საქმე N:ბს-656-631(2კ-13)

#ბს-656-631(2კ-13) 10 აპრილი, 2014 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თავმჯდომარე მაია ვაჩაძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე

ლევან მურუსიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) _ ახალციხის რაიონული პროკურატურა

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) _ ნ. მ-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 2 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

სარჩელის საგანი _ მორალური ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2013 წლის 22 იანვარს ნ. მ-მა სასარჩელო განცხადებით მიმართა ახალციხის რაიონულ სასამართლოს, მოპასუხის - ახალციხის რაიონული პროკურატურის მიმართ.

მოსარჩელის განმარტებით, 2008 წლის 12 დეკემბრის ბორჯომის რაიონული სასამართლოს განაჩენით ნ. მ-ი გამართლებული იქნა მისდამი წარდგენილ ბრალდებაში, რაც დაკვალიფიცირებული იყო საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 177–ე მუხლის მეორე ნაწილის ,,ა“, მესამე ნაწილის ,,გ“ და მეოთხე ნაწილის ,,გ“ ქვეპუნქტებით, უდანაშაულოდ იქნა ცნობილი წარდგენილ ბრალდებაში და მის მიმართ შეწყდა სისხლის სამართლებრივი დევნა. ნ. მ-ის მიმართ წინასწარ გამოძიებაში შერჩეული აღკვეთი ღონისძიება გირაო გაუქმდა და ყადაღა მოეხსნა გირაოს უზრუნველყოფის მიზნით თ. მ-ის საცხოვრებელ სახლს და მიწის ნაკვეთს, რომელიც მდებარეობდა ბორჯომის რაიონი დაბა ბაკურიანი, ... ქუჩა №...–ში. ნ. მ-ს განემარტა, რომ უფლება ჰქონდა მოეთხოვა მიყენებული ქონებრივი და მორალური ზიანის ანაზღაურება საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის (განაჩენის გამოტანის დროს მოქმედი რედაქცია) 219–228–ე მუხლებით დადგენილი წესით.

ბორჯომის რაიონული სასამართლოს განაჩენი სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ახალციხის რაიონულმა პროკურატურამ და დაზარალებულმა ნა. მ-ემ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას ახალციხის რაიონული პროკურატურის პროკურორმა კ. ლ-მა მოხსნა სააპელაციო საჩივარი და ითხოვა მისი განუხილველად დატოვება. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 13 იანვრის განაჩენით დაზარალებულ ნა. მ-ის სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა და უცვლელი დარჩა ბორჯომის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 12 დეკემბრის განაჩენი.

მოსარჩელემ ასევე აღნიშნა, რომ 2007 წლის 6 სექტემბერს ქ. ქუთაისში (...) ტრასაზე მისი მეუღლის თ. მ-ის მიერ მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად იგი ჯანმრთელობის სხვადასხვა დაზიანებით მიყვანილი იქნა ქ. ქუთაისის სამხარეო კლინიკურ სავადმყოფოში, სადაც ჩაუტარდა მკურნალობა.

მოსარჩელის განმარტებით, ბორჯომის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 12 დეკემბრის განაჩენით მას მიენიჭა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება, რაც უცვლელი დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განაჩენით. ავტოკატასტროფის შედეგად ნ. მ-მა მიიღო ტრავმული შოკი, ასევე გართულდა მისი შემდგომი ფსიკიკური მდგომარეობა. ავტოკატასტროფის შედეგად დაშავდა ნ. მ-ის მეუღლე თ. მ-ი და შვილი ნი. მ-ი. თ. მ-ის საკუთრებაში არსებული ავტომანქანა დაიტვირთა გირავნობით; მოხდა თ. მ-ის მიერ საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების გასხვისება, ასევე იპოთეკით დაიტვირთა მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება. ამდენად, მოსარჩელემ მიიღო როგორც მორალური, ისე მატერიალური ზიანი.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მატერიალური და მორალური ზიანის სახით 165000 ლარის, ასევე ნ. მ-ის მიერ ფსიქო-დიაგნოსტიკისა და ფსიქო-კორექციის ცენტრში გაწეული მომსახურების ხარჯების - 2000 აშშ დოლარის ექვივალენტი 3300 ლარისა და მკურნალობის ხარჯების - 3000 ლარის ანაზღაურების მოპასუხისათვის დაკისრება მოითხოვა.

ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 28 მარტის განჩინებით საქმეში მესამე პირად ჩაება საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 26 აპრილის გადაწყვეტილებით ნ. მ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა სარჩელის ხანდაზმულობის გამო.

ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 26 აპრილის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ნ. მ-მა, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 2 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ნ. მ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 26 აპრილის გადაწყვეტილება მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; ნ. მ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ახალციხის რაიონულ პროკურატურას ნ. მ-ის სასარგელოდ მორალური ზიანის სახით - 3000 (სამი ათასი) ლარის გადახდა დაეკისრა; დანარჩენ ნაწილში ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 26 აპრილის გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ 2008 წლის 12 დეკემბრის ბორჯომის რაიონული სასამართლოს განაჩენით ნ. მ-ი გამართლებული იქნა მისდამი წარდგენილ ბრალდებაში, რაც დაკვალიფიცირებული იყო საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 177–ე მუხლის მეორე ნაწილის ,,ა“, მესამე ნაწილის ,,გ“ და მეოთხე ნაწილის ,,გ“ ქვეპუნქტებით, უდანაშაულოდ იქნა ცნობილი წარდგენილ ბრალდებაში და მის მიმართ შეწყდა სისხლის სამართლებრივი დევნა. ნ. მ-ის მიმართ წინასწარ გამოძიებაში შერჩეული აღკვეთი ღონისძიება გირაო გაუქმდა და ყადაღა მოეხსნა გირაოს უზრუნველყოფის მიზნით თ. მ-ის საცხოვრებელ სახლს და მიწის ნაკვეთს, რომელიც მდებარეობდა ბორჯომის რაიონი დაბა ბაკურიანი, ... ქუჩა ...–ში. ნ. მ-ს განემარტა, რომ უფლება ჰქონდა მოეთხოვა მიყენებული ქონებრივი და მორალური ზიანის ანაზღაურება საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის (განაჩენის გამოტანის დროს მოქმედი რედაქცია) 219–228–ე მუხლებით დადგენილი წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 13 იანვრის განაჩენით დაზარალებულ ნა. მ-ის სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა და უცვლელი დარჩა ბორჯომის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 12 დეკემბრის განაჩენი.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, ის გარემოება, რომ 2007 წლის 6 სექტემბერს ქ. ქუთაისის სამხარეო კლინიკურ სავადმყოფოში ქ. ქუთაისში (...) ტრასაზე ნ. მ-ის მეუღლის თ. მ-ის მიერ მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად მიყვანილ იქნა ჯანმრთელობის სხვადასხვა დაზიანებით ნ. მ-ი, თვით თ. მ-ი და ქალიშვილი ნი. მ-ი, რომელთაც ჩაუტარდათ მკურნალობა.

ამასთან, ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის წერილის თანახმად, ახალციხის რაიონულ სასამართლოში ნ. მ-ის მიერ მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით სარჩელი სასამართლოს 2011 წლის 12 აგვისტოს წარედგინა, ხოლო 2011 წლის 14 დეკემბრის სარჩელის განუხილველად დატოვების შესახებ საოქმო განჩინება ნ. მ-ის სარჩელის გამო მოპასუხე ნა. მ-ის მიმართ გამამართლებელი განაჩენით მიყენებული (მორალური და მატერიალური) ზიანის ანაზღაურების თაობაზე კანონიერ ძალაში 2012 წლის 12 იანვარს შევიდა.

სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 ნაწილის საფუძველზე განმარტა, რომ სახელმწიფო და თვითმმართველობის ორგანოთა და მოსამსახურეთაგან მიყენებული ზარალის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურების უფლება სახელმწიფო სახსრებიდან ყველასათვის გარანტირებული იყო.

ამასთან, სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა მისი ორგანოების მიერ მიყენებული ზიანისათვის დადგენილი იყო საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის XIV თავის დებულებებით. კერძოდ, კოდექსის 207-ე მუხლით განსაზღვრულ იქნა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმებისა და პრინციპების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, რაც გამოიხატა პასუხისმგებლობის სახეების დადგენით სამოქალაქო კოდექსზე მითითებით, იმ გამონაკლისის გარდა, რაც თავად ამ კოდექსით იყო გათვალისწინებული.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის ან გაუსვლელობის ხელწერილის უკანონოდ გამოყენების, პატიმრობის, ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანი ანაზღაურდებოდა სახელმწიფოს მიერ მოკვლევის, წინასწარი გამოძიების, პროკურატურის ორგანებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით მოცემულ შემთხვევაში დავის საგანს მატერიალური და მორალური ზიანის - 165 000 ლარის ანაზღაურება წარმოადგენდა. აქედან მორალური ზიანის სახით, აპელანტმა (მოსარჩელემ ) 30 000 აშშ დოლარის ექვივალენტის ლარებში ანაზღაურება მოითხოვა. აპელანტი ასევე ითხოვდა ფსიქო- დიაგნოსტიკის ცენტრში გაწეული მკურნალობის ხარჯების ანაზღაურებას 3 300 ლარის ოდენობით.

სააპელაციო სასამართლომ თავდაპირველად აღნიშნა, რომ ახალციხის რაიონულმა სასამართლომ არასწორად აითვალა სარჩელის ხანდაზმულობის ვადა. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ხანდაზმულობის ვადა იყო ვადა, რომლის განმავლობაშიც პირი, რომლის უფლებაც დაირღვა შეეძლო მოეთხოვა თავისი უფლების იძულებითი განხორციელება ან დაცვა. ხანდაზმულობის ვადის გასვლა სპობდა უფლების იძულებით განხორციელების შესაძლებლობას. ამასთან, ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისი ეფარდებოდა იმ დღეს, როდესაც წარმოიშვა მოთხოვნის უფლება. მოთხოვნის უფლება კი წარმოიშვებოდა იმ დღიდან, როდესაც პირმა გაიგო ან უნდა გაეგო თავისი უფლების დარღვევის თაობაზე.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლი ადგენდა ხანდაზმულობის საერთო ვადებს, კერძოდ, დასახელებული მუხლის თანახმად, სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენდა სამ წელს, ხოლო უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნებისა - ექვს წელს. ცალკეულ შემთხვევებში კანონით შეიძლება გათვალისწინებული ყოფილიყო ხანდაზმულობის სხვა ვადებიც. განსახილველ შემთხვევაში კი ვინაიდან სახეზე იყო დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარე ურთიერთობები, სააპელაციო სასამართლომ, ხანდაზმულობის საკითხთან მიმართებაში მიუთითა 1008-ე მუხლზე, რომლის თანახმადაც დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენდა სამ წელს იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ.

სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლი კონკრეტულად განსაზღვრავდა იმ მომენტს, თუ საიდან უნდა ათვლილიყო ხანდაზმულობის ვადის დენის სამწლიანი ვადა, როდესაც პირი დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით აღძრავდა სარჩელს. კერძოდ, აღნიშნულის ათვლის საწყის ეტაპს წარმოადგენდა ის მომენტი, როდესაც დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის შესახებ და/ან როდესაც დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით დადგენილი იყო ის გარემოება, რომ ბორჯომის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 12 დეკემბრის განაჩენით ნ. მ-ი გამართლებული იქნა წარდგენილ ბრალდებაში, რაც დაკვალიფიცირებული იყო საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 177–ე მუხლის მეორე ნაწილის ,,ა“, მესამე ნაწილის ,,გ“ და მეოთხე ნაწილის ,,გ“ ქვეპუნქტებით და შეწყდა მის მიმართ სისხლის სამართლებრივი დევნა. ბორჯომის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 12 დეკემბრის განაჩენი სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ახალციხის რაიონულმა პროკურატურამ და დაზარალებულმა ნა. მ-ემ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას, ახალციხის რაიონული პროკურატურის სააპელაციო საჩივარი განუხილველად იქნა დატოვებული, ხოლო თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 13 იანვრის განაჩენით დაზარალებულ ნა. მ-ის სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა ბორჯომის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 12 დეკემბრის განაჩენი და განაჩენი გამოცხადებისთანავე შევიდა კანონიერ ძალაში. შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში, ნ. მ-ის ზიანის ანაზღაურებაზე სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის დენა სწორედ ამ პერიოდიდან უნდა დაწყებულიყო.

საქმის მასალებით ასევე დადგენილი იყო, რომ ნ. მ-მა მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით, ახალციხის რაიონულ სასამართლოში სარჩელი 2011 წლის 12 აგვისტოს წარადგინა. ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 14 დეკემბრის საოქმო განჩინებით განუხილველად იქნა დატოვებული ნ. მ-ის სარჩელი. აღნიშნული საოქმო განჩინება კანონიერ ძალაში 2012 წლის 12 იანვარს შევიდა.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 138-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდებოდა, თუ უფლებამოსილი პირი შეიტანდა სარჩელს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ან მის დასადგენად, ან/და შეეცდებოდა დაეკმაყოფილებინა მოთხოვნა სხვა საშუალებით, როგორიც იყო სახელმწიფო ორგანოსათვის ან სასამართლოში განცხადებით მიმართვა მოთხოვნის არსებობის შესახებ, ან/და აღმასრულებელი მოქმედების განხორციელება. ამავე კოდექსის 139-ე მუხლის შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტა სარჩელის შეტანის საფუძველზე გრძელდებოდა მანამ, სანამ სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილება არ შევიდოდა კანონიერ ძალაში, ან პროცესი სხვაგვარად არ დასრულდებოდა.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ნ. მ-ის ზიანის ანაზღაურებაზე სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის დენა, რომელიც 2010 წლის 13 იანვრიდან დაიწყო, შეწყდა 2011 წლის 12 აგვისტოს, ნ. მ-ის მიერ ახალციხის რაიონულ სასამართლოში სარჩელის შეტანით და გაგრძელდა 2012 წლის 12 იანვრიდან (ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 14 დეკემბრის საოქმო განჩინების კანონიერ ძალაში შესვლის თარიღი). საქმის მასალებით დასტურდებოდა, რომ მოცემულ დავაზე სარჩელი, ახალციხის რაიონულ სასამართლოში, ნ. მ-მა 2013 წლის 22 იანვარს აღძრა. აღნიშნული გარემოებებიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლო არ დაეთანხმა ახალციხის რაიონული სასამართლოს დასკვნას სარჩელის ხანდაზმულობის თაობაზე და მიიჩნია, რომ ნ. მ-ს სარჩელი სასამართლოში აღძრული ჰქონდა კანონით დადგენილ ხანდაზმულობის სამწლიან ვადაში.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლით გათვალისწინებული ნორმის თავისებურებას წარმოადგენდა ის, რომ ზიანი ანაზღაურებას ექვემდებარებოდა მიუხედავად ზიანის მიმყენებლის ბრალისა, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილებისთვის საკმარისი იყო დადგენილიყო ქმედების უკანონობა და სახეზე ყოფილიყო პირის მარეაბილიტირებელი გარემოება. ამასთან, საგულისხმო იყო ის გარემოება, რომ ზემოაღნიშნული ნორმები ანიჭებდნენ რა პირს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას, არ განსაზღვრავდნენ მარეაბილიტირებელ გარემოებებს. შესაბამისად, კანონმდებელმა სასამართლოს მიანიჭა თავისუფლება ქმედების უკანონობისა და რეაბილიტაციის საფუძვლების შეფასებისას. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, პირის მარეაბილიტირებელ გარემოებად უპირობოდ უნდა ყოფილიყო მიჩნეული მის მიმართ გამამართლებელი განაჩენის გამოტანა, ვინაიდან, გამამართლებელი განაჩენი ადგენდა პირის უდანაშაულობას, რაც იწვევდა მისი უფლებების აღდგენას ანუ მის რეაბილიტაციას. რაც შეეხებოდა, ზემოაღნიშნული მუხლის მეორე კომპონენტს, ქმედების უკანონობას, სასამართლოს აზრით, მოცემულ შემთხვევაში არ უნდა განხორციელებულიყო კანონის აღნიშნული მოთხოვნის იმგვარად ინტერპრეტაცია, რომ ქმედების უკანონობა შეფასებულიყო მხოლოდ კონკრეტული საპროცესო თუ მატერიალური ნორმის დარღვევით, ვინაიდან, ნორმა არ შეიძლება განმარტებულიყო ისე, რომ გამართლებულს არ მისცემოდა უფლებების აღდგენის ეფექტური შესაძლებლობა.

