¹საქმე №ბს-435-424(კს-13) 19 ნოემბერი, 2013 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, პაატა სილაგაძე

განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კერძო საჩივრის ავტორი (მოპასუხე) _ საქართველოს იუსტიციის სამინისტრო

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) _ ნ. მ-ი

დავის საგანი _ საქმის წარმოების შეჩერების კანონიერება

გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 11 ივლისის განჩინება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2013 წლის 18 იანვარს ნ. მ-მა სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მიმართ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2012 წლის 10 ნოემბრის №1825 ბრძანების საფუძველზე შექმნილი დისციპლინური კომისიის 2012 წლის 28 ნოემბრის სხდომის ოქმისა და ამავე კომისიის 2012 წლის 28 ნოემბრის დასკვნის ბათილად ცნობის თაობაზე. მოსარჩელემ ასევე მოითხოვა ბათილად იქნეს ცნობილი საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2012 წლის 12 დეკემბრის №417 ბრძანება მოსარჩელის ნოტარიუსის თანამდებობიდან გათავისუფლების თაობაზე, აღდგენილი იქნეს მოსარჩელე ნოტარიუსის თანამდებობიდან და აღუდგეს ნოტარიუსის უფლებამოსილება (იხ. ტ. 1; ს.ფ. 1-16).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 7 მარტის საოქმო განჩინებით არ დაკმაყოფილდა ნ. მ-ის წარმომადგენლის ქეთევან უტიაშვილის შუამდგომლობა ადმინისტრაციული საქმის წარმოების შეჩერების თაობაზე უსაფუძვლობის გამო (იხ. ტ. 1; ს.ფ. 129-139).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 3 აპრილის გადაწყვეტილებით ნ. მ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა (იხ. ტ.1; ს.ფ. 183-201).

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ნ. მ-მა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით ნ. მ-ის სარჩელის დაკმაყოფილება. აპელანტმა ასევე მოითხოვა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 7 მარტის საოქმო განჩინების გაუქმება და ადმინისტრაციული საქმის წარმოების შეჩერება სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში განსახილველი საქმის დასრულებამდე, სადაც იხილება დავა 2011 წლის 13 აპრილის იპოთეკის ხელშეკრულების, 2012 წლის 22 მაისის იპოთეკის ხელშეკრულებაში ცვლილებების და/ან დამატების შეტანის ხელშეკრულებისა და ნოტარიუსი ნ. მ-ის მიერ გაცემული №120707494 სააღსრულებო ფურცლის ბათილად ცნობის თაობაზე (იხ. ტ.2; ს.ფ. 2-12).

თბილისის საპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 11 ივლისის განჩინებით ნ. მ-ის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა; შეჩერდა ადმინისტრაციულ საქმის (აპელანტი _ ნ. მ-ი, მოწინააღმდეგე მხარე – საქართველოს იუსტიციის სამინისტრო, დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა) წარმოება, სხვა საქმის, კერძოდ, მოსარჩელეების - ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „...“-ის წევრების - თ. ც-ის, რ. მ-ის და შ. მ-ის სარჩელისა გამო, მოპასუხეების - გ. ტ-ის, ქ. კ-ის, ნოტარიუს ნ. მ-ის, ნ. დ-ას, მ. ხ-ის და შპს ,,...’’ მიმართ, 13.04.2011 წლის იპოთეკის ხელშეკრულების, 22.05.2012 წლის შეთანხმების და 05.07.2012 წლის სააღსრულებო ფურცლის ბათილად ცნობის შესახებ მოთხოვნით აღძრული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტამდე, საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე (იხ. ტ.2; ს.ფ. 61-67).

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2012 წლის 12 დეკემბრის N417 ბრძანებით ნოტარიუსი ნ. მ-ი 2012 წლსი 13 დეკემბრიდან განთავისუფლდა ნოტარიუსის თანამდებობიდან, შეუწყდა ნოტარიუსის უფლებამოსილება და ამოირიცხა საქართველოს ნოტარიუსთა რეესტრიდან; ბრძანების გამოცემის სამართლებრივი საფუძველია ,,ნოტარიატის შესახებ’’ საქართველოს კანონის მე-18 მუხლის 1-ლი პუნქტი, მე-2 პუნქტის ,,დ’’ ქვეპუნქტი, ასევე მე-3 პუნქტი (ტ. 1; ს.ფ. 17-18).

სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ ფაქტებზე, რომლებიც საფუძვლად დაედო ნოტარიუსის მიმართ დისციპლინური წარმოების დაწყებასა და დისციპლინური სახდელის გამოყენებას: 2007 წლის 30 ნოემბერს შეიქმნა ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „...“. „ამხანაგობის“ დამფუძნებელ წევრთა შორის ურთიერთობებს არეგულირებდა ნოტარიუს - ნ. მ-ის მიერ დამოწმებული სადამფუძნებლო ხელშეკრულება, დადებული და დამოწმებული ნოტარიულად 2007 წლის 30 ნოემბერს, სანოტარო მოქმედებების რეესტრში (რეგისტრაციის №1-17325). ამავე ხელშეკრულებაში 2010 წლის 11 ივნისს ამხანაგობის წევრებს შორის დადებული შეთანხმებით შეტანილ იქნა მთელი რიგი ცვლილებები და დამატებები, რომელთა შესაბამისად, სადამფუძნებლო ხელშეკრულების მე-6 თავის 6.5 პუნქტში მიეთითა, რომ ამხანაგობის თავმჯდომარე და თანათავმჯდომარე ერთობლივად წყვეტენ „ამხანაგობის“ ძირითად ორგანიზაციულ - ფინანსურ საკითხებს, ასევე უფლებამოსილნი არიან აიღონ კრედიტი და იპოთეკით დატვირთონ „ამხანაგობის“ კუთვნილი უძრავი ქონება, მხოლოდ „ამხანაგობის“ დამფუძნებელ წევრთა წერილობითი თანხმობით. 11.06.2010 წლის შეთანხმება ასევე დაამოწმა ნოტარიუსმა ნ. მ-მა (ტ.1; ს.ფ. 54-62; 114-117; 63-65).

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2011 წლის 13 აპრილს შპს ,,...” და ინდივიდუალურ ბინათმშენებლობის ამხანაგობა ,,...” შორის დაიდო იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვით მხარეთა შორის 2011 წლის 25 აპრილს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ამხანაგობის მიერ შპს ,,...” მიმართ შესასრულებელი ვალდებულების ოდენობა შეადგენდა 436800 აშშ დოლარს. ამასთან, შპს ,,...” მოთხოვნის უზრუნველყოფის მიზნით იპოთეკით დაიტვირთა ინდივიდუალურ ბინათმშენებლობის ამხანაგობა ,,...” კუთვნილი უძრავი ნივთი მდებარე: ქ. თბილისი, ქუჩა ... №22, ... ქუჩა №81ა, (ნაკვეთი/24/161) არასასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთი №024/161- 1582.00 კვ.მ. (დაზუსტებული) და შენობა-ნაგებობის ჩამონატვალი: №1, №2, №3 (მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი №...). ხელშეკრულებას ხელი მოაწერა ამხანაგობის თანათავმჯდომარემ - ქ. კ-მა, როგორც თავისი, ისე _ ამხანაგობის თავმჯდომარის სახელით; 13.04.2011 წლის იპოთეკის ხელშეკრულება დაამოწმა ასევე ნოტარიუსმა ნ. მ-მა (ტ. 1; ს.ფ. 42-45).

