლო-სალარო აპარატის გარეშე მუშაობის ან მისი გამოუყენებლობის ფაქტის დადგენის მიზნით, საგადასახადო ინსპექციის თანამშრომელი უფლებამოსილია განახორციელოს კონტროლის პროცედურები და ამ მიზნით შეასრულოს შესაბამისი მოქმედებები მხოლოდ ობიექტის ხელმძღვანელისათვის, ხოლო მისი ადგილზე არ ყოფნის პირობებში, ობიექტის ტერიტორიაზე მომუშავე ნებისმიერი პირისათვის სამსახურებრივი მოწმობისა და მისი უფლებამოსილების შესახებ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის წარდგენის შემდეგ.

სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გამოცემის დროს მოქმედი საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2006 წლის 10 მარტის №186 ბრძანების ,,საკონტროლო-სალარო აპარატების ექსპლუატაციის (გამოყენების) წესებისა და სალაროს ჩეკში შესატანი აუცილებელი რეკვიზიტების დამტკიცების შესახებ“ 1-ლი მუხლის თანახმად, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-3 მუხლის პირველი ნაწილისა და 97.1 მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, გაწერილია საქართველოს ტერიტორიაზე მომხმარებელთან ნაღდი ფულად ანგარიშსწორებაზე დასაშვები საკონტროლო-სალარო აპარატების ექსპლუატაციის (გამოყენების) პროცედურები და სალაროს ჩეკში შესატანი აუცილებელი რეკვიზიტები. ამ ბრძანების მე-7 მუხლში ჩამოთვლილია ის პირობები, რომელიც სავალდებულოა საკონტროლო - სალარო აპარატის გამართული ექსპლუატაციისათვის, კერძოდ ,,ზ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, გადასახადის გადამხდელი ვალდებულია, უზრუნველყოს სალარო აპარატის ტექნიკურად გამართულ მდგომარეობაში ექსპულატაცია. ხოლო მე-8 მუხლის ,,ა“ ქვეპუნქტი კი ავალდებულებს მოლარე-ოპერატორს მუშაობის დაწყებამდე უზრუნველყოს საკონტროლო -სალარო აპარატში ლენტის ჩადება.

1.საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ყოველი კონკრეტული საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოქმნილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. ე.ი ისეთი ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც სამართლის ნორმა უკავშირებს გარკვეულ იურიდიულ შედეგს.

საქმის გარემოებების გამორკვევა და ფაქტების დადგენა მართლმსაჯულების უპირველეს ამოცანას წარმოადგენს, სწორედ დადგენილი ფაქტების საფუძველზე ხდება ნორმათშეფარდება.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი აგებულია შეჯიბრებითობის პრინციპზე, რაც ოფიციალობის პრინციპის გათვალისწინებით სრულად გამოიყენება ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში. აღნიშნული პრინციპის შესაბამისად, მხარეები თავად განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნას ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები (ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლები).

ადმინისტრაციული სამართალწარმოების უმნიშვნელოვანესი პრინციპი _ ოფიციალობის პრინციპი განსაზღვრავს ადმინისტრაციული მართლმსაჯულების როლს. ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში, განსხვავებით სამოქალაქო სამართალწარმოებისგან სასამართლო პროცესუალური აქტივობის ცენტრში იმყოფება, ადმინისტრაციულ სამართალში მოქმედი საჯარო და კერძო ინტერესების პროპორციულობის პრინციპი ადმინისტრაციულ საპროცესო სამართალში სასამართლოს აკისრებს საპროცესო სამართალურთიერთობაში მხარეთა საპროცესო უფლებებში ბალანსის მიღწევისთვის აუცილებელ საპროცესო მოქმედებების შესრულებას.

ოფიციალობის პრინციპზე დაყრდნობით სასამართლო უფლებამოსილია თავისი ინიციატივით მიიღოს გადაწყვეტილება დამატებითი ინფორმაციის ან მტკიცებულების წარმოსადგენად (ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მუხლი 4); სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 103-ე მუხლით მინიჭებული უფლებამოსილების გარდა, საკუთარი ინიციატივით შეაგროვოს ფაქტობრივი გარემოებები და მტკიცებულებები (ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მუხლი 19).

