ბს-551-532(კ-13) 27 მარტი, 2014 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლევან მურუსიძე, ნუგზარ სხირტლაძე

სხდომის მდივანი – ანა ვარდიძე

კასატორი (მოსარჩელე) - გ. მ-ი, წარმომადგენელი პ. ჯ-ა

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხეები) – საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო, წარმომადგენელი - თ. ქ-ე; გარდაბნის მუნიციპალიტეტის საკრებულო, წარმომადგენელი - თ. ხ-ე

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 5 ივნისის განჩინება

დავის საგანი - მატერიალური ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2012 წლის 18 სექტემბერს გ. მ-მა სასარჩელო განცხადებით მიმართა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს მოპასუხეების - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და გარდაბნის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიმართ.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის შემდგომი პრივატიზების მიზნით, გარდაბნის რაიონის გამარჯვების საკრებულოს მიერ 2006 წლის 23 ოქტომბერს გამართულ სპეციალურ აუქციონზე გამარჯვებულად გამოცხადდა ზ. ს-ე. საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს სახელმწიფო ქონების აღირცხვისა და პრივატიზების გარდაბნის რაიონის ტერიტორიული ორგანოს მიერ 2006 წლის 14 ნოემბერს ზ. ს-ის სახელზე გაიცა მიწისა და სხვა უძრავი ქონების შეძენის დამადასტურებელი №35 ოქმი. აღნიშნული ოქმის საფუძველზე, აუქციონზე შეძენილი უძრავი ქონება - გარდაბნის რაიონში, გამარჯვების საკრებულოს ტერიტორიაზე მდებარე, 324898 კვ.მ. სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი საკუთრების უფლებით დარეგისტრირდა ზ. ს-ის სახელზე.

2008 წლის 22 ივლისს ზ. ს-ემ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება გააფორმა მ. შ-ისთან, ქ. მ-თან და გ. მ-თან. ხელშეკრულების თანახმად, ზ. ს-ემ სამი თვის ვადით მ. შ-ისგან ისესხა 16300 აშშ დოლარი, გ. მ-ისაგან - 17500 აშშ დოლარი, ხოლო ქ. მ-ისაგან - 21700 აშშ დოლარი. სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა ზ. ს-ის კუთვნილი, გარდაბნის რაიონში, გამარჯვების საკრებულოს ტერიტორიაზე მდებარე, 324898 კვ.მ. სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი.

ზ. ს-ის მიერ იპოთეკარების წინაშე ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო, აღსრულების ეროვნული ბიუროს ქვემო ქართლის სააღსრულებო ბიუროს 2010 წლის 4 მარტის №05/05-11/10-53 განკარგულებით გარდაბნის რაიონში, გამარჯვების საკრებულოს ტერიტორიაზე მდებარე, 324898 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი ნატურით გადაეცათ იპოთეკარებს - მ. შ-ის, ქ. მ-სა და გ. მ-ს. მითითებული უძრავი ქონება აღმასრულებლის მიერ შეფასებული იყო 115340 ლარად. აღნიშნული განკარგულების საფუძველზე 2010 წლის 12 მარტს უძრავი ქონება საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა მ. შ-ის, ქ. მ-ისა და გ. მ-ის საკუთრებად.

გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილებით საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სარჩელის საფუძველზე, ძალაში შესვლის დღიდან, თანამდევი შედეგებით ბათილად იქნა ცნობილი გარდაბნის რაიონის გამარჯვების საკრებულოს სპეციალური აუქციონის მომწყობი კომისიის 2006 წლის 24 ოქტომბრის №35 ოქმი; სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების გარდაბნის ტერიტორიული ორგანოს მიწისა და სხვა უძრავი ქონების შეძენის დამადასტურებელი 2006 წლის 14 ნოემბრის №35 ოქმი; საჯარო რეესტრის ჩანაწერი - სარეგისტრაციო გადაწყვეტილება ზ. ს-ის საკუთრებად უძრავი ნივთის რეგისტრაციის შესახებ და გარდაბნის სარეგისტრაციო სამსახურის 2010 წლის 12 მარტის №882010507770-03 გადაწყვეტილება უძრავი ქონების მ. შ-ის, ქ. მ-ისა და გ. მ-ის საკუთრებად რეგისტრაციის შესახებ. აღნიშნული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობის საფუძვლად სასამართლომ მიუთითა ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96-ე მუხლის მოთხოვნის დარღვევასა და საქმის გარემეობების გამოკვლევის გარეშე აქტების გამოცემაზე.

