№ბს-530-511(კ-13) 4 თებერვალი , 2014 წელი ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, პაატა სილაგაძე

სხდომის მდივანი - ანა ვარდიძე

კასატორი (მოპასუხე) – სსიპ შემოსავლების სამსახური; წარმომადგენელი - ა. დ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - ი/მ ,,დ. ბ-ე“

დავის საგანი – ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 9 ივლისის განჩინება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

მოსარჩელე: ი/მ ,,დ. ბ-ე“

მოპასუხე: სსიპ შემოსავლების სამსახური

სარჩელის სახე: საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის საფუძველზე ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა.

სარჩელის საგანი:

1. სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2012 წლის 28 თებერვლის საგადასახადო სამართალდარღვევის №007396 ოქმის ბათილად ცნობა;

2. სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2012 წლის 5 ივლისის №11057 ბრძანების ბათილად ცნობა.

სარჩელის საფუძველი:

ფაქტობრივი: მოსარჩელის განმარტებით, ქ. თბილისში, ... ქ. №24-ში მისი საქმიანობის ადგილზე მივიდა ორი პიროვნება (როგორც შემდგომ გაირკვა, აღნიშნული პიროვნებები იყვნენ საგადასახადო ორგანოს თანამშრომლები) და შესთავაზეს მინის ბოთლების გაყიდვა, ვინაიდან იგი არ ახდენდა მინის ბოთლების რეალიზაციას, უარი განუცხადა, რის შემდეგაც დატოვეს ტერიტორია.

გარკვეული პერიოდის შემდეგ შეიტყო, რომ მის მიმართ შეუდგენიათ სამართალდარღვევის №007396 ოქმი, რომლის შესაბამისადაც მომხმარებელთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისას საკონტროლო-სალარო აპარატის წესების დარღვევის გამო, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 281-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის საფუძველზე, დაჯარიმდა 500 ლარით.

აღნიშნული სამართალდარღვევის ოქმი მოსარჩელემ გაასაჩივრა შემოსავლების სამსახურში, რომლის 2013 წლის 5 ივლისის №11057 ბრძანებით საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, კერძოდ, ი/მ ,,დ. ბ-ეს“ საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმით დაკისრებული 500 ლარის ნაცვლად, ჯარიმის სახით განესაზღვრა 200 ლარი.

მოსარჩელის მტკიცებით, ზემოაღნიშნული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები უკანონოა, ვინაიდან იგი არ ახდენდა ბოთლების რეალიზაციას, იგი მხოლოდ ასაწყობებდა მათ, შესაბამისად, ამ დროს არ ჰქონდა ურთიერთობა მომხმარებელთან და არ ახდენდა რაიმე სახით ვინმესთან ფულად ანგარიშსწორებას, რის გამოც მას არ სჭირდებოდა სალარო აპარატი. ამასთან, სამართალდარღვევის ოქმის შედგენა არ მომხდარა ადგილზე.

სამართლებრივი: მოსარჩელემ მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 53-ე, მე-60¹, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე და საგადასახადო კოდექსის 269-ე, 271.4 და 281-ე მუხლებზე (იხ.ს.ფ. 1-9; ტ.1).

მოპასუხის - სსიპ შემოსავლების სამსახურის შესაგებელი:

ფაქტობრივი: მოპასუხეს შესაგებელში ფაქტობრივ გარემოებებზე მითითებული არ აქვს.

სამართლებრივი: მოპასუხის განმარტებით, სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები გამოცემულია მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად და არ არსებობს მათი ბათილად ცნობის ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები.

მოპასუხის მითითებით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 259-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებულია იმ პირთა ჩამონათვალი, რომლებიც გათავისუფლებული არიან საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოყენების ვალდებულებისაგან. ი/მ ,,დ. ბ-ე“ არ არის აღნიშნულ პირთა კატეგორიაში. სამართალდარღვევის მომენტისთვის საგადასახადო კოდექსის 281-ე მუხლის მესამე ნაწილის შესაბამისად – მომხმარებელთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისას საკონტროლო-სალარო აპარატის გამოუყენებლობა იწვევს გადასახადის გადამხდელის დაჯარიმებას 500 ლარის ოდენობით. აღნიშნული დავა განიხილა შემოსავლების სამსახურმა და ი/მ ,,დ. ბ-ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; კერძოდ, საგადასახადო ორგანომ იხელმძღვანელა საგადასახადო კოდექსის 270-ე მუხლის მე-7 ნაწილით, შეუმცირა საგადასახადო სანქცია და განუსაზღვრა ჯარიმა 200 ლარის ოდენობით (იხ. ს.ფ. 29-36).

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება/სარეზოლუციო/:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 13 მაისის გადაწყვეტილებით ი/მ ,,დ. ბ-ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2012 წლის 28 თებერვლის საგადასახადო სამართალდარღვევის №007396 ოქმი და სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2012 წლის 5 ივლისის №11057 ბრძანება და სსიპ შემოსავლების სამსახურს დაევალა, საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან ერთი თვის ვადაში ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა (იხ.ს.ფ. 42-47; ტ.1).

სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტები:

2012 წლის 28 თებერვალს, სსიპ შემოსავლების სამსახურის საგადასახადო პრევენციის დეპარტამენტის ოფიცრების მიერ ი/მ ,,დ. ბ-ის’’ მიმართ მომხმარებელთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისას საკონტროლო-სალარო აპარატის წესების დარღვევის გამო, შედგა საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმი №007396, რომლითაც მეწარმე, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 281-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის საფუძველზე, დაჯარიმდა 500 (ხუთასი) ლარით.

ი/მ ,,დ. ბ-ემ’’ 2012 წლის 28 თებერვლის საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმი გაასაჩივრა სსიპ შემოსავლების სამსახურში, რომლის 2012 წლის 5 ივლისის ბრძანებით საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, ი/მ ,,დ. ბ-ეს’’ 2012 წლის 28 თებერვლის საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმით დაკისრებული 500 ლარის ნაცვლად, ჯარიმის სახით განესაზღვრა 200 ლარი.