ადმინისტრაციული სასამართლოს ეს უფლებამოსილება კანონმდებლის მიერ განმტკიცებულია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-20 მუხლში ადმინისტრაციულ ორგანოთა ვალდებულების დადგენით, წარუდგინოს სასამართლოს საქმის განხილვისა და გადაწყვეტისათვის აუცილებელი დოკუმენტები და სხვა ინფორმაცია.

სასამართლოს უფლებამოსილება _ თავისი ინიციატივით მოიპოვოს მტკიცებულებები ან ინფორმაცია, ნიშნავს, რომ სასამართლომ უნდა განსაზღვროს შემთხვევები, როდესაც საფრთხე ემუქრება მართლმსაჯულების ძირითად პრინციპს _ მხარეთა თანასწორობის /ანუ თანაბარი შესაძლებლობა _ დაიცვან თავიანთი უფლებები/ რეალიზაციას საჯარო სამართლებრივი დავების მონაწილეთა სუბორდინაციული მდგომარეობიდან გამომდინარე.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქმის არსებითად /ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით/ განმხილველი სასამართლოების მიერ ოფიციალობის პრინციპის მეშვეობით საქმის გარემოებათა დამატებითი გამოკვლევა, მტკიცებულებათა მოპოვება სახელმწიფოში დღეისათვის არსებული სამართლებრივი კულტურის პირობებში არის უპირობო აუცილებლობა, ადმინისტრაციულ დავათა კანონიერად გადაწყვეტისათვის, ადმინისტრაციულ ორგანოთა საქმიანობაზე სრულფასოვანი სასამართლო კონტროლის განხორციელებისათვის, რის გარეშეც სამართლებრივი სახელმწიფოს, როგორც ღირებულებითი სიკეთით სარგებლობა შესაძლებელია ვერ მიიღწეს.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემული დავის გადაწყვეტისას სააპელაციო სასამართლომ სავსებით უგულებელყო ადმინისტრაციული მართლმსაჯულების უმნიშვნელოვანესი, საჯარო ინტერესის უზრუნველმყოფი უფლებამოსილება. კერძოდ, სააპელაციო სასამართლოს არ მიუღია ზომები, დამატებითი მტკიცებულებების, ინფორმაციის მოსაპოვებლად, მაშინ, როცა ისედაც მოცემული დავის სპეციფიკიდან გამომდინარე, მტკიცებულებათა წრე უკიდურესად შეზღუდულია.

საკასაციო სასამართლო სსსკ-ის XV-XX თავების საფუძველზე განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით განსაზღვრულია მტკიცებულებათა სახეები: წერილობითი, ზეპირი და ნივთიერი სახის მტკიცებულებები. სსსკ-ის 105-ე მუხლით დადგენილია სასამართლოს მიერ მტკიცებულებათა შეფასების სტანდარტი, კერძოდ, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა (ნაწილი 1). სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

განსახილველ შემთხვევაში სახეზეა მხოლოდ ერთი წერილობითი ხასიათის მტკიცებულება _ ადმინისტრაციული (საგადასახადო) სამართალდარღვევის ოქმი, მტკიცებულება იმდენად, რამდენადაც მასშია აღწერილი, გამოვლენილი სამართალდარღვევის ფაქტი, პირობები, დამრღვევი სუბიექტი. ამავდროულად, აღნიშნული ოქმის საფუძველზე მიღებული საგადასახადო მოთხოვნა წარმოადგენს დავის საგანს, რამდენადაც მოსარჩელე სადავოდ ხდის მის კანონიერებას, აქტში აღწერილი იურიდიული ფაქტის ნამდვილობის კონტექსტით ანუ სწორედ ერთადერთ წერილობით მტკიცებულებაში აღწერილი, გადმოცემული ფაქტი წარმოადგენს სადავოს და მტკიცების საგანს.

მტკიცებულებათა ამგვარი სიმწირის პირობებში სასამართლო ვალდებულია, თავისი ინიციატივით გამოიკვლიოს, არსებობს თუ არა სადავოდ გამხდარი გარემოების სხვა უშუალო მტკიცებულებები მაშინ, როცა სასამართლომ არ შეაფასა თავად მოსარჩელის ახსნა-განმარტება, არ გამოიკვლია საგადასახადო ორგანოს თანამშრომლების მიუკერძოებლობა, ობიექტურობა, მით უფრო მაშინ, როდესაც საგადასახადო ორგანოს თანამშრომლები მაღაზიაში შევიდნენ, არ მოუთხოვიათ რაიმეს შეძენა, ისე დააფიქსირეს ის გარემოება, რომ სალარო აპარატი იყო გაუმართავი და მოსარჩელე დააჯარიმეს საგადასახადო კოდექსის (იმ დროს მოქმედი) 139.4 მუხლის, მომხმარებელთან ანგარიშსწორებისას სალარო აპარატის გამოუყენებლობის გამო.