ზემოაღნიშნული მსჯელობისა და საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია რომ სასარჩელო მოთხოვნა მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში იყო საფუძვლიანი და უნდა დაკმაყოფილებულიყო, თუმცა სააპელაციო სასამართლომ ვერ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება ზიანის ოდენობასთან მიმართებაში და განმარტა, რომ არაქონებრივი უფლების ხელყოფის შედეგად დამდგარი ზიანის სპეციფიკის გათვალისწინებით, მისი ხელყოფის შედეგად დამდგარ ზიანს ქონებრივი ეკვივალენტი არ გააჩნდა. ამდენად, არაქონებრივი ზიანის მოთხოვნის წარმოშობისათვის საკმარისი იყო არსებობულიყო არაქონებრივი უფლების ხელყოფის ფაქტი, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზე იყო. მორალური ზიანის მოცულობას (რომელსაც არ გააჩნია მატერიალური გამოხატულება) განსაზღვრავდა სასამართლო გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლში მითითება მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების თაობაზე გულისხმობდა ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის ხარისხის, დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურების გათვალისწინებას. მორალური ზიანის ანაზღაურების მოცულობას განსაზღვრავდა სასამართლო მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველზე. მოსარჩელე უფლებამოსილი იყო სარჩელში მიეთითებინა ფულადი თანხა, რომელსაც ის ითხოვდა მიყენებული სულიერი თუ ფიზიკური ტკივილის კომპენსაციისათვის, მაგრამ ეს მოთხოვნა მოსარჩელის მხოლოდ მოსაზრებას წარმოადგენა და ანაზღაურების მოცულობის განსაზღვრა სასამართლოს შეხედულებით უნდა გადაწყვეტილიყო. მორალური ზიანი გულისხმობდა ფიზიკურ და ზნეობრივ-ფსიქოლოგიურ ტანჯვას, რასაც პირი განიცდიდა ამა თუ იმ სიკეთის, უმეტესწილად არამატერიალურ ფასეულობათა ხელყოფით. მორალური ზიანის შეფასებისას სასამართლოს მხედველობაში უნდა მიეღო დაზარალებულების სუბიექტური დამოკიდებულება ასეთი ზიანის სიმძიმის მიმართ, ასევე, ობიექტური გარემოებები, რითაც შეიძლებოდა, მისი ამ კუთხით შეფასება. მხოლოდ ამ შემთხვევაში შეიძლებოდა დადგენილიყო მორალური ზიანის არსებობა და მისი გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმები.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მითითება იმ გარემოებაზე, რომ ახალციხის რაიონული პროკურატურის სხვადასხვა თანამდებობის პირთა მიერ კანონის დარღვევით ჩატარებულმა საგამოძიებო მოქმედებებმა და უკანონო ბრალდებამ გამოიწვია მისი ჯანმრთელობის დაზიანება, რაც გამოიხატა ფსიქიკურ დაავადებასა და შემდგომ ფსიქიკური მდგომარეობის გაუარესებაში. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქმეში წარმოდგენილ ფსიქო - დიაგნოსტიკური ფსიქო - კორექციის ცენტრის 2008 წლის 5 მარტის დასკვნაზე, რომლის თანახმად, ნ. მ-ი დაავადებული იყო ქრონიკული ფსიქიკური დაავადებით: თავის ტვინის დაზიანებითა და დისფუნქციით გამოწვეული პიროვნული და ქცევითი აშლილობით. მითითებული დასკვნითვე ირკვეოდა, რომ ნ. მ-ი არა ერთხელ იყო კონსულტირებული ექიმ-ფსიქიატრების მიერ და მისი მდგომარეობა შეფასებული იყო როგორც „გახანგრძლივებული ნევროზული მდგომარეობა, ასთენო-დეპრეციული სინდრომი“. ამდენად, სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ მისი ფსიქიკური დაავადება გამოწვეული იქნა სწორედ უკანონო ბრალდებით, ვინაიდან, სწორედ აპელანტის მიერ მითითებული ფსიქო - დიაგნოსტიკური ცენტრის დასკვნით დასტურდებოდა ის გარემოება, რომ სისხლის სამართლის საქმის აღძვრისა და გამოძიების ეტაპზე, ნ. მ-ი უკვე დაავადებული იყო ფსიქიკური დაავადებით, ხოლო საქმის მასალებში არ იყო წარდგენილი მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების დამადასტურებელი მტკიცებულებები.