მოსარჩელის განმარტებით, იგი წარმოადგენდა კეთილსინდისიერ შემძენს, ადმინისტრაციული აქტის მიმართ ჰქონდა კანონიერი ნდობა და მოპასუხეთა ქმედებებით მას მიადგა ზიანი, რის გამოც მოითხოვა მიყენებული მატერიალური ზიანის - 38446,67 ლარის ანაზღაურების მოპასუხეებისათვის სოლიდარულად დაკისრება.

რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 31 ოქტომბრის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო ამოირიცხა მოპასუხეთა სიიდან.

რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 24 დეკემბრის გადაწყვეტილებით გ. მ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ იხელმძღვანელა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60¹ მუხლის მე-6 ნაწილით და განმარტა, რომ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად გამოცხადების საფუძველია მმართველობის კანონიერების პრინციპი, რომელიც მოითხოვს კანონიერების აღდგენის მიზნით უკანონო ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გაუქმებას. აღნიშნულ პრინციპს უპირისპირდება ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მიმართ დაინტერესებული მხარის კანონიერი ნდობის პრინციპი. კანონიერი ნდობა აქტის მიმართ არსებობს, თუ დაინტერესებულმა მხარემ ამ აქტის საფუძველზე განახორციელა იურიდიული მნიშვნელობის მოქმედება და ამ აქტის ბათილად ცნობით მას მიადგება ზიანი.

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილებით ბათილად ცნობილი გარდაბნის რაიონის გამარჯვების საკრებულოს სპეციალური აუქციონის მომწყობი კომისიის სპეციალურ აუქციონში გამარჯვების დამადასტურებელი 2006 წლის 24 ოქტომბრის №35 ოქმი და სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების გარდაბნის ტერიტორიული ორგანოს მიწისა და სხვა უძრავი ქონების შეძენის დამადასტურებელი 2006 წლის 14 ნოემბრის №35 ოქმი წარმოადგენენ აღმჭურველ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტებს, რომელთა მიმართაც კანონიერი ნდობა ჰქონდა არა მოსარჩელე გ. მ-ს, არამედ ზ. ს-ეს, რომლის მიმართაც იყო გამოცემული მითითებული აქტები. შესაბამისად, აღნიშნული აქტების ბათილად ცნობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებაც გააჩნია ზ. ს-ეს, როგორც დაინტერესებულ პირს.

გარდა აღნიშნულისა, საქალაქო სასამართლოს მითითებით, დასახელებული აღმჭურველი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების და ზ. ს-ის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის რეგისტრაციის შესახებ საჯარო რეესტრის ჩანაწერის ბათილად ცნობის მიუხედავად, ძალაშია და არ გაუქმებულა ქვემო ქართლის სააღსრულებო ბიუროს აღმასრულებლის 2010 წლის 4 მარტის განკარგულება, რომლითაც კრედიტორებს - მ. შ-ის, ქ. მ-სა და გ. მ-ს ნატურით გადაეცათ იპოთეკის საგანი. აღმასრულებლის განკარგულება არ წარმოადგენს სასამართლოს გადაწყვეტილებით გაბათილებული აქტების თანამდევ შედეგს და იგი მათგან დამოუკიდებლად წარმოქმნის საკუთრების მიღების უფლებას ნატურით გადაცემულ უძრავ ქონებაზე.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საქალაქო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა აღმჭურველი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე.

საქალაქო სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე მუხლის თანახმად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. აღნიშნულ ნორმაზე დაყრდნობით სასამართლომ განმარტა, რომ ზიანის ანაზღაურების აუცილებელ პირობას წარმოადგენდა ის, რომ სახეზე უნდა ყოფილიყო ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება და დამდგარ ზიანსა და მოქმედებას შორის მიზეზობრივი კავშირი.

საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში არ იკვეთებოდა მოპასუხეთა მართლსაწინააღმდეგო ქმედება მოსარჩელის მიმართ და ზიანის დაკისრების მითითებული პირობები.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა გ. მ-მა, რომელმაც მოითხოვა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 24 დეკემბრის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 5 ივნისის განჩინებით გ. მ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 24 დეკემბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს დასკვნები საქმის ფაქტობრივ საკითხებთან დაკავშირებით, მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლომ სრულად და ყოველმხრივ გამოიკვლია დავასთან დაკავშირებული ყველა ფაქტობრივი გარემოება, რაც არც აპელანტს გაუხდია სადავოდ.

სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-208-ე, სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლებით და აღნიშნა, რმ დელიქტით გამოწვეული ზიანი მხოლოდ იმ შემთხვევაში ანაზღაურდება, თუ პირი მოქმედებდა მართლსაწინააღმდეგოდ, პირის მოქმედება იყო განზრახი ან გაუფრთხილებელი (ანუ ბრალეული), უშუალოდ ამ მართლსაწინააღმდეგო, განზრახმა ან გაუფრთხილებელმა (ბრალეულმა) მოქმედებამ ზიანი მიაყენა პირს, კერძოდ, შელახა პირის ქონებრივი ან/და არაქონებრივი უფლებები ან/და კანონით დაცული ინტერესები; დელიქტით გამოწვეული ზიანის ასანაზღაურებლად აუცილებელია, რომ მითითებული სამივე პირობა არსებობდეს ერთდროულად, ერთობლიობაში, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არა აქვს.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოების ბრალეული ქმედების შედეგად მიადგა ზიანი აპელანტს.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მიუხედავად იმისა, რომ გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილებით დადასტურებულია პრივატიზაციის პროცესთან დაკავშირებული აქტების უკანონობა, რაზეც პასუხისმგებლობა ეკისრებათ უშუალოდ მათ გამომცემ ადმინისტრაციულ ორგანოებს, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოები მაინც არ არიან პასუხისმგებელნი იმ მატერიალური ზიანისათვის, რაც განიცადა გ. მ-მა უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების დაკარგვით, რამდენადაც სადავო უძრავ ნივთზე გ. მ-ის საკუთრების უფლების დამდგენი აქტი - არის არა პრივატიზაციის ოქმები, არამედ აღმასრულებლის 2010 წლის 4 მარტის №05/05-11/10-53 განკარგულება, რომელიც ძალაშია და არ გაუქმებულა. შესაბამისად, ყველანაირი წინაპირობა არსებობს იმისათვის, რომ გ. მ-მა მარეგისტრირებელი ორგანოსათვის ხელახალი მიმართვისა და განკარგულების ხელახალი წარდგენის გზით კვლავ ითხოვოს უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა მიზეზობრივი კავშირი ადმინისტრაციული ორგანოების - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და გარდაბნის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეულ ქმედებასა და გ. მ-ის საკუთრების უფლების გაუქმებას (დამდგარ ზიანს) შორის. აღმასრულებლის 2010 წლის 4 მარტის განკარგულება წარმოადგენდა ცალკე, დამოუკიდებლად არსებულ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს, რომელიც გამოსცა სხვა ადმინისტრაციულმა ორგანომ და რომელსაც გააჩნია გამოცემის დამოუკიდებელი საფუძვლები, შესაბამისად, განკარგულება ვერ განიხილებოდა უკანონო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების - 2006 წლის 24 ოქტომბრის №35 და 2006 წლის 14 ნოემბრის №35 ოქმების თანამდევ შედეგად და იგი ვერ ჩაითვლება ბათილ აქტად მხოლოდ იმიტომ, რომ გაბათილდა მისი გამოცემის წინმსწრები აქტები.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ვიდრე არსებობს უფლების დამდგენი საბუთი - სასამართლო აღმასრულებლის განკარგულება, აპელანტისათვის არსებობს ასევე ამ საბუთის საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის განხორციელების შესაძლებლობა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა გ. მ-მა, რომელმაც მოითხოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 5 ივნისის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. დავას არ იწვევს ის გარემოება, რომ გ. მ-ი კეთილსინდისიერი შემძენია. გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილებით გ. მ-ის საკუთრების უფლება გაუქმდა, რის გამოც მას მიადგა მატერიალური ზიანი.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად არ მიიჩნია მიზეზობრივი კავშირის არსებობა. მოპასუხე ადმინისტრაციულმა ორგანოებმა დაარღვიეს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96-ე მუხლის იმპერატიული მოთხოვნა, რის გამოც აღნიშნული მოთხოვნის უგულებელყოფით ჩადენილი მოქმედება ყოველთვის მართლსაწინააღმდეგოა. იმ პირობებში, თუ ბათილად არ იქნებოდა ცნობილი 2006 წლის 24 ოქტომბრის №35 და 2006 წლის 14 ნოემბრის №35 ოქმები თანამდევი შედეგებით, გ. მ-ის საკუთრების უფლება არ გაუქმდებოდა. შესაბამისად, სახეზეა სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული სამივე პირობა.