საკასაციო სასამართლო საგადასახადო კოდექსის 139-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსის საფუძველზე განმარტავს, რომ საკანონმდებლო ნოველით დადგენილი პასუხისმგებლობა გადასახადის გადამხდელის ქმედების, კონკრეტული მოქმედების ფაქტობრივ შემადგენლობას მოითხოვს, კერძოდ, „მომხმარებელთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისას სალარო აპარატის გამოუყენებლობა“ უნდა იყოს სახეზე. აღნიშნული ნორმით დადგენილი სანქციის შეფარდება კანონის მიხედვით დასაშვებია მაშინ, როცა მეწარმე -

მომხმარებელთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორების პროცესშია; არ იყენებს სალარო აპარატს.

ამდენად, საკანონმდებლო ნორმა ცალსახად ადგენს, რომ სახეზე უნდა იყოს მეწარმის საქმიანობაში ორი ფაქტობრივი გარემოების ერთობლიობა - 1. აქტიური მოქმედება - ანგარიშსწორება და 2. უმოქმედობა - სალარო აპარატის გამოუყენებლობა. ამგვარი ერთობლიობის დაუდგენლობის შემთხვევაში ქმედების/უმოქმედობის კვალიფიკაციისთვის საგადასახადო კოდექსის 139-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მისადაგება კანონსაწინააღმდეგოა, რამდენადაც ადმინისტრაციული ორგანოების მხრიდან ნორმათშეფარდების პროცესს წინ უსწრებს ფაქტების გამოკვლევა-დადგენა-შეფასების სტადია, რაც ზუსტად უნდა შეესაბამებოდეს კანონით აღწერილ შემთხვევას. ადმინისტრაციული წარმოების მიზანი კანონიერი გადაწყვეტილების მიღებაა, რომლის უზრუნველსაყოფად იგი ორ მნიშვნელოვან საფეხურს შეიცავს:

1. საქმის ირგვლივ ფაქტობრივი გარემოებების გამოკვლევა-დადგენა-შეფასება და 2. დადგენილი ფაქტების სამართლებრივი შეფასების საფუძველზე ქმედების კვალიფიკაცია.

წინააღმდეგ შემთხვევაში, ნორმათშეფარდება თვითნებურ ხასიათს იძენს და თავად ხდება კანონსაწინააღმდეგო მოვლენა.

საქმეზე დადგენილი და სადავო აქტში აღწერილი ფაქტობრივი გარემოებების შესწავლის შედეგად არ დასტურდება მეწარმის ქმედებაში საგადასახადო კოდექსის 139-ე მუხლის მე-4 ნაწილით აღწერილი და დადგენილი ქმედების კვალიფიკაციისთვის სავალდებულო ფაქტობრივი გარემოებების ერთობლიობა, აქედან გამომდინარე, სამართლის ნორმის შეფარდების კანონიერება.

აღნიშნულის გამო, შეუსაბამოა მოცემულ საქმეზე ქვემდგომ სასამართლოთა სამართლებრივი შეფასებები და დასკვნები, რის გამოც სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახალი განხილვისას უნდა გამოიკვლიოს და დაადგინოს ი/მ ,,ლ. ც-ას“ ქმედებაში საგადასახადო კოდექსის 139-ე მუხლის მე-4 ნაწილით აღწერილი და დადგენილი ქმედების კვალიფიკაციისთვის სავალდებულო ფაქტობრივი გარემოებების ერთობლიობის არსებობა-არარსებობის საკითხი. როგორ გამოავლინეს და დაადგინეს საგადასახადო ორგანოს თანამშრომლებმა მითითებული ნორმით განსაზღვრული ქმედების შემადგენლობის დამადასტურებელი ფაქტები. რამდენად კანონშესაბამისია ქმედების კვალიფიკაცია სადავო აქტში აღწერილი ფაქტების საფუძველზე. სააპელაციო სასამართლომ ასევე უნდა გამოიკვლიოს და შეაფასოს, რამდენად კეთილსინდისიერი იყო მეწარმე ახსნა-განმარტების დროს, საგადასახადო ადმინისტრირების მიზნიდან გამომდინარე, მის მიერ სალარო აპარატში ლენტის არ ჩადება გულისხმობს თუ არა, რომ იგი ვაჭრობდა ან ივაჭრებდა ჩეკის გარეშე, ანუ ამგვარი განზრახვა გააჩნდა, თუ ეს ფაქტი განპირობებულია ყოფითი დაუდევრობით, სალარო აპარატში ლენტის არ ჩადება გაგებული უნდა იქნეს იმგვარად, რომ მეწარმეს საერთოდ არ გააჩნია სალარო აპარატი, ანუ ეს ფაქტი თავისი შედეგებით უტოლდება თუ არა სალარო აპარატის არქონას, რაც საგადასახადო კოდექსის მიხედვით სანქცირებულ ქმედებას წარმოადგენს ანუ სასამართლომ უნდა იმსჯელოს მოსარჩელის ქმედება, როგორც ეს სადავო აქტშია აღწერილი, განეკუთვნება თუ არა კანონით დადგენილ სამართალდარღვევათა კატეგორიას.