სააპელაციო პალატამ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ 22.05.2012 წელს იპოთეკის ხელშეკრულებაში ცვლილებების და/ან დამატების შეტანის შესახებ ხელშეკრულებით შეტანილი იქნა ცვლილება იპოთეკის ხელშეკრულებაში, კერძოდ, ნასყიდობის ფასი - ნაცვლად 436800 აშშ დოლარის განისაზღვრა - 516916 აშშ დოლარით. ხელშეკრულების ვადა განისაზღვრა 2012 წლის 15 ივნისამდე. ხოლო თუ მესაკუთრე არ შეასრულებდა ან არაჯეროვნად შეასრულებდა ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებას ან თუ მოვალე გააჭიანურებდა იპოთეკით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას იპოთეკარი უფლებამოსილი იყო, მოთხოვნის დაკმაყოფილება უზრუნველეყო ნოტარიუსის სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე. 22.05.2012 წლის შეთანხმება დაამოწმა ასევე ნოტარიუსმა ნ. მ-მა (ტ.1; ს.ფ. 46-48). შპს ,,...” და ინდივიდუალურ ბინათმშენებლობის ამხანაგობა ,,...” შორის იპოთეკის ხელშეკრულება და იპოთეკის ხელშეკრულებაში ცვლილებების და/ან დამატების შეტანის შესახებ ხელშეკრულება დაიდო ისე, რომ ინდივიდუალურ ბინათმშენებლობის ამხანაგობა ,,...” დამფუძნებელ წევრებს აღნიშნულის თაობაზე წერილობითი ფორმით თანხმობა არ გაუციათ. 2012 წლის 05 ივლისს ნოტარიუსმა ნ. მ-მა გასცა №120707494 სააღსრულებო ფურცელი, რომლის მიხედვით ინდივიდუალურ ბინათმშენებლობის ამხანაგობა ,,...” შპს ,,...” სასარგებლოდ დაეკისრა 497234.70 ლარის გადახდა. ამასთან, თანხის გადაუხდელობის შემთხვევაში იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის მდებარე: ქ. თბილისი, ქუჩა ... №22, ... ქუჩა №81ა, (ნაკვეთი/24/161) არასასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთი №024/161- 1582.00 კვ.მ. (დაზუსტებული) და შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი: №1, №2, №3 (მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი №...) სარეალიზაციოდ მიქცევა (ტ.1; ს.ფ. 49-53). 05.07.2012 წლის სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიერ რეალიზებულ იქნა ქ. თბილისი, ქუჩა ... №22, ... ქუჩა №81ა, (ნაკვეთი/24/161) არასასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთი №024/161- 1582.00 კვ.მ. (დაზუსტებული) და შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი: №1, №2, №3 (მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი №...), რომელიც შეიძინა ლ. ა-ემ.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ნოტარიუს ნ. მ-ის საქმეზე შექმნილმა დისციპლინურმა კომისიამ მიიჩნია (და შემდეგ, 2012 წლის 12 დეკემბრის N417 ბრძანების გამოცემისას, საქართველოს იუსტიციის სამინისტრომაც გაიზიარა აღნიშნული მოსაზრება), რომ ნოტარიუსმა 2011 წლის 13 აპრილს შპს ,,...” და ინდივიდუალურ ბინათმშენებლობის ამხანაგობა ,,...” შორის დადებული იპოთეკის ხელშეკრულების დამოწმებისას ჩაიდინა განსაკუთრებით მძიმე დისციპლინური გადაცომა, რაც გამოიხატა საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2010 წლის 31 მარტის N71 ბრძანებით დამტკიცებული ,,სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ ინსტრუქციის’’ 45-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის ,,ა’’ და ,,გ’’ პუნქტებით დადგენილი წესების დაუცველობაში, კერძოდ, ნოტარუსი ვალდებული იყო, გაეთვალისწინებინა ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „...“-ის წევრთა 11.06.2010 წლის შეთანხმების შინაარსი და 13.04.2011 წლის იპოთეკის ხელშეკრულების დამოწმებამდე, წინასწარ გამოეთხოვა ამხანაგობის ყველა წევრის წერილობითი თანხმობა მასზედ, რომ ისინი (წევრები) თანახმანი იყვნენ, მომხდარიყო ამხანაგობის ქონების იპოთეკით დატვირთვა (ტ. 1; ს.ფ. 24-25).

სააპელაციო პალატამ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „...“-ის წევრებმა - თ. ც-ემ, რ. მ-მა და შ. მ-მა სარჩელით მიმართეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას და მოითხოვეს 13.04.2011 წლის იპოთეკის ხელშეკრულების, 22.05.2012 წლის შეთანხმების და 05.07.2012 წლის სააღსრულებო ფურცლის ბათილად ცნობა; სარჩელში მოპასუხეებად მითითებულ იქნენ გ. ტ-ე, ქ. კ-ი, ნოტარიუსი ნ. მ-ი, ნ. დ-ა, მ. ხ-ე, შპს ,,...’’. მოსარჩელეები ზემოხსენებული აქტების ბათილობის საფუძვლად იმ გარემოებას უთითებენ, რომ ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „...“-ის წევრთა 11.06.2010 წლის შეთანხმებიდან გამომდინარე, 13.04.2011 წლის იპოთეკის ხელშეკრულებისა და 22.05.2012 წლის შეთანხმების დადებისას აუცილებელი იყო ამხანაგობის ყველა წევრის წერილობითი თანხმობა მასზედ, რომ ისინი (წევრები) თანახმანი იყვნენ, მომხდარიყო ამხანაგობის ქონების იპოთეკით დატვირთვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 28 დეკემბრის N2/12439-12 გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა (ტ. 1; ს.ფ. 141-148). აღნიშნული გადაწყვეტილება არ არის კანონიერ ძალაში შესული.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემული ადმინისტრაციული საქმის განხილვა-გადაწყვეტა შეუძლებელია N2/12439-12 სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტამდე იმ მოტივით, რომ მოსარჩელის - ნ. მ-ის სარჩელის გამო აღძრული ადმინისტრაციული დავის საგანია ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების (დისციპლინური კომისიის 2012 წლის 28 ნოემბრის სხდომის ოქმის და ამავე კომისიის 2012წ წლის 28 ნოემბრის დასკვნის, ასევე, საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2012 წლის 12 დეკემბრის №417 ბრძანების) კანონთან შესაბამისობა; კერძოდ, უნდა დადგინდეს, შეესაბამება თუ არა სადავო აქტები საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 31.03.2010 წლის N69 ბრძანებით დამტკიცებული ,,ნოტარიუსთა დისციპლინური პასუხისმგებლობის შესახებ დებულების’’ მე-2 მუხლს, მე-7 მუხლის ,,ა’’ პუნქტს, მე-11 მუხლს, მე-13 მუხლს. ასევე უნდა დადგინდეს დავასთან დაკავშირებული ფაქტობრივი გარემოება მასზედ, იყო თუ არა ვალდებული ნოტარიუსი, გაეთვალისწინებია ამხანაგობა „...“-ის წევრთა 11.06.2010 წლის შეთანხმების შინაარსი და 13.04.2011 წლის იპოთეკის ხელშეკრულების დამოწმებამდე, წინასწარ გამოეთხოვა ამხანაგობის ყველა წევრის ნების გამომხატველი წერილობითი თანხმობა მასზედ, რომ ისინი (წევრები) თანახმანი იყვნენ, მომხდარიყო ამხანაგობის ქონების იპოთეკით დატვირთვა. თუ დადგინდება, რომ ნოტარიუსს ნამდვილად ეკისრებოდა ეს მოვალეობა, ჩაითვლება, რომ ნოტარიუსმა დაარღვია საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2010 წლის 31 მარტის N71 ბრძანებით დამტკიცებული ,,სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ ინსტრუქციის’’ 45-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის ,,ა’’ და ,,გ’’ პუნქტების მოთხოვნები და ამით მან ჩაიდინა ,,ნოტარიუსთა დისციპლინური პასუხისმგებლობის შესახებ დებულების’’ მე-7 მუხლის ,,ა’’ პუნქტით გათვალისწინებული განსაკუთრებით მძიმე გადაცდომა.

რაც შეეხება N2/12439-12 სამოქალაქო საქმეს, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოცემული დავის ფარგლებში უნდა შემოწმედეს ხელშეკრულებების - 13.04.2011 წლის იპოთეკის ხელშეკრულების და 22.05.2012 წლის შეთანხმების, მათგან გამომდინარე, ასევე - 05.07.2012 წლის სააღსრულებო ფურცლის კანონთან შესაბამისობის საკითხი; თუ დადგინდება, რომ 13.04.2011 წლის იპოთეკის ხელშეკრულება არღვევს ამხანაგობა „...“-ის 30.11.2007 წლის სადამფუძნებლო ხელშეკრულებითა (6.5. პუნქტით) და იმავე ამხანაგობის 11.06.2010 წლის შეთანხმებით დადგენილ სამართლებრივ წესრიგს, ანუ თუ დადგინდება, რომ ხელშეკრულების დასადებად საჭირო იყო ამხანაგობის ყველა წევრის ნების გამომხატველი წინასწარი წერილობითი თანხმობა მასზედ, რომ ისინი (წევრები) თანახმანი იყვნენ, მომხდარიყო ამხანაგობის ქონების იპოთეკით დატვირთვა, ჩაითვლება, რომ 13.04.2011 წლის იპოთეკის ხელშეკრულება და 22.05.2012 წლის შეთანხმება, თანახმად საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე და 59-ე მუხლებისა, ბათილი ხელშეკრულებებია;

ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ მოსარჩელე ნ. მ-ის სარჩელისა გამო აღძრული ადმინისტრაციული დავა ემსახურება ნოტარიუსის მიმართ დისციპლინური სახდელის გამოყენების შესახებ ადმინისტრაციული აქტის კანონიერების დადგენის (საჯარო ინტერესი), ხოლო N2/12439-12 სამოქალაქო საქმე - 13.04.2011 წლის იპოთეკის ხელშეკრულების და 22.05.2012 წლის შეთანხმების, მათგან გამომდინარე, ასევე - 05.07.2012 წლის სააღსრულებო ფურცლის კანონიერების დადგენის (კერძო ინტერესი) მიზანს; ამასთან, თუმცა მიზნები და ინტერესები განსხვავებულია, ორივე სასამართლომ ასევე განსხვავებული სამართალწარმოების წესებით, მაგრამ მაინც უნდა გაიროს ერთი და იგივე ფაქტობრივ - სამართლებრივი გზა ადმინისტრაციული და სამოქალაქო საქმეებიდან გამომდინარე მიზნების მისაღწევად, კერძოდ, ორივე საქმის ფარგლებში უნდა დადგინდეს ხელშეკრულების დასადებად საჭირო იყო თუ არა ამხანაგობის ყველა წევრის ნების გამომხატველი წინასწარი წერილობითი თანხმობა მასზედ, რომ ისინი (წევრები) თანახმანი იყვნენ, მომხდარიყო ამხანაგობის ქონების იპოთეკით დატვირთვა, რაც იმას ნიშნავს, რომ როგორც საჯარო, ისე - კერძო ინტერესებიდან გამომდინარე ერთგვაროვნად უნდა განიმარტოს ამხანაგობა „...“-ის 30.11.2007 წლის სადამფუძნებლო ხელშეკრულების 6.5. პუნქტის (11.06.2010 წლის შეთანხმების საფუძველზე შეცვლილი რედაქციის) შინაარსი;

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2012 წლის 12 დეკემბრის №417 ბრძანების თანახმად, ნოტარიუს ნ. მ-ს იმიტომ დაეკისრა დისციპლინური პასუხისმგებლობა, რომ მან ამხანაგობის წევრთა ნების გაუთვალისწინებლად, მათი თანხმობების გარეშე დაამოწმა რა იპოთეკის ხელშეკრულება, ამით მან დაამოწმა ბათილი, უკანონო გარიგება; პირველი ინსტანციის სასამართლომ (სამოქალაქო სასამართლომ) დავის განხილვის შედეგად გადაწყვიტა, რომ 13.04.2011 წლის იპოთეკის ხელშეკრულება არ წარმოადგენდა ბათილ, უკანონო გარიგებას, რადგან ხელშეკრულების დასადებად (ხელშეკრულების ნამდვილობისთვის) არ იყო საჭირო ამხანაგობის ყველა წევრის თანხმობა. პალატა მიიჩნევს, რომ ერთი და იგივე საკითხთან მიმართებაში პოზიციების ამგვარი დაპირისპირება, ერთი და იგივე საკითხის განსხვავებულად შეფასება პირდაპირ მიუთითებს მოცემული საქმის წარმოების შეჩერების აუცილებლობაზე.

სააპელაციო პალატამ ასევე აღნიშნა, რომ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2010 წლის 31 მარტის N71 ბრძანებით დამტკიცებული ,,სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ ინსტრუქცია’’, მათ შორის - ინსტრუქციის 45-ე მუხლი არსებობს იმისთვის, რომ ყველა იმ გარიგების ფარგლებში, რომლებთანაც კი ნოტარიუსებს გააჩნიათ პროფესიული, საჯარო-სამართლებრივი კავშირები, ნოტარიუსების მხრიდან დაცულ იქნეს ხელშეკრულებების (გარიგებების) მხარეთათვის და ამ ხელშეკრულებებთან კანონიერი ინტერესებით დაკავშირებულ სხვა, მესამე პირთათვის საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დეკლარირებული, გარანტირებული კერძო-სამართლებრივი უფლებები, კერძო ინტერესები. შესაბამისად, ამ მოსაზრებიდან გამომდინარე სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ კონკრეტული დასკვნის თანახმად, ნოტარიუს ნ. მ-ის მიმართ საჯარო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის გამოყენების/არგამოყენების საფუძვლები აუცილებლად უნდა ემთხვეოდეს გარიგების ბათილობის/ნამდვილობის საფუძვლებს.

აღნიშნული განჩინება კერძო საჩივრით გაასაჩივრა საქართველოს იუსტიციის სამინისტრომ, რომელმაც მოითხოვა საქმის წარმოების შეჩერების შესახებ განჩინების გაუქმება და სააპელაციო საჩივრის განხილვა.

კერძო საჩივრის ავტორი აღნიშნავდა, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის ,,დ“ ქვეპუნქტის დანაწესიდან გამომდინარე, საქმის შეჩერების საფუძველს წარმოადგენს ამ საქმეზე სამართალწარმოების გაგრძელების შეუძლებლობა, რომელიც თავის მხრივ, კერძო საჩივრის ავტორის მითითებით, უკავშირდება სრულიად სხვა საქმეზე სასამართლოს მიერ საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებას. ამასთან, შეუძლებლობასთან დაკავშირებით სასამართლო ვალდებული იყო დაესაბუთებინა იმ ფაქტობრივ და სამართლებრივ გარემოებათა ერთობლიობა, რომელთა მომავალში სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგენა გავლენას მოახდენდა და შესაბამისად, შესაძლებელს გახდიდა შეჩერებულ საქმეზე სამართალწარმოების სრულფასოვან განხორციელებას. რაც სააპელაციო სასამართლოს მიერ არ განხორციელდა.

საქმის წარმოების შეჩერების მიზეზად მითითებულია სამოქალაქო საქმე, რომლის დავის საგანია იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილობა, მაშინ როცა წინამდებარე საქმის წარმოების დავის საგანს წარმოადგენს ნოტარიუსის მიერ ჩადენილი დისციპლინური გადაცდომის თაობაზე მიღებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის კანონიერება. სამოქალაქო სამართალწარმოება შეეხება იპოთეკის ხელშეკრულებას, მაგრამ პირველი ინსტანციის სასამართლო სამოქალაქო საქმეში არსად არ მსჯელობს ნოტარიუსის მიერ სანოტარო საქმიანობიდან გამომდინარე დისციპლინური პასუხისმგებლობის საკითხზე, ვინაიდან აღნიშნული არ არის სამოქალაქო სამართალწარმოების დავის საგანი.

კერძო საჩივრის ავტორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ გასაჩივრებულ განჩინებაში გატარებული ლოგიკის შესაბამისად, გამოვა, რომ ყოველთვის, როცა აღიძვრება დისციპლინური საქმის წარმოება ნოტარიუსის წინააღმდეგ, ან უფრო მეტიც, აღნიშნული წარმოების შედეგად მიღებული გადაწყვეტილების ძალაში არსებობა დამოკიდებული იქნება ცალკე, თავად სამართალურთიერთობის მატერიალურ-სამართლებრივი ფორმით გასაჩივრების შედეგად მიღებულ გადაწყვეტილებაზე და დისციპლინური წარმოების შედეგად მიღებულ გადაწყვეტილებას ყოველთვის დაემუქრება საფრთხე ეს უკანასკნელი შეიცვალოს ან გაუქმდეს სხვა საქმის შედეგების შესაბამისად. მაშინ, როცა ,,ნოტარიუსის შესახებ“ კანონში კანონმდებელი არსად არ უთითებს დისციპლინური საქმის წარმოების დაწყების, გაგრძელებისა ან დასრულების რაიმე სახით ცალკე სამართალურთიერთობებზე მიღებულ სხვა გადაწყვეტილებასთან რაიმე სახის ბმასა და დამოკიდებულებაზე.

კერძო საჩივრის ავტორის აღნიშვნით, ნოტარიუსის პასუხისმგებლობის საფუძველი არ შეიძლება იყოს მხოლოდ იმ გარემოების დადგენა, რომ მან სამოქალაქო სასამართლოსაგან განსხვავებულად განმარტა ხელშეკრულების ესა თუ ის ნორმა, რომელმაც მომავალში გამოიწვია ხელშეკრულების ბათილობა, არამედ მისი პასუხისმგებლობის საფუძველია ამ პროცესში განხორციელებული მოქმედებანი და საკითხის შეფასებისას გამოჩენილი ყურადღება. ამდენად, სამოქალაქო სასამართლოს მიერ იმის დადგენა, იპოთეკის ხელშეკრულების დადების დროს იყო თუ არა აუცილებელი ამხანაგობის ყველა წევრის თანხმობა, ავტომატურად არ გამოიწვევს ნოტარიუსის პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლებას.

კერძო საჩივრის ავტორის მითითებით, სასამართლომ არასწორად დაუკავშირა ნოტარიუსის პასუხისმგებლობის საკითხი მის მიერ გაფორმებული ხელშეკრულების ბათილობა/ნამდვილობის საკითხს და საერთოდ არ განიხილა ამ პროცესში ნოტარიუსის მიერ განხორციელებული ქმედებების კანონიერება/უკანონობა. საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2010 წლის 31 მარტის №71 ბრძანებით დამტკიცებული ,,სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ ინსტრუქციის“ 45-ე მუხლის თანახმად, ნოტარიუსის ვალდებულებას წარმოადგენს გარიგების მხარეთა კერძო ინტერესების დაცვა და არა ერთი მხარის ინტერესების დაცვა მეორე მხარის ინტერესების უგულვებელყოფის ხარჯზე. ამასთან, ამავე ბრძანების მე-3 მუხლის მეორე პუნქტის თანახმად, ნოტარიუსი სანოტარო მოქმედებებთან დაკავშირებით სამართლებრივ დახმარებას უწევს პირებს.

კერძო საჩივრის ავტორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით ნოტარიუსს იმიტომ დაეკისრა პასუხისმგებლობა, რომ მან ამხანაგობის ნების გაუთვალისწინებლად მათი თანხმობის გარეშე დაამოწმა იპოთეკის ხელშეკრულება, რაც იმას ნიშნავს, რომ მან დაამოწმა ბათილი უკანონო გარიგება. მაშინ, როცა სამოქალაქო საქმეზე სასამართლომ დაადგინა, რომ არ იყო საჭირო ამხანაგობის ყველა წევრის თანხმობა. გასაჩივრებული განჩინების ამ მსჯელობასთან დაკავშირებით, კერძო საჩივრის ავტორი მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს ექსპლისიტურად არ დაუდგენია იპოთეკის ხელშეკრულების კანონიერების საკითხი, მან ხელშეკრულების ,,ბუნდოვანი ჩანაწერი“ ერთ-ერთი მხარის სასარგებლოდ განმარტა და მხოლოდ ამ გზით მივიდა შესაბამის დასკვნამდე. რაც შეეხება ადმინისტრაციული აქტით დაკისრებულ ნოტარიუსის პასუხისმგებლობის საფუძველს, კერძო საჩივრის ავტორის აღნიშვნით, გასაჩივრებულ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტში საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მსჯელობის და შესაბამისი გადაწყვეტილების საფუძველი გახდა არა ბათილი გარიგების დამოწმების დადგენა, არამედ ნოტარიუსის მიერ ხელშეკრულების კონკრეტული ნორმის არასწორი ინტერპრეტაცია და შესაბამისად, იმ საჯარო ინტერესის უგულვებელყოფა, რომელიც მას კანონმდებლობით მინიჭებული უფლებამოსილების ჭრილში გააჩნდა. შესაბამისად, კერძო საჩივრის ავტორის მითითებით, ადმინისტრაციულ წარმოებაში, ისევე როგორც ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში შეფასების საგანია ნოტარიუსის სტატუსიდან გამომდინარე მისი მოქმედების კანონიერება-უკანონობის საკითხი, რომელიც გარიგების ბათილობა-კანონიერების საკითხისაგან სრულიად განსხვავებულია, იმ შემთხვევაშიც თუ კი ეს მოქმედება მიემართება გარიგებას. სამოქალაქო დავის ფარგლებში იპოთეკის ხელშეკრულების ნამდვილობა არ ნიშნავს ცალსახად იმას, რომ ნოტარიუსმა სადავო ხელშეკრულების მიმართ თავისი მოვალეობები კანონის სრული დაცვით შეასრულა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, კერძო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობისა და გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებულობა-კანონიერების შემოწმების შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს კერძო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა სააპელაციო პალატის 2013 წლის 11 ივლისის განჩინება და საქმე არსებითად განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ გასაჩივრებული განჩინება გამოტანილია მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევით, კერძო საჩივარი შეიცავს სამართლებრივ დასაბუთებას სააპელაციო სასამართლოს განჩინების კანონშეუსაბამობის თაობაზე, რის გამოც არსებობს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-394-ე მუხლების შესაბამისად, მისი გაუქმების საფუძველი.

სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინების მიღებისას დაარღვია მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე ,,ე” მუხლის მოთხოვნები, სასამართლოს განჩინება იურიდიული თვალსაზრისით დაუსაბუთებელია.

საკასაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების საპროცესო კანონმდებლობასთან შესაბამისობის შემოწმებისას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ, ისეთ მნიშვნელოვან საპროცესო-სამართლებრივ ინსტიტუტთან დაკავშირებით, როგორიცაა საქმის წარმოების შეჩერება, კონკრეტულ შემთხვევაში იმსჯელა ცალმხრივად, ამ ინსტიტუტის არსის გააზრების გარეშე, რამდენადაც სრულფასოვანი მსჯელობა განჩინებაში გადმოცემული არ არის.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს: სამართალწარმოების სხვადასხვა სტადიაზე გარემოებათა გამო, შესაძლებელია შეიქმნას იმგვარი ფაქტობრივი ვითარება, რომელთა არსებობის პირობებში შეუძლებელია ან არ არის მიზანშეწონილი მოცემული სამართლის დავის განხილვა და გადაწყვეტა.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა დიფერენცირებას ახდენს შემთხვევებისა, როცა სასამართლო ვალდებულია შეაჩეროს საქმის წარმოება, საპროცესო კოდექსით პირდაპირ განსაზღვრული საფუძვლების არსებობისას, და, როცა სასამართლო არ არის ვალდებული, მაგრამ უფლებამოსილია შეაჩეროს საქმის წარმოება. საქმის წარმოების შეჩერების ფაკულტატური შემთხვევებისას, სასამართლოს მინიჭებული აქვს დისკრეციული უფლებამოსილება, რა დროსაც ობიექტური შეფასების საფუძველზე მართლმსაჯულების ინტერესებიდან გამომდინარე შეუძლია კანონით გათვალისწინებული საპროცესო ინსტიტუტის გამოყენება.

საკასაციო სასამართლო სსსკ-ის 279-ე მუხლით დადგენილი საქმის წარმოების სავალდებულო შეჩერების საფუძვლების გაანალიზების შედეგად განმარტავს, რომ ჩამოთვლილი, მაგ: ა), ბ) და გ) პუნქტებით გათვალისწინებული საფუძვლების არსებობისას საქმის წარმოების შეჩერება ემსახურება პროცესუალური მონაწილის უფლების - სამართლიანი სასამართლო განხილვის უფლების უზრუნველყოფას, რათა მან სრულფასოვნად მოახდინოს თავისი პროცესუალური უფლებების რეალიზება და მისი მეშვეობის შედეგად სადავო მატერიალურ-სამართლებრივი უფლების დაცვა.

ე) ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძველი - სასამართლოს კონსტიტუციური წარდგინებით მიმართვის უფლების რეალიზება გამორიცხავს საქმის განხილვის შესაძლებლობას, რამდენადაც სასამართლო ამ უფლებამოსილებას იყენებს მართლმსაჯულების მიზნიდან გამომდინარე, კერძოდ, საკონსტიტუციო სასამართლომ დაადასტუროს ან უარყოს მოსამართლის ვარაუდი, დავის გადაწყვეტისათვის საჭირო სამართლებრივი ნორმის არაკონსტიტუციურობის თაობაზე.

განსახილველ საქმეში საქმის წარმოების სავალდებულო შეჩერების ინსტიტუტი გამოყენებულია დ) ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით: ,,თუ საქმის განხილვა შეუძლებელია სხვა საქმის გადაწყვეტამდე, რომელიც განხილულ უნდა იქნეს სამოქალაქო სამართლის ან ადმინისტრაციული წესით.“

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ აღნიშნული საფუძვლით საქმის წარმოების შეჩერების სავალდებულო ხასიათი მდგომარეობს შემდეგში:

სამართალწარმოების ნებისმიერ სტადიაზე შესაძლებელია პარალელურად მიმდინარეობდეს სხვა საქმის განხილვა, სისხლის, სამოქალაქო ან ადმინისტრაციული წესით, რომლის გადაწყვეტამდე, შეუძლებელია მოცემული საქმის განხილვა.

ნორმატიული დათქმა - საქმის განხილვის შეუძლებლობა სხვა საქმის გადაწყვეტამდე, გამომდინარეობს სასამართლო დავის განხილვის სამართლებრივი ბუნების ლოგიკიდან, კერძოდ, ყოველი კონკრეტული საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოქმნილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებულ ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. ე.ი. ისეთი ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც სამართლის ნორმა უკავშირებს გარკვეულ იურიდიულ შედეგს.

მითითებული საფუძვლით საქმის წარმოების შეჩერების ვალდებულება პირდაპირ კავშირშია ისეთ საპროცესო ინსტიტუტთან, როგორიცაა მტკიცების ტვირთი და ემსახურება ფაქტების დამტკიცების ვალდებულებისაგან მხარეთა გათავისუფლების მიზანს. სამართალწარმოების ერთ-ერთი პრინციპის - პროცესის ეკონომიის პრინციპის რეალიზაციის უზრუნველყოფას, რაც თავის მხრივ, ეფექტიანი მართლმსაჯულების განხორციელების წინაპირობაა.

სხვა სამართალწარმოებით საქმის განხილვისას სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა რიგ შემთხვევაში შეუძლებელს ხდის კონკრეტული საქმის განხილვას, რამდენადაც ფაქტები, რომლებიც უნდა დადგინდეს სამოქალაქო, სისხლის ან სხვა ადმინისტრაციული წესით განხილვისას, ვერ იქნება გამორკვეული, შეფასებული და დადგენილი კონკრეტული საქმის წარმოებისას, ამავდროულად, ამ ფაქტების დადგენამდე შეუძლებელი უნდა იყოს მოცემული საქმის განხილვა.

განსახილველ შემთხვევაში, საქმის წარმოების სავალდებულო შეჩერების წინაპირობად მიჩნეულ იქნა სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვა, იმ მოტივით, რომ სამოქალაქო წესით იხილება სამოქალაქო ხელშეკრულების (ნასყიდობისა და იპოთეკის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა) კანონიერების საკითხი, ხოლო წინამდებარე საქმეში ნ. მ-ის სარჩელის საგანს წარმოადგენს საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2012 წლის 12 დეკემბრის №417 ბრძანების კანონიერება, რომლის მიხედვით ნოტარიუსს იმიტომ დაეკისრა დისციპლინური პასუხისმგებლობა, რომ მან, ამხანაგობის წევრთა ნების გაუთვალისწინებლად, მათი თანხმობის გარეშე დაამოწმა რა იპოთეკის ხელშეკრულება, ამით მან დაამოწმა ბათილი, უკანონო გარიგება. საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2010 წლის 31 მარტის №71 ბრძანებით დამტკიცებულ ,,სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ“ ინსტრუქციის 45-ე მუხლის დათქმიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ნოტარიუს ნ. მ-ის მიმართ საჯარო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის გამოყენების/არგამოყენების საფუძვლები აუცილებლად უნდა ემთხვეოდეს გარიგების ბათილობის/ნამდვილობის საფუძვლებს (იხ. ს.ფ. 66).

საკასაციო სასამართლომ საქმის მასალების შესწავლის საფუძველზე გამოარკვია:

წინამდებარე სარჩელის საგანს წარმოადგენს საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2012 წლის 12 დეკემბრის №417 ბრძანება, რომლის მიხედვით ნოტარიუსი ნ. მ-ი გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან, შეუწყდა ნოტარიუსის უფლებამოსილება (იხ. ს.ფ. 27; ტ. 1);

სადავო ბრძანების სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს ,,ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-18 მუხლის პირველი პუნქტი, მე-2 პუნქტის ,,დ“ ქვეპუნქტი, მე-3 პუნქტისა და ,,საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს დებულების დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 2008 წლის 7 ნოემბრის №541 ბრძანებულებით დამტკიცებული დებულების მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტის ,,თ“ ქვეპუნქტი, ხოლო ფაქტობრივ საფუძველს დისციპლინური კომისიის სხდომის ოქმი და დასკვნა. დისციპლინური კომისიის დასკვნის მიხედვით დადასტურებულად იქნა მიჩნეული ნოტარიუსის მიერ ,,სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ“ ინსტრუქციის 45-ე მუხლის პირველი პუნქტის ა) და გ) ქვეპუნქტების დარღვევა, ნოტარიუსის მიერ ჩადენილი დისციპლინური გადაცდომის ხარისხი განისაზღვრა როგორც განსაკუთრებით მძიმე (იხ. ს.ფ. 24-25; ტ. 1).

სამოქალაქო წესით გასაჩივრებულია ის ხელშეკრულებები, რომელთა სანოტარო წესით გაფორმებისას, სამინისტროს შეფასებით, ნოტარიუსის მიერ ჩადენილ იქნა განსაკუთრებით მძიმე დისციპლინური გადაცდომა.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს კერძო საჩივრის მოტივაციას იმ ნაწილში, რომ სააპელაციო სასამართლომ ვერ დაასაბუთა, თუ რატომ არის შეუძლებელი მოცემული საქმის განხილვა სამოქალაქო საქმის განხილვამდე, ხოლო გადმოცემული დასაბუთება არამართებულია, შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ ნოტარიუსისათვის დისციპლინური პასუხისმგებლობის დაკისრების კანონიერების გარკვევა დამოკიდებულია ნოტარიუსის მიერ სანოტარო წესით დადებულ ხელშეკრულების გაფორმებისას, მისი მოვალეობის, კერძოდ: ,,იყო თუ არა ვალდებული ნოტარიუსი, იპოთეკის ხელშეკრულების დამოწმებამდე, წინასწარ გამოეთხოვა ამხანაგობის ყველა წევრის ნების გამომხატველი წერილობითი თანხმობა მასზედ, რომ ისინი თანახმა იყვნენ, მომხდარიყო ამხანაგობის ქონების იპოთეკით დატვირთვა, და რომ ნოტარიუსის მიმართ საჯარო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის გამოყენების/არგამოყენების საფუძვლები აუცილებლად უნდა ემთხვეოდეს გარიგების ბათილობის/ნამდვილობის საფუძვლებს (იხ. ს.ფ. 65-66; ტ. 2), არ შეიძლება სავალდებულო საფუძვლად დაედოს წინამდებარე საქმის წარმოების შეჩერებას, მისი ფაქტობრივი და იურიდიული შეუსაბამობისა და დაუსაბუთებულობის გამო.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სასამართლომ არასწორი შეფასება მისცა ნოტარიუსის, როგორც საჯარო ნდობის პროფესიის ინსტიტუტს, ასევე მისი პროფესიული მოვალეობის სამართლებრივ ბუნებას, შესაბამისად, არასწორად დაუკავშირა ნოტარიუსის მოვალეობის შესრულების კანონშესაბამისობის შეფასების საკითხი მის მიერვე სანოტარო წესით დამოწმებულ გარიგებათა კანონიერების შეფასების თემას, რამაც საბოლოო ჯამში, განაპირობა საქმის წარმოების სავალდებულო შეჩერების ინსტიტუტის იურიდიული თვალსაზრისით დაუსაბუთებელი გამოყენება, კერძოდ, სასამართლომ საქმის წარმოების შეჩერების აუცილებლობა დაასაბუთა პროცესუალურ-სამართლებრივ კონტექსტში და სრულებით არ უმსჯელია ამ საპროცესო ინსტიტუტის მატერიალურ-სამართლებრივ კონტქსტზე, მაშინ, როცა სამართალწარმოებაში მისი გამოყენება სწორედ მატერიალურ-სამართლებრივი საჭიროებიდან გამომდინარეობს.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე საქმის წარმოების სავალდებულო შეჩერების საფუძვლის მისადაგების კანონიერება განხილულ უნდა იქნას უშუალოდ ნოტარიუსის, როგორც სამართლებრივი ინსტიტუტის იურიდიული ბუნების და ამავდროულად, ნოტარიუსის კანონით განსაზღვრული პასუხისმგებლობის სახეების და ბუნების ადეკვატური გაგების კონტექსტში.

საკასაციო სასამართლომ 2008 წლის 17 ივნისის განჩინებაში საქმეზე №ბს-588-564(გ-08) ლ. ს-ძის სარჩელისა გამო მოპასუხის ნოტარიუს ნ. ხ-ის მიმართ, ნოტარიუსის დადგენილების ბათილად ცნობის თაობაზე, სასამართლოთა შორის საქმის განსჯადობის შესახებ დავის გადაწყვეტისას განმარტა, რომ ,,ნოტარიუსი წარმოადგენს საჯარო ნდობის პროფესიას; ,,ნოტარიატის შესახებ“ კანონის პირველი მუხლის მიხედვით ნოტარიატი არის საჯარო სამართლებრივი ინსტიტუტი, რომლის ამოცანაა პირებს შორის სახელმწიფოს მიერ დადგენილ ფარგლებში სამართლებრივ ურთიერთობათა და იურიდიული ფაქტების დადასტურება“.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სახელმწიფოს მიერ ნოტარიუსისათვის საჯარო უფლებამოსილების დელეგირების თანმდევ თვისებას წარმოადგენს სახელმწიფოს ზედამხედველობითი როლის შენარჩუნება მისი საქმიანობის კანონიერებაზე, ასევე, ნოტარიუსის პროფესიულ საქმიანობაში თავისუფლება და დამოუკიდებლობა განაპირობებს მის პირად პასუხისმგებლობას თავისი სამსახურებრივი საქმიანობით მიყენებული ზიანისათვის. ამით ნოტარიატი განსხვავდება იმ პირებისაგან, რომელთაც დაეკისრათ კლასიკური მმართველობითი ფუნქციის განხორციელება.

სახელმწიფოს ზედამხედველობა ნოტარიუსის სამსახურებრივ საქმიანობაზე იუსტიციის სამინისტროს სახით, განეკუთვნება შეზღუდული სამართლებრივი ზედამხედველობის კატეგორიას, რომელიც მინიჭებული აქვს ,,ნოტარიატის შესახებ“ კანონის მე-10 მუხლით და ამავე კანონის საფუძველზე დეტალურად გაწერილია იუსტიციის მინისტრის კანონქვემდებარე ნორმატიულ აქტში ,,ნოტარიუსთა დისციპლინური პასუხისმგებლობის შესახებ“ /საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2010 წლის 31 მარტის №69 ბრძანება/.

მითითებული ბრძანების მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტი იმპერატიულად ადგენს ნოტარიუსისათვის დისციპლინური სახდელის დაკისრების გამომრიცხავ გარემოებებს, კერძოდ,

· ისეთი ქმედება, რომელიც კანონმდებლობასთან წინააღმდეგობას არ შეიცავს;

· არ მიიჩნევა გადაცდომად ამ დებულების შესაბამისად;

· თუ გადაცდომის ფაქტი არ არის დადასტურებული ამ დებულებით და კანონმდებლობით დადგენილი წესით;

აღნიშნული კანონისმიერი დათქმა ბოჭავს დისციპლინური სახდელის გამოყენების უფლებამოსილებით აღჭურვილ სახელმწიფო თანამდებობის პირს კონკრეტული ნოტარიუსის დისციპლინური გადაცდომის გამოკვლევის, შეფასებისა და დადგენის სტადიაზე.

ამავე ნორმატიულ-ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტში ნოტარიუსის დისციპლინური გადაცდომის 14 სახეა დადგენილი, და ყველა მათგანის შეფარდების საფუძვლები ცალსახად არის გაწერილი.

განსახილველ შემთხვევაში, ნოტარიუს ნ. მ-ის ქმედება იუსტიციის მინისტრის სადავო გადაწყვეტილებით დაკვალიფიცირებულ იქნა, როგორც განსაკუთრებით მძიმე დისციპლინური გადაცდომა /მუხლი 7/.

დისციპლინური გადაცდომის ამ სახის გამოყენება დასაშვებია იმ შემთხვევაში, თუ 14 საფუძვლიდან გამოვლინდა და დადასტურდა ერთ-ერთი მათგანი მაინც.

საკასაციო სასამართლო მითითებული საფუძვლების გაანალიზებისას ცალსახად მიიჩნევს, რომ არცერთი მათგანი არ გულისხმობს იუსტიციის მინისტრის, როგორც ზედამხედველი პირის, კომპეტენციას - შეაფასოს ნოტარიუსის მიერ განხორციელებული სანოტარო საქმიანობის მატერიალურ-სამართლებრივი კანონიერება. (ასე, მაგ, მის მიერ დადასტურებული იურიდიული ფაქტების სამოქალაქო კოდექსთან შესაბამისობა), პირიქით, დისციპლინური გადაცდომის ამ სახის შეფარდება უშუალოდ არის დამოკიდებული ნოტარიუსის საქმიანობაში იმგვარი ქმედების გამოვლენასთან, რომელიც ან საპროცესო-სამართლებრივ, ან ნოტარიუსის ეთიკის სტანდარტებს ან ამ საჯაროსამართლებრივი ფუნქციის შესრულების ორგანიზების წესებს არ შეესაბამება. დისციპლინური გადაცდომის საფუძვლების შინაარსი სწორედ ზემოთმითითებული ნორმატიული სტანდარტებიდან გამომდინარეობს. სხვაგვარი შეფასებისა და დასკვნის შემთხვევაში ნოტარიუსი იქნება არა დამოუკიდებელი და თავისუფალი პროფესიის სუბიექტი, არამედ ადმინისტრაციული ორგანოს იერარქიაში მყოფი სტრუქტურული ერთეული, რაც სრულ წინააღმდეგობაში მოდის ნოტარიატის სისტემასა და ნოტარიუსის, როგორც სამართლებრივი ფიგურის როლისა და დანიშნულების ნამდვილი არსის გაგებასთან, რამდენადაც ნოტარიუსისთვის კანონით მინიჭებული სამართლებრივი ურთიერთობებისა და იურიდიული ფაქტების დადასტურება არ განეკუთვნება მმართველობით სფეროში განხორციელებულ ღონისძიებას, არ გააჩნია ადმინისტრაციული ორგანოსათვის დამახასიათებელი ელემენტები, რაც მას, როგორც ინსტიტუტს, მოაქცევდა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 2.1. მუხლის ,,ა“ ქვეპუნქტით განსაზღვრულ დეფინიციაში.

ამასთან, პრინციპულია ის საკითხი, რომ იუსტიციის მინისტრის ზედამხედველობის ფუნქციის მეშვეობით სამართლებრივი ზემოქმედება ხორციელდება არა ნოტარიუსის საქმიანობის შედეგზე (სანოტარო აქტის გაუქმება, შეცვლა, შეჩერება), არამედ თავად ნოტარიუსზე, მოწმდება მისი მოქმედებების შესაბამისობა ნორმატიულ სტანდარტებთან, ფასდება მისი თანამდებობასთან შესაბამისობა, ხოლო, დამდგარი იურიდიული შედეგის (სანოტარო აქტის) კანონიერების შეფასება, შესაბამისად ამ შედეგის სიცოცხლისუნარიანობის განსაზღვრა მხოლოდ დაინტერესებული პირის დარღვეული უფლების შესახებ სარჩელის აღძვრის საფუძველზე სასამართლოს მეშვეობით არის შესაძლებელი.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საქართველოს იუსტიციის მინისტრის ფუნქცია - განახორციელოს ზედამხედველობა ნოტარიუსის საქმიანობაზე გაიგივებული ვერ იქნება ადმინისტრაციული ორგანოს ხელმძღვანელის სამართლებრივი კონტროლის მექანიზმთან ქვემდგომი ადმინისტრაციული ორგანოების გადაწყვეტილებებსა თუ მოქმედებებზე. ნოტარიუსის საქმიანობის სპეციფიკა გამორიცხავს ამგვარი ტოტალური სამართლებრივი კონტროლის განხორციელების შესაძლებლობას.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სახეზე არ არის საქმის წარმოების სავალდებულო შეჩერების ინსტიტუტის გამოყენების წინაპირობა, ვინაიდან: სამოქალაქო საქმეზე, რომლის დავის საგანს წარმოადგენს სამოქალაქო ხელშეკრულებათა კანონიერება, დასადგენი ფაქტები ვერ შეიძენენ პრეიუდიციული ძალის ხასიათს განსახილველ ადმინისტრაციულ საქმეში, რამდენადაც წინამდებარე სარჩელის საგნის - ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის კანონიერების შეფასება საჭიროებს არა სამოქალაქო ხელშეკრულებათა კანონიერების/უკანონობის ირგვლივ ფაქტების გამოკვლევას, არამედ, გასაჩივრებული აქტის მატერიალური და პროცესუალურ-სამართლებრივი შესაბამისობის დადგენას მოქმედ კანონმდებლობასთან, კერძოდ, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის პრინციპებთან, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის IV თავის ნორმებთან, VI თავის ნორმებთან, ,,ნოტარიუსის შესახებ“ კანონისა და ,,ნოტარიუსთა დისციპლინური პასუხისმგებლობის შესახებ“ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2010 წლის 31 მარტის №69 ბრძანების ნორმებთან შესაბამისობას, რამდენად არის მიღებული გადაწყვეტილება საქმის გარემოებების სათანადო გამოკვლევისა და შეფასების საფუძველზე, გასაჩივრებული აქტით დადგენილი მოწესრიგების დასაბუთებულობის შეფასებას.

ამდენად, მოცემულ საქმეზე მხარეებს არ აკისრიათ მტკიცების ტვირთი ისეთი ფაქტებისა, რომლებიც სხვა სამოქალაქო საქმეზე დადგინდება და წინამდებარე საქმეში მათი მტკიცების საჭიროება აღარ იქნება. სწორედ ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საქმის წარმოების სავალდებულო შეჩერების ამ საფუძვლის გამოყენება პირდაპირ გამომდინარეობს საქმეზე დასადგენი მატერიალურ-სამართლებრივი ფაქტების წრის განსაზღვრის სიზუსტიდან.

სამართალწარმოების პროცესში სასამართლოთა საპროცესო მოვალეობას წარმოადგენს განსაზღვრონ საქმეზე დასადგენი ფაქტების წრე. გამოავლინონ უდავო და სადავო ფაქტები (სსსკ-ის 244 მუხლი), სწორედ ეს საკითხები უნდა გადაწყვიტოს სასამართლომ გადაწყვეტილების გამოტანის დროს, რომლის კვალიფიციურმა შესრულებამ უნდა განაპირობოს დავის გადაწყვეტის სამართლებრივი შედეგი.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზოგადად, დისციპლინური საქმისწარმოების ფუნქცია არ მდგომარეობს დისციპლინური წარმოების სუბიექტის (იმისდა მიუხედავად, ნოტარიუსი, მოსამართლე, პროკურორი თუ საჯარო მოხელეა იგი) მიერ მიღებული გადაწყვეტილების თუ ქმედების/უმოქმედობის სამართლებრივ შედეგზე ზემოქმედების მიზანში. დისციპლინური წარმოების მიზანს სუბიექტის ქმედების შეფასება და ადეკვატური რეაგირება წარმოადგენს, სამართლებრივი სახელმწიფოს ფუნქციონირების მიზნიდან გამომდინარე. საწინააღმდეგო დასკვნის პირობებში, სასამრთლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება ამ თანამდებობის პირების მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებათა, მოქმედებათა უკანონოდ მიჩნევის თაობაზე, უნდა იყოს დისციპლინური გადაცდომის საფუძველი. ამგვარ მიდგომას არ ვხვდებით არცერთ დისციპლინური წარმოების დამდგენ ნორმატიულ აქტში და სავსებით ლოგიკურად, რამდენადაც, დისციპლინური წარმოების საფუძვლად შეუძლებელია დადგინდეს სამართლის ნორმის განსხვავებული ინტერპრეტაცია ან ფაქტობრივი გარემოებების განსხვავებული სამართლებრივი კვალიფიკაცია.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დისციპლინური პროცედურის მიზანი და ფუნქცია მდგომარეობს კონკრეტული ინსტიტუტის ავტორიტეტის, კონკრეტული სუბიექტის სანდოობის, ეთიკის სტანდარტების მიღწევასა და განმტკიცებაში და არა მათ მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებათა ან მოქმედებათა სამართლებრივი კვალიფიკაციის მოხდენაში, იურიდიული შედეგის შეცვლაში. დისციპლინური წარმოების პროცედურის საფუძველზე მოწმდება პირის პასუხისმგებლობის ხარისხი დაკისრებული მოვალეობებისადმი.