სააპელაციო სასამართლომ გაითვალისწინა უკანონო მსჯავრდების შედეგად ნ. მ-ის მიერ განცდილი ნეგატიურ განცდები და სტრესი. კომპენსაციის მიზანი იყო მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარებოდა დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველ შეთხვევაში ნ. მ-ისათვის, უკანონო მსჯავრდების შედეგად, მიყენებული მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად გონივრული თანხა იყო 3 000 ლარი.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მითითება, რომ მის მიერ წარდგენილ იქნა საკმარისი მტკიცებულებები უკანონო მსჯავრდების გამო, მატერიალური ზიანის დადგომის ფაქტზე. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ აპელანტის მიერ წარდგენილი არცერთი მტკიცებულებით (არც ერთი ხელშეკრულებით) არ დასტურდებოდა, რომ ნ. მ-ის მეუღლის მიერ შესაბამისი ხელშეკრულებების დადება და მის მიერ სესხების აღება, გამოწვეული იყო ნ. მ-ის უკანონო მსჯავრდების გამო დამდგარი შედეგით. შესაბამისად, აღნიშნული მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა მატერიალური ზიანის არსებობის ფაქტი. განსახილველ შემთხვევაში, ასევე არ დასტურდებოდა 2007 წლის 6 სექტემბერს, ქ. ქუთაისში (...) ტრასაზე, ნ. მ-ის მეუღლის თ. მ-ის მიერ მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად, ნ. მ-ის მიერ გაწეული მკურნალობის ხარჯების ასანაზღაურებლად კანონისმიერი წინაპირობები, ვინაიდან, აუცილებელი იყო კონკრეტულ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის არსებობა, რაც საქმის მასალებით ასევე არ დასტურდებოდა. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ რეაბილიტირებული პირისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდებოდა თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად, თუმცა სახეზე უნდა ყოფილიყო სამოქალაქო კოდექსის 992-ე, 1005-ე მუხლებით გათვალისწინებული იურიდიული შემადგენლობა. განსახილველ შემთხვევაში კი საქმის მასალებით დასტურდებოდა, რომ არ არსებობდა ზემოთ მითითებული მუხლების შესაბამისად, მატერიალური ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების პირობები.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 2 ოქტომბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ. მ-მა, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 2 ოქტომბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ახალციხის რაიონულმა პროკურატურამ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

კასატორის მოსაზრებით, მორალური ზიანის საკითხის განხილვისას სასამართლოს მხედველობაში უნდა მიეღო ევრო-სასამართლოს მიერ საქართველოსთან მიმართებაში დადგენილი პრაქტიკა, კერძოდ, საქმეზე ჯ-ი საქართველოს წინააღმდეგ, ბრალდებულისათვის წინასწარი პატიმრობის დაუსაბუთებლად გამოყენებისათვის, ევრო-სასამართლომ მომჩივანს მიანიჭა კომპენსაცია 600 ევროს ოდენობით. მომჩივანი პატიმრობაში ერთი წელი იმყოფებოდა. ასევე საინტერესო იყო, საქმე კასრაძე საქართველოს წინააღმდეგ, სადაც აღიარებულ იქნა კონვენციის მე-3 და მე-6 მუხლის დარღვევა. კონვენციის მე-6 მუხლი ეხებოდა მსჯავრდებულის მიმართ მიღებულ უკანონო განაჩენს, რის საფუძველზეც მსჯავრებულმა პატიმრობაში 7 წელი გაატარა. ამ საქმეზე მომჩივანისათვის კომპენსაციის სახით შეთავაზებულ იქნა - 4 000 ევრო.

ზემოაღნიშნულის გარდა, კასატორმა მიუთითა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლზე და სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლზე განმარტა, რომ ზემოაღნიშნული მუხლების დეფინიცია ნათელს ხდიდა იმ ფაქტს, რომ აღნიშნული კატეგორიის საქმეებზე მოპასუხე მხარეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო წარმოადგენდა, რადგან მოთხოვნა მიმართული იყო სახელმწიფოს წინააღმდეგ და დავის საგანს - ზიანის ფულადი ანაზღაურება წარმოდგენდა და იგი მიმართული არ იყო კონკრეტული ორგანოს ან პირის მიმართ.