სასამართლოს არ უმსჯელია საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2006 წლის 10 მარტის №186 ბრძანებით დამტკიცებული ,,საკონტროლო-სალარო აპარატების ექსპლუატაციის (გამოყენების) წესებისა და სალაროს ჩეკში შესატანი აუცილებელი რეკვიზიტების დამტკიცების შესახებ“ მე-7 მუხლის ,,ზ“ ქვეპუნტის დანაწესი - გადასახადის გადამხდელი ვალდებულია, უზრუნველყოს სალარო აპარატის ტექნიკურად გამართულ მდგომარეობაში ექსპულატაცია. ხოლო მე-8 მუხლის ,,ა“ ქვეპუნქტით დადგენილი ვალდებულების - მოლარე-ოპერატორმა მუშაობის დაწყებამდე უზრუნველყოს საკონტროლო - სალარო აპარატში ლენტის ჩადება, იგნორირების პირობებში სანქცირებულია თუ არა კონკრეტული სამართლის ნორმით.

საკასაციო სასამართლო მოცემული საქმის სტატუსიდან გამომდინარე აღნიშნავს, რომ ზემომითითებული ნორმატიულ-ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით განსაზღვრული გადასახადის გადამხდელის ვალდებულებები შეიცავს სამეწარმეო საქმიანობის ორგანიზებისა და დისციპლინის სტანდარტს, რომლის დაცვის შემოწმება, თავის მხრივ, საგადასახადო კონტროლის განმხორციელებელ მოხელეებს ავალდებულებს გამოიკვლიონ, რა გარემოებებით იყო გამოწვეული სალარო აპარატის ღია მაღაზიაში გაუმართავ მდგომარეობაში ქონა. ფაქტობრივი გარემოებების ზედმიწევნით ობიექტური და კვალიფიციური გამოკვლევა განსაკუთრებულ დატვირთვას იძენს ისეთი დაბალი სამართლებრივი კულტურის, შესაბამისი სამეწარმეო ორგანიზების და საზოგადოდ, პიროვნების საჯარო წესრიგისადმი დამოკიდებულების დაბალი ხარისხის პირობებში, როგორსაც წარმოადგენს დღევანდელი საქართველოს საზოგადოების დიდი უმრავლესობა.

