№ბს-667-642(კ-13) 21 ივლისი, 2014 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები: პაატა ქათამაძე, პაატა სილაგაძე

სხდომის მდივანი - ანა ვარდიძე

კასატორი (მოსარჩელე) – სს ,,…“; წარმომადგენლები - ლ. გ-ე, ლ. მ-ა;

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) - სსიპ სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტო; წარმომადგენელი - ს. ბ-ი;

მესამე პირი - სახელმწიფო აუდიტის სამსახური;

წარმომადგენელი - ნ. ე-ა

დავის საგანი – ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა; ქმედების განხორციელება;

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 4 ოქტომბრის განჩინება.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

მოსარჩელე: სს ,,...“;

მოპასუხეები: სსიპ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტო; საქართველოს კონტროლის პალატა;

სარჩელის სახე: საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის საფუძველზე ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა.

სარჩელის საგანი:

სსიპ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს 2012 წლის 2 მარტის №75 განკარგულების ბათილად ცნობა; სსიპ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს 2012 წლის 29 მარტის №2/3-1040 წერილის ბათილად ცნობა; სსიპ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს დავალდებულება სს ,,...“ შავი სიიდან ამოღების თაობაზე.

სარჩელის საფუძველი:

ფაქტობრივი: საქართველოს კონტროლის პალატის მიერ 2011 წლის 23 დეკემბერს გამოცხადდა ტენდერი (CPV ...) სადაზღვევო მომსახურების გამარტივებული ელექტრონული შესყიდვების შესახებ.

საქართველოს კონტროლის პალატის სატენდერო კომისიის 2012 წლის 4 იანვრის №4 სხდომის ოქმის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, საქართველოს კონტროლის პალატის თანამშრომელთა ჯანმრთელობის დაზღვევის მომსახურების შესყიდვის ტენდერში გამარჯვებულად გამოცხადდა სს ,,...“, ამავე ოქმის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, სადაზღვევო კომპანიას დაევალა საბანკო გარანტიის წარმოდგენა.

საქართველოს კონტროლის პალატის სატენდერო კომისიის 2012 წლის 9 იანვრის №5 ოქმის თანახმად, სს ,,...“ დისკვალიფიცირებულ იქნა, თუმცა მოსარჩელის განმარტებით, სადაზღვევო კომპანიას მოთხოვნილი გარანტია უკვე აღებული ჰქონდა და იგი საქართველოს კონტროლის პალატას ჩაბარდა 2012 წლის 10 იანვარს.

კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2012 წლის 2 მარტის განკარგულებით სს ,,...“ დარეგისტრირდა შავ სიაში.

სამართლებრივი: მოსარჩელის განმარტებით, გადაწყვეტილება სს ,,...“ შავ სიაში დარეგისტრირების თაობაზე არამართებულია, ვინაიდან, კონტროლის პალატის სატენდერო დოკუმენტაციაში, რომელიც ეხებოდა სადაზღვევო მომსახურების შესყიდვას, მითითებულია საკვალიფიკაციო მოთხოვნები, კერძოდ, ხელშეკრულების 2.6.1 მუხლის თანახმად: ,,ტენდერში გამოყენებული იქნება“ ხელშეკრულების უზრუნველყოფის საბანკო გარანტია, ხელშეკრულების საერთო ღირებულების 2%-ის ოდენობით, დანართი 3-ის შესაბამისად. მოსარჩელის მტკიცებით, საკვალიფიკაციო მონაცემებში მითითებული არ არის საბანკო გარანტიის წარდგენის ვადები, რაც შეეხება დანართი 3-ს, იგი წარმოადგენს საბანკო გარანტიის ფორმას და მასში მითითებული უნდა იყოს ხელშეკრულება, რომლის უზრუნველყოფაც უნდა მოხდეს გარანტიით, ანუ ჯერ უნდა დაიდოს ხელშეკრულება და შემდეგ მის უზრუნველსაყოფად გაიცეს გარანტია.

2014 წლის 4 იანვრის სატენდერო კომისიის №4 სხდომის ოქმის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, სადაზღვევო კომპანიას დაევალა საბანკო გარანტიის წარმოდგენა, მაგრამ არც ამ ოქმში მიეთითა საბანკო გარანტიის წარდგენის ვადა.