საკასაციო სასამართლო დასაბუთებულად მიიჩნევს, შესაბამისად იზიარებს კერძო საჩივრის ავტორის მსჯელობას, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში გატარებული ლოგიკის შესაბამისად, დისციპლინური საქმისწარმოების შედეგის არსებობა დამოკიდებული იქნება თავად სამართალურთიერთობის მატერიალურ-სამართლებრივი ფორმით გასაჩივრების შედეგად მიღებულ გადაწყვეტილებაზე, და დასძენს, რომ ანალოგიური მიდგომა ეწინააღმდეგება დისციპლინურ საქმისწარმოების მიზანს.

აღნიშნული მიზანი ნორმატიული თავლსაზრისით გაცხადებულია საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2010 წლის 31 მარტის №69 ბრძანებით დამტკიცებული ,,ნოტარიუსთა დისციპლინური პასუხისმგებლობის შესახებ“ დებულების მე-2 მუხლის I ნაწილში. დისციპლინური სახდელი შეეფარდება ნოტარიუსს, თუ იგი სამსახურებრივ მოვალეობების განხორციელებისას არღვევს საქართველოს კანონმდებლობით, აგრეთვე საქართველოს ნოტარიატის აქტებით მასზე დაკისრებულ ვალდებულებებს, ლახავს ნოტარიუსის პროფესიის პატივსა და ღისრებას, არღვევს ნოტარიატისადმი ნდობას.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დისციპლინური წარმოების ამოცანა მდგომარეობს სწორედ იმაში, რომ სახელმწიფოს ზედამხედველობის ეგიდით სამართლებრივი შეფასების მიღმა არ დარჩეს საჯარო სამართლებრივი ინსტიტუტის ავტორიტეტისთვის საზიანო ქმედება.

გასაჩივრებულ განჩინებაში ჩამოყალიბებულ მსჯელობათა ლოგიკა ცვლის განსახილველ საქმეზე დასადგენ ფაქტობრივ გარემოებათა ობიექტურ ლოგიკას და ვექტორი, სადავო ინდივიდუალურ ადმინისტრაციული აქტის კანონიერებასა და დასაბუთებულობის შემოწმებისთვის საჭირო ფაქტების გამოკვლევა-დადგენის ნაცვლად გადატანილია სამოქალაქო საქმის საგნის - სამოქალაქო ხელშეკრულებათა კანონიერების შემოწმებისთვის საჭირო ფაქტების დადგენისაკენ, რაც არ შეესაბამება ადმინისტრაციული მართლმსაჯულების მიზანსა და ამოცანას.

საკასაციო სასამართლო სრულიად დაუსაბუთებლად მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას საქმის წარმოების შეჩერების აუცილებლობის თაობაზე და განმარტავს: სსსკ-ის 279-ე მუხლის I ნაწილის ,,დ“ ქვეპუნქტის გამოყენება დამოკიდებულია ამ საქმის განხილვის შეუძლებლობაზე სხვა საქმის გადაწყვეტამდე.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იდენტურ სამართლებრივ მსჯელობებსა და სასამართლო დასკვნებს აყალიბებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა თავის განჩინებებში სსსკ-ის 279-ე მუხლის I ნაწილის ,,დ“ ქვეპუნქტის გამოყენებასთან დაკავშირებით, ასე, მაგალითად:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2007 წლის 30 მაისის განჩინება, ¹ას-808-1172-06 საქმეზე - ა. ტ-ის კერძო საჩივარი ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2006 წლის 06 ოქტომბრის განჩინებაზე, საქმის წარმოების შეჩერების კანონიერებათან დაკავშირებით; აგრეთვე, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2009 წლის 2 ივლისის განჩინება საქმეზე ¹ას-415-731-09 მ. ჩ- იანის კერძო საჩივარი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 19 თებერვლის განჩინებაზე, საქმის წარმოების შეჩერების კანონიერებასთან დაკავშირებით, სამოქალაქო სასამართლომ განმარტა: ,,კონკრეტულ შემთხვევაში სამართლებრივი შეფასება უნდა მიეცეს “შეუძლებლობის” ცნებას ანუ რა შემთხვევა შეიძლება ქმნიდეს ისეთ ობიექტურ სირთულეს, რომელიც შეუძლებელს ხდის ამ საქმის გამოკვლევას. “შეუძლებლობა” წარმოადგენს ისეთ ობიექტურ სირთულეს ან დაბრკოლებას, რომელიც გულისხმობს, უპირველეს ყოვლისა, ისეთი გარემოებებს, რომლის დადგომა არის განპირობებული მართლმსაჯულების განხორციელების დამაბრკოლებელი ფაქტორებით. კონკრეტულ შემთხვევაში ასეთ ობიექტურ სირთულედ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მითითებულია სისხლის სამართლის საქმის განხილვა.

აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ განჩინებაში მოყვანილი გარემოება არ წარმოადგენს ზემოაღნიშნული ნორმით გათვალისწინებულ ისეთ შემთხვევას, რომელიც მიჩნეულ უნდა იქნეს მოცემული საქმის გამოკვლევის შეუძლებლობის განმაპირობებელ ობიექტურ სირთულედ ან დაბრკოლებად, რამდენადაც მითითებული ნორმის დანაწესიდან გამომდინარე, კანონმდებელი ასეთ სირთულედ მოიაზრებს მოცემული საქმის განხილვისათვის აუცილებელ ისეთ არსებით ფაქტობრივ გარემოებას, რომელიც წარმოადგენს სხვა სასამართლოს განხილვის საგანს და ამდენად, პროცესუალურად შეუძლებელს ხდის კონკრეტული საქმის განხილვას. ამასთან ერთად გასათვალისწინებელია, რომ აღნიშნული ობიექტური გარემოებების საფუძველზე სხვა სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილებით მას შემდეგში შეიძლება მიეცეს პრეიუდიციული მნიშვნელობა ამ საქმის გადაწყვეტისას.

ამრიგად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საქმის წარმოების შეჩერების შესახებ სამართლებრივ საფუძველს მოკლებულია. ამ შემთხვევაში არ არსებობს განსახილველი ნორმით გაათვალისწინებული საქმის განხილვის შეუძლებლობის მიზეზები“.

ამდენად, სსსკ-ის 279 -ე მუხლის დ) ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით საქმის წარმოების სავალდებულო შეჩერების წინაპირობების განმარტებისას იდენტურია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო და ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატების სამართლებრივი შეხედულებები.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სახეზეა კერძო საჩივრის დაკმაყოფილებისა და გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების მატერიალურ-სამართლებრივი და პროცესუალური საფუძვლები, შესაბამისად საქმე არსებითად განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე, 399-ე, 419-420-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს კერძო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ

საქმეთა პალატის 2013 წლის 11 ივლისის განჩინება;

3. საქმე არსებითად განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. წკეპლაძე

მოსამართლეები: მ. ვაჩაძე

პ. სილაგაძე