საგადასახადო მოხელეებმა ამგვარ ვითარებაში უნდა გამოიკვლიონ მეწარმის, როგორც გადასახადის გადამხდელის ისტორია, რამდენად კეთილსინდისიერია იგი საგადასახადო სისტემის წინაშე და ერთობლიობაში მიეცეს შეფასება მის ქმედებას (უმოქმედობას). წინააღმდეგ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, საგადასახადო მოხელეთა ხისტმა, ცალსახა დამოკიდებულებამ, რომელთა გადაწყვეტილებები დღევანდელ სოციალური ვითარების ფონზე კანონით დადგენილი მაღალი ფინანსური სანქციების შეფარდებას იწვევს, შესაძლოა, განაპირობოს მცირე მეწარმეთა ისედაც რთული მდგომარეობის იმ მასშტაბით გამწვავება, რომ უკიდურესად შეუმცირდეთ ბრუნვაუნარიანობა ან სულაც გამოიწვიოს მათი გაკოტრება, რაც სრულებით შეუძლებელია, საქართველოს მმართველობითი, კერძოდ, საგადასახადო პოლიტიკის ინტერესში იყოს.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ პირის სამართალდამრღვევად მიჩნევა, მისი ქმედების/უმოქმედობის გამორკვევა, შეფასება, დადგენა უმნიშვნელოვანესი და ურთულესი სამართლებრივი ღონისძიებაა, რის გამოც ნორმათშემფარდებელი საგადასახადო მოხელეები აღჭურვილნი უნდა იყვნენ საფუძვლიანი იურიდიული ცოდნით, მაღალ დონეზე უნდა ფლობდნენ ფაქტობრივ გარემოებათა გამოკვლევის, დადგენის ტექნიკას, შესაბამის აუცილებელ სათანადო უნარ-ჩვევებს. აღნიშნულის მისაღწევად საქართველოს საგადასახადო ორგანოებმა უნდა გაატარონ მასშტაბური სამართლებრივი, ტექნიკური, პროფესიული სწავლების ინტენსიური ღონისძიებები, მათ შორის, საგადასახადო ადმინისტრირების ადეკვატური პოლიტიკის შემუშავების, დაგეგმვისა და განხორციელების მეთოდების განსაზღვრით, რათა თავიდან იქნეს აცილებული საგადასახადო კონტროლის ფუნქციის არაჯეროვანი შესრულება, რაც ადამიანის/იურიდიული პირის უფლებების დარღვევის მიზეზი ხდება და უცილობლად იწვევს საზოგადოების სხვადასხვა ფენების განწყობის ტრანსფორმირებას საკუთარი მმართველობითი სისტემის მიმართ.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საგადასახადო ადმინისტრირების პოლიტიკის ადეკვატურობა საზოგადოების წევრების სამართლებრივი კულტურისადმი, დისციპლინისადმი დამოკიდებულების ხარისხის გათვალისწინებასა და მისი პოზიტიური ევოლუციის (ამაღლებაში) მიღწევის მიზნის დასახვაში გამოიხატება. განვითარებადი სახელმწიფოს სტატუსით ფუნქციონირების პირობებში კანონიერი მმართველობის სტანდარტის უზრუნველსაყოფად საგადასახადო ადმინისტრირების ამოცანას წარმოადგენს მეწარმეთა და საზოგადოდ, გადასახადის გადამხდელთა ცნობიერებისა და მართლშეგნების ამაღლება, გაზრდა, საერთო თანაცხოვრების წესების პატივისცემის სულისკვეთების ჩამოყალიბება და დამკვიდრება. საგადასახადო ადმინისტრირება საზოგადოების საჯარო ინტერესებისადმი საერთო განწყობისა და სოლიდარობის მიღწევას და ჩამოყალიბებას უნდა ემსახურებოდეს. სამართლებრივი სახელმწიფოს შექმნის იდეით ფუნციონირებად მმართველობით სისტემაში დაუშვებელია ადმინისტრირებას კამპანიური ხასიათი გააჩნდეს საბიუჯეტო შემოსავლების შევსებისა და მობილიზების მიზნით, რამაც ქვეყნის საგადასახადო სისტემაში ტენდენციის სახე მიიღო და შესაბამისად აისახა სამეწარმეო საქმიანობის თავისუფლებისა და განვითარების მასშტაბებსა და ხარისხზე.

საკასაციო სასამართლო საგადასახადო კოდექსის მე-12 მუხლის მე-4 ნაწილში დეფინირებული ტერმინის - საგადასახადო ადმინისტრირება, რომლის მიხედვით: ,,გადასახადების გამოანგარიშებასთან, გადახდასთან და დეკლარირებასთან, საგადასახადო კონტროლთან, აგრეთვე გადასახადის გადამხდელთა/საგადასახადო აგენტთა აღრიცხვასთან, ინფორმირებასთან და საგადასახადო ვალდებულებათა შესრულების უზრუნველყოფასთან დაკავშირებული ფორმების, მეთოდებისა და წესების ერთობლიობა, რომლებსაც საგადასახადო ორგანოები ახორციელებენ საგადასახადო კანონმდებლობის აღსრულების პროცესში (2007 წელს მოქმედი რედაქციით) - განმარტავს, რომ კანონმდებელი აღნიშნულ ფუნქციასა და პროცედურას სწორედ სისტემატიზირებულ და მეთოდურად დაგეგმილ ღონისძიებათა კომპლექსად მოიაზრებს, რომლის კვალიფიციური და ჯეროვანი აღსრულება საგადასახადო ორგანოების საჯარო ვალდებულებას წარმოადგენს.