ამასთან, კასატორის მოსაზრებით ნ. მ-ის სარჩელი იყო ხანდაზმული, რადგან 2011 წლის 12 აგვისტოს სარჩელი წარდგენილ იქნა არ პროკურატურის, არამედ ნა. მ-ის მიმართ, რაც შემდგომ განუხილველად იქნა დატოვებული. ნ. მ-ის მიმართ გამამართლებელი განაჩენი 2008 წლის 12 დეკემბერს დადგა, რაც ძალაში დარჩა სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 13 იანვრის განაჩენით, ამდენად, ნ. მ-ისათვის უკვე ცნობილი იყო ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებისა და ასევე ამ უფლებაზე პასუხისმგებელი პირის შესახებ, თუმცა მან ეს უფლება არ გამოიყენა და მოპასუხე მხარედ სხვა ფიზიკური პირი მიუთითა, პროკურატურის მიმართ კი სარჩელი 2013 წლის 22 იანვარს ანუ სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ აღძრა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2014 წლის 6 იანვრის განჩინებებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ნ. მ-ისა და ახალციხის რაიონული პროკურატურის საკასაციო საჩივრები.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2014 წლის 30 იანვრის განჩინებით ნ. მ-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დაუშვებლად; უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 2 ოქტომბრის გადაწყვეტილება მატერიალური ზიანისა და მორალური ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში; ახალციხის რაიონული პროკურატურის საკასაციო საჩივარი მორალური ზიანის - 3000 ლარის ანაზღაურების ნაწილში მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და მისი განხილვა დაინიშნა მხარეთა დასწრების გარეშე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო ზეპირი მოსმენის გარეშე, საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შესწავლის, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ახალციხის რაიონული პროკურატურის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქმის მასალებში არსებულ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე: 2008 წლის 12 დეკემბრის ბორჯომის რაიონული სასამართლოს განაჩენით ნ. მ-ი გამართლებული იქნა მისდამი წარდგენილ ბრალდებაში, რაც დაკვალიფიცირებული იყო საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 177–ე მუხლის მეორე ნაწილის ,,ა“, მესამე ნაწილის ,,გ“ და მეოთხე ნაწილის ,,გ“ ქვეპუნქტებით, უდანაშაულოდ იქნა ცნობილი წარდგენილ ბრალდებაში და მის მიმართ შეწყდა სისხლის სამართლებრივი დევნა. ნ. მ-ის მიმართ წინასწარ გამოძიებაში შერჩეული აღკვეთი ღონისძიება გირაო გაუქმდა და ყადაღა მოეხსნა გირაოს უზრუნველყოფის მიზნით თ. მ-ის საცხოვრებელ სახლს და მიწის ნაკვეთს, რომელიც მდებარეობდა ბორჯომის რაიონი დაბა ბაკურიანი, ... ქუჩა №...–ში. ნ. მ-ს განემარტა, რომ უფლება ჰქონდა მოეთხოვა მიყენებული ქონებრივი და მორალური ზიანის ანაზღაურება საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის (განაჩენის გამოტანის დროს მოქმედი რედაქცია) 219–228–ე მუხლებით დადგენილი წესით.

ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის წერილის თანახმად, ახალციხის რაიონულ სასამართლოში ნ. მ-ის მიერ მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით სარჩელი სასამართლოს 2011 წლის 12 აგვისტოს წარედგინა, ხოლო 2011 წლის 14 დეკემბრის სარჩელის განუხილველად დატოვების შესახებ საოქმო განჩინება ნ. მ-ის სარჩელის გამო მოპასუხე ნა. მ-ის მიმართ გამამართლებელი განაჩენით მიყენებული (მორალური და მატერიალური) ზიანის ანაზღაურების თაობაზე კანონიერ ძალაში 2012 წლის 12 იანვარს შევიდა.

საკასაციო სასამართლო თავდაპირველად განმარტავს, რომ ვინაიდან, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2014 წლის 30 იანვრის განჩინებით ნ. მ-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დაუშვებლად და უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 2 ოქტომბრის გადაწყვეტილება მატერიალური ზიანისა და მორალური ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში, ხოლო ახალციხის რაიონული პროკურატურის საკასაციო საჩივარი მორალური ზიანის - 3000 ლარის ანაზღაურების ნაწილში მიჩნეულ იქნა დასაშვებად, საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანს მხოლოდ მორალური ზიანის - 3 000 ლარის ახალციხის რაიონული პროკურატურისათვის დაკისრების კანონიერების შეფასება წარმოადგენს.

საკასაციო სასამართლო პირველ რიგში აღნიშნავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტის თანახმად, ყველასთვის გარანტირებული არის სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკების და თვითმმართველობის ორგანოთა და მოსამსახურეთაგან უკანონოდ მიყენებული ზარალის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის და ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. აღნიშნული კონსტიტუციური პრინციპი განმტკიცებული არის საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლში, რომლის პირველი ნაწილის თანახმად, პირს უფლება აქვს, სამოქალაქო/ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით მოითხოვოს და მიიღოს უკანონოდ ჩატარებული საპროცესო მოქმედებისა და უკანონო გადაწყვეტილების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. მითითებული მუხლი წარმოადგენს ზოგადი ხასიათის ნორმას, რომელიც უზრუნველყოფს სახელმწიფოს ვალდებულებას უკანონოდ დაკავებულ, დაპატიმრებულ ან მსჯავრდებულ პირისათვის შექმნას იმის სამართლებრივი შესაძლებლობა, რომ ამ უკანასკნელმა საჭიროების შემთხვევაში გამოიყენოს კომპენსაციის მოთხოვნისა და მიღების უფლების განხორციელების ეფექტური და რეალური სამართლებრივი ნორმები.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურეობრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს მოსამსახურე სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებს პასუხს; ხოლო აღნიშნული მუხლის მე-3 პუნქტის მიხედვით, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის ან გაუსვლელობის ხელწერილის უკანონოდ გამოყენების, პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება სახელმწიფოს მიერ მოკვლევის, წინასწარი გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობისას ეს პირები სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებენ პასუხს. ამასთან, ამავე კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს, მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევაში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ სახელმწიფო ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანის სახელმწიფო სახსრებიდან ანაზღაურება აღიარებული და გარანტირებულია როგორც საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტით, აგრეთვე, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა შესახებ ევროპული კონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტით - „თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლება“.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა მისი ორგანოების მიერ მიყენებული ზიანისათვის დადგენილია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის XIV თავის დებულებებით. ადმინისტრაციული ორგანოს ზიანის მიმყენებელი ქმედება არსებითად არ განსხვავდება კერძო პირის ანალოგიური ქმედებისაგან, შესაბამისად, კოდექსის 207-ე მუხლით განსაზღვრულ იქნა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმებისა და პრინციპების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, რაც გამოიხატა პასუხისმგებლობის სახეების დადგენით სამოქალაქო კოდექსზე მითითებით, იმ გამონაკლისის გარდა, რაც თავად ამ კოდექსით არის გათვალისწინებული. ამასთან, აღნიშნული კოდექის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე, მისი თანამდებობის პირის მიერ ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ მისი სამსახურეობრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლის მე-6 ნაწილის თანახმად, პირადი არაქონებრივი უფლებების დაცვა ხორციელდება მიუხედავად ხელმყოფის ბრალისა, ხოლო თუ დარღვევა გამოწვეულია ბრალეული მოქმედებით, პირს შეუძლია მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურებაც. ბრალეული ხელყოფის შემთხვევაში, უფლებამოსილ პირს უფლება აქვს მოითხოვოს არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურებაც. ამასთან, მორალური ზიანის ანაზღაურება შეიძლება ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებისგან დამოუკიდებლად.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მორალური ზიანი ანაზღაურდება მხოლოდ კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. ანაზღაურებას ექვემდებარება არა ყოველგვარი მორალური ზიანი (სულიერი ტანჯვა), თუნდაც ეჭვს არ იწვევდეს მისი ანაზღაურება, არამედ მხოლოდ ისეთი, რომლის ანაზღაურებასაც პირდაპირ ითვალისწინებს მოქმედი კანონმდებლობა.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელე მორალური ზიანის ანაზღაურების საფუძვლად მიუთითებს მის უკანონო ბრალდებას და აღნიშნული ბრალდებიდან გამომდინარე, მისი ფსიქიკური მდგომარეობის საგრძნობლად გაუარესებას.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზიანი ანაზღაურდება რეალურად არსებული, დამდგარი საზიანო შედეგისათვის, აუცილებელია პირდაპირი ზიანის არსებობის კონკრეტულ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის დადგენა ანუ ქმედება უშუალო წინაპირობას უნდა წარმოადგენდეს დამდგარი შედეგისათვის.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 08.04.2009წ. ადმინისტრაციულ საქმეზე №ბს-972-936(3კ-08) ჩამოყალიბებულ განმარტებას, შემდეგზე, რომ „არაქონებრივი უფლებები წარმოადგენს სამოქალაქო სამართლის იმ ობიექტს, რომელსაც გააჩნია მისთვის დამახასიათებელი თავისებურებები. არსებითი განსხვავება მდგომარეობს არაქონებრივი უფლების ხელყოფის შედეგად დამდგარი ზიანის შინაარსში. სამოქალაქო სამართლის აღნიშნული ობიექტის სპეციფიკის გათვალისწინებით მისი ხელყოფის შედეგად დამდგარ ზიანს ქონებრივი ეკვივალენტი არ გააჩნია. ამდენად, არაქონებრივი ზიანის მოთხოვნის წარმოშობისათვის საკმარისია არსებობდეს არაქონებრივი უფლების ხელყოფის ფაქტი, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა. მორალური ზიანის მოცულობას (რომელსაც არ გააჩნია მატერიალური გამოხატულება) განსაზღვრავს სასამართლო გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით“. „სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლში მითითება მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების თაობაზე გულისხმობს ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის ხარისხის, დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურების გათვალისწინებას. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს, მოპასუხეების მიერ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ფაქტს, ასევე დაზარალებულის სუბიექტურ დამოკიდებულებას მორალური ზიანის მიმართ და ობიექტურ გარემოებებს. ამ გარემოებათა შორისაა დაზარალებულის ცხოვრების პირობები (საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.), ბრალის ხარისხი, ქონებრივი მდგომარეობა და სხვა გარემოებები. მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. შეუძლებელია ფულადი ფორმით ჯანმრთელობის შეფასება, კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს“.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოსარჩელის უკანონო ბრალდება წარმოადგენს მორალურ ზიანს, მით უფრო სახეზეა მიზეზობრივი კავშირი, სახელმწიფო ორგანოების ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის.

ამასთან, ზიანის ანაზღაურების მოცულობასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და განმარტავს, რომ არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება, შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. კანონი არ ადგენს მორალური ზიანის ოდენობას, რამდენადაც მორალური ზიანის ანაზღაურების კონკრეტული შემთხვევა ინდივიდუალურია, განპირობებულია მრავალი სხვადასხვა ფაქტორით. ამასთან, მორალური ზიანის მოცულობა სასამართლოს მიერ ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებისაგან დამოუკიდებლად განისაზღვრება, როგორც დამდგარი ზიანის სიმძიმის, ისე ბრალის ხარისხის მიხედვით. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაშია მისაღები, რომ კომპენსაციის ოდენობა არ უნდა იყოს უსაშველოდ გაზრდილი და არ უნდა მოწყდეს რეალობას. მართალია მორალური ზიანის ანაზღაურების მოცულობას განსაზღავრავს სასამართლო მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველზე, მაგრამ ეს მოთხოვნა მხოლოდ მოსარჩელის მოსაზრებაა და ანაზღაურების მოცულობის განსაზღვრა სასამართლოს მიხედულებით უნდა გადაწყდეს. შელახული სიკეთის ხასიათიდან გამომდინარე და სულიერი ტანჯვის ხარისხის ზუსტად განსაზღვრის შეუძლებლობის გამო, უფრო მართებულია ზიანის კომპენსაცია, რამდენადაც ეს შესაძლებელია საერთოდ. როგორი დიდიც არ უნდა იყოს კომპენსაცია, იგი მაინც ვერ აღუდგენს დაზარალებულს ხელყოფამდე არსებულ სულიერ მდგომარეობას. მორალური ზიანის ანაზღაურების უმთავრეს მიზანს არ წარმოადგენს ხელყოფილი უფლებების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია და შეუძლებელია მისი სრულად აღდგენა.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის - ახალციხის რაიონული პროკურატურის მოსაზრებას, ევრო-სასამართლოს პრაქტიკის მიხედვით უკანონო ბრალდების/პატიმრობის ან მსჯავრდების საქმეებთან მიმართებაში განსაზღვრული არამატერიალური ზიანის (Non-Pecuniary Damage) თანხის ოდენობასთან მიმართებაში. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით ევრო-სასამართლოს პრაქტიკა არ არის ერთგვაროვანი და ევრო-სასამართლოს მიერ არამატერიალური (მორალური) ზიანის თანხის ოდენობის განსაზღვრა ხორციელდება თითეულ საქმეში ინდივიდუალურად, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების, მორალური ზიანის მიმართ დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულების, ობიექტური გარემოებების (დაზარალებულის საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.) და სხვა ფაქტორების გათვალისწინებით (Patsuria v. Georgia; Nikolaishvili v. Georgia; Jashi v. Georgia).

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად განსაზღვრა ნ. მ-ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის სახით ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობა - 3000 ლარი. მნიშვნელოვანია ის გარემოება, რომ ნ. მ-ის ფსიქიკური აშლილობა ამ ბრალდების შედეგად არ იყო გამოწვეული. საქმეში წარმოდგენილი ფსიქო - დიაგნოსტიკური ფსიქო - კორექციის ცენტრის 2008 წლის 5 მარტის დასკვნის თანახმად, ნ. მ-ი დაავადებული იყო ქრონიკული ფსიქიკური დაავადებით: თავის ტვინის დაზიანებითა და დისფუნქციით გამოწვეული პიროვნული და ქცევითი აშლილობით. მითითებული დასკვნითვე ირკვევა, რომ ნ. მ-ი არაერთხელ იყო კონსულტირებული ექიმ-ფსიქიატრების მიერ და მისი მდგომარეობა შეფასებული იყო როგორც „გახანგრძლივებული ნევროზული მდგომარეობა, ასთენო-დეპრეციული სინდრომი“. ამდენად, სასამართლო არ იზიარებს მოსარჩელის მოსაზრებას, რომ მისი ფსიქიკური დაავადება გამოწვეული იქნა სწორედ უკანონო ბრალდებით, ვინაიდან, სწორედ მის მიერ მითითებული ფსიქო - დიაგნოსტიკური ცენტრის დასკვნით დასტურდება ის გარემოება, რომ სისხლის სამართლის საქმის აღძვრისა და გამოძიების ეტაპზე, ნ. მ-ი უკვე დაავადებული იყო ფსიქიკური დაავადებით. თუმცა, საკასაციო სასამართლო ითვალისწინებს მოსარჩელის მიმართ განხორციელებული იძულების ფორმის სიმძიმეს, კერძოდ, მის უკანონო ბრალდებას, რის გამოც მოსარჩელემ მიიღო ნეგატიურ განცდები და სტრესი. ამასთან, საგულისხმოა ის გარემოება, რომ მისი უკვე მძიმე ფსიქიკური მდგომარეობა აღნიშნული ფაქტის შემდგომ კიდევ უფრო მეტად დამძიმდა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში მიყენებული მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად გონივრული თანხა - 3000 ლარია.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ახალციხის რაიონული პროკურატურის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და დაშვებულ ნაწილში უცვლელად უნდა დარჩეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ახალციხის რაიონული პროკურატურის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. დაშვებულ ნაწილში უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 2 ოქტომბრის გადაწყვეტილება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: ნ. სხირტლაძე

ლ. მურუსიძე