№ბს-378-367 (კ-13) 14 ნოემბერი, 2013 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ნუგზარ სხირტლაძე, ლევან მურუსიძე
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი _ არასრულწლოვანი მ. გ-ის კანონიერი წარმომადგენელი თ. კ-ი;
მოწინააღმდეგე მხარეები _ 1. ქ. თბილისის მერია;
2. ქ. თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახური;
3. ქ. თბილისის მერიის სსიპ არქიტექტურის სამსახური;
4. შპს ,,ს...’’;
5. შპს ,,ჯ...’’;
6. შპს ,,ო...’’ (შპს ,,ა...’’ უფლებამონაცვლე);
7. დ. გ-ა
მოსარჩელე – ნ. გ-ი
გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 16 მაისის გადაწყვეტილება
დავის საგანი _ სარჩოს დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
2011 წლის 14 მარტს ნ. გ-მა და არასრულწლოვანი მ. გ-ის კანონიერმა წარმომადგენელმა თ. კ-მა სასარჩელო განცხადებით მიმართეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას. მოსარჩელეებმა მოპასუხეებად დაასახელეს ქ. თბილისის მერია, ქ. თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახური, ქ. თბილისის მერიის სსიპ არქიტექტურის სამსახური, შპს ,,ს...’’, შპს „ჯ...“, შპს ,,ა...“ და დ. გ-ა. მოსარჩელეებმა მოპასუხეთათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრება მოითხოვეს.
მოსარჩელე მხარის განმარტებით, აწ გარდაცვლილი ნ. გ-ი ნ. გ-ის შვილი და არასრულწლოვანი მ. გ-ის მამა იყო. ნ. გ-ი 2009 წლის 9 მარტის შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე შპს „ს...“-ში, მემონტაჟედ იყო დასაქმებული. 2009 წლის 26 აპრილს ნ. გ-ი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას შპს „ს...-ის“ კუთვნილი შენობის ჩამონგრევის გამო გარდაიცვალა. შენობის ჩამონგრევა გამოიწვია მასში მიმდინარე სარეკონსტრუქცო სამუშაოებმა. შპს „ს...-ის“ კუთვნილ შენობაში, მდებარე ... ქ. №5ა სარეკონსტრუქციო სამუშაოებს შპს „ს...-ის“ დაკვეთით აწარმოებდა შპს „ჯ...’’ და შპს ,,ა...“ ისე, რომ არ არსებობდა სათანადო ნებართვა. ამასთან, შპს ,,ა...-ის“ თანამშრომელი დ. გ-ა სარეკონსტრუქცო სამუშაოებს კონსტრუქციული ნახაზებისა და პროექტის გარეშე აწარმოებდა. დ. გ-ას მიმართ აღძრული სისხლის სამართლის საქმის წარმოებისას შენობის ყოფილი მესაკუთრის შპს „თ...“ წარდგენილ იქნა მხოლოდ 1965 წელს დამუშავებული შენობის კონსტრუქციული ნახაზი.
მოსარჩელე მხარის მოსაზრებით ქ. თბილისში, ... ქ. №5ა-ში მდებარე შენობაში რეალითი შოუს პარალელურად სარეკონსტრუქციო სამუშაოების უნებართვოდ და არასწორად წარმოებამ გამოიწვია შენობის ნაწილის ჩამონგრევა, რამაც ნ. გ-ის გარდაცვალება გამოიწვია. ამდენად, შპს „ს...-მა“ დასაქმებულისათვის უსაფრთხო სამუშაო გარემო ვერ უზრუნველყო. იგი ასევე ვალდებული იყო სამუშაოების დაწყებამდე რეკონსტრუქციის განხორციელების ნებართვა მოეპოვებინა, რომელსაც გადასცემდა სამუშაოთა მწარმოებელს. შპს „ს...“-ს ასევე არ ჰქონდა საინჟინრო-გეოდეზიური კვლევის შესახებ დასკვნა, რაც „განსაკუთრებული მნიშვნელობის და სტრატეგიული დანიშნულების ობიექტების საინჟინრო-გეოდეზიური კონტროლისა და უსაფრთხოების შესახებ“ კანონის თანახმად ტელეცენტრის შენობის რეკონსტრუქციისას სავალდებულო იყო. მასვე თანამშრომლებისათვის არ მიუწოდებია ინფორმაცია ობიექტის საფრთხის ხარისხის შესახებ და არ გააჩნდა ავარიის შემთხვევაში ევაკუაციის გეგმა. თავის მხრივ, შპს ,,ჯ...’’, შპს ,,ა...-ს“ და დ. გ-ას არ გააჩნდათ სარეკონსტრუქციო სამუშაოების წარმოებისათვის საჭირო შესაბამისი საქმიანობის ლიცენზია. რაც შეეხება ქ. თბილისის მერიას, ქ. თბილისის მერიის სსიპ არქიტექტურის სამსახურსა და ქ. თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურს, მათ კანონისმიერი ვალდებულება ჰქონდათ განეხორციელებინათ კონტროლი, გამოევლინათ უნებართვოდ მიმდინარე მშენებლობა, შესაბამისი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების მიღებით შეეჩერებინათ იგი და სათანადო რეაგირება მოეხდინათ როგორც უნებართვო სარეკონსტრუქციო სამუშაოების წარმოების, ისე მენარდის მიერ ლიცენზიის გარეშე სამუშაოთა წარმოების ფაქტზე.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელეები მიიჩნევენ, რომ მოპასუხეებს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-208-ე მუხლების, ასევე სამოქალაქო კოდექსის 408-415-ე, 997-998-ე, მე-1000, 1002-ე, 1004-ე და 1006-ე მუხლების საფუძველზე ზიანის ანაზღაურების სახით ერთჯერადად მ. გ-ის სასარგებლოდ 200 000 ლარის, ხოლო ნ. გ-ის სასარგებლოდ 1000 ლარის (სიმბოლურად) ანაზღაურება უნდა დაეკისროთ. მათვე მ. გ-ის სასარგებლოდ მის სრულწლოვანების მიღწევამდე ყოველთვიური სარჩოს - 1000 ლარის გადახდა უნდა დაეკისროთ.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 7 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი ქ. თბილისის მერიისა და ქ. თბილისის სსიპ არქიტექტურის სამსახურის მიმართ არ დაკმაყოფილდა. მ. გ-ის კანონიერი წარმომადგენლის - თ. კ-ის სასარჩელო მოთხოვნა სარჩოს დაკისრების თაობაზე დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, მოპასუხეებს - თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურს, შპს ,,ს...-ს“, შპს ,,ჯ...’’, შპს ,,ო...“ (ყოფილი შპს „ა...“) და დ. გ-ას სოლიდარულად დაეკისრათ მ. გ-ის (დაბადებული 2005 წლის 4 აპრილს) სასარგებლოდ სარჩოს სახით ყოველთვიურად 743 ლარის ანაზღაურება სრულწლოვანების მიღწევამდე. მოსარჩელეებს უარი ეთქვათ მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნაზე. აღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივრებით ნ. გ-მა, არასრულწლოვანი მ. გ-ის კანონიერმა წარმომადგენელმა და ქ. თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურმა გაასაჩივრეს. შპს ,,ს...-მა“, შპს ,,ჯ...’’, შპს ,,ო...“ (ყოფილი შპს „ა...“) და დ. გ-ამ შეგებებული სააპელაციო საჩივრები წარადგინეს.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 13 მაისის გადაწყვეტილებით ნ. გ-ის, არასრულწლოვანი მ. გ-ის კანონიერი წარმომადგენლის - თ. კ-ის სააპელაციო საჩივარი და შპს ,,ს...-ის“, შპს ,,ჯ...’’, შპს ,,ო...’’ და დ. გ-ას შეგებებული სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა. ქ. თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 7 თებერვლის გადაწყვეტილება ქ. თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურისათვის სარჩოს დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გაადწყვეტილება, ნ. გ-ს და არასრულწლოვანი მ. გ-ის კანონიერ წარმომადგენელს თ. კ-ს უარი ეთქვათ ქ. თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურისათვის სარჩოს თანხის დაკისრებაზე. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 7 თებერვლის გადაწყვეტილება დანარჩენ ნაწილში დარჩა უცვლელად.
სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ნაწილობრივ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებები და დასკვნები საქმის ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: შპს ,,ს...-სა“ და ნ. გ-ს შორის 2009 წლის 9 მარტს გაფორმებული ნარდობის ხელშეკრულების თანახმად ნ. გ-ი იყო მემონტაჟე. ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განსაზღვრული იყო 2009 წლის 9 მარტიდან 2009 წლის 9 ივნისამდე. დაქირავებულის შრომის ანაზღაურება 900 ლარს (დაქვითული) შეადგენდა. სსიპ საზოგადოებრივ მაუწყებელსა და ნ. გ-ს შორის 2009 წლის 16 აპრილის შრომითი ხელშეკრულების თანახმად, ნ. გ-ს ეკავა მემონტაჟის თანამდებობა. ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განსაზღვრული იყო 2009 წლის 23 აპრილიდან 2009 წლის 1 აგვისტომდე. დასაქმებულის შრომის ანაზღაურება შეადგენდა 880 ლარს. დაბადების მოწმობის თანახმად, ნ. გ-ი არის ნ. გ-ის შვილი. ასევე, მ. გ-ის დაბადების მოწმობის მიხედვით, მ. გ-ი არის ნ. გ-ის შვილი, დაბადებული 2005 წლის 4 აპრილს.
2008 წლის 19 ნოემბერს შპს ,,ს...-სა“ და შპს ,,ჯ...’’ შორის გაფორმდა ნარდობის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების საგანი იყო ქ. თბილისში, ... №5ა-ში მდებარე 800 კვ.მ.-ში მდებარე ქონების ევროსტანდარტების შესაბამისად სარემონტო-სამშენებლო სამუშაოების შესრულება. ხელშეკრულების 2.1. პუნქტის თანახმად, მენარდე უფლებამოსილია დაიქირავოს სხვა ორგანიზაცია/ორგანიზაციები სარემონტო-სამშენებლო სამუშაოების შესასრულებლად. 2008 წლის 21 ნოემბერს შპს ,,ჯ...’’ და შპს ,,ა...-ს“ შორის გაფორმდა ნარდობის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების საგანი იყო ქ. თბილისში, ... №5ა-ში მდებარე 800 კვ.მ.-ში მდებარე ქონების ევროსტანდარტების შესაბამისად არქიტექტურული და სარემონტო სამუშაოების შესრულება. ხელშეკრულების 2.1 პუნქტის თანახმად, მენარდე უფლებამოსილია დაიქირავოს სხვა ორგანიზაცია/ორგანიზაციები სარემონტო-სამშენებლო სამუშაოების შესასრულებლად. 2008 წლის 22 ნოემბერს შპს ,,ა...-სა“ და მუშაკს/მშენებელ დ. გ-ას შორის გაფორმდა ნარდობის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების საგანი იყო ,,...-ის“ კუთვნილ შენობაში სარემონტო სამუშაოების ჩატარება. ხელშეკრულების 6.1 პუნქტის თანახმად, მუშაკი თვითონ იღებს გადაწყვეტილებას და პასუხისმგებელია ჩასატარებელი სამუშაოების ხარისხზე, შრომის უსაფრთხოების წესების დაცვაზე, სამუშაოების ჩატარების კანონმდებლობასთან შესაბამისობაზე.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის კოლეგიის 2009 წლის 12 ნოემბრის განაჩენით დ. გ-ა ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 240-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებით. აღნიშნული განაჩენის მიხედვით დ. გ-ამ ჩაიდინა უსაფრთხოების წესების დარღვევა სამშენებლო სამუშაოს წარმოებისას, რამაც გამოიწვია ჯანმრთელობის ნაკლებად მძიმე და მძიმე დაზიანება. ასევე, ადამიანის სიცოცხლის მოსპობა. აღნიშნული განაჩენით დადგენილია, რომ დ. გ-ას მიერ სამშენებლო სამუშაოს წარმოებისას უსაფრთხოების წესების დარღვევამ 2009 წლის 26 აპრილს, დაახლოებით 05:00 საათზე, გამოიწვია ქ. თბილისში, ... ქ. №5ა-ში მდებარე შპს ,,ს...-ის“ ბალანსზე რიცხული შენობის ნაწილის ჩამონგრევა. ნანგრევებში გარდაიცვალა შპს ,,ს...-ს“ თანამშრომელი ნ. გ-ი. სისხლის სამართლის საქმეზე ჩატარებული საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზის 2009 წლის 11 ივნისის №1610/18 დასკვნით დადგინდა, რომ ქ. თბილისში, ... ქ. №5ა-ში მდებარე შპს ,,ს...-ის“ ბალანსზე რიცხული შენობის ნგრევა გამოიწვია მშენებლობის დროს (1967 წლამდე) დაშვებული კონსტრუქციული ხასიათის ხარვეზებისა და შემდგომში მასზე სარეკონსტრუქციო სამუშაოების არაკვალიფიციურად წარმოების ერთობლიობამ. კონკრეტულ შემთხვევაში სამუშაოების ხელმძღვანელის (სამუშაოთა მწარმოებლის დ. გ-ას) მიერ დარღვეულია სამშენებლო ნორმებისა და წესების II-4-80წ.-ის (,,უსაფრთხოების წესები მშენებლობაში’’) 2.49-ის მოთხოვნები, რომლის თანახმად, დაშლის სამუშაოების დაწყების წინ უნდა შემუშავდეს ღონისძიებანი, რომლებიც უზრუნველყოფენ სამუშაოების უსაფრთხოდ წარმოებას.
სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა მასზე, რომ საქმეში არსებული საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზის 2009 წლის 11 ივნისის №1610/18 დასკვნის თანახმად, ქ. თბილისში, ... ქ. №5ა-ში მდებარე შპს ,,ს...-ის“ ბალანსზე რიცხულ შენობაში მე-6 ღერძზე განივი სიხისტის აგურის საყრდენი კედელი (დიაფრაგმა) I სართულზე დაშლილია და მის საკომპენსაციოდ ჩატარებულია გამაგრებითი სამუშაოები, კერძოდ, მე-6 ღერძზე მოწყობილია კოლონა (რაც თავდაპირველი პროექტით არ იყო გათვალისწინებული) და B და C ღერძებს შორის ლითონის შველერებით მოწყობილია ლითონის კოჭები. თუმცა, ჩატარებული გამაგრებითი სამუშაოები სათანადოდ ვერ უზრუნველყოფდა მოხსნილი კედლის სიხისტის კომპენსაციას. ექსპერტიზაზე წარდგენილი არქიტექტურული პროექტით №6 ღერძზე გათვალისწინებული იყო 38 სმ. სისქის აგურის კედლის - დიაფრაგმის დაშლა I და II სართულზე მაშინ, როცა 38 სმ. სისქის კედელი - დიაფრაგმა ხელუხლებელი რჩებოდა III, IV და V სართულებზე. იმავე ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, შენობის ჩამონგრევის უბანში C ღერძზე არსებული კედლის უკან მიშენებული იყო ორსართულიანი შენობა (დემონტაჟი დაწყებული იყო), რომლის რკინაბეტონის სვეტი ხისტად იყო დაკავშირებული C ღერძზე არსებულ კედელთან ლითონის კოჭით. აღნიშნული სვეტის თავზე მიბმულია ფოლადის ბაგირი, რომლის ბოლო მოწყვეტილია და რკინაბეტონის აღნიშნული სვეტი დაქანებულია C ღერძზე ადრე არსებული კედლის მართობი მიმართულებით ისე, რომ კედელთან დამაკავშირებელი ლითონის კოჭი ნაწილობრივ დაძრულია გარე მიმართულებით (რკინაბეტონის სვეტის მიმართულებით). აღნიშნული ფაქტი მიუთითებს იმაზე, რომ რკინაბეტონის სვეტის წაქცევას აწარმოებდნენ მასზე მიბმული ფოლადის ბაგირით, რაც გამოიწვევდა C ღერძზე სილიკატური აგურით აშენებული კედლისა და მთლიანად შენობის რყევას განივი მიმართულებით (ამ მიმართულებით შენობას სათანადო სიხისტე არ ჰქონდა), რაც გამოიწვევდა შენობის მზიდი კონსტრუქციების დაბზარვასა და შესაბამისად, მთლიანი შენობის მდგრადობის შესუსტებას. თუმცა შენობას რომ არ ჰქონოდა დეფექტები, რკინაბეტონის სვეტის მითითებული მეთოდით წაქცევის მცდელობა არ გამოიწვევდა ძირითადი შენობის მნიშვნელოვან დაზიანებას. სისხლის სამართლის საქმეზე დ. გ-ას მოწმედ დაკითხვის ოქმებით დგინდება, რომ იგი შპს ,,ა...-ის“ დირექციის დავალებით აწარმოებდა სამუშაოებს ...-ის“ კუთვნილ შენობაში, რომელიც რამდენიმე ავტონომიური ნაგებობისაგან შედგებოდა. სამუშაოს შესასრულებლად განხორციელდა ყველა ნაგებობაში არსებული ტიხრების დემონტაჟი და სამშენებლო ნაგვის გატანა, რაც აპრილის ბოლოსათვის დასრულებული იყო. სამუშაოების შესრულებისას ხელმძღვანელობდა არქიტექტურის მიერ გადაცემული ნახაზებით. დ. გ-ასათვის უცნობი იყო, არსებობდა თუ არა სამუშაოების ორგანიზების პროექტი, რადგან სარემონტო სამუშაოების ჩატარებისას ასეთი პროექტის შედგენა საჭირო არ იყო. მოწმემ ასევე განმარტა, რომ იგი იყო სამუშაოების უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელი პირი. ე.წ. ადმინისტრაციული შენობაში განახორციელა I, II და III სართულების ტიხრებისა და დიაფრაგმის დემონტაჟი, ხოლო IV, V სართულები ხელუხლებელი დარჩა. მისი მოსაზრებით, ტიხრებისა და დიაფრაგმის დემონტაჟის განხორციელებამდე გამაგრებისათვის ჩატარებულ საკომპენსაციო სამუშაოებს უნდა უზრუნველყო შენობის მდგრადობა. იმავე სამუშაოების წარმოებისას მანვე განახორციელა ე.წ. ადმინისტრაციულ შენობაზე მიშენებული ორსართულიანი შენობის დემონტაჟიც. შპს ,,თ...” 2009 წლის 16 ივლისის წერილით განმარტებულია, რომ ქ. თბილისში, ... №5ა, ... ,,...-ის“ შენობაში (,,თ...” ყოფილ შენობაში), რომელმაც ნგრევა განიცადა, პირველ სართულზე დაშლილი იყო განივი სიხისტის აგურის საყრდენი კედელი (დიაფრაგმა) და მის საკომპენსაციოდ ჩატარდა გამაგრებითი სამუშაოები, რაც მათი აზრით, რეკონსტრუქციად უნდა ჩაითვალოს. სპეციალისტის სახით მოწვეული ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს კირიაკ ზავრიევის სამშენებლო მექანიკის, სეისმომედეგობისა და საინჟინრო ექსპერტიზის დეპარტამენტის ექსპერტის მოსაზრებით, ,,...-ის“ კუთვნილ ე.წ. ადმინისტრაციულ შენობაში მიმდინარე სარემონტო სამუშაოების დროს, პირველ სართულზე განხორციელდა 40 სმ სისქის მქონე განივი კედლის, ,,დიაფრაგმის” დემონტაჟი და მის ნაცვლად ლითონის კოჭები მოეწყო, რაც რეკონსტრუქციად უნდა ჩაითვალოს. პირველ სართულზე დემონტირებული კედელი, გარდა იმისა, რომ დიაფრაგმას წარმოადგენდა და შენობის კონსტრუქციული სქემის ნაწილი იყო, რომელიც მის საერთო სიხისტესა და მდგრადობაში მონაწილეობდა, მზიდ კედელსაც წარმოადგენდა მის ზევით არსებული II-V სართულის ანალოგიური კედლებისათვის. სპეციალისტის მოსაზრებით, აღნიშნული კედლის დემონტაჟი რეკონსტრუქციად უნდა იქნეს განხილული, რომელიც მშენებლობის ნებართვის გაცემას საჭიროებდა და სამუშაოები სარეკონსტრუქციო და სადემონტაჟო პროექტების მიხედვით უნდა შესრულებულიყო. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, საქალაქო სასამართლომ სწორად განმარტა, რომ სადავო პერიოდში მოქმედი ,,მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ” საქართველოს მთავრობის 2005 წლის 11 აგვისტოს №140 დადგენილების მე-2 მუხლის 45-ე პუნქტის თანახმად, რეკონსტრუქცია არის მშენებლობა, რომლის მიზანია არსებული შენობა-ნაგებობების არსობრივი შეცვლა, მათი ფიზიკური, ხარისხობრივი ან/და თვისობრივი განახლების მიზნით. იმავე მუხლის 76-ე პუნქტის მიხედვით, შენობა-ნაგებობების შეკეთება (რემონტი, აღჭურვა/მოპირკეთება) არის მშენებლობა, რომლის დროსაც დეფექტები აღმოიფხვრება ან გაუმჯობესდება ისე, რომ არ იცვლება შენობა-ნაგებობების მზიდი კონსტრუქციები. იმავე დადგენილების მე-3 მუხლის მე-4 პუნქტის ,,ა” ქვეპუნქტის თანახმად, შენობა-ნაგებობების შეკეთება, მოპირკეთება/აღჭურვა არის ისეთი მშენებლობა, რომლის დროსაც დეფექტები აღმოიფხვრება ისე, რომ არ იცვლება შენობა-ნაგებობების მზიდი კონსტრუქციები, კერძოდ, არ ხდება შენობის ინტერიერში ტიხრების გადაადგილება, ახლის დამატება ან/და მოკლება, ასევე მათში ღიობ(ებ)ის გამოჭრა, ხოლო 48-ე მუხლის მე-2 პუნქტის ,,გ” ქვეპუნქტის თანახმად, მშენებლობის ნებართვა გაიცემა არსებული შენობა-ნაგებობის დემონტაჟზე. ამგვარად განიმარტება სამშენებლო სამუშაოების სახეობები (რეკონსტრუქცია, დემონტაჟი, რემონტი) ,,მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ” საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის №57 დადგენილების მე-3 მუხლის მე-14, 50-ე და მე-80 პუნქტებით. 2010 წლამდე მოქმედი ,,მშენებლობის ნებართვის შესახებ’’ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის მეორე პუნქტის თანახმად, მშენებლობის ნებართვა გაიცემა მშენებლობაზე, რეკონსტრუქციასა და დემონტაჟზე. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საქალაქო სასამართლომ სწორად მიუთითა, რომ მიუხედავად შპს ,,ს...-სა“ და შპს ,,ჯ...’’, თავის მხრივ, შპს ,,ჯ...’’ და შპს ,,ა...-სა“ და შემდეგში შპს ,,ა...-სა“ და მუშაკს/მშენებელ დ. გ-ას შორის გაფორმებული ნარდობის ხელშეკრულებების საგნად სარემონტო სამუშაოების შესრულების მითითებისა, ზემოაღნიშნული მტკიცებულებებისა და ნორმების გათვალისწინებით უდავოა, რომ შპს ,,ს...-ის“ კუთვნილ შენობაში მიმდინარეობდა სარეკონსტრუქციო სამუშაოები და შენობის დემონტაჟი. შესაბამისად, ქ. თბილისში, ... №5ა-ში მიმდინარე სამუშაოების წარმოება საჭიროებდა მშენებლობის ნებართვას.
სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხეების - შპს ,,ს...-ის“, შპს ,,ჯ...’’ და შპს ,,ო...” მსჯელობა მასზე, თითქოს სადავო იყოს მ. გ-ის ნ. გ-ის კმაყოფაზე ყოფნის ფაქტი. ამასთან დაკავშირებით დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ არასრულწლოვანი მ. გ-ი არის ნ. გ-ის შვილი. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1198-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მშობლებს აქვთ ბავშვის რჩენის ვალდებულება. მართალია, მოპასუხეები არ უთითებდნენ რაიმე გარემოების არსებობაზე, მაგრამ მშობლის აღნიშნული ვალდებულება იმპერატიულია. ამასთან, მოწმემ განმარტა, რომ ნ. გ-ი და თ. კ-ი ერთად ცხოვრობდნენ და მ. გ-ი და თ. კ-ი მის კმაყოფაზე იმყოფებოდნენ.
სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, საქალაქო სასამართლომ სწორად მიიჩნია, რომ საქმეზე დადგენილი გარემოებების მიხედვით მოსარჩელეთა მიმართ მიყენებულ ზიანზე პასუხისმგებლობა ვერ დაეკისრებოდათ მოპასუხედ მითითებულ ქ. თბილისის მერიასა და ქ. თბილისის სსიპ არქიტექტურის სამსახურს. სააპელაციო პალატამ ასევე გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა მასზე, რომ მოსარჩელეთათვის ზიანის მიყენება გამოწვეულია მოპასუხეების შპს ,,ს...-ის“, შპს ,,ჯ...’’, შპს ,,ო...” და დ. გ-ას მოქმედებით (უმოქმედობით), ვინაიდან აღნიშნულ ობიექტზე მიმდინარეობდა სარეკონსტრუქციო სამუშაოები სათანადო ნებართვის გარეშე. ამასთან, სარეკონსტრუქციო სამუშაოებს აწარმოებდა სათანადო ლიცენზიის არმქონე პირი.
სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხეების შპს ,,ს...-ს“, შპს ,,ჯ...’’ და შპს ,,ო...’’ მოსაზრება, რომ ზიანი მათ მოქმედებას არ გამოუწვევია, ვინაიდან სისხლის სამართლის საქმეზე არსებული განაჩენით დადგენილ იქნა, რომ ნ. გ-ის სიცოცხლის მოსპობა გამოიწვია დ. გ-ას მიერ სამშენებლო სამუშაოების წარმოებისას უსაფრთხოების წესების დარღვევამ. სააპელაციო პალატამ აღნიშნულთან დაკავშირებით გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა მასზე, რომ შპს ,,ს...-ის“ კუთვნილ შენობაში წარმოებდა სარეკონსტრუქციო სამუშაო, რომელიც საჭიროებდა მშენებლობის ნებართვას. ,,სამშენებლო საქმიანობის შესახებ’’ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის ,,ვ” ქვეპუნქტის თანახმად, მენაშენე არის საჯარო სამართლის იურიდიული პირი, კერძო სამართლის იურიდიული ან ფიზიკური პირი, რომელსაც ხელშეკრულების საფუძველზე, დამკვეთის მეშვეობით ან უშუალოდ, ურთიერთობა აქვს წინასაპროექტო, საპროექტო, სამშენებლო-სამონტაჟო და გამშვებ-გასამართი სამუშაოების შემსრულებელ მენარდესთან და რომლისგანაც მას საექსპლუატაციოდ გადაეცემა დასრულებული ობიექტი ან მისი ნაწილი. იმავე მუხლის ,,ზ’’ ქვეპუნქტის თანახმად, დამკვეთი არის საჯარო სამართლის იურიდიული პირი, კერძო სამართლის იურიდიული ან ფიზიკური პირი, რომელსაც მენაშენისაგან ხელშეკრულებით დელეგირებული აქვს მშენებლობის პროცესთან დაკავშირებულ იურიდიულ ან მეწარმე ფიზიკურ პირთან უშუალო ურთიერთობის განხორციელების ფუნქციები. იმავე მუხლის ,,თ’’ ქვეპუნქტის თანახმად, მენარდე არის იურიდიული ან მეწარმე ფიზიკური პირი, რომელიც ასრულებს წინასაპროექტო, საპროექტო-საძიებო, სამშენებლო-სამონტაჟო და გამშვებ-გასამართ სამუშაოებს, დადგენილი წესით მიღებული აქვს საპროექტო-სამშენებლო საქმიანობის ლიცენზია და პასუხისმგებელია მის და ქვემენარდის მიერ წარმოებულ სამუშაოებზე. ,,სამშენებლო საქმიანობის შესახებ’’ საქართველოს კანონის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, დამკვეთმა საპროექტო-სამშენებლო საქმიანობის განსახორციელებლად უნდა შეარჩიოს შესაბამისი კვალიფიკაციის მქონე მენარდე, უზრუნველყოს მშენებლობის პროექტის ექსპერტიზა, საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად აიღოს მშენებლობის დაწყების ნებართვა უფლებამოსილი ორგანოსაგან, დააფინანსოს შესრულებული სამუშაოები. ,,მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ” საქართველოს მთავრობის 2005 წლის 11 აგვისტოს №140 დადგენილების მე-19 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, დამკვეთი შეიძლება იყოს მიწის ნაკვეთისა და მასზე განთავსებული ან ასაშენებელი შენობა-ნაგებობების მესაკუთრე, მოსარგებლე, ან მისი/მათი უფლებამოსილი პირი, რომელსაც გააჩნია ობიექტის სამშენებლოდ განვითარების ინტერესი. იმავე მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, დამკვეთს უფლება აქვს კანონმდებლობის მოთხოვნათა შესაბამისად გადასცეს თავისი უფლებამოსილება სხვა პირს, რომელიც სამშენებლო საქმიანობის ურთიერთობებში წარმოდგენილი იქნება დამკვეთის უფლებამოსილებით. იმავე მუხლის მე-2 პუნქტის ,,ა” ქვეპუნქტის თანახმად, დამკვეთი ვალდებულია კანონმდებლობის მოთხოვნათა შესაბამისად უზრუნველყოს მშენებლობის განხორციელების დოკუმენტების შედგენა. იმავე მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუ ვერ დადგინდა დამკვეთის ვინაობა, მაშინ დამკვეთად ითვლება მესაკუთრე. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო პალატა დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს მითითებას, რომ ქ. თბილისში, ... №5ა-ში სამუშაოების განსახორციელებლად მშენებლობის ნებართვის მოპოვების ვალდებულება გააჩნდა შპს ,,ჯ...’’ სამუშაოების დაწყებამდე, ვინაიდან მას ეკისრებოდა დამკვეთის ფუნქცია. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან სამუშაოები ნაწარმოებია მშენებლობის ნებართვის მოპოვების გარეშე, დამდგარი ზიანისათვის პასუხისმგებელ პირად მიჩნეულ უნდა იქნეს ასევე შპს ,,ს...’’. გარდა ამისა, შპს ,,ჯ...’’ ,,სამშენებლო საქმიანობის შესახებ’’ საქართველოს კანონის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ვალდებული იყო მოეძიებია და სამშენებლო სამუშაოების წარმოება დაევალებინა შესაბამისი კვალიფიკაციის მქონე მენარდისათვის. სააპელაციო პალატამ ასევე გაიზიარა საქალაქო სასამართლო მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ მოპასუხეებმა ვერ დაადასტურეს სარეკონსტრუქციო სამუშაოების წარმოებისას ,,სამშენებლო საქმიანობის შესახებ’’ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის ,,თ” ქვეპუნქტის მიხედვით შპს ,,ჯ...’’ და შპს ,,ო...’’ ლიცენზირების ფაქტი. საქალაქო სასამართლომ სწორად მიუთითა საქმეში არსებულ ,,...-ის“ კუთვნილი შენობის მედეგობის გამოკვლევის თაობაზე შპს ,,თ...” მიერ შედგენილ დასკვნაზე და სწორად მიიჩნია, რომ აღნიშნული ვერ ჩაითვლებოდა სამშენებლო სამუშაოების მწარმოებელ პირთა პასუხისმგებლობის გამომრიცხველ გარემოებად, ვინაიდან იგი ვერ შეცვლიდა მშენებლობის ნებართვას. ამასთან, მედეგობის დასკვნა მიღებული იყო შენობის რეკონსტრუქციის დაწყების შემდეგ. გარდა ამისა, შპს ,,ს...-ს“ ევალებოდა ობიექტის საიმედო და უსაფრთხო მშენებლობისა და ექსპლუატაციის უზრუნველყოფა ,,განსაკუთრებული მნიშვნელობის და სტრატეგიული დანიშნულების ობიექტების საინჟინრო-გეოდეზიური კონტროლისა და უსაფრთხოების შესახებ” საქართველოს კანონით გათვალისწინებული მოთხოვნების შესაბამისად. სააპელაციო პალატა ასევე დაეთანხმა მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ საქართველოს მთავრობის 2005 წლის 11 აგვისტოს №140, ასევე საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის №57 (მოქმედებს 2009 წლის 28 მარტიდან) დადგენილებების მიხედვით, მშენებლობის ნებართვის მოპოვება გულისხმობს მშენებლობის განხორციელებისათვის საჭირო მთელი რიგი დოკუმენტების მოპოვებას, რაც უზრუნველყოფდა სამშენებლო სამუშაოების (რეკონსტრუქცია, დემონტაჟის) წარმოების ზუსტ გაწერას, არქიტექტურული პროექტის, კონსტრუქციული ან/და ტექნოლოგიური სქემის შემუშავებას. ის გარემოება, რომ სისხლის სამართლის საქმეზე მოწმედ დაკითხული დ. გ-ა მიუთითებდა არქიტექტურული პროექტის არსებობაზე, აღნიშნული ვერ განაპირობებდა წარმოებული სამუშაოების კანონის მოთხოვნების დაცვით განხორციელებას. კანონის დაცვით გაცემული მშენებლობის ნებართვის მიხედვით, სამშენებლო სამუშაოების წარმოება, ამასთან, ლიცენზირებული მენარდის მიერ სამუშაოების წარმოება ვარაუდის მაღალი ხარისხით განაპირობებდა სამუშაოების უსაფრთხოდ შესრულებას და დამდგარი შედეგის თავიდან აცილებას.
სააპელაციო პალატა არ დაეთახმა საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებას მასზე, რომ მოსარჩელეებისათვის ზიანის მიყენება ასევე გამოწვეულია ქ. თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის უმოქმედობითაც, რაც გამოიხატა მის მიერ კანონისმიერი ვალდებულებების შეუსრულებლობაში. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, როგორც წესი, პასუხისმგებლობის წარმოშობისათვის ითვალისწინებს ოთხ აუცილებელ პირობას: 1. უნდა არსებობდეს ზიანი; 2. ზიანი უნდა იყოს მართლსაწინააღმდეგო; 3. ზიანის მიყენებასა და დამდგარ შედეგს შორის უნდა არსებობდეს პირდაპირი და უშუალო კავშირი; 4. ზიანის მიმყენებელს ზიანის მიყენებაში უნდა მიუძღვოდეს ბრალი. სამოქალაქო კოდექსი იცნობს ბრალის ორ ფორმას - განზრახ და გაუფრთხილებლობით ბრალს. თავის მხრივ, გაუფრთხილებელი ბრალი იყოფა უხეშ და მარტივ გაუფრთხილებლობად. სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს დამდგარი ზიანი. ამდენად, ამ მუხლის მიხედვით, სახელმწიფო ორგანოს პასუხისმგებლობა დგება მხოლოდ მაშინ, თუ ზიანის მიყენება გამოწვეულია 1) სახელმწიფო მოსამსახურის 2) განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობითი ბრალით. ასევე, სამოქალაქო კოდექსის 1006-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, დაზარალებულის გარდაცვალების შემთხვევაში ზიანის მიმყენებელმა სარჩოს დაწესებით უნდა აუნაზღაუროს ზიანი იმ პირებს, რომელთა რჩენაც დაზარალებულს ევალებოდა. ეს ვალდებულება ძალაშია, ვიდრე დაზარალებული ვალდებული იქნებოდა ეხადა სარჩო. სამოქალაქო კოდექსი გაუფრთხილებელი ბრალის განმარტებას არ იძლევა, მაგრამ სისხლის სამართლის კოდექსის ანალოგიის გამოყენებით, მითითებული კოდექსის მე-10 მუხლის თანახმად, გაუფრთხილებელ ბრალს მაშინ აქვს ადგილი, თუ: 1. პირს გაცნობიერებული ჰქონდა წინდახედულობის ნორმით აკრძალული ქმედება, ითვალისწინებდა მართლსაწინააღმდეგო შედეგის დადგომის შესაძლებლობას, მაგრამ უსაფუძვლოდ იმედოვნებდა, რომ ამ შედეგს თავიდან აიცილებდა (თვითიმედოვნება) ან 2. პირს გაცნობიერებული არ ჰქონდა წინდახედულობის ნორმით აკრძალული ქმედება, არ ითვალისწინებდა მართლსაწინააღმდეგო შედეგის დადგომის შესაძლებლობას, თუმცა ამის გათვალისწინება მას ევალებოდა და შეეძლო კიდეც (დაუდევრობა). აქედან გამომდინარე, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, სამოქალაქო სამართალურთიერთობებშიც გაუფრთხილებელი ბრალის არსებობის დასადასტურებლად აუცილებელია, რომ პირს გაცნობიერებული ჰქონდეს წინდახედულობის ნორმით აკრძალული ქმედება და ითვალისწინებდა მართლსაწინააღმდეგო შედეგის დადგომის შესაძლებლობას ან პირს გაცნობიერებული შეიძლება არ ჰქონდეს წინდახედულობის ნორმით აკრძალული ქმედება და არც ითვალისწინებდეს მართლსაწინააღმდეგო შედეგის დადგომის შესაძლებლობას, თუმცა ამ კონკრეტული ქმედების გათვალისწინება მას უნდა ევალებოდეს და შეეძლოს კიდეც. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ, მართალია, ქ. თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის კანონისმიერი ვალდებულებაა განახორციელოს ზედამხედველობა და კონტროლი დედაქალაქში მიმდინარე ყველა სახის არქიტექტურულ-სამშენებლო, სარეკონსტრუქციო და სარემონტო სამუშაოებზე და აღნიშნულ საქმიანობასთან დაკავშირებით დადგენილი ორგანიზაციულ-სამართლებრივი წესრიგის დაცვაზე, შესაბამისად, სამსახურს ევალება უნებართვოდ ან შეთანხმებული პროექტის დარღვევით მიმდინარე მშენებლობის, რეკონსტრუქციის, დემონტაჟის გამოვლენა, დარღვევის გამოსწორებისა და დამრღვევის მიმართ საჯარიმო სანქციების გატარება, მაგრამ განსახილველ კონკრეტულ შემთხვევაში არ შეიძლება მივიჩნიოთ, რომ ზედამხედველობის სამსახური ვალდებული იყო და შეეძლო კიდეც სცოდნოდა უკანონო მშენებლობის მიმდინარეობის კონკრეტული ფაქტი, რამაც შედეგად ადამიანის სიცოცხლის მოსპობა გამოიწვია. ზედამხედველობის სამსახურის პასუხისმგებლობას, მის ბრალს შეიძლება მხოლოდ მაშინ ჰქონოდა ადგილი, თუ მას ეცოდინებოდა უკანონო მშენებლობის მიმდინარეობის შესახებ და არ მიიღებდა სათანადო ზომებს მის აღმოსაფხვრელად, რასაც განსახილველ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით სააპელაციო პალატამ დაუსტურებლად მიიჩნია ის ფაქტი, რომ ზედამხედველობის სამსახურმა იცოდა უკანონო მშენებლობის მიმდინარეობის შესახებ და არ მიიღო სათანადო ზომები მის შესაჩერებლად. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით ვინაიდან ქ. თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურს არანაირი განზრახი ან გაუფრთხილებელი ბრალი არ მიუძღვოდა მოსარჩელეებისათვის ზიანის მიყენებაში, ამიტომ ქ. თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის სააპელაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილებულიყო.
სააპელაციო პალატამ ასევე გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა იმის შესახებ, რომ ქ. თბილისის მერიას და ქ. თბილისის მერიის სსიპ არქიტექტურის სამსახურს არც პირდაპირი მოქმედებით და არც უმოქმედობით მოსარჩელეებისათვის არანაირი ზიანი არ მიუყენებიათ, მათ არანაირი ბრალი არ მიუძღვით ზიანის გამომწვევი შედეგის დადგომაში, რის გამოც არ არსებობდა მათთვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების სამართლებრივი საფუძველი.
სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა მორალური ზიანის ანაზღაურებაზე მოსარჩელეებისათვის უარის თქმასთან დაკავშირებით. სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. მორალური (არაქონებრივი) ზიანის დეფინიციას სამოქალაქო კოდექსი არ იძლევა. დამკვიდრებული მოსაზრებით, მორალური ზიანი არის ის სულიერი განცდა და ფიზიკური ტკივილი, რომელსაც მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად განიცდის ფიზიკური პირი. მორალური ზიანი თავისი ხარისხით და წარმოშობის საფუძვლის მიხედვით შეიძლება სხვადასხვაგვარი იყოს. სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის თანახმად პირდაპირ, ცალსახად არის დადგენილი, რომ ანაზღაურებას ექვემდებარება არა ყოველგვარი მორალური ზიანი (სულიერი ტანჯვა), თუნდაც ეჭვს არ იწვევდეს მისი არსებობა, არამედ მხოლოდ ისეთი, რომლის ანაზღაურებაც პირდაპირ არის გათვალისწინებული მოქმედი კანონმდებლობით. ამდენად, მორალური ზიანის ანაზღაურების სივრცე სამართალში შეზღუდულია, ზიანის სრული ანაზღაურება უპირობოდ ეხება მხოლოდ ქონებრივ ზიანს. მორალური ზიანი შეიძლება რეალურად მართლაც დადგეს, მაგრამ თუ კანონმდებლობით არ არის გათვალისწინებული მისი ანაზღაურება, იგი არ ანაზღაურდება. მორალური ზიანის ანაზღაურება კანონით ზუსტად განსაზღვრულ ფარგლებშია მოქცეული, ამგვარი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას კონკრეტული ნორმა უნდა დაედოს საფუძვლად. შესაბამისად, საქალაქო სასამართლომ სწორად მიიჩნია, რომ სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, ასევე უპირველესად საქართველოს კანონმდებლობის მიხედვით, მეუღლის, შვილის, მშობლის ან სხვა ახლობლის სიცოცხლის ხელყოფის გამო მიყენებული მორალური ზიანი არ ანაზღაურდება, ასეთი რამ პირდაპირ არ არის გათვალისწინებული მოქმედი კანონმდებლობით. სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის თანახმად, არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურების უფლება გააჩნია მხოლოდ დაზარალებულს, რის გამოც მოსარჩელეების მოთხოვნა თანხის ანაზღაურების თაობაზე არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
სააპელაციო პალატა ასევე სრულად დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობას მ. გ-ის სასარგებლოდ ასანაზღაურებელი ყოველთვიური სარჩოს ოდენობის დადგენასთან დაკავშირებით. მოსარჩელე მ. გ-ის კანონიერი წარმომადგენლის მოთხოვნაა მოპასუხეებს დაეკისროთ მოსარჩელის სრულწლოვანებამდე ყოველთვიური სარჩოს გადახდა 1000 ლარის ოდენობით. საქალაქო სასამართლომ ამ შემთხვევაშიც სწორად განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად, პირის მიერ სხვა პირისათვის ზიანის მიყენება წარმოშობს ვალდებულებას. ასეთი ვალდებულება ზიანის მიყენების შედეგად წარმოშობილი ვალდებულებაა. მოცემული სახის ვალდებულებების წარმოშობის საფუძველს წარმოადგენს სამართალდარღვევა, რომელსაც დელიქტურ ვალდებულებებს უწოდებენ. მართალია, მითითებულ მუხლში მოქმედებით მიყენებულ ზიანზეა საუბარი, მაგრამ ეს ისე არ უნდა იქნეს გაგებული, რომ ზიანი შეიძლება პირს მხოლოდ აქტიური მოქმედებით მიადგეს. ზიანი შეიძლება უმოქმედობითაც იყოს გამოწვეული. თუ ზიანის მიყენებაში რამდენიმე პირი მონაწილეობს, მაშინ ისინი დაზარალებულის წინაშე პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. სააპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას მასზე, რომ ყოველთვიური სარჩოს ანაზღაურების ვალდებულება სოლიდარულად უნდა დაეკისროთ შპს ,,ს...-ს“, შპს ,,ჯ...’’, შპს ,,ო...” და დ. გ-ას, თუმცა სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა ყოველთვიური სარჩოს ასევე ქ. თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურისათვის დაკისრების თაობაზე. ამასთან, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, შპს ,,ს...-თან“ მიმართებაში საქალაქო სასამართლომ დამატებით სწორად განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1004-ე მუხლის თანახმად, შენობის მესაკუთრე ვალდებულია აანაზღაუროს ის ზიანი, რომელიც შენობის ჩამოქცევის ან მისი ცალკეული ნაწილების ჩამონგრევის შედეგად წარმოიშვა, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ზიანი არ არის გამოწვეული შენობის არასათანადო მოვლით ან შენობის ნაკლით. საქმეზე დადგენილად არის მიჩნეული, რომ არასრულწლოვანი მ. გ-ი არის გარდაცვლილი ნ. გ-ის შვილი. ნ. გ-ის გარდაცვალება გამოწვეულია მის სამუშაო ადგილას, შპს ,,ს...-ს“ კუთვნილ შენობაში მიმდინარე სათანადო მშენებლობის ნებართვის გარეშე წარმოებული სარეკონსტრუქციო სამუშაოების გამო შენობის ჩამონგრევით. შრომის კოდექსის (2010 წლის 17 დეკემბრამდე მოქმედი რედაქცია) 35-ე მუხლის თანახმად, დამსაქმებელი ვალდებულია უზრუნველყოს დასაქმებული სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისათვის მაქსიმალურად უსაფრთხო სამუშაო გარემოთი. ამდენად, საწარმომ ვერ უზრუნველყო დასაქმებული პირისათვის შრომის უსაფრთხო გარემოს შექმნა და მისი კუთვნილი შენობის ჩამონგრევამ განაპირობა ზიანის დადგომა. სააპელაციო პალატამ ასევე აღნიშნა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1006-ე მუხლით დადგენილია დაზარალებულის გარდაცვალებისას ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება. კერძოდ, დაზარალებულის გარდაცვალების შემთხვევაში ზიანის მიმყენებელმა სარჩოს დაწესებით უნდა აუნაზღაუროს ზიანი იმ პირებს, რომელთა რჩენაც დაზარალებულს ევალებოდა. ეს ვალდებულება ძალაშია, ვიდრე დაზარალებული ვალდებული იქნებოდა ეხადა სარჩო. ამდენად, მ. გ-ს, როგორც ნ. გ-ის არასრულწლოვან შვილს, უფლება აქვს მოითხოვოს მამის გარდაცვალებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება და მოპასუხეთათვის სარჩოს დაკისრება მის სრულწლოვანებამდე. სააპელაციო პალატა დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებებს იმასთან დაკავშირებით, რომ გარდაცვალებამდე ნ. გ-ი დასაქმებული იყო შპს ,,ს...’’-ში და მისი შრომის ანაზღაურება იყო 900 ლარი (დაქვითული), ასევე, იგი შრომით ურთიერთობაში იმყოფებოდა სსიპ საზოგადოებრივ მაუწყებელთან და ანაზღაურება შეადგენდა თვეში 880 ლარს. მოსარჩელე მხარეს არ წარმოუდგენია მტკიცებულება, გააჩნდა თუ არა ნ. გ-ს კიდევ სხვა წყაროდან შემოსავალი, რომლის მიღების უფლება გაქარწყლდა მისი გარდაცვალებით. სააპელაციო პალატა ასევე დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს განმარტებას იმის თაობაზე, რომ ზიანის ოდენობა განისაზღვრება გარდაცვლილის ხელფასის (შემოსავლის) იმ წილის ოდენობით, რომელსაც პირი იღებდა ან უფლება ჰქონდა მიეღო სარჩოს სახით მარჩენალის სიცოცხლემდე. საქმის მასალებზე დაყრდნობით სააპელაციო პალატამ დადგენილად ჩათვალა ის ფაქტი, რომ ნ. გ-ის ოჯახი შედგებოდა სამი სულისაგან. ოჯახის წევრები იყვნენ გარდაცვლილის კმაყოფაზე და შესაბამისად, მოპასუხეებს სოლიდარულად უნდა დაკისრებოდათ მ. გ-ის სასარგებლოდ მის სრულწლოვანებამდე თვეში 743 ლარის გადახდა. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელე მ. გ-ის მოთხოვნა მოპასუხეებისათვის სარჩოს სახით 1000 ლარის დაკისრების თაობაზე ნაწილობრივ საფუძვლიანი იყო. ზიანის ანაზღაურება გულისხმობს პირის უფლებების აღდგენას თავდაპირველი მდგომარეობის გათვალისწინებით. მოცემულ შემთხვევაში პირს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი იმ სახით, რომ გარდაცვლილი პირის მიერ მისი რჩენის ვალდებულება ჩანაცვლებულ იქნეს ზიანის მიმყენებელი პირის ვალდებულებით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხეებისათვის იმაზე მეტი ოდენობის სარჩოს დაკისრების თაობაზე, რასაც იგი მიიღებდა მოპასუხეთა ქმედებას მარჩენალის გარდაცვალება რომ არ გამოეწვია, საფუძველს მოკლებულია.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 16 მაისის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით ნ. გ-მა და მ. გ-ის კანონიერმა წარმომადგენელმა - თ. კ-მა გაასაჩივრეს, რომელთაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვეს.
კასატორები აღნიშნავენ, რომ სასამართლოს მხედველობის მიღმა დარჩა სამოქალაქო კოდექსის მე-1000 მუხლი, რომელიც ითვალისწინებს შენობის ჩამონგრევის შემთხვევაში პირის გარდაცვალების გამო დაზარალებულისათვის ზიანის ანაზღაურებას. ამდენად, აღნიშნული ნორმა დაზარალებულად მიიჩნევს იმ პირებსაც, ვინც ახლობლის გარდაცვალებით დაზარალდა იმ განცდებისა და სულიერი ტკივილის გამო, რაც ადამიანის გარდაცვალებამ გამოიწვია. რაც შეეხება ზიანს, აღნიშნული ნორმა არ გულისხმობს მხოლოდ ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებას, არამედ მოიცავს მორალურ ზიანსაც. მით უმეტეს, რომ თავად სასამართლოებმა მიიჩნეს, რომ ნ. და მ. გ-ებმა მოპასუხეთა ქმედების შედეგად უდავოდ განიცადეს არამატერიალური ზიანი. კასატორები ასევე არ ეთანხმებიან სასამართლოს მიერ მხოლოდ რჩენაზე პასუხისმგებელი პირის გარდაცვალებამდე არსებული შემოსავლების გათვალისწინებით სარჩოს ოდენობის განსაზღვრას. კასატორების აზრით სასამართლოს უნდა ემსჯელა იმაზე, რომ სადღეისოდ უცნობია თუ რა ოდენობის შემოსავალი ექნებოდა გარდაცვლილს ან როგორ გაიზრდებოდა სარჩენი არასრულწლოვანის მოთხონები.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 26 ივლისის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საკასაციო საჩივარი.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 19 სექტემბრის განჩინებით ნ. გ-ისა და არასრულწლოვანი მ. გ-ის საკასაციო საჩივარი მორალური ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმისა და ქ. თბილისის მერიის, სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურისა და ქ. თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურისთვის სარჩოს დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში მიჩნეულ იქნა დაუშვებლად. ნ. გ-ისა და არასრულწლოვანი მ. გ-ის საკასაციო საჩივარი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 16 მაისის გადაწყვეტილებაზე, მოპასუხეებისათვის არასრულწლოვანი მ. გ-ის სასარგებლოდ სარჩოს - 257 ლარის დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და მისი განხილვა დაინიშნა მხარეთა დასწრების გარეშე.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო, ზეპირი მოსმენის გარეშე, საქმის მასალების გაცნობის, განსახილველად დაშვებულ ნაწილში საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შესწავლის, ამავე ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. გ-ისა და მ. გ-ის კანონიერი წარმომადგენელის - თ. კ-ის საკასაციო საჩივარი დაშვებულ (სარჩოს - 257 ლარის) ნაწილში უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.
საკასაციო სასამართლო თავდაპირველად აღნიშნავს, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 16 მაისის გადაწყვეტილება არასრულწლოვანი მ. გ-ის სასარგებლოდ ყოველთვიურად სარჩოს - 743 ლარის დაკისრების ნაწილში მოწინააღმდეგე მხარეს საკასაციო საჩივრით არ გაუსაჩივრებია. ამდენად, საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ამ ნაწილში შესულია კანონიერ ძალაში. რაც შეეხება ნ. გ-ისა და არასრულწლოვანი მ. გ-ის საკასაციო საჩივარს, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 19 სექტემბრის განჩინებით მორალური ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმისა და ქ. თბილისის მერიის, სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურისა და ქ. თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურისთვის სარჩოს დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში მიჩნეულ იქნა დაუშვებლად. ამდენად, სასამართლო გადაწყვეტილება აღნიშნულ ნაწილშიც შესულია კანონიერ ძალაში. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერებას შეამოწმებს მხოლოდ მოპასუხეებისათვის არასრულწლოვანი მ. გ-ის სასარგებლოდ სარჩოს - 257 ლარის დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში.
საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის დაშვებულ ნაწილთან მიმართებით სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე დაყრდნობით, მიუთითებს საქმის მასალებში ასახულ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე: შპს ,,ს...-სა“ და ნ. გ-ს შორის 2009 წლის 9 მარტს გაფორმებული ნარდობის ხელშეკრულების თანახმად, ნ. გ-ს მემონტაჟის თანამდებობა ეკავა. ხელშეკრულების მოქმედების ვადა 2009 წლის 9 მარტიდან 2009 წლის 9 ივნისამდე განსაზღვრული იყო. დაქირავებულის შრომის ანაზღაურება 900 ლარს (დაქვითული) შეადგენდა. სსიპ საზოგადოებრივ მაუწყებელსა და ნ. გ-ს შორის 2009 წლის 16 აპრილის შრომითი ხელშეკრულების თანახმად, ნ. გ-ს მემონტაჟის თანამდებობა ეკავა. ხელშეკრულების მოქმედების ვადა 2009 წლის 23 აპრილიდან 2009 წლის 1 აგვისტომდე იყო განსაზღვრული. დასაქმებულის შრომის ანაზღაურება 880 ლარს შეადგენდა. საქმეში არსებული დაბადების მოწმობის თანახმად, მ. გ-ი არის ნ. გ-ის შვილი, დაბადებული 2005 წლის 4 აპრილს.
2008 წლის 19 ნოემბერს შპს ,,ს...-სა“ და შპს ,,ჯ...’’ შორის გაფორმდა ნარდობის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების საგანი ქ. თბილისში, ... №5ა-ში მდებარე 800 კვ.მ. ქონების ევროსტანდარტების შესაბამისად სარემონტო-სამშენებლო სამუშაოების შესრულება იყო. ხელშეკრულების 2.1 პუნქტის თანახმად, მენარდე უფლებამოსილია დაიქირავოს სხვა ორგანიზაცია/ორგანიზაციები სარემონტო-სამშენებლო სამუშაოების შესასრულებლად. 2008 წლის 21 ნოემბერს შპს ,,ჯ...’’ და შპს ,,ა...-ს“ შორის ნარდობის ხელშეკრულება გაფორმდა. ხელშეკრულების საგანი ქ. თბილისში, ... №5ა-ში მდებარე 800 კვ.მ. ქონების ევროსტანდარტების შესაბამისად არქიტექტურული და სარემონტო სამუშაოების შესრულება იყო. ხელშეკრულების 2.1 პუნქტის თანახმად, მენარდე უფლებამოსილია დაიქირავოს სხვა ორგანიზაცია/ორგანიზაციები სარემონტო-სამშენებლო სამუშაოების შესასრულებლად. 2008 წლის 22 ნოემბერს შპს ,,ა...-სა“ და მუშაკს/მშენებელ დ. გ-ას შორის ნარდობის ხელშეკრულება გაფორმდა. ხელშეკრულების საგანი ,,...-ის“ კუთვნილ შენობაში სარემონტო სამუშაოების ჩატარება იყო. ხელშეკრულების 6.1 პუნქტის თანახმად, მუშაკი თვითონ იღებს გადაწყვეტილებას და პასუხისმგებელია ჩასატარებელი სამუშაოების ხარისხზე, შრომის უსაფრთხოების წესების დაცვაზე, სამუშაოების ჩატარების კანონმდებლობასთან შესაბამისობაზე.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის კოლეგიის 2009 წლის 12 ნოემბრის განაჩენით დ. გ-ა ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 240-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებით. აღნიშნული განაჩენის მიხედვით დ. გ-ამ ჩაიდინა უსაფრთხოების წესების დარღვევა სამშენებლო სამუშაოს წარმოებისას, რამაც გამოიწვია ჯანმრთელობის ნაკლებად მძიმე და მძიმე დაზიანება, ასევე ადამიანის სიცოცხლის მოსპობა. აღნიშნული განაჩენის თანახმად, დ. გ-ას მიერ ჩადენილმა სამშენებლო სამუშაოს წარმოებისას უსაფრთხოების წესების დარღვევამ 2009 წლის 26 აპრილს, დაახლოებით 05:00 საათზე, ქ. თბილისში, ... ქ. №5ა-ში მდებარე შპს ,,ს...-ის“ ბალანსზე რიცხული შენობის ნაწილის ჩამონგრევა გამოიწვია. ნანგრევებში შპს ,,ს...-ის“ თანამშრომელი ნ. გ-ი გარდაიცვალა.
ამონაწერით მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრიდან დგინდება, რომ შპს ,,ა...-ს“ (ს/კ ...) შეეცვალა საფირმო სახელწოდება და შესაბამისად, მისი უფლებამონაცვლე გახდა შპს ,,ო...”.
საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სასამართლოების მსჯელობას იმასთან დაკავშირებით, რომ სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად, პირის მიერ სხვა პირისათვის ზიანის მიყენება წარმოშობს ვალდებულებას. ასეთი ვალდებულება ზიანის მიყენების შედეგად წარმოშობილი ვალდებულებაა. მოცემული სახის ვალდებულებების წარმოშობის საფუძველს წარმოადგენს სამართალდარღვევა, რომელსაც დელიქტურ ვალდებულებებს უწოდებენ. საკასაციო პალატა მართებულად მიიჩნევს სასამართლოების მიერ შპს „ს...-თან“ მიმართებით სამოქალაქო კოდექსის 1004-ე მუხლის გამოყენებას. აღნიშნული ნორმის თანახმად, შენობის მესაკუთრე ვალდებულია აანაზღაუროს ის ზიანი, რომელიც შენობის ჩამოქცევის ან მისი ცალკეული ნაწილების ჩამონგრევის შედეგად წარმოიშვა, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ზიანი არ არის გამოწვეული შენობის არასათანადო მოვლით ან შენობის ნაკლით. ნ. გ-ის გარდაცვალება მის სამუშაო ადგილას, შპს „ს...-ის“ კუთვნილ შენობაში მიმდინარე სარეკონსტრუქციო სამუშაოების გამო შენობის ჩამონგრევით არის გამოწვეული. შრომის კოდექსის (2010 წლის 17 დეკემბრამდე მოქმედი რედაქცია) 35-ე მუხლის თანახმად, დამსაქმებელი ვალდებულია უზრუნველყოს დასაქმებული სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისათვის მაქსიმალურად უსაფრთხო სამუშაო გარემოთი. ამდენად, საწარმომ დასაქმებული პირისათვის შრომის უსაფრთხო გარემოს შექმნა ვერ უზრუნველყო და მისი კუთვნილი შენობის ჩამონგრევამ ზიანის დადგომა განაპირობა. გარდა ამისა, შპს „ს...-ის“ კუთვნილ შენობაში მიმდინარეობდა სარეკონსტრუქციო სამუშაო, რომელიც მშენებლობის ნებართვას საჭიროებდა. ,,სამშენებლო საქმიანობის შესახებ’’ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტის თანახმად, მენაშენე არის საჯარო სამართლის იურიდიული პირი, კერძო სამართლის იურიდიული ან ფიზიკური პირი, რომელსაც ხელშეკრულების საფუძველზე, დამკვეთის მეშვეობით ან უშუალოდ, ურთიერთობა აქვს წინასაპროექტო, საპროექტო, სამშენებლო-სამონტაჟო და გამშვებ-გასამართი სამუშაოების შემსრულებელ მენარდესთან და რომლისგანაც მას საექსპლუატაციოდ გადაეცემა დასრულებული ობიექტი ან მისი ნაწილი. იმავე მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტის თანახმად, დამკვეთი არის საჯარო სამართლის იურიდიული პირი, კერძო სამართლის იურიდიული ან ფიზიკური პირი, რომელსაც მენაშენისაგან ხელშეკრულებით დელეგირებული აქვს მშენებლობის პროცესთან დაკავშირებულ იურიდიულ ან მეწარმე ფიზიკურ პირთან უშუალო ურთიერთობის განხორციელების ფუნქციები. იმავე მუხლის „თ“ ქვეპუნქტის თანახმად, მენარდე არის იურიდიული ან მეწარმე ფიზიკური პირი, რომელიც ასრულებს წინასაპროექტო, საპროექტო-საძიებო, სამშენებლო-სამონტაჟო და გამშვებ-გასამართ სამუშაოებს, დადგენილი წესით მიღებული აქვს საპროექტო-სამშენებლო საქმიანობის ლიცენზია და პასუხისმგებელია მის და ქვემენარდის მიერ წარმოებულ სამუშაოებზე. „სამშენებლო საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, დამკვეთმა საპროექტო-სამშენებლო საქმიანობის განსახორციელებლად უნდა შეარჩიოს შესაბამისი კვალიფიკაციის მქონე მენარდე, უზრუნველყოს მშენებლობის პროექტის ექსპერტიზა, საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად აიღოს მშენებლობის დაწყების ნებართვა უფლებამოსილი ორგანოსაგან, დააფინანსოს შესრულებული სამუშაოები. „მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2005 წლის 11 აგვისტოს №140 დადგენილების მე-19 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, დამკვეთი შეიძლება იყოს მიწის ნაკვეთისა და მასზე განთავსებული ან ასაშენებელი შენობა-ნაგებობების მესაკუთრე, მოსარგებლე, ან მისი/მათი უფლებამოსილი პირი, რომელსაც გააჩნია ობიექტის სამშენებლოდ განვითარების ინტერესი. იმავე მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, დამკვეთს უფლება აქვს კანონმდებლობის მოთხოვნათა შესაბამისად გადასცეს თავისი უფლებამოსილება სხვა პირს, რომელიც სამშენებლო საქმიანობის ურთიერთობებში წარმოდგენილი იქნება დამკვეთის უფლებამოსილებით. იმავე მუხლის მე-2 პუნქტის ,,ა” ქვეპუნქტის თანახმად, დამკვეთი ვალდებულია კანონმდებლობის მოთხოვნათა შესაბამისად უზრუნველყოს მშენებლობის განხორციელების დოკუმენტების შედგენა. იმავე მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, იმ შემთხვევაში თუ ვერ დადგინდა დამკვეთის ვინაობა, მაშინ დამკვეთად ითვლება მესაკუთრე. აქედან გამომდინარე, ქ. თბილისში, ... №5ა-ში სამუშაოების განსახორციელებლად მშენებლობის ნებართვის მოპოვების ვალდებულება ჰქონდა შპს ,,ჯ...’’ სამუშაოების დაწყებამდე, რადგან მას ეკისრებოდა დამკვეთის ფუნქცია. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან სამუშაოები ნაწარმოებია მშენებლობის ნებართვის მოპოვების გარეშე, დამდგარი ზიანისათვის პასუხისმგებელ პირად მიჩნეულ უნდა იქნეს ასევე შპს ,,ს...’’. გარდა ამისა, შპს ,,ჯ...’’ ,,სამშენებლო საქმიანობის შესახებ’’ საქართველოს კანონის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ვალდებული იყო მოეძიებია და სამშენებლო სამუშაოების წარმოება დაევალებინა შესაბამისი კვალიფიკაციის მქონე მენარდისათვის. სააპელაციო პალატამ მართებულად დაადგინა ის გარემოება, რომ სარეკონსტრუქციო სამუშაოების წარმოებისას შპს ,,ჯ...’’ და შპს „ა...-ს“ (შპს ,,ო...’’) არ გააჩნდათ შესაბამისი ლიცენზია, რაც გათვალისწინებულია ,,სამშენებლო საქმიანობის შესახებ’’ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის ,,თ” ქვეპუნქტით. სააპელაციო პალატამ ასევე სწორად შეაფასა ის გარემოება, რომ ,,...-ის“ კუთვნილი შენობის მედეგობის გამოკვლევის თაობაზე შპს ,,თ...” მიერ შედგენილი დასკვნა ვერ ჩაითვლებოდა სამშენებლო სამუშაოების მწარმოებელ პირთა პასუხისმგებლობის გამომრიცხველ გარემოებად, ვინაიდან მას არ შეეძლო შეცვალა მშენებლობის ნებართვა, ასევე შენობის მედეგობის დასკვნა მიღებული იყო შენობის რეკონსტრუქციის დაწყების შემდეგ. ამასთან, შპს ,,ს...-ს“ ევალებოდა ობიექტის საიმედო და უსაფრთხო მშენებლობისა და ექსპლუატაციის უზრუნველყოფა ,,განსაკუთრებული მნიშვნელობის და სტრატეგიული დანიშნულების ობიექტების საინჟინრო-გეოდეზიური კონტროლისა და უსაფრთხოების შესახებ” საქართველოს კანონით გათვალისწინებული მოთხოვნების შესაბამისად. საკასაციო პალატა ასევე იზიარებს სასამართლოთა მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ საქართველოს მთავრობის 2005 წლის 11 აგვისტოს №140, ასევე საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის №57 (მოქმედებს 2009 წლის 28 მარტიდან) დადგენილებების მიხედვით, მშენებლობის ნებართვის მოპოვება გულისხმობს მშენებლობის განხორციელებისათვის საჭირო მთელი რიგი დოკუმენტების მოპოვებას, რაც უზრუნველყოფდა სამშენებლო სამუშაოების (რეკონსტრუქცია, დემონტაჟის) წარმოების ზუსტ გაწერას, არქიტექტურული პროექტის, კონსტრუქციული ან/და ტექნოლოგიური სქემის შემუშავებას. ის გარემოება, რომ სისხლის სამართლის საქმეზე მოწმედ დაკითხული დ. გ-ა მიუთითებდა არქიტექტურული პროექტის არსებობაზე, ამგვარი პროექტით წარმოებული სამუშაოები მაინც ვერ ჩაითვლებოდა კანონშესაბამისად, ვინაიდან არ არსებობდა სათანადო სამსახურის მიერ გაცემული მშენებლობის (რეკონსტრუქციის) ნებართვა. კანონის დაცვით გაცემული მშენებლობის ნებართვის მიხედვით სამშენებლო სამუშაოების წარმოება, ამასთან, ლიცენზირებული მენარდის მიერ სამუშაოების წარმოება ვარაუდის მაღალი ხარისხით განაპირობებდა სამუშაოების უსაფრთხოდ შესრულებას და დამდგარი შედეგის თავიდან აცილებას.
საკასაციო პალატა ასევე ეთანხმება მოცემულ დავასთან მიმართებით სამოქალაქო კოდექსის 998-ე მუხლის პირველი ნაწილის გამოეყენებას. აღნიშნული ნორმის თანახმად, თუ ზიანის მიყენებაში რამდენიმე პირი მონაწილეობს, მაშინ ისინი დაზარალებულის წინაშე პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ამდენად, არასრულწლოვანი მ. გ-ის სასარგებლოდ ყოველთვიური სარჩოს ანაზღაურების ვალდებულების სოლიდარულად შპს ,,ს...-ის“, შპს ,,ჯ...’’, შპს ,,ო...” და დ. გ-ასათვის დაკისრება მართებულია.
საკასაციო პალატა მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 1006-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, დაზარალებულის გარდაცვალების შემთხვევაში ზიანის მიმყენებელმა სარჩოს დაწესებით უნდა აუნაზღაუროს ზიანი იმ პირებს, რომელთა რჩენაც დაზარალებულს ევალებოდა. ეს ვალდებულება ძალაშია, ვიდრე დაზარალებული ვალდებული იქნებოდა ეხადა სარჩო. ამდენად, მ. გ-ს, როგორც ნ. გ-ის არასრულწლოვან შვილს, უფლება აქვს მოითხოვოს მამის გარდაცვალებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება და მოპასუხეთათვის სარჩოს დაკისრება მის სრულწლოვანებამდე. საკასაციო საჩივრის დაშვებული ნაწილის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანია სარჩოს ოდენობის სწორად დადგენა, რათა გარდაცვლილის კმაყოფაზე მყოფი პირისათვის შესაბამისი ოდენობის სარჩოს გადახდით მიღწეულ იქნეს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის მიზანი. როგორც უკვე აღინიშნა, აწ გარდაცვლილი ნ. გ-ის შრომის ანაზღაურება (დაბეგრილი) შეადგენდა 1780 (900+880) ლარს. მოსარჩელე მ. გ-ის კანონიერი წარმომადგენლის მოთხოვნაა მოპასუხეებს დაეკისროთ მოსარჩელის სრულწლოვანებამდე ყოველთვიური სარჩოს გადახდა 1000 ლარის ოდენობით. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის შეფასებას იმასთან დაკავშირებით, რომ ზიანის ოდენობა განისაზღვრება გარდაცვლილის ხელფასის (შემოსავლის) იმ წილის ოდენობით, რომელსაც პირი იღებდა ან უფლება ჰქონდა მიეღო სარჩოს სახით მარჩენალის გარდაცვალებამდე. მიუხედავად აღნიშნული შეფასების მართებულობისა, საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციების მიერ მ. გ-ის სასარგებლოდ სარჩოს ოდენობის განსაზღვრისათვის ნ. გ-ის ოჯახის შემადგენლობის გათვალისწინებას და აღნიშნავს, რომ პირის გარდაცვალების გამო სარჩენთათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება ზიანის მიმყენებელს წარმოეშობა იმ ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით, რაც დაზარალებული პირის გარდაცვალების მომენტში არსებობს. ამასთან, სარჩენ პირად მიიჩნევა არა ოჯახის ყველა წევრი, არამედ დაზარალებულის კმაყოფაზე მყოფი პირი, რომელსაც დამოუკიდებლად საკუთარი რჩენის შესაძლებლობა შეზღუდული აქვს არასრულწლოვნობის ან შრომისუუნარობის გამო, ასევე ცოლს ორსულობის პერიოდში და ბავშვის დაბადებიდან სამი წლის განმავლობაში (სამოქალაქო კოდექსის 1182-ე მუხლი). ამდენად, მიუხედავად იმისა, რომ ნ. გ-ის ოჯახი შედგებოდა სამი წევრისაგან და მას კმაყოფაზე ჰყავდა როგორც შვილი - მ. გ-ი, ასევე მეუღლე, საქმეში არ არის რაიმე მტკიცებულება იმისა, რომ არსებობდა ნ. გ-ის მხრიდან მეუღლის - თ. კ-ის კანონისმიერი რჩენის ვალდებულება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ნ. გ-ის შემოსავლიდან მ. გ-ის წილის განსაზღვრისათვის გათვალისწინებული უნდა იქნეს ორი პირი, თავად ნ. გ-ი და მ. გ-ი, ვინაიდან მხოლოდ მას ჰქონდა უფლება მიეღო მშობლის (მამის) შემოსავლის ნაწილი სარჩოს სახით. საკასაციო პალატა მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 408.1 მუხლზე, რომლის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამდენად, მშობლების ვალდებულება - აღზარდონ თავიანთი შვილები, იზრუნონ მათი ფიზიკური, გონებრივი, სულიერი და სოციალური განვითარებისათვის, აღზარდონ ისინი საზოგადოების ღირსეულ წევრებად (სამოქალაქო კოდექსის 1198-ე მუხლის პირველ ნაწილი), მშობლის გარდაცვალების პირობებში, ამავე კოდექსის 1006.1 მულის გათვალისწინებით, უზრუნველყოფილი უნდა იქნეს არასრულწლოვანი პირისათვის შესაბამისი ოდენობის სარჩოს დაწესებით. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მ. გ-ს უფლება ჰქონდა მამის სიცოცხლეში მიეღო ნ. გ-ის კუთვნილი შემოსავლის ნაწილი. როგორც აღინიშნა ნ. გ-ის დაბეგრილი ხელფასი ჯამში 1780 ლარს შეადგენდა. ვინაიდან არც სამოქალაქო კოდექსი და არც სადღეისოდ მოქმედი რაიმე სამართლებრივი ნორმა არ შეიცავს მარჩენალის გარდაცვალებისას სარჩენთათვის გადასახდელი სარჩოს გაანგარიშების წესს, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არასრულწლოვან მ. გ-ისათვის გადასახდელი სარჩოს ოდენობა უნდა გამოთვლილიყო ნ. გ-ის რეალური შემოსავლის - სარჩოს გაყოფით გარდაცვლილის ჩათვლით სარჩენ პირთა ოდენობაზე. ამდენად, მ. გ-ის სარჩოს ოდენობა (დაბეგრილი) უნდა განსაზღვრულიყო 890 (1780:2=890) ლარით.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის საფუძველზე არსებობს არასრულწლოვანი მ. გ-ის კანონიერი წარმომადგენლის საკასაციო საჩივრის დაშვებულ (სარჩოს) ნაწილში გასაჩივრებული თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციული საქმეთა პალატის 2013 წლის 16 მაისის გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმებისა და ამ ნაწილში (სარჩოს – დამატებით 147 ლარის (დაბეგრილი)) სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი. ამდენად, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციული საქმეთა პალატის 2013 წლის 16 მაისის გადაწყვეტილება მარჩენალის გარდაცვალების გამო სარჩოს - დამატებით 147 ლარის (დაბეგრილი) დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში უნდა გაუქმდეს და მოპასუხეებს - შპს ,,ს...-ის“, შპს ,,ჯ...’’, შპს ,,ო...” და დ. გ-ას უნდა დაეკისროთ არასრულწლოვან მ. გ-ის სასარგებლოდ სარჩოს სახით დამატებით 147 ლარის (დაბეგრილი) გადახდა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციული საქმეთა პალატის 2013 წლის 16 მაისის გადაწყვეტილება მარჩენალის გარდაცვალების გამო სარჩოს - 110 ლარის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში დარჩეს უცვლელი.
საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ვინაიდან მოსარჩელე მხარე გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდის ვალდებულებისაგან „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, მოპასუხეებს - შპს ,,ს...-ის“, შპს ,,ჯ...’’, შპს ,,ო...” და დ. გ-ას სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებული ნაწილის შესაბამისი სახელმწიფო ბაჟის - 300 (სამასი) ლარის სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდა სოლიდარულად უნდა დაეკისროთ.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :
1. არასრულწლოვანი მ. გ-ის კანონიერი წარმომადგენლის - თ. კ-ის საკასაციო საჩივარი (სარჩოს – 257 ლარის ნაწილში) დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციული საქმეთა პალატის 2013 წლის 16 მაისის გადაწყვეტილება არასრულწლოვანი მ. გ-ის კანონიერი წარმომადგენლის - თ. კ-ის სასარჩელო მოთხოვნის მარჩენალის გარდაცვალების გამო სარჩოს - 147 ლარის ოდენობით დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;
3. არასრულწლოვანი მ. გ-ის კანონიერი წარმომადგენლის - თ. კ-ის სარჩელი მოპასუხეებისათვის - შპს ,,ს...-ის“, შპს ,,ჯ...’’, შპს ,,ო...” და დ. გ-ასათვის მარჩენალის გარდაცვალების გამო სარჩოს - დამატებით 147 ლარის (დაბეგრილი) ოდენობით დაკისრების ნაწილში დაკმაყოფილდეს;
4. მოპასუხეებს - შპს ,,ს...-ის“, შპს ,,ჯ...’’, შპს ,,ო...” და დ. გ-ას სოლიდარულად დაეკისროთ არასრულწლოვანი მ. გ-ის სასარგებლოდ მარჩენალის გარდაცვალების გამო ყოველთვიური სარჩოს - დამატებით 147 ლარის (დაბეგრილი) ანაზღაურება;
5. არასრულწლოვანი მ. გ-ის კანონიერი წარმომადგენლის - თ. კ-ის საკასაციო საჩივარი მოპასუხეებისათვის - შპს ,,ს...-ს“, შპს ,,ჯ...’’, შპს ,,ო...” და დ. გ-ასათვის მარჩენალის გარდაცვალების გამო სარჩოს - 110 ლარის დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში არ დაკმაყოფილდეს და ამ ნაწილში უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციული საქმეთა პალატის 2013 წლის 16 მაისის გადაწყვეტილება;
6. მოპასუხეებს - შპს ,,ს...-ს“, შპს ,,ჯ...’’, შპს ,,ო...” და დ. გ-ას სოლიდარულად დაეკისროთ საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებული ნაწილის შესაბამისი სახელმწიფო ბაჟის - 300 (სამასი) ლარის სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდა.
7. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე
მოსამართლეები: ნ. სხირტლაძე
ლ. მურუსიძე