2.საკასაციო სასამართლო სამართლებრივ შეფასებას აძლევს რა ქვემდგომი ინსტანციების სასამართლოების მიერ გადაწყვეტილებებში ( რომლის მიხედვით სასამართლოებმა გამოიყენეს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4. მუხლით მინიჭებული უფლებამოსილება და დაავალეს მოპასუხეს ახალი აქტის გამოცემა) ადმინისტრაციულ ორგანოსთვის მითითებას, რომ მეწარმის მიმართ გამოიყენონ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 270-ე მუხლის მე-7 ნაწილით განსაზღვრული სანქცია - გაფრთხილება, მიაჩნია კანონშეუსაბამოდ, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-6 მუხლით განსაზღვრულია ადმინისტრაციული ორგანოს დისკრეციული უფლებამოსილების განხორციელების წესი, კერძოდ, თუ ადმინისტრაციულ ორგანოს რომელიმე საკითხის გადასაწყვეტად მინიჭებული აქვს დისკრეციული უფლებამოსილება, იგი ვალდებულია, ეს უფლებამოსილება განახორციელოს კანონით დადგენილ ფარგლებში და მხოლოდ იმ მიზნით, რომლის მისაღწევადაც მინიჭებული აქვს ეს უფლებამოსილება.

ადმინისტრაციული ორგანო დისკრეციული უფლებამოსილების განხორციელებისას შებოჭილია კანონიერების პრინციპით, კონკრეტულად, კანონისმიერი დათქმის პრინციპით, რომელიც, თავის მხრივ, კონსტიტუციაში განმტკიცებულია დემოკრატიის, სამართლებრივი სახელმწიფოსა და პირის ძირითადი უფლებების დაცვის პრინციპებიდან გამომდინარე.

ამასთან, საჯარო და კერძო ინტერესების პროპორციულობიდან გამომდინარე, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 7.2. მუხლის თანახმად, დისკრეციული უფლებამოსილების განხორციელებისას გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით გათვალისწინებულმა ზომებმა არ შეიძლება, გამოიწვიოს პირის კანონიერი უფლებებისა და ინტერესების დაუსაბუთებელი შეზღუდვა.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სასამართლოების მიერ საკითხის ასეთი გადაწყვეტა გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის ინსტიტუტის – დისკრეციული უფლებამოსილების მეტად ზედაპირული გაგებიდან; ამგვარი მსჯელობა საერთოდ გამორიცხავს ადმინისტრაციული ორგანოს დისკრეციული უფლებამოსილების განხორციელების სპეციფიკას და ფორმალურ ნიშნამდე დაჰყავს მმართველობითი ორგანოების როლის არსი.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ქვემდგომი სასამართლოების მსჯელობა და დასკვნები ეწინააღმდეგება ადმინისტრაციული მართლმსაჯულების როლსა და ამოცანებს, კერძოდ, სასამართლოებმა სადავო აქტი მიიჩნიეს უკანონოდ, როგორც საქმის გარემოებების გამოკვლევის გარეშე გამოცემული და დაავალეს ახალი აქტის გამოცემა, საქალაქო სასამართლო მსჯელობს, რომ „სამართალდარღვევის ოქმსა და ბრძანებაში დაფიქსირებულია დარღვევის სხვადასხვა სახე, რაც ბადებს საფუძვლიან ეჭვს, რომ საგადასახადო ორგანოს მიერ საკითხის შესწავლა არ მომხდარა საქმის მასალების სრულყოფილად შესწავლისა და გამოკვლევის საფუძველზე“ ( სტილი დაცულია, იხ. ს.ფ. 87), ხოლო შემდგომ: „სასამართლო მიდის დასკვნამდე, რომ ლ. ც-ას განზრახვა არ მოიცავდა საქმიანობას საკონტროლო-სალარო აპარატის გამოყენების გარეშე და სამართალდარღვევის შედგენის მომენტში სალარო აპარატის გაუმართაობა გამოწვეული იქნა მხოლოდ მისი გაუფრთხილებელი მოქმედების შედეგად. გარდა ამისა, მნიშვნელოვანია ის გარემოებაც, რომ ადგილი არ ჰქონია ჩეკის გარეშე რაიმე საქონლის გაყიდვას და რასაც სადავოდ მოპასუხე მხარე არ ხდის. აღნიშნული გარემოებები კი ერთობლიობაში ქმნის ლ. ც-ას მიერ ჩადენილი ქმედებისათვის ნაკლებად მკაცრი სანქციის - გაფრთხილების და არა ჯარიმის გამოყენების შესაძლებლობას“ (სტილი დაცულია, იხ. ს.ფ. 90), საქალაქო სასამართლოს ეს მსჯელობა საერთოდ არ არის შეფასებული სააპელაციო სასამართლოს მიერ.