სასამართლოს მიერ სადავოდ მიჩნეული ფაქტები:

სადავოა გასაჩივრებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების კანონიერების საკითხი.

სასამართლოს დასკვნები - საქალაქო სასამართლო სარჩელის განხილვის, საქმეში არსებული მასალების გაცნობის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, სარჩელის ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმების და საქმეში არსებულ მტკიცებულებათა სამართლებრივი შეფასების შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება:

საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 31 დეკემბრის №994 ბრძანებით დამტკიცებული საგადასახადო კონტროლის განმახორციელებელი პირის შერჩევისა და საგადასახადო კონტროლის განხორციელების, მიმდინარე კონტროლის პროცედურების ჩატარების, სასაქონლო-მატერიალურ ფასეულობათა ჩამოწერის, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიებების განხორციელების, სამართალდარღვევათა საქმეების საქმისწარმოების წესის მე-10 მუხლის 1-ლი პუნქტის ,,გ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საქონლის/მომსახურების საკონტროლო შესყიდვის მიზანია გადასახადის გადამხდელის მიერ საქართველოს კანონმდებლობის დარღვევის ფაქტის გამოვლენა (მათ შორის: მომხმარებლებთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისას საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოყენების წესების დარღვევა; საქართველოს ტერიტორიაზე ეროვნული ვალუტის გამოყენების წესების დარღვევის გამოვლენა; საგადასახადო ორგანოში გადასახადის გადამხდელად აღრიცხვის წესის დარღვევის ფაქტის დადგენა და სხვ.) ამავე წესის მე-12 მუხლის 1-ლი პუნქტის თანახმად კი, საკონტროლო შესყიდვის განხორციელებისას შესაძლებელია პროცედურის განხორციელება შეწყდეს შეთავაზებით, თუ ამ ეტაპზე საქონლის/მომსახურების ფასი დადგენილია ან/და მოპოვებულია შესაბამისი მტკიცებულებები, ხოლო ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის ,,დ’’ ქვეპუნქტის თანახმად კი, საკონტროლო შესყიდვა შეიძლება დასრულდეს შეთავაზებით, თუ პროცედურის განხორციელებაზე უფლებამოსილი პირის თანდასწრებით განხორციელდა სხვა პირისათვის საქონლის/მომსახურების მიწოდება (ფასის დაფიქსირებით) და შესაძლებელია ამ ფაქტზე ოქმის შედგენა სათანადო ფორმით, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია.

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, საგადასახადო ორგანოს თანამშრომლები ვალდებულნი იყვნენ, საგადასახადო სამართალდარღვევა გამოევლინათ არა საკონტროლო შესყიდვის შეთავაზებით, არამედ საკონტროლო შესყიდვა დაესრულებინათ და ამავე წესის მე-13 მუხლის დადგენილი წესის შესაბამისად შეედგინათ ოქმი საკონტროლო შესყიდვის შედეგების შესახებ, რომლის შენიშვნაშიც დამატებით უნდა მიეთითებინათ საკონტროლო შესყიდვისას გამოვლენილი ფაქტები და გარემოებები, რომლებსაც არსებითი მნიშვნელობა შეიძლება ჰქონოდა საქმესთან დაკავშირებით.

საგადასახადო ორგანოს თანამშრომლები ასევე ვალდებულნი არიან, საკონტროლო შესყიდვის განხორციელებისთანავე გადასახადის გადამხდელს წარუდგინონ თავისი პირადობის დამადასტურებელი (სამსახურებრივი) მოწმობა, საგადასახადო ორგანოს უფლებამოსილი პირის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი საკონტროლო შესყიდვის ჩატარების შესახებ, კონკრეტულ შემთხვევაში კი, როგორც საქმის მასალებით დასტურდება, საგადასახადო ორგანოს თანმშრომლებს არა თუ არ დაუცავთ აღნიშნული პროცედურა, არამედ საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმის შედგენის შესახებაც, არ მიუწოდებიათ ინფორმაცია მოსარჩელისათვის, რაც საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, საგადასახადო კოდექსის 271-ე მუხლის მე-6 ნაწილის საფუძველზე, არის პირის პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლების საფუძველი.

საქალაქო სასამართლოს შეფასებით, საგადასახადო ორგანომ გადაწყვეტილება მიიღო ისე, რომ არ უმსჯელია საგადასახადო სამართალდარღვევის გამოვლენის დროს კანონმდებლობით დადგენილი პროცედურების დარღვევებზე და არ გაუთვალისწინებია საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 271-ე მუხლის მე-6 ნაწილის მოთხოვნები.

სამართლებრივი შეფასება /კვალიფიკაცია/:

საქალაქო სასამართლომ გადაწყვეტილების გამოტანისას იხელმძღვანელა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2, 53-ე, მე-60¹, 96-ე მუხლებით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 269-ე, 271.4, 271.6, 281.7 მუხლებით (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქცია) და ,,საგადასახადო კონტროლის განმახორციელებელი პირის შერჩევისა და საგადასახადო კონტროლის განხორციელების, მიმდინარე კონტროლის პროცედურების ჩატარების, სასაქონლო-მატერიალურ ფასეულობათა ჩამოწერის, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიებების განხორციელების, სამართალდარღვევათა საქმეების საქმისწარმოების წესის შესახებ“ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 31 დეკემბრის №994 ბრძანებით (იხ.ს.ფ. 90-99; ტ.1).

აპელანტი: სსიპ შემოსავლების სამსახური

მოწინააღმდეგე მხარე: ი/მ ,,დ. ბ-ე“

აპელაციის საგანი და მოცულობა /ფარგლები/:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 13 მაისის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

აპელაციის მოტივები:

ფაქტობრივი: აპელანტს ფაქტობრივ გარემოებებზე პრეტენზია მითითებული არ აქვს.