კასატორის მითითებით, გ. მ-მა მიწის ნაკვეთი შეიძინა აუქციონზე და მან, როგორც ქონების ახალმა მესაკუთრემ დაიკავა ძველი მესაკუთრის ადგილი და გახდა შეძენილ ნივთთან დაკავშირებული სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე, რის გამოც იგი უფლებამოსილია მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება.

კასატორის მოსაზრებით, მართალია გარდაბნის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებით ბათილად არ იქნა ცნობილი აღმასრულებლის განკარგულება, მაგრამ სასამართლომ ბათილად ცნო ზ. ს-ის საკუთრების რეგისტრაცია თანამდევ შედეგებთან ერთად და აღმასრულებლის განკარგულებაც ერთ-ერთ თანამდევ შედეგს წარმოადგენდა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 8 ოქტომბრის განჩინებით წარმოებაში იქნა მიღებული გ. მ-ის საკასაციო საჩივარი ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 28 ნოემბრის განჩინებით გ. მ-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ გ. მ-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქმის მასალებში ასახულ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე: 2006 წლის 24 ოქტომბერს გარდაბნის რაიონის გამარჯვების საკრებულოს მიერ ჩატარდა სპეციალური აუქციონი სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული, გარდაბნის რაიონის გამარჯვების საკრებულოს ტერიტორიაზე მდებარე, 32,5 ჰა სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის შემდგომი პრივატიზაციის მიზნით. საკრებულოს 2006 წლის 24 ოქტომბრის №35 ოქმის თანახმად, აუქციონში გამარჯვებულად გამოცხადდა ზ. ს-ე. საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების გარდაბნის რაიონის ტერიტორიული ორგანოს მიერ 2006 წლის 14 ნოემბერს ზ. ს-ის სახელზე გაიცა მიწისა და სხვა უძრავი ქონების შეძენის დამადასტურებელი №35 ოქმი. აღნიშნულის შესაბამისად, ზ. ს-ემ აუქციონზე შეძენილი მიწის ნაკვეთი 2006 წლის 1 დეკემბერს დაირეგისტრირა საჯარო რეესტრში.

2008 წლის 22 ივლისს ზ. ს-ემ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება გააფორმა მ. შ-ისთან, გ. მ-თან და ქ. მ-თან. ხელშეკრულების მიხედვით, ზ. ს-ემ სამი თვის ვადით მ. შ-ისგან ისესხა 16300 აშშ დოლარი, გ. მ-ისაგან - 17500 აშშ დოლარი, ხოლო ქ. მ-ისაგან - 21700 აშშ დოლარი სარგებლით, 2%-ის დარიცხვით. სესხის უზრუნველყოფის მიზნით, იპოთეკით დაიტვირთა ზ. ს-ის კუთვნილი, გარდაბნის რაიონის გამარჯვების საკრებულოს ტერიტორიაზე მდებარე, 324898 კვ.მ. სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი.

ზ. ს-ის მიერ იპოთეკარების წინაშე ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო, საარბიტრაჟო სასამართლოს 2009 წლის 23 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა საარბიტრაჟო მოსარჩელეების - მ. შ-ისა და გ. მ-ის სარჩელი და ზ. ს-ეს მათ სასარგებლოდ დაეკისრა სესხის ძირითადი თანხის, პირგასამტეხლოსა და საარბიტრაჟო მოსაკრებელის გადახდა.

საარბიტრაჟო სასამართლოს გადაწყვეტილება „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად, მიექცა იძულებით აღსასრულებლად. საქმეში წარმოდგენილი აღსრულების ეროვნული ბიუროს ქვემო ქართლის სააღსრულებო ბიუროს 2010 წლის 4 მარტის №05/05-11/10-53 განკარგულების მიხედვით, ვინაიდან იძულებით საჯარო აუქციონზე არ მოხდა ნივთის რეალიზაცია, „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 77¹ მუხლის შესაბამისად (2010 წლისათვის მოქმედი რედაქცია), კრედიტორების წერილობითი განცხადების საფუძველზე, ზ. ს-ის სახელზე რიცხული, იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონება ნატურით გადაეცათ მ. შ-ის, ქ. მ-სა და გ. მ-ს. განკარგულების თანახმად, ზ. ს-ის კუთვნილი უძრავი ქონების საწყისი ფასი შეადგენდა 115340 ლარს.

2010 წლის 12 მარტს გარდაბნის რაიონის სოფელ გამარჯვებაში მდებარე, 324898 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი საკუთრების უფლებით აღირიცხა გ. მ-ის, მ. შ-ისა და ქ. მ-ის სახელზე.

საქმეში წარმოდგენილი გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სარჩელი; ძალაში შესვლის დღიდან, თანამდევი შედეგებით ბათილად იქნა ცნობილი გარდაბნის რაიონის გამარჯვების საკრებულოს სპეციალური აუქციონის მომწყობი კომისიის 2006 წლის 24 ოქტომბრის №35 ოქმი; სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების გარდაბნის ტერიტორიული ორგანოს მიწისა და სხვა უძრავი ქონების შეძენის დამადასტურებელი 2006 წლის 14 ნოემბრის №35 ოქმი; საჯარო რეესტრის ჩანაწერი - სარეგისტრაციო გადაწყვეტილება ზ. ს-ის საკუთრებად უძრავი ნივთის რეგისტრაციის შესახებ და გარდაბნის სარეგისტრაციო სამსახურის 2010 წლის 12 მარტის №882010507770-03 გადაწყვეტილება უძრავი ქონების მ. შ-ის, ქ. მ-სა და გ. მ-ის საკუთრებად რეგისტრაციის შესახებ.

გარდაბნის რაიონულმა სასამართლომ საქართველოს რესპუბლიკის პრეზიდენტის 1991 წლის 11 ნოემბრის №793 ბრძანებულებასა და საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის 1992 წლის 23 აპრილის №446 დადგენილებაზე დაყრდნობით, რომლებიც კრძალავდნენ სამხედრო ქონების სხვა ორგანოსათვის გადაცემას თუ გაყიდვას, დადასტურებულად მიიჩნია, რომ გარდაბნის რაიონის სოფელ გამარჯვებაში მდებარე, 324898 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი პრივატიზაციის შესახებ აქტების გამოცემამდე ირიცხებოდა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ბალანსზე. შესაბამისად, სასამართლომ დაადგინა, რომ გარდაბნის რაიონის გამარჯვების საკრებულოს საპრივატიზებო კომისიის მიერ აუქციონზე გატანილი ქონება არ უნდა დაქვემდებარებოდა აუქციონის წესით გასხვისებას.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიუთითა, რომ გარდაბნის რაიონის გამარჯვების საკრებულოსა და საქართველოს ეკონომიკის სამინისტროს სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამმართველოს მიერ სპეციალურ აუქციონში გამარჯვების დამადასტურებელი ოქმები ეწინააღმდეგებოდა კანონის მოთხოვნებს, ადმინისტრაციულ ორგანოებს ადმინისტრაციული წარმოებისას ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96-ე მუხლის მოთხოვნის შესაბამისად, არ გამოუკვლევიათ საქმისათვი მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება და გადაწყვეტილება მიიღეს ამ გარემოებათა შეფასებისა და ურთიერთშეჯერების გარეშე, რის გამოც მითითებული აქტები ექვემდებარებოდა ბათილად ცნობას.

გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილების საფუძველზე, საჯარო რეესტრის მიერ 2012 წლის 22 აგვისტოს გაუქმდა მ. შ-ის, ქ. მ-ისა და გ. მ-ის საკუთრების უფლების რეგისტრაცია.

მოცემულ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენს ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ განხორციელებული ქმედებებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრება ადმინისტრაციული ორგანოებისათვის.

მოსარჩელე გ. მ-მა მიიჩნია, რომ გარდაბნის რაიონული სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 2011 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილებით ბათილად გამოცხადდა რა 2006 წელს განხორციელებული პრივატიზაცია თანამდევი შედეგებით, მას გაუუქმდა საკუთრების უფლება მიწის ნაკვეთზე, რომელიც გადაეცა სააღსრულებო ბიუროს მიერ ჩატარებულ იძულებით აუქციონზე. შესაბამისად, მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების კანონის მოთხოვნათა დარღვევით გამოცემის შედეგად მას მიადგა ზიანი. იმ ვითარებაში, თუ საპრივატიზაციოდ არ იქნებოდა გატანილი გარდაბნის რაიონის გამარჯვების ტერიტორიაზე მდებარე 32,5 ჰა მიწის ნაკვეთი, რომლის მესაკუთრე სწორედ სპეციალური აუქციონის შედეგების თანახმად გახდა ზ. ს-ე, აღნიშნული ქონება ვერ გახდებოდა იპოთეკის საგანი და მისი რეალიზაცია არ მოხდებოდა სესხის ამოღების მიზნით ჩატარებულ იძულებით აუქციონზე. შესაბამისად, გ. მ-ის საკუთრების უფლება მიწის ნაკვეთზე არ გაუქმდებოდა როგორც თანამდევი შედეგი უკანონოდ განხორციელებული პრივატიზაციისა.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციით აღიარებულია სახელმწიფო ორგანოებისა და მოსამსახურეების უკანონო ქმედებით დამდგარი ზიანის ანაზღაურების უფლება, კერძოდ, კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 ნაწილის მიხედვით, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკების და თვითმმართველობის ორგანოთა და მოსამსახურეთაგან უკანონოდ მიყენებული ზარალის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის და ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. საქართველოს კონსტიტუციით აღიარებული უფლების რეალიზაციას ემსახურება საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის XIV თავი, რომელიც უშუალოდ აწესრიგებს ადმინისტრაციული ორგანოს პასუხისმგებლობის საკითხს.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე მუხლის შესაბამისად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი. ზიანის ანაზღაურების განსაკუთრებული წესია დადგენილი ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლით, რომლის შესაბამისად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ მისი სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა მოსამსახურის მიერ მისი სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანო.

ამდენად, მოქმედი კანონმდებლობა ადგენს საჯარო მოხელის ქმედებით ან გადაწყვეტილებით მიყენებულ ზიანის სახელმწიფოს მხრიდან ანაზღაურების ვალდებულებას.

ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია შემდეგი პირობების არსებობა: ქმედება, რამაც ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება წარმოშვა, დაკავშირებული უნდა იყოს საჯარო-სამართლებრივი უფლებამოსილების განხორციელებასთან, ამ უფლებამოსილების განხორციელების პროცესში დაშვებული დარღვევა მიმართული უნდა იყოს სხვა პირის უფლებების შელახვისკენ, სახეზე უნდა იყოს ზიანის მიმყენებლის ბრალი და მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირი.

სასამართლოებმა გ. მ-ისათვის საკუთრების უფლების გაუქმებით დამდგარი მატერიალური ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელ პირებად არ მიიჩნიეს მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოები. გარკვეულწილად წინააღმდეგობრივია სასამართლოთა გადაწყვეტილებები, რამდენადაც სასამართლოებმა ერთის მხრივ მიუთითეს, რომ გარდაბნის რაიონის გამარჯვების საკრებულოს სპეციალური აუქციონის მომწყობი კომისიის სპეციალურ აუქციონში გამარჯვების დამადასტურებელი 2006 წლის 24 ოქტომბრის №35 ოქმი და სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების გარდაბნის ტერიტორიული ორგანოს მიწისა და სხვა უძრავი ქონების შეძენის დამადასტურებელი 2006 წლის 14 ნოემბრის №35 ოქმი წარმოადგენდა აღმჭურველ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტებს, რომელთა მიმართაც კანონიერი ნდობა ჰქონდა ზ. ს-ეს, რომლის მიმართაც იყო გამოცემული მითითებული აქტები და აღნიშნული აქტების ბათილად ცნობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება გააჩნდა მას, როგორც დაინტერესებულ პირს. ანუ სასამართლოებმა დაადასტურეს ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი ქმედების განხორციელების ფაქტი მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოების მხრიდან. მეორეს მხრივ სასამართლოებმა მიუთითეს, რომ უკანონო ქმედებას ადგილი ჰქონდა ზ. ს-ის და არა გ. მ-ის მიმართ, რამდენადაც უძრავ ქონებაზე გ. მ-ის საკუთრების უფლების წარმოშობის უშუალო საფუძველი იყო არა ბათილად გამოცხადებული პრივატიზაციის აქტები, არამედ სასამართლო აღმასრულებლის 2010 წლის 4 მარტის №05/05-11/10-53 განკარგულება, რომელიც სასამართლოების განმარტებით, დავის საგანი არასდროს გამხდარა და ძალაშია. შესაბამისად, გ. მ-ს შესაძლებლობა ჰქონდა მარეგისტრირებელი ორგანოსათვის ხელახალი მიმართვისა და განკარგულების ხელახლა წარდგენის გზით კვლავ მოეთხოვა უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია.

ამდენად, დავას არ იწვევს ის გარემოება, რომ მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოების მხრიდან ადგილი ჰქონდა საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების პროცესში კანონის მოთხოვნათა დარღვევას. აღნიშნული დადასტურებულია გარდაბნის რაიონული სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 2011 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილებით, რომლითაც სწორედ იმის გამო, რომ გარდაბნის რაიონის გამარჯვების საკრებულოსა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს ტერიტორიული ორგანოს მხრიდან მიწის პრივატიზაციის შესახებ აქტები გამოიცა უკანონოდ, სასამართლომ ბათილად ცნო ისინი.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 75-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად (2010 წლისათვის მოქმედი რედაქცია), აუქციონზე გაყიდული ნივთის ახალი მესაკუთრე იკავებს ძველი მესაკუთრის ადგილს და ხდება საკუთრების გადასვლის მომენტში არსებული ნივთთან დაკავშირებული სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე. ამავე მუხლის მე-6 ნაწილის შესაბამისად, უძრავი ნივთის ახალ მესაკუთრეზე გადასვლის მომენტიდან ძველი მესაკუთრე კარგავს ყოველგვარ უფლებას ამ ნივთზე. იგივე დანაწესს შეიცავს „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის მოქმედი რედაქცია. ამდენად, ზ. ს-ის ქონების გ. მ-ის, მ. შ-ისა და ქ. მ-ისათვის გადაცემის შემდეგ, მათ ჩაანაცვლეს ზ. ს-ე უძრავ ნივთთან დაკავშირებულ უფლებებში და დაიკავეს მისი ადგილი. შესაბამისად, თუ დადასტურებული იქნება ადმინისტრაციული ორგანოების უკანონო ქმედებებით ზიანის მიყენების ფაქტი ზ. ს-ესთან მიმართებაში, ანაზღაურების ვალდებულება უნდა გავრცელდეს გ. მ-თან მიმართებაში, რამდენადაც იძულებით აუქციონზე ქონების გ. მ-ისათვის გადაცემით მასზე გადავიდა უძრავ ნივთთან დაკავშირებული უფლებები.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტებით არ შელახულა გ. მ-ის უფლებები და მათი გაბათილებით მას ზიანი არ მისდგომია.

რაც შეეხება სასამართლოთა მსჯელობას, რომ გელა მამიაშვილის უფლება წარმოიშვა აღმასრულებლის განკარგულებით, რომელიც არ გაუქმებულა, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განმსაზღვრელია არა ის გარემოება, რომ აღმასრულებლის განკარგულება ქონების ნატურით გადაცემის შესახებ უშუალოდ პრივატიზაციის შედეგად არ გამოცემულა, არამედ ის, რომ პრივატიზაციის შედეგად ზ. ს-ის მიერ შეძენილი ქონება გახდა სესხის უზრუნველყოფის საშუალება, იპოთეკის საგანი, რომლის რეალიზაციაც მოახდინა აღმასრულებელმა. აღსრულების შედეგად ქონების შემძენი გახდა გ. მ-ი, რომელზეც გადავიდა ქონებასთან დაკავშირებული უფლებები და მან ჩაანაცვლა ნივთის მესაკუთრე. იმ ვითარებაში, თუ ზ. ს-ეს საკუთრების უფლება არ წარმოეშობოდა სადავო, სპეციალურ აუქციონზე შეძენილ უძრავ ქონებაზე, ამ ქონებაზე არც გ. მ-ის საკუთრება იარსებებდა, რამდენადაც მიწის ნაკვეთი ვერ გახდებოდა ზ. ს-ესთან დადებული ხელშეკრულების საგანი.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ ვინაიდან გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილება არ შეიცავდა პირდაპირ მითითებას აღმასრულებლის განკარგულებაზე, იგი ძალაშია და არ უნდა იქნეს განხილული გაბათილებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების თანმდევ შედეგად. სასამართლოს გადაწყვეტილებით ბათილად გამოცხადდა როგორც ზ. ს-ის საკუთრების უფლება სპეციალურ აუქციონზე შეძენილ მიწის ნაკვეთზე, ასევე მარეგისტრირებელი ორგანოს გადაწყვეტილება გ. მ-ისა და სხვა იპოთეკარების სახელზე განხორციელებული საკუთრების რეგისტრაციის შესახებ. შესაბამისად, იმ პირობებში, თუ აღმასრულებლის განკარგულება არ განიხილება ზ. ს-ის უფლების დამდგენი აქტების თანამდევ შედეგად, ასეთად არც იპოთეკარების სახელზე განხორციელებული რეგისტრაცია უნდა ყოფილიყო მიჩნეული. თუმცა გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილებით „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის 26-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „ბ“ პუნქტის შესაბამისად, ბათილად იქნა ცნობილი როგორც ზ. ს-ის, ასევე შემდომ გ. მ-ის საკუთრების უფლების დამდგენი დოკუმენტები, როგორც პრივატიზაციის აქტების თანამდევი შედეგები.

შესაბამისად, გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილებით აღდგა რა სახელმწიფოს უფლება სადავო უძრავ ქონებაზე და მასზე გაუქმდა კერძო პირთა საკუთრება, აღმასრულებლის განკარგულებამ იძულებითი აუქციონის წესით ქონების გასხვისების შესახებ დაკარგა იურიდიულ ძალა და უსაფუძვლოა მითითება იმ გარემოებაზე, რომ აღმასრულებლის განკარგულების საფუძველზე გ. მ-ს კვლავ ეძლევა საკუთრების აღდგენის შესაძლებლობა.

გ. მ-ი წარმოდგენილი სარჩელით ითხოვდა მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას 38446,67 ლარის ოდენობით. მოთხოვნის ფაქტობრივ საფუძვლად მოსარჩელე უთითებდა იმ გარემოებაზე, რომ მოთხოვნის იძულებითი აღსრულების შედეგად მისთვის, მ. შ-ისა და ქ. მ-ისათვის ნატურით გადაცემული უძრავი ქონების - 324898 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის საწყისი ფასი ქვემო ქართლის სააღსრულებო ბიუროს 2010 წლის 4 მარტის №05/05-11/10-53 განკარგულების თანახმად, შეადგენდა 115340 ლარს. შესაბამისად, ვინაიდან ქონება ნატურით გადაეცა სამ იპოთეკარს, მოსარჩელემ ზიანის სახით მოითხოვა გადაცემული ქონების ღირებულების 1/3 - 38446,67 ლარი. ამასთან, საქმის მასალების თანახმად, მოსარჩელემ სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე შეამცირა სარჩელის ფასი და ზიანის სახით მოითხოვა 31707 ლარის ანაზღაურება, რაც მოიცავდა გ. მ-ის მიერ რეალურად გაწეულ ხარჯებს, კერძოდ, ზ. ს-ისათვის სესხის სახით გადაცემული ძირითადი თანხნის - 17500 აშშ დოლარის ექვივალენტ თანხას ეროვნულ ვალუტაში, ასევე მის მიერ გადახდილ საარბიტრაჟო მოსაკრებელს - 1041 ლარს და აღსრულების საფასურს - 1791 (1139+ 652) ლარს.

სააპელაციო სასამართლომ უარი უთხრა რა მოსარჩელეს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე, განჩინება არ შეიცავს მსჯელობას ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებით. მოცემული სარჩელის ფარგლებში გ. მ-ი ზიანის სახით ითხოვს ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისის კომპენსაციას. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა იმსჯელოს რეალურად დამდგარი დანაკლისის ოდენობაზე სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას (განჩინებას) და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა.

ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემული საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ, უნდა იმსჯელოს მითითებულ გარემოებებზე და მისცეს მათ სწორი სამართლებრივი შეფასება, ასევე უნდა დაადგინოს საქმის ფაქტობრივი გარემოებები მოთხოვნის ოდენობასთან დაკავშირებით.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. გ. მ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 5 ივნისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. სასამართლო ხარჯები გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: ლ. მურუსიძე ნ. სხირტლაძე