ერთი მხრივ, საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა წინააღმდეგობრივია, როცა დაადგინა, რომ ი.მ „ლ. ც-ას“ მიერ „ადგილი არ ჰქონია ჩეკის გარეშე რაიმე საქონლის გაყიდვას და რასაც სადავოდ მოპასუხე მხარე არ ხდის.“ და ამავდროულად დაასკვნა, რომ ადმინისტრაციულმა ორგანომ დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში განიხილოს და უნდა მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება მეწარმის მიმართ გაფრთხილების გამოყენების თაობაზე, საგადასახადო კოდექსის 270-ე მუხლის დღეს მოქმედი რედაქციის შესაბამისად“ (იხ.ს.ფ.90) გაუგებარია, თუ მეწარმის ქმედებაში არ არის სამართალდარღვევის შემადგენლობა, საერთოდ რატომ უნდა შეეფარდოს ასეთისთვის გათვალისწინებული სანქციის რომელიმე, თუნდაც ყველაზე დაბალი ზომა.

მეორე მხრივ, სასამართლოს მითითება - „ადმინისტრაციულმა ორგანომ დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში განიხილოს და უნდა მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება მეწარმის მიმართ გაფრთხილების გამოყენების თაობაზე, საგადასახადო კოდექსის 270-ე მუხლის დღეს მოქმედი რედაქციის შესაბამისად“, წარმოადგენს როგორც ადმინისტრაციული სამართლის ერთ-ერთი ინსტიტუტის დისკრეციული უფლებამოსილების არსისა და ბუნების იგნორირებას და მის საფუძველზე გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის კანონიერების შემოწმებისას სასამართლო კონტროლის და ასევე, საკუთრივ, სასამართლო ხელისუფლების როლისა და უფლებამოსილების საკანონმდებლო ფარგლების გაცდენას.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ეროვნულმა სასამართლოებმა დისკრეციული უფლებამოსილების განხორციელების კანონიერებაზე მსჯელობისას უნდა გამოიკვლიონ რამდენად დასაბუთებულია ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საკითხის შერჩეული გადაწყვეტა, რაც თავის მხრივ, უნდა ეფუძნებოდეს საქმეზე ფაქტების ობიექტურ გამოკვლევა-დადგენა-შეფასებას. სასამართლო ამოწმებს არა შერჩეული გადაწყვეტილების მიზანშეწონილობას, არამედ მის კანონიერება-დასაბუთებულობას, ადმინისტრაციულმა ორგანომ უნდა დაასაბუთოს, რომ მიღებული გადაწყვეტილება ყველაზე მისაღები, ოპტიმალური იყო არსებული შესაძლებლობებიდან და არა თავად განუსაზღვრონ ორგანოს რამდენიმე ალტერნატიული ღონისძიებიდან რომელი უნდა გამოიყენოს. სასამართლო ამოწმებს არა შერჩეული გადაწყვეტილების მიზანშეწონილობას, არამედ, მის კანონიერება-დასაბუთებულობას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლო კონტროლი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში მიღებული გადაწყვეტილების კანონიერებაზე ვრცელდება იმ მასშტაბით, რომ სასამართლომ უნდა შეაფასოს სადავო გადაწყვეტილებაში გამოყენებულია თუ არა საკითხის გადაწყვეტის ყველაზე მისაღები საშუალება და დასაბუთებულია თუ არა გამოყენებული ღონისძიების ყველაზე მისაღები ხასიათი შესაძლო ალტერნატიულ ღონისძიებებთან შედარებით.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ამგვარი „კარნახი“ სასამართლო ორგანოების მხრიდან წარმოადგენს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დისკრეციული უფლებამოსილების განხორციელებაში შეჭრას და გამოიწვევს სასამართლოს მხრიდან მმართველობითი ღონისძიებების შერჩევას ანუ მართვას და მისი კონსტიტუციური ფუნქციის - ადმინისტრაციული ორგანოების გადაწყვეტილებებზე სასამართლო კონტროლის განხორციელების ფარგლების გადამეტებას, რამდენადაც სასამართლო ორგანოების პირდაპირ ვალდებულებას წარმოადგენს სრული სასამართლო კონტროლის განხორციელება მმართველობითი ორგანოების საქმიანობაზე, მათი გადაწყვეტილებების მოქმედ კანონმდებლობასთან შესაბამისობის შემოწმების მეშვეობით, რაც თავის მხრივ, წარმოადგენს სასამართლო ხელისუფლების კონსტიტუციურ ფუნქციას და ემსახურება უმნიშვნელოვანესი კონსტიტუციური – ხელისუფლების დანაწილების და ურთიერთ გაწონასწორების პრინციპის რეალიზაციას.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის პოზიციას შემდეგზე: ,,სამართალდარღვევის ოქმში №315982 მითითება იმისა, რომ საკონტროლო-სალარო აპარატი იყო გაუმართავ მდგომარეობაში ანუ ლენტა არ იყო ჩადებული, წარმოადგენს ფაქტებსა და გარემოებას, რომელიც საკონტროლო შესყიდვისას ინპექტორმა ჩეკის ამოურტყმელობის შედეგად გამოავლინა“ (იხ. ს.ფ. 166), ვინაიდან საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, ამ მტკიცების დამადასტურებელ გარემოებებს კასატორი ვერ უთითებს, საკონტროლო შესყიდვის თაობაზე არ არის მითითებული არც სამართალდარღვევის ოქმში, კერძოდ, თუ შემოსავლების სამსახურის ინსპექტორმა განახორციელა საკონტროლო შესყიდვა, მას მეწარმე უნდა დაეჯარიმებინა სალარო აპარატიდან ჩეკის ამოურტყმელობის გამო და სამართალდარღვევის ოქმში უნდა გაეკეთებინა ამგვარი მითითება და არა სალარო აპარატის გაუმართავ მდგომარეობაში ყოფნის გამო, როგორც ეს აღწერილია სამართალდარღვევის ოქმში. სამართალდარღვევის ოქმით ფიქსირდება სამართალდარღვევის ფაქტი, გარემოებები, მონაწილე პირები და იმავდროულად იგი წარმოადგენს ერთ-ერთ და სარწმუნო მტკიცებულებას სამართალდარღვევის მოცემულ დროსა და ადგილას, მოცემულ ვითარებაში გამოვლენისა და ამ ფაქტის მონაწილე პირების შესახებ და მასში ზედმიწევნით ზუსტად უნდა იყოს აღწერილი სამართალდარღვევის გამოვლენის ფაქტი. მით უფრო იმ ვითარებაში, როდესაც საქმის მასალებით არ დასტურდება შემოსავლების სამსახურის ინსპექტორის მიერ საკონტროლო შესყიდვის პროცედურის ჩატარება, ან ის ფაქტი, რომ (ვიდრე ისინი განახორციელებდნენ საკონტროლო შესყიდვას) თანდასწრებით შეიძინა თუ არა სხვა პირმა საქონელი, ხოლო მოსარჩელემ მიჰყიდა საქონელი სალარო აპარატის გამოყენების გარეშე.

რაც შეეხება ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ თბილისის რეგიონალური ცენტრის 2010 წლის 4 აგვისტოს N14/04-23678 ბრძანების კანონმდებლობასთან შესაბამისობას, საკასაციო სასამართლო აღნიშნულთან დაკავშირებით განმარტავს, რომ დავის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანია იმის დადგენა, ი/მ ,,ლ. ც-ა“ წარმოადგენს თუ არა სამართალდამრღვევს და მხოლოდ ამის შემდეგ უნდა მოხდეს ზემოაღნიშნული აქტის კანონიერების შემოწმება.

შესაბამისად, ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სახეზეა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412.2 მუხლის თანახმად, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების პროცესუალური და სამართლებრივი საფუძვლები, სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას კანონიერი და ობიექტური გადაწყვეტილების დადგენის მიზნით, სრულყოფილად უნდა გამოიკვლიოს ზემოაღნიშნული გარემოებები და დავა გადაწყვიტოს მოქმედი საპროცესო და მატერიალური სამართლის კანონმდებლობის შესაბამისად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2; სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 12 ივნისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. სასამართლო ხარჯები გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: /ნ. წკეპლაძე/

მოსამართლეები: /მ. ვაჩაძე/

/პ. სილაგაძე/