საქართველოს კონტროლის პალატის 2012 წლის 4 იანვრის სატენდერო კომისიის №4 სხდომის ოქმის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ,,2011 წლის 7 აპრილის სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის №9 ბრძანებით დამტკიცებული ,,გამარტივებული შესყიდვის, გამარტივებული ელექტრონული ტენდერისა და ელექტრონული ტენდერის ჩატარების წესის’’ მე-15 მუხლის შესაბამისად, არა უგვიანეს 1 სამუშაო დღის ვადაში უნდა გაფორმდეს სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულება. ამავე მუხლის ,,პ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, ,,მიმდინარეობს ხელშეკრულების მომზადება“ - სტატუსი, რომელიც ტენდერს ენიჭება შემსყიდველი ორგანიზაციის უფლებამოსილი წარმომადგენლის მიერ, მას შემდეგ, რაც სატენდერო კომისიის შესაბამისი სხდომის ოქმი, რომლითაც დასტურდება ყველაზე დაბალი სატენდერო წინადადების ფასის მქონე პრეტენდენტის მიერ ამ წესის მოთხოვნათა დაცვით წარმოდგენილი საკვალიფიკაციო მონაცემების დამადასტურებელი დოკუმენტების შესაბამისობა სატენდერო განცხადებასა და სატენდერო დოკუმენტაციაში ასახულ მოთხოვნებთან და მიმწოდებლის მიერ ამ წესის მოთხოვნათა დაცვით წარმოდგენილი საკვალიფიკაციო მონაცემების დამადასტურებელი დოკუმენტები იტვირთება სისტემაში. აღნიშნული ქვეპუნქტით გათვალისწინებული სტატუსის ტენდერისათვის მინიჭება დაუშვებელია იმ შემთხვევაში, თუ ტენდერში არც ერთმა მიმწოდებელმა არ მიიღო მონაწილეობა და ტენდერს დადგენილი წესით არ მინიჭებია ამ პუნქტის ,,კ“-,,ო“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული ყველა სტატუსი ამავე პუნქტში მოცემული თანმიმდევრობით“. შესაბამისად, ტენდერისათვის აღნიშნული სტატუსის მინიჭება (რასაც ადასტურებს საქართველოს კონტროლის პალატის 2012 წლის 4 იანვრის სატენდერო კომისიის №4 სხდომის ოქმი) ვერ მოხდებოდა, თუ არ იქნებოდა წარმოდგენილი ყველა მოთხოვნილი დოკუმენტი, კანონმდებლობით ან კომისიის მიერ მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში განსაზღვრულ ვადებში.

მოსარჩელის განმარტებით, დისკვალიფიკაცია განხორციელდა იმ საფუძვლით, რომ არ იყო წარდგენილი შესრულების გარანტია. აღნიშნულ საკითხს არეგულირებს 2011 წლის 7 აპრილის სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის №9 ბრძანების მე-2 პუნქტის ,,ვ“ ქვეპუნქტი, რომლის შესაბამისად: ,,მიმწოდებელი ან/და პრეტენდენტი ექვემდებარება დისკვალიფიკაციას თუ ის არის ამ წესის მე-15 მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული გამარჯვებული პრეტენდენტი და უარს აცხადებს ხელშეკრულების დადებაზე ან არ წარმოადგენს ხელშეკრულების შესრულების უზრუნველყოფის გარანტიას“. ამავე ბრძანების მე-15 მუხლის 1-ლი პუნქტის შესაბამისად: ,,პრეტენდენტის მიერ საკვალიფიკაციო მონაცემების დამადასტურებელი დოკუმენტების სრულყოფილად წარმოდგენის შემდეგ გამარჯვებულ პრეტენდენტსა და შემსყიდველ ორგანიზაციას შორის იდება ხელშეკრულება, ამ საკვალიფიკაციო მონაცემების წარდგენიდან არა უგვიანეს ხუთი სამუშაო დღისა. აღნიშნული ვადის გაგრძელება შესაძლებელია არა უმეტეს ხუთი სამუშაო დღით, მხოლოდ სატენდერო კომისიის დასაბუთებული ოქმის საფუძველზე, რომელშიც მითითებული იქნება ობიექტური მიზეზები, რომელთა გამოც ვერ მოხერხდა ხელშეკრულების დადება დადგენილ ვადაში“. ინსტრუქციის 21-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, ,,ხელშეკრულების შესრულების გარანტია ან დაზღვევა, შესაბამისი მოთხოვნის არსებობისას, შესაძლებელია წარედგინოს შემსყიდველ ორგანიზაციას გამარტივებული შესყიდვის შემთხვევაში ხელშეკრულების დადების შემდგომ, ხოლო ტენდერის საშუალებით შესყიდვის შემთხვევაში - ხელშეკრულების დადებამდე.“ ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელის განმარტებით, 1. ხელშეკრულება უნდა დადებულიყო სტატუსის ,,მიმდინარეობს ხელშეკრულების მომზადება“ მინიჭებიდან არა უგვიანეს 5 სამუშაო დღის ვადაში; 2. გარანტია წარდგენილი უნდა ყოფილიყო ხელშეკრულების ხელმოწერის შემდეგ.