სამართლებრივი: აპელანტის მითითებით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 49-ე მუხლის მიხედვით განსაზღვრულია საგადასახადო ორგანოს უფლებები, ამ მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად საგადასახადო ორგანო ვალდებულია, ჩაატაროს საგადასახადო შემოწმება, უზრუნველყოს გადასახადის გადამხდელის მიერ საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოყენების დაცვის კონტროლი და მათი დარღვევის შემთხვევაში შესაბამისი პირების მიმართ გაატაროს საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი პასუხისმგებლობის ზომები. ამავე კოდექსის 51-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ლ“ ქვეპუნქტის თანახმად კი საგადასახადო ორგანოს ეკისრება კონტროლი გაუწიოს გამოყენების წესების დაცვას.

საგადასახადო კოდექსის 259-ე მუხლის თანახმად, საგადასახადო ორგანოს უფლებამოსილ პირებს უფლება აქვთ, სასამართლოს გადაწყვეტილების გარეშე, საქართველოს ფინანსთა მინისტრის მიერ დადგენილი წესით განახორციელონ საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოყენების წესების დაცვის კონტროლი.

საქართველოს ფინანსთა მინისტრის ბრძანებაზე, საკონტროლო პროცედურების ჩატარების, სასაქონლო-მატერიალურ ფასეულობათა ჩამოწერის, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიებების განხორციელების, სამართალდარღვევათა საქმის წარმოების წესის დამტკიცების თაობაზე, რომლის მიხედვითაც ასევე დადგენილია საგადასახადო ორგანოს უფლებამოსილი თანამშრომლების უფლება სხვადასხვა ღონისძიბების გამოყენებით მოახდინონ სამართალდარღვევის ფაქტების გამოვლენა. განსაზღვრულია, საკონტროლო შესყიდვის გატარების წესები, დადგენილია პროცედურა, რომელიც დაცულ იქნა საგადასახადო ორგანოს თანამშრომლების მიერ, შესაბამისად, სასამართლოს მითითება, რომ დარღვეული იყო აღნიშნული ბრძანების მოთხოვნები, სამართლებრივ საფუძვლებს მოკლებულია.

ამასთან, საგადასახადო ორგანოში არსებული ინფორმაციის შესაბამისად, პირი დარეგისტრირებულია რეესტრში 08.02.1999 წელს გადასახდელის გადამხდელად, სამართალდარღვევის ოქმი შედგენილია 2012 წლის 28 თებერვალს, ხოლო სამართალდარღვევის ჩადენიდან დაახლოებით 5 თვის გასვლის შემდეგ, კერძოდ კი 5.07.2012 წელს დაირეგისტრირა საკონტროლო-სალარო აპარატი (იხილეთ დანართი), რითაც დასტურდება, ი/მ ,,დ. ბ-ის“ მიერ სამეწარმეო საქმიანობის საკონტროლო-სალარო აპარატის გარეშე განხორციელების ფაქტი.

აპელანტის განმარტებით, თუ საქალაქო სასამართლო ზემოაღნიშნულ გარემოებას არ მიიჩნევდა დადგენილად, შეეძლო საკუთარი ინიციატივით საქმის არსებითი განხილვის დროს, დაეკითხა ოქმის შემდგენი პირები, ანუ პროცედურის განმახორციელებელი პირები. მათი დაკითხვისა და განმარტების გარეშე გაურკვეველია, თუ როგორ მოხდა იმ კონკრეტული ფაქტების დადგენა, რომლებიც საფუძველი გახდა ი/მ ,,დ. ბ-ის“ სარჩელის დაკმაყოფილებისა.

პირი საქმიანობის დაწყებისთანავე ვალდებულია, დარეგისტრირდეს გადასახადის გადამხდელად და იქონიოს საკონტროლო-სალარო აპარატი, რაც დარღვეულ იქნა ამ კონკრეტულ შემთხვევაში, ვინაიდან ი/მ ,,დ. ბ-ემ“ საქმის არსებითი განხილვის დროს თავად განაცხადა, რომ ახდენდა ბოთლების დასაწყობებას შემდგომი რეალიზაციის მიზნით, შესაბამისად, მას ვალდებულება ჰქონდა, რომ გამოეყენებინა საკონტროლო-სალარო აპარატი, რაც მოცემულ შემთხვევაში არ განხორციელებულა.

აპელანტის განმარტებით, საგადასახადო ორგანომ საქმის ადმინისტრაციული წესით წარმოების დროს სრულყოფილად შეისწავლა საქმის გარემოებები და მიიღო კანონიერი გადაწყვეტილება, რის გამოც არ არსებობს გასაჩივრებული აქტების გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი (იხ. ს.ფ. 59-63; ტ.1).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება /სარეზოლუციო/:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 9 ივლისის განჩინებით სსიპ შემოსავლების სამსახურის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 13 მაისის გადაწყვეტილება.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნების გაზიარების თაობაზე სასამართლოს მსჯელობა:

სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა და სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებები და დასკვნები საქმის ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით და მიუთითა, რომ აპელანტის მიერ სააპელაციო საჩივარში მითითებული ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები არ ქმნიან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე და 394-ე მუხლების შემადგენლობას და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების პროცესუალურ-სამართლებრივ საფუძვლებს.

კასატორი: სსიპ შემოსავლების სამსახური

მოწინააღმდეგე მხარე: ი/მ ,,დ. ბ-ე“

კასაციის საგანი და მოცულობა /ფარგლები/:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 9 ივლისის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასატორი საკასაციო საჩივარს ამყარებდა ძირითადად იმავე საფუძვლებზე, რაზეც მიუთითებდა სააპელაციო საჩივარში (იხ. ს.ფ. 86-95; ტ.2).

საკასაციო სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის პროცესუალური წანამძღვრები:

საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმე დასაშვებია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34.3 მუხლის ,,ა” ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლის თაობაზე და იგი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად, როგორც აბსულუტური კასაცია (იხ. ს.ფ. 65-67; ტ.2).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობის, გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებულობა-კანონიერების შემოწმების და საქმის სასამართლო განხილვის შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 9 ივლისის განჩინება, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო საჩივრის მოტივი - განსახილველ დავაში საგადასახადო საკანონმდებლო და კანონქვემდებარე აქტებით განსაზღვრული საქონლის/მომსახურების საკონტროლო შესყიდვის განხორციელების პროცედურების, კერძოდ, მომხმარებელთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისას საკონტროლო-სალარო აპარატის გამოყენების წესების დარღვევისათვის საგადასახადო მონიტორინგის მეშვეობით ქმედების კვალიფიკაციის კანონიერების საკითხი, რამაც საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით შექმნა აბსოლუტური კასაციის წანამძღვრები, არის საგულისხმო და განსაკუთრებული, რამაც მოცემულ საქმეს მიანიჭა სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის მნიშვნელოვანი საქმის სტატუსი, კერძოდ, საკასაციო სასამართლოს მიერ სამართლებრივი შეფასება უნდა მიეცეს რამდენად კანონშესაბამისია შემოსავლების სამსახურის თანამშრომლების მიერ საქონლის/მომსახურების საკონტროლო შესყიდვის განხორციელება, რამდენად ხდება პროცედურების დაცვა, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გამოკვლევა, დადგენა, შემთხვევის სამართალდამრღვევად მიჩნევა და ადეკვატური სამართლებრივი კვალიფიკაციის მიცემა.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე ჩამოყალიბებული სამართლებრივი შეფასებები და სასამართლო დასკვნები სასარგებლო იქნება, როგორც საგადასახადო ორგანოების მოხელეებისათვის და საგადასახადო ორგანოს უფლებამოსილი პირების (საგადასახადო კოდექსის 49.6 მუხლით საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობით საქართველოს საგადასახადო ორგანოს კომპეტენციისთვის მიკუთვნებული საგადასახადო კონტროლის ცალკეული სახეები შესაძლებელია განახორციელოს სხვა პირმა) მმართველობითი საქმიანობისათვის, ასევე საგადასახადო სამართალურთიერთობათა მონაწილეთათვის, რამდენადაც ადმინისტრაციული სამართლის კერძო ნაწილი - საგადასახადო სამართალი აწესრიგებს გადასახადის გადამხდელისა და უფლებამოსილი ორგანოს სამართლებრივ მდგომარეობას, განსაზღვრავს საგადასახადო სამართალდარღვევის სახეებს, საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობის დარღვევისათვის პასუხისმგებლობას, უფლებამოსილი ორგანოსა და მისი თანამდებობის პირების არამართლზომიერ ქმედებათა გასაჩივრების წესსა და პირობებს, საგადასახადო დავის გადაწყვეტის წესს, არეგულირებს საგადასახადო ვალდებულების შესრულებასთან დაკავშირებულ სამართლებრივ ურთიერთობებს. ამდენად, საგადასახადო სამართლის აღნიშნული ინსტიტუტების სწორი გაგება-გამოყენება უშუალოდ განაპირობებს ადამიანთა ყოფას, საზოგადოებრივი წესრიგის ხარისხსა და კულტურას.

ამავდროულად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საქონლის/მომსახურების საკონტროლო შესყიდვის განხორციელებისას, რამდენადაც იგი წარმოადგენს უმნიშვნელოვანესი მმართველობითი ღონისძიების - საგადასახადო ადმინისტრირების ერთ-ერთ განსაკუთრებულ სახეს, საქმის გარემოებათა სწორი გამოკვლევა და კვალიფიკაცია უშუალო კავშირშია ადამიანის, როგორც მატერიალური, ასევე პროცედურული უფლებების უზრუნველყოფასთან, მმართველობის კანონიერებისა და კანონიერი ნდობის უფლების პრინციპების განხორციელებასთან.

ამდენად, საკასაციო სასამართლოს სამართლებრივი დასკვნა სახელმძღვანელო გახდება სახელმწიფოში არსებული ადმინისტრაციული ორგანოებისათვის და მათი პრაქტიკისათვის, ხოლო ადმინისტრაციულ სამართალურთიერთობებში შესაბამისი სასამართლო განმარტება ხელს შეუწყობს ადმინისტრაციულ საქმეთა განმხილველ სასამართლოებს ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებაში.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ 2012 წლის 28 თებერვალს სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიერ ი/მ ,,დ. ბ-ე“ საგადასახადო სამართალდარღვევის №007396 ოქმის საფუძველზე, ი/მ ,,დ. ბ-ე“ დაჯარიმდა 500 ლარით, საკონტროლო-სალარო აპარატის გარეშე მომხმარებელთან ფულადი ანგარიშსწორებისათვის (იხ. ს.ფ. 11; ტ.1).

აღნიშნული საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმი ი/მ ,,დ. ბ-ემ“ გაასაჩივრა სსიპ შემოსავლების სამსახურში, რომლის 2012 წლის 5 ივლისის ბრძანებით საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, კერძოდ, ი/მ ,,დ. ბ-ეს“ საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმით დაკისრებული 500 ლარის ნაცვლად, ჯარიმის სახით განისაზღვრა 200 ლარი (იხ.ს.ფ. 12; ტ.1).

სადავო სამართალურთიერთობა წარმოშობილია საგადასახადო სამართალდარღვევათა სფეროში, გადასახადის გადამხდელსა და საგადასახადო ორგანოს შორის. საგადასახადო შემოწმება ს.ფ. 12; ტ.1) განახორციელეს კერძო ინსპექტორებმა.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საგადასახადო სამართალდარღვევასთან დაკავშირებული საქმეები საქართველოში მოწესრიგებულია საგადასახადო კოდექსითა და ,,საგადასახადო კონტროლის განმახორციელებელი პირის შერჩევისა და საგადასახადო კონტროლის განხორციელების, მიმდინარე კონტროლის პროცედურების ჩატარების, სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობათა ჩამოწერის, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიებების განხორციელების, სამართალდარღვევათა საქმისწარმოების წესის დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 31 დეკემბრის №994 ბრძანებით, რომლებიც განსაზღვრავენ საგადასახადო კონტროლის განმახორციელებელი პირის შერჩევის, საგადასახადო ორგანოებისა და საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული უფლებამოსილი პირების მიერ კონტროლის განხორციელების (მიმდინარე კონტროლის, საგადასახადო შემოწმების, სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობების ჩამოწერის, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიებების და სამართალდარღვევების საქმისწარმოების) პროცედურების, აგრეთვე გადასახადის გადამხდელის მიერ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 49-ე მუხლის მე-6 ნაწილით გათვალისწინებული პირის დასკვნის შესაბამისად, საგადასახადო ანგარიშგების განხორციელების წესს, საგადასახადო სამართალდარღვევის სახეებსა და საგადასახადო კანონმდებლობის დარღვევისათვის პასუხისმგებლობას.

,,საგადასახადო კონტროლის განმახორციელებელი პირის შერჩევისა და საგადასახადო კონტროლის განხორციელების, მიმდინარე კონტროლის პროცედურების ჩატარების, სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობათა ჩამოწერის, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიებების განხორციელების, სამართალდარღვევათა საქმისწარმოების წესის დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 31 დეკემბრის №994 ბრძანების მე-9¹ მუხლის შესაბამისად, საგადასახადო ორგანოს უფლება აქვს, ეკონომიკური საქმიანობის განმახორციელებელი გადასახადის გადამხდელის ეკონომიკური საქმიანობის ადგილზე უფლებამოსილი პირის/პირების მიმაგრებით განახორციელოს საგადასახადო მონიტორინგი, რომლის მიზანია გადასახადის გადამხდელის მიერ ეკონომიკურ საქმიანობაში გამოყენებული ძირითადი სახის სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობის შეძენის, გახარჯვის, დანაკარგების, აგრეთვე მზა პროდუქციის (სახეობების მიხედვით) მიწოდების დამოუკიდებელი რაოდენობრივი აღრიცხვა და ასეთი აღრიცხვის შესახებ მონაცემების მოპოვება ან/და დაბეგვრის ობიექტის ან მასთან დაკავშირებული ინფორმაციის დაფარვის/დამალვის შესაძლო რისკების გამოვლენა. ამავე მუხლის მე-7 ნაწილის თანახმად, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 49-ე მუხლის მე-6 ნაწილის შესაბამისად, შემოსავლების სამსახურთან გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე, საგადასახადო მონიტორინგი შეიძლება განახორციელოს სხვა პირმა.

საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, სწორედ საგადასახადო კონტროლის განხორციელების სახეა საკონტროლო შესყიდვა, რომლის ერთ-ერთი მიზანია გადასახადის გადამხდელის მიერ ,,საქართველოს კანონმდებლობის დარღვევის ფაქტის გამოვლენა (მათ შორის: მომხმარებლებთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისას საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოყენების წესების დარღვევა; საქართველოს ტერიტორიაზე ეროვნული ვალუტის გამოყენების წესების დარღვევის გამოვლენა; საგადასახადო ორგანოში გადასახადის გადამხდელად აღრიცხვის წესის დარღვევის ფაქტის დადგენა და სხვ.) /საგადასახადო კოდექსის 258-ე მუხლი, ,,საგადასახადო კონტროლის განმახორციელებელი პირის შერჩევისა და საგადასახადო კონტროლის განხორციელების, მიმდინარე კონტროლის პროცედურების ჩატარების, სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობათა ჩამოწერის, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიებების განხორციელების, სამართალდარღვევათა საქმისწარმოების წესის დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 31 დეკემბრის №994 ბრძანების მე-10 მუხლის 1-ლი ნაწილის ,,გ“ ქვეპუნქტი/.

აღნიშნული ნორმატიული დანაწესებიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, საგადასახადო ორგანო გადამხდელის მიერ მიღებული შემოსავლების რეალური მოცულობის დადგენის მიზნით ახდენს საკონტროლო შესყიდვას ან საკონტროლო შესყიდვის შეთავაზებას.

განსახილველ შემთხვევაში, საქმეში არსებული საგადასახადო სამართალდარღვევის №007396 ოქმით დასტურდება, რომ სამართალდარღვევის გამოვლენა მოხდა საკონტროლო შესყიდვის შეთავაზებით (იხ. ს.ფ. 11; ტ.1).

საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, კანონმდებლობით ასევე მოწესრიგებულია ის წესები და პირობები, თუ რა შემთხვევებში არის შესაძლებელი საკონტროლო შესყიდვის პროცედურის განხორციელების შეწყვეტა საკონტროლო შესყიდვის შეთავაზების გზით, კერძოდ, ამგვარი მოქმედება განსაზღვრულია ,,საგადასახადო კონტროლის განმახორციელებელი პირის შერჩევისა და საგადასახადო კონტროლის განხორციელების, მიმდინარე კონტროლის პროცედურების ჩატარების, სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობათა ჩამოწერის, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიებების განხორციელების, სამართალდარღვევათა საქმისწარმოების წესის დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 31 დეკემბრის №994 ბრძანების მე-12 მუხლით, რომლის 1-ლი პუნქტის შესაბამისად, ,,საკონტროლო შესყიდვის განხორციელებისას შესაძლებელია, პროცედურის განხორციელება შეწყდეს შეთავაზებით, თუ ამ ეტაპზე საქონლის/მომსახურების ფასი დადგენილია ან/და მოპოვებულია შესაბამისი მტკიცებულებები, ხოლო მე-2 მუხლის თანახმად, ,,საკონტროლო შესყიდვა შეიძლება დასრულდეს შეთავაზებით, თუ:

ა) მიღებულია ბე (ავანსი);

ბ) გამოწერილია ანგარიში, საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა ან სასაქონლო ზედნადები;

გ) გაფორმებულია ხელშეკრულება ან სხვა დოკუმენტი საქონლის განვადებით, ნასყიდობით ან სხვა სახით გასხვისების შესახებ;

დ) პროცედურის განხორციელებაზე უფლებამოსილი პირის თანდასწრებით განხორციელდა სხვა პირისათვის საქონლის/მომსახურების მიწოდება (ფასის დაფიქსირებით) და შესაძლებელია ამ ფაქტზე ოქმის შედგენა სათანადო ფორმით“.

კონკრეტულ შემთხვევაში, კი როგორც საქმის მასალებით დასტურდება, რომ არც ერთ ზემოაღნიშნულ შემთხვევას ადგილი არ ჰქონია. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, სსიპ შემოსავლების სამსახურმა ხელახალი განხილვისას უნდა იმსჯელოს საგადასახადო ორგანოს თანამშრომლებს სამართალდარღვევა უნდა გამოევლინათ საკონტროლო შესყიდვის შეთავაზებით, თუ საკონტროლო შესყიდვის დასრულებით.

საგადასახადო კოდექსის 269-ე მუხლის მიხედვით საგადასახადო სამართალდარღვევად ჩაითვლება პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება (მოქმედება ან უმოქმედობა), რომლისთვისაც ამ კოდექსით გათვალისწინებულია პასუხისმგებლობა. საგადასახადო სამართალდარღვევისათვის პირს პასუხისმგებლობა შეიძლება დაეკისროს მხოლოდ ამ კოდექსით დადგენილი საფუძვლითა და წესით.

ამავე კოდექსის 281.3 მუხლის შესაბამისად, მომხმარებელთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისას საკონტროლო-სალარო აპარატის გამოუყენებლობა იწვევს გადასახადის გადამხდელის დაჯარიმებას 500 ლარით (2012 წელს მოქმედი რედაქციით).

საგადასახადო კოდექსის 49.6 მუხლით საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობით საქართველოს საგადასახადო ორგანოს კომპეტენციისათვის მიკუთვნებული საგადასახადო კონტროლის ცალკეული სახეები შესაძლებელია განახორციელოს სხვა პირმა. ამავე კოდექსის 271.2 მუხლის თანახმად, საგადასახადო სამართალდარღვევის გამოვლენისას საგადასახადო ორგანოს უფლებამოსილი პირი ან ზემოაღნიშნულ მუხლში მითითებული პირი ადგენს საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმს. ამავე მუხლის მე-4 პუნქტის შესაბამისად, საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმის შედგენაზე უფლებამოსილი პირი სამართალდარღვევის ადგილზე განიხილავს საგადასახადო სამართალდარღვევის საქმეს და სამართალდამრღვევ პირს ადგილზევე უფარდებს საგადასახადო სანქციას. ამ შემთხვევაში პირს შესაბამისი პასუხისმგებლობა დაეკისრება საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმის საფუძველზე, რომელიც ითვლება საგადასახადო მოთხოვნად, ხოლო მე-6 პუნქტის შესაბამისად, კი თუ საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმში არ არის ასახული საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული რომელიმე მონაცემი ან საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმი, შედგენილია კანონის დარღვევით, შესაბამისი ორგანოს ხელმძღვანელი ან დავის განმხილველი ორგანო იღებს გადაწყვეტილებას პირის საგადასახადო პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლების შესახებ.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 271-ე მუხლის დანაწესებიდან და თავად სამართალდარღვევის ოქმის, როგორც იურიდიული დოკუმენტის მნიშვნელობიდან გამომდინარეობს, რომ მისი შედგენა აუცილებელია სწორედ სამართალდარღვევის ადგილზე. სამართალდარღვევის ოქმით ფიქსირდება სამართალდარღვევის ფაქტი, გარემოებები, მონაწილე პირები და იმავდროულად იგი წარმოადგენს ერთ-ერთ და სარწმუნო მტკიცებულებას სამართალდარღვევის მოცემულ დროსა და ადგილას, მოცემულ ვითარებაში გამოვლენისა და ამ ფაქტის მონაწილე პირების შესახებ. ამდენად, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმის არა სამართალდარღვევის გამოვლენის ადგილზე შედგენა წარმოადგენს პროცედურის არსებით დარღვევას.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიერ ი/მ ,,დ. ბ-ის“ საჩივრის განხილვისას, მართალია, მოხდა შეფარდებული სანქციის შემცირება და ჯარიმა განესაზღვრა 200 ლარის ოდენობით, მაგრამ ადმინისტრაციულმა ორგანომ საკითხის ხელახალი განხილვისას უნდა შეისწავლოს საერთოდ იყო თუ არა ი/მ ,,დ. ბ-ე“ სამართალდამრღვევი, ადმინისტრაციულმა ორგანომ საკითხის ხელახალი განხილვისას სარწმუნოდ უნდა გამოიკვლიოს საგადასახადო ორგანოს თანამშრომელს საკონტროლო შესყიდვის შეთავაზების გზით უნდა დაესრულებინა თუ არა საკონტროლო შესყიდვის პროცედურა, სახეზე იყო თუ არა ,,საგადასახადო კონტროლის განმახორციელებელი პირის შერჩევისა და საგადასახადო კონტროლის განხორციელების, მიმდინარე კონტროლის პროცედურების ჩატარების, სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობათა ჩამოწერის, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიებების განხორციელების, სამართალდარღვევათა საქმისწარმოების წესის დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 31 დეკემბრის №994 ბრძანების მე-12 მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე შემთხვევა, კერძოდ, ,,დ“ ქვეპუნქტი, ადმინისტრაციულმა ორგანომ ხელახალი განხილვისას უნდა გამოიკვლიოს ნამდვილად ეწეოდა თუ არა მოსარჩელე ბოთლების რეალიზაციას, თუ ახდენდა მხოლოდ მის დასაწყობებას, როგორც ამას თავად აღნიშნავს. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ კერძო ინსპექტორებს არ შეუსყიდიათ ბოთლები, მხოლოდ ის ფაქტი, რომ მათ მოითხოვეს ბოთლების შესყიდვა, ვერ გახდება პირის სამართალდამრღვევად მიჩნევის საფუძველი, საგადასახადო ორგანომ უნდა გამოიკვლიოს, ხომ არ იყო სახეზე მე-12 მუხლის მე-2 ნაწილი ,,დ“ ქვეპუნქტით დადგენილი შემთხვევა, კერძოდ, საგადასახადო ორგანოს მოხელეების, (ვიდრე ისინი განახორციელებდნენ საკონტროლო შესყიდვას) თანდასწრებით შეიძინა თუ არა სხვა პირმა საქონელი, ხოლო მოსარჩელემ მიჰყიდა საქონელი სალარო აპარატის გამოყენების გარეშე. საგადასახადო ორგანომ უტყუარად უნდა დაადგინოს საგადასახადო სამართალდარღვევის ჩადენის ფაქტი.

შემოსავლების სამსახურს საჩივრის განხილვისას, არ გამოუკვლევია ის გარემოება, მართლაც ჰქონდა თუ არა ადგილი სამართალდარღვევის ოქმის სხვა ადგილას შედგენას, როგორც ამას ამტკიცებს მოსარჩელე.

ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96.1 მუხლის თანახმად, ცალსახად არის განსაზღვრული ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება, ადმინისტრაციული წარმოებისას გამოიკვლიოს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება და გადაწყვეტილება მიიღოს ამ გარემოებათა შეფასებისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე, ამავე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, დაუშვებელია ადმინისტრაციული აქტის გამოცემას საფუძვლად დაედოს ისეთი გარემოება ან ფაქტი, რომელიც კანონით დადგენილი წესით არ არის გამოკვლეული.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის გამოვლენა და დამრღვევის დასჯა ემსახურება მმართველობის კანონიერებას, საჯარო წესრიგს, ხოლო პროცედურული მოქმედებების ჩატარების ვალდებულება _ კერძო ინტერესის - ადამიანის უფლების მაქსიმალური დაცვის უზრუნველყოფას. ასეთის იგნორირების პირობებში ირღვევა ადმინისტრაციული სამართლის ასევე უმნიშვნელოვანესი ინსტიტუტი _ კერძო და საჯარო ინტერესების პროპორციულობის პრინციპი.

საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანს სარჩელის ფარგლებიდან გამომდინარე, არ წარმოადგენს საგადასახადო მონიტორინგის განხორციელების ფუნქციის სხვა პირზე დელეგირების საკანონმდებლო დანაწესის რაციონალურობისა და მიზანშეწონილობის სამართლებრივი შეფასება, თუმცა მიაჩნია, რომ სამართლებრივი შეფასება აუცილებლად უნდა მიეცეს კერძო ინსპექტორის, როგორც დელეგირებული სუბიექტის მიერ საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების ხარისხს, კვალიფიკაციას და კანონთან შესაბამისობას.

საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, სსიპ შემოსავლების სამსახური კანონმდებლობის საფუძველზე ახორციელებს საჯარო უფლებამოსილებას, რა დროსაც საქართველოს კანონმდებლობით გარანტირებული პირის უფლებები წარმოშობს საჯარო ფუნქციის განმახორციელებელი პირების საჯარო ვალდებულებას - სრულად უზრუნველყონ პირის უფლებების რეალიზაციისათვის ხელშემწყობი პირობების შექმნა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ შემოსავლების სამსახურის დელეგირებული ფუნქციის განმახორციელებელი კერძო საგადასახადო ინსპექტორების მიმართ სრულად უნდა გავრცელდეს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2010 წლის 9 თებერვლის განჩინებაში ჩამოყალიბებული შეფასებები და დასკვნები (ადმინისტრაციულ საქმეზე №ბს-1250-1194(კ-09) შპს ,,...“ სარჩელისა გამო მოპასუხის - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრის მიმართ), რომელიც ეხება საჯარო მოსამსახურეთა ქცევის სტანდარტის დადგენას, კერძოდ, სასამართლომ მითითებულ საქმეზე დაადგინა: ,,სწორედ საჯარო სამსახურის სისტემის და ყოველი საჯარო მოსამსახურის როლის ჯეროვანი გაცნობიერება დაედო საფუძვლად ამ სფეროში საერთაშორისო სტანდარტების ჩამოყალიბებას და ზრუნვას მათი დამკვიდრებისთვის. ასე მაგალითად, 1979 წლის 17 დეკემბრის გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის გენერალური ანსამბლეის მიერ მიღებულ იქნა მართლწესრიგის დამცველ თანამდებობის პირთა ქცევის კოდექსი, რომლის 1-ლი მუხლის თანახმად, მართლწესრიგის დამცველ თანამდებობის პირნი მუდმივად ასრულებენ კანონით მათზე დაკისრებულ მოვალეობებს, ემსახურებიან საზოგადოებას და ყველა პირს იცავენ უკანონო ქმედებისგან მათი პროფესიისათვის საჭირო პასუხისმგებლობის მაღალი დონით. Mმე-2 მუხლის თანახმად, მართლწესრიგის დამცველი თანამდებობის პირნი თავიანთი მოვალეობის შესრულებისას პატივს სცემენ და იცავენ ადამიანურ ღირსებას, ადამიანის უფლებებს ყველა პირის მიმართ. მე-8 მუხლის თანახმად კი, მართლწესრიგის დამცველი თანამდებობის პირნი პატივს სცემენ კანონს და მოცემულ კოდექსს იყენებენ ხელთ არსებულ საშუალებებს და ყოველმხრივ აღკვეთენ და ეწინააღმდეგებიან მათ დარღვევას.

ადამიანის უფლებები, რომლის დაცვის ვალდებულებაც გააჩნია საჯარო მოხელეს თავიანთი მოვალეობის შესრულებისას დადგენილია და დაცულია ეროვნული და საერთაშორისო სამართლით. შესაბამის საერთაშორისო დოკუმენტებს განეკუთვნება ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაცია, საერთაშორისო პაქტი სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების შესახებ და ა.შ. აუცილებელია, დაცული იყოს წონასწორობა ერთი მხრივ, იმ დაწესებულების შინაგანი დისციპლინის დაცვის აუცილებლობისათვის, რომელზეც დამოკიდებულია საზოგადოება და მეორე მხრივ, ადამიანის ძირითადი უფლებების დარღვევასთან ბრძოლის აუცილებლობისათვის. საზოგადოებისადმი სამსახური მოიცავს საზოგადოების იმ წევრებისათვის სამსახურისა და დახმარების გაწევას, რომელნიც პირადი, ეკონომიკური, სოციალური ან სხვა განსაკუთრებული ხასიათის მიზეზებით საჭიროებენ დაუყოვნებლივ დახმარებას.

ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობის მიზანი სწორედ იმგვარი ნორმატიული სტანდარტების შექმნაა, რომელიც უზრუნველყოფს ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლებების, საჯარო ინტერესებისა და კანონის უზენაესობის დაცვას /ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 1.2. მუხლი/.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საჯარო სამსახურს, მიუხედავად ერთიანი სისტემური ბუნებისა, ფუნქციური მრავალფეროვნება ახასიათებს. იქნება ეს - მართლწესრიგის დაცვის, საბაჟო-საგადასახადო სისტემის, სამხედრო სამსახურის, თუ თვითმმართველობის სფერო, ყოველ მათგანს განსხვავებული სპეციფიკა გააჩნია, თუმცა საერთო აქვთ მიზანი და ამოცანა – ზრუნვა საზოგადოების ინტერესების საკეთილდღეოდ“.

საკასაციო სასამართლოს მითითებით, როგორც შემოსავლების სამსახურის №11057 ბრძანებიდან ირკვევა, ი/მ ,,დ. ბ-ის“ ობიექტზე იმყოფებოდნენ კერძო საგადასახადო ინსპექტორები, კერძო საგადასახადო ინსპექტორების მიერ განხორციელებული მოქმედების პასუხისმგებლობის საკითხის შეფასებისას საკასაციო სასამართლო ეყრდნობა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2013 წლის 5 თებერვლის გადაწყვეტილებაში ჩამოყალიბებულ შეფასებებსა და დასკვნებს (ადმინისტრაციულ საქმეზე საქმე №ბს-695-681(კ-12) ი/მ ,,ნ. ბ-ის“ სარჩელისა გამო მოპასუხე სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიმართ) კერძოდ: ,,საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ადმინისტრაციულმა ორგანომ ხელახლა უნდა ჩაატაროს ადმინისტრაციული წარმოება და გამოიკვლიოს კერძო საგადასახადო ინსპექტორმა რატომ არ შეადგინა სამართალდარღვევის ადგილზე ოქმი, რა ხელისშემშლელი ფაქტორები არსებობდა და რატომ არ იქნა მითითებული აღნიშნულის თაობაზე ოქმში, რამდენად არის კერძო საგადასახადო ინსპექტორის ინსტიტუტის /თითოეული პერსონა/ აღჭურვილი იმ უნარ-ჩვევებით, რაც აუცილებელია საჯარო ფუნქციის კანონშესაბამისი და კვალიფიციური განხორციელებისათვის.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დელეგირებული ფუნქციის განმხორციელებელი პირის მოქმედებაზე პასუხისმგებელია სახელმწიფო, რომ ამგვარი სერვისის განხორციელება განსაკუთრებული და სისტემური ზედამხედველობის, მონიტორინგის საგანი უნდა იყოს, რამდენადაც საჯარო ფუნქციის შესრულების კანონიერი და კვალიფიციური ხასიათი განაპირობებს საგადასახადო ორგანოებისადმი ნდობას, მის ავტორიტეტს, ამავდროულად გადასახადების გადამხდელთა კანონით დაცული ინტერესი - საგადასახადო კანონმდებლობის დაცვა და კონტროლი განხორციელდეს კანონით ზუსტად განსაზღვრული წესით და ფარგლებში, არის პატივსადები, დაცვის ღირსი და საგადასახადო სამსახურებმა ყველა გონივრული ზომა უნდა მიიღონ საგადასახადო კონტროლის კეთილსინდისიერი და კანონიერი განხორციელებისათვის“.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უფლებამოსილება სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად ცნოს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიღებული ადმინისტრაციული აქტი, განსაზღვრულია საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილით, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, თუ სასამართლო მიიჩნევს, რომ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გამოცემულია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის გარემოების გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა, იგი უფლებამოსილია სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად ცნოს იგი და დაავალოს ადმინისტრაციულ ორგანოს ამ გარემოებათა გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ გამოსცეს ახალი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი. სასამართლო ამ გადაწყვეტილებას იღებს, თუ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობისათვის არსებობს მხარის გადაუდებელი კანონიერი ინტერესი - მოცემულ შემთხვევაში სადავოა - ადამიანის უფლების მაქსიმალური დაცვის უზრუნველყოფა.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4. მუხლით მინიჭებულ უფლებამოსილებას სასამართლო იყენებს იმ ვითარებაში, როცა სასამართლო წესით ვერ ხერხდება ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა და შეფასება. შესაბამისად, შეუძლებელი ხდება სადავო ადმინისტრაციული აქტის მატერიალური კანონიერების შეფასება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა სწორად გამოიყენეს დავის გადაწყვეტისას ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4. მუხლი, რამდენადაც ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გამოიცა საქმის გარემოებათა გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე, ასევე არსებითად არის დარღვეული მისი მომზადების კანონმდებლობით დადგენილი სხვა მოთხოვნები, რაც ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4 მუხლის მიხედვით დავის გადაუწყვეტლად, აქტის ბათილად ცნობის საფუძველს წარმოადგენს.

რაც შეეხება, კასატორის მოსაზრებას, სახელმწიფო ბაჟის გადახდის დაკისრებასთან მიმართებაში, აღნიშნულზე საკასაციო სასამართლო სსსკ-ის 53.1. მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან.

ამავე კოდექსის 55.1 მუხლის თანახმად, სასამართლოს მიერ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით გაწეული ხარჯები და სახელმწიფო ბაჟი დაეკისრება მოპასუხეს ბიუჯეტის შემოსავლის სასარგებლოდ, მოთხოვნათა იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელიც დაკმაყოფილებულია. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 37.1. მუხლის თანახმად კი, პროცესის ხარჯებს შეადგენს სასამართლო ხარჯები და სასამართლოს გარეშე ხარჯები. ამავე ნორმის მე-2 ნაწილის თანახმად, სასამართლო ხარჯებს შეადგენს სახელმწიფო ბაჟი და საქმის განხილვასთან დაკავშირებული ხარჯები. ამდენად, ამ ნაწილშიც დაუსაბუთებელია იურიდიული თვალსაზრისით და არ ექვემდებარება გაზიარებას.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კანონიერად და ობიექტურად გადაწყვიტეს დავა, შესაბამისად, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების და სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების სამართლებრივი წინაპირობები.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა რა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 9 ივლისის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: /ნ. წკეპლაძე/

მოსამართლეები: /მ. ვაჩაძე/

/პ. სილაგაძე/