მოსარჩელის მტკიცებით, 2012 წლის 4 იანვარი იყო ოთხშაბათი, შესაბამისად, კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტით ხელშეკრულებაზე ხელმოწერისათვის დადგენილი ვადის ბოლო ვადა იყო 2012 წლის 11 იანვარი, მოთხოვნილი გარანტია კი, კონტროლის პალატას ჩაბარდა 2012 წლის 10 იანვარს. შესაბამისად, 2012 წლის 9 იანვრის აქტი (ელექტრონული სისტემის ქრონოლოგიის გრაფაში უარყოფითი შედეგის თარიღად მითითებულია 2012 წლის 10 იანვარი) ეწინააღმდეგება მოქმედ კანონმდებლობას. ქმედება, რომლის საფუძველზეც განხორციელდა სს ,,...“ 2012 წლის 2 მარტს შავ სიაში შეყვანა, არის უკანონო, როგორც მისი საფუძველი, 2012 წლის 9 იანვრის აქტი დისკვალიფიკაციის შესახებ (იხ.ს.ფ. 1-12; 58-68 ტ.1).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 10 აპრილის დროებითი განჩინებით სს ,,...“ შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა და კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს დაევალა სს ,,...“ დავის განხილვის პერიოდით ,,შესყიდვებში მონაწილე არაკეთილსინდისიერ პირთა რეესტრიდან (შავი სია) ამოღება (იხ. ს.ფ. 74-77; ტ.1).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 20 აპრილის განჩინებით სს ,,...“ შუამდგომლობა საქართველოს კონტროლის პალატის სატენდერო კომისიის 2012 წლის 9 იანვრის №5 სხდომის ოქმის მოქმედების შეჩერების შესახებ არ დაკმაყოფილდა (იხ. ს.ფ. 78-82; ტ.1).

მოპასუხე - საქართველოს კონტროლის პალატამ შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ სასარჩელო მოთხოვნა საქართველოს კონტროლის პალატის სატენდერო კომისიის 2012 წლის 9 იანვრის სხდომის №5 ოქმის ბათილად ცნობის ნაწილში დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული, ვინაიდან, გასულია ინდივიდუალური ადმინისტრაციული-სამართლებრივი აქტის გასაჩივრების კანონმდებლობით დადგენილი 1- თვიანი ვადა. მოსარჩელეს საქართველოს კონტროლის პალატის სატენდერო კომისიის 2012 წლის 9 იანვრის სხდომის №5 ოქმის შესახებ, სახელმწიფო შესყიდვების ერთიანი ელექტრონული სისტემის საშუალებით ეცნობა 2012 წლის 9 იანვარს, ხოლო სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს საჩივრით მიმართა 2012 წლის 27 მარტს.

რაც შეეხება გასაჩივრებული ოქმის სამართლებრივ საფუძვლებს, საქართველოს კონტროლის პალატას ამ ნაწილშიც მიაჩნია, რომ არ არსებობს მისი დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძვლები, ვინაიდან მისი მიღებისას არ დარღვეულა კანონმდებლობის არც ერთი ნორმა. მოსარჩელის მოსაზრება, რომ მის მიერ საბანკო გარანტიის წარდგენის ვადა არ დარღვეულა და მისი დისკვალიფიკაცია იყო უსამართლო, არამართებული, ვინაიდან, სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2011 წლის 7 აპრილის №9 ბრძანების მე-15 მუხლის 1-ლი პუნქტის შესაბამისად: ,,პრეტენდენტის მიერ საკვალიფიკაციო მონაცემების დამადასტურებელი დოკუმენტების სრულყოფილად წარმოდგენიდან არა უგვიანეს ხუთი სამუშაო დღისა, ხოლო იმ შემთხვევაში, როდესაც სატენდერო დოკუმენტაცია არ შეიცავდა პრეტენდენტის მიერ საკვალიფიკაციო მონაცემების წარმოდგენის მოთხოვნას - შემსყიდველი ორგანიზაციის მიერ სატენდერო წინადადების სატენდერო განცხადებასთან და სატენდერო დოკუმენტაციასთან შესაბამისობის დადგენიდან არა უგვიანეს ხუთი სამუშაო დღისა, გამარჯვებულ პრეტენდენტსა და შემსყიდველ ორგანიზაციას შორის იდება ხელშეკრულება. აღნიშნული ვადის გაგრძელება შესაძლებელია არა უმეტეს ხუთი სამუშაო დღით, მხოლოდ სატენდერო კომისიის დასაბუთებული ოქმის საფუძველზე, რომელშიც მითითებული იქნება ობიექტური მიზეზები, რომელთა გამოც ვერ მოხერხდა ხელშეკრულების დადება დადგენილ ვადაში“, აღნიშნული მუხლის მოთხოვნების დაცვით საქართველოს კონტროლის პალატამ, როგორც შემსყიდველმა ორგანიზაციამ, ტენდერში გამარჯვებულ პრეტენდენტს განუსაზღვრა არა უგვიანეს ერთი სამუშაო დღე ხელშეკრულების გაფორმებისა და საბანკო გარანტიის წარმოსადგენად. სადავოა ის, რომ სს ,,...“ საბანკო გარანტია წარმოადგინა 2012 წლის 10 იანვარს, ნაცვლად 4 იანვრის წერილით მიცემული ერთი სამუშაო დღის ვადისა. სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2011 წლის 7 აპრილის №9 ბრძანებით დამტკიცებული ,,გამარტივებული შესყიდვის გამარტივებული ელექტრონული ტენდერისა და ელექტრონული ტენდერის ჩატარების წესის“ მე-13 მუხლის მე-2 პუნქტის ,,ვ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, მიმწოდებელი ან/და პრეტენდენტი ექვემდებარება დისკვალიფიკაციას, თუ ის არის გამარჯვებული პრეტენდენტი და არ წარმოადგენს ხელშეკრულების შესრულების უზრუნველყოფის გარანტიას. ამდენად, გამარჯვებული პრეტენდენტის საბანკო გარანტიის წარმოუდგენლობა კონტროლის პალატის მიერ დადგენილ ვადაში, მიიჩნევა საბანკო გარანტიის წარმოუდგენლობად, რის გამოც მოსარჩელეს კანონმდებლობის შესაბამისად სწორად მიეცა დისკვალიფიკაცია. ზემოაღნიშნული ბრძანების 24-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუ მომწოდებლის ან/და პრეტენდენტის დისკვალიფიკაციის შესახებ გადაწყვეტილება მიღებულია აღნიშნული წესის 13.2 მუხლის ,,ვ“ და ,,ზ“ ქვეპუქტებში მოყვანილი მიზეზების გამო ან/და იმ შემთხვევაში, თუ მიმწოდებელმა ვერ უზრუნველყო ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულის შესრულება, შემსყიდველი ორგანიზაცია ვალდებულია, სააგენტოს დაუყოვნებლივ წერილობით შეატყობინოს ეს გადაწყვეტილება და დამდგარი გარემოებები, შესაბამისი მიზეზების მითითებით“ ამავე მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად, ,,სააგენტო წერილობითი შეტყობინების მიღებისთანავე ახდენს ამ შეტყობინებაში აღნიშნული პირის დარეგისტრირებას შავ სიაში“ (იხ. ს.ფ. 119-129; ტ.1).

მოპასუხე - სსიპ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს შესაგებელი:

ფაქტობრივი: საქართველოს კონტროლის პალატის სატენდერო კომისიის 2012 წლის 4 იანვრის №4 ოქმის შესაბამისად, სს ,,...“ გაეგზავნა 2012 წლის 4 იანვრის 5/06 შეტყობინება(თანდართული დანართი №1), რომლითაც ეთხოვა არა უგვიანეს 1 სამუშაო დღის ვადაში ხელშეკრულების გასაფორმებლად გამოცხადება და ხელშეკრულების უზრუნველყოფის გარანტიის წარმოდგენა. ამ შეტყობინებით პრეტენდენტს განესაზღვრა ხელშეკრულების შესრულების უზრუნველყოფის გარანტიის წარდგენის ვადა. მოსარჩელის მითითებით, საბანკო გარანტია კონტროლის პალატას ჩაბარდა 2012 წლის 10 იანვარს, რომელიც მოპასუხის მითითებით, სცილდება იმ ვადას, რაც შემსყიდველმა ორგანიზაციამ განუსაზღვრა ამისათვის. ზემოაღნიშნული ხელშეკრულებით განისაზღვრა 1 დღე, შესაბამისად, 10 იანვარს მოთხოვნილი დოკუმენტის წარმოდგენა განხორციელდა დაგვიანებით და ვადის დარღვევით.

სამართლებრივი: მოპასუხის მოსაზრებით, მოსარჩელის მიერ არასწორად არის გაგებული ტენდერის მსვლელობა და შესაბამისი პროცედურები. კერძოდ, სტატუსი ,,მიმდინარეობს ხელშეკრულების მომზადება“ ტენდერს ენიჭება, როცა კანონმდებლობით გათვალისწინებული თანმიმდევრობის დაცვით პრეტენდენტი წარმოადგენს საკვალიფიკაციო მონაცემების დამადასტურებელ დოკუმენტებს და ამ დოკუმენტებს შემსყიდველი მიიჩნევს სატენდერო დოკუმენტაციის შესაბამის დოკუმენტებად. სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2011 წლის 7 აპრილის №9 ბრძანებით დამტკიცებული ,,გამარტივებული შესყიდვების, გამარტივებული ელექტრონული ტენდერისა და ელექტრონული ტენდერის ჩატარების წესის“ მე-2 მუხლის 1-ლი პუნქტის თანახმად, საკვალიფიკაციო მონაცემების დამადასტურებელ დოკუმენტებს წარმოადგენს მხოლოდ ,,ადმინისტრაციული ორგანოებიდან წარმოსადგენი დოკუმენტები“ და მათში არ იგულისხმება ხელშეკრულების შესრულების უზრუნველყოფის გარანტია. აღნიშნულიდან გამომდინარე, შემსყიდველი ორგანიზაცია უფლებამოსილი იყო ტენდერისათვის მიენიჭებინა სტატუსი ,,მიმდინარეობს ხელშეკრულების მომზადება“ სატენდერო კომისიის 2012 წლის 4 იანვრის №4 ოქმის სახელმწიფო შესყიდვების ერთიან ელექტრონულ სისტემაში ატვირთვისასთვის - 2012 წლის 4 იანვარს. მოსარჩელეს ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე მიაჩნია, რომ ხელშეკრულების უზრუნველყოფის გარანტია წარდგენილი უნდა ყოფილიყო ხელშეკრულების ხელმოწერის შემდეგ.

მოპასუხის მითითებით, მოსარჩელე ასევე უთითებს ბრძანების მე-15 მუხლზე, რომლის შესაბამისად ხელშეკრულება იდება საკვალიფიკაციო მონაცემების დამადასტურებელი დოკუმენტების წარდგენიდან არა უგვიანეს 5 სამუშაო დღისა და ამის საფუძველზე მიიჩნევს, რომ 2012 წლის 10 იანვარს სადავო გარანტია დაგვიანებით არ ყოფილა წარდგენილი, სსიპ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტო არ იზიარებს, მოსარჩელის ამგვარ განმარტებას და აღნიშნავს, რომ ნორმა იძლევა საშუალებას ხელშეკრულება დადოს 5 სამუშაო დღის ვადაში და კრძალავს ამ ვადის მხოლოდ გაზრდას და არა შემცირებას. მოსარჩელეს კი 2012 წლის 4 იანვარს გაგზავნილი აქვს ხელშეკრულება, რომლითაც შემსყიდველი ორგანიზაცია სთხოვს ხელშეკრულების გაფორმებას და ხელშეკრულების შესრულების გარანტიის წარდგენას 1 სამუშაო დღის ვადაში. აღნიშნული ვადა არანაირად არ მოიცავს 2012 წლის 10 იანვარს და არ იძლევა იმის ინტერპრეტაციის საშუალებას, რომ გარანტია შესაძლებელია წარდგენილ იყო 5 სამუშაო დღის ვადაში. შესაბამისად, მოპასუხე სსიპ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს მიაჩნია, რომ მოსარჩელე კანონმდებლობის სრული დაცვით იქნა შეყვანილი შავ სიაში (იხ. ს.ფ. 134-141; ტ.1).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 21 სექტემბრის განჩინებით საქართველოს კონტროლის პალატის უფლებამონაცვლედ მიჩნეულ იქნა სახელმწიფო აუდიტის სამსახური (იხ. ს.ფ. 235-236; ტ.1).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 20 დეკემბრის განჩინებით სს ,,...“ სასარჩელო მოთხოვნაზე დისკვალიფიკაციისა და სს ,,...“ შავ სიაში რეგისტრაციის შესახებ საქართველოს კონტროლის პალატის სატენდერო კომისიის 2012 წლის 9 იანვრის №5 სხდომის ოქმის ბათილად ცნობის თაობაზე, შეწყდა საქმის წარმოება დაუშვებლობის მოტივით (იხ. ს.ფ. 268-273; ტ.1).

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება/სარეზოლუციო/:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 16 მაისის გადაწყვეტილებით სს ,,...“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა (იხ. ს.ფ. 347-357; ტ.1).

სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტები:

საქართველოს კონტროლის პალატის მიერ 2011 წლის 23 დეკემბერს გამოცხადდა ტენდერი (CPV ...) სადაზღვევო მომსახურების გამარტივებული ელექტრონული შესყიდვების შესახებ.

საქართველოს კონტროლის პალატის სატენდერო კომისიის 2012 წლის 4 იანვრის №4 სხდომის ოქმის თანახმად, საქართველოს კონტროლის პალატის თანამშრომელთა ჯანმრთელობის დაზღვევის მომსახურების შესყიდვის, გამარტივებულ ელექტრონულ ტენდერში გამარჯვებულად გამოვლინდა სს ,,...’’. ასევე დადგინდა არა უგვიანეს 1 სამუშაო დღის ვადაში სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულების გაფორმება, ხოლო მოსარჩელეს დაევალა ხელშეკრულების საერთო ღირებულების 2%-ის ოდენობით ხელშეკრულების უზრუნველყოფის საბანკო გარანტიის წარდგენა.

საქართველოს კონტროლის პალატის სატენდერო კომისიის თავმჯდომარის 2012 წლის 4 იანვრის №5/06 წერილით სს ,,...’’ ეთხოვა არა უგვიანეს 1 სამუშაო დღის ვადაში გამოცხადებულიყო სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულების გასაფორმებლად და წარმოედგინა ხელშეკრულების უზრუნველყოფის საბანკო გარანტია.

საქართველოს კონტროლის პალატის სატენდერო კომისიის 2012 წლის 9 იანვრის №5 სხდომის ოქმის თანხმად, საქართველოს კონტროლის პალატის მიერ, გამოცხადებული საქართველოს კონტროლის პალატის თანამშრომელთა ჯანმრთელობის დაზღვევის მომსახურების შესყიდვის, გამარტივებულ ელექტრონულ ტენდერში სს ,,...’’ დისკვალიფიცირებული იქნა.

ამასთან, აღნიშნული ტენდერი გამოცხადდა უარყოფითი შედეგით დასრულებულად და მიენიჭა სტატუსი ,,დასრულებულია უარყოფითი შედეგით’’.

საქართველოს კონტროლის პალატის სატენდერო კომისიის თავმჯდომარემ 2012 წლის 9 იანვარს №12/06 წერილით მიმართა კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს და მიუთითა, რომ საქართველოს კონტროლის პალატის თანამშრომელთა ჯანმრთელობის დაზღვევის (CPV ...) მომსახურების შესყიდვის გამარტივებულ ელექტრონულ ტენდერში, (განცხადების №SPA ...) სს ,,...’’ საქართველოს კონტროლის პალატის სატენდერო კომისიის 2012 წლის 09 იანვრის №5 ოქმის საფუძველზე დისკვალიფიცირებულ იქნა.

,,...’’ საბანკო გარანტია საქართველოს კონტროლის პალატაში წარადგინა 2012 წლის 10 იანვარს.

კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2012 წლის 2 მარტის №75 განკარგულებით სს ,,...” საქართველოს კონტროლის პალატის 2012 წლის 09 იანვრის №12/06 წერილის საფუძველზე 2012 წლის 02 მარტს დარეგისტრირდა შავ სიაში ხელშეკრულების შესრულების უზრუნველყოფის გარანტიის წარუდგენლობის გამო.

სს ,,...” 2012 წლის 27 მარტს საჩივრით მიმართა კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს და მოითხოვა სს ,,...” შავი სიიდან ამოღება.

სასამართლოს მიერ სადავოდ მიჩნეული ფაქტები:

გასაჩივრებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების კანონიერება.

სასამართლოს დასკვნები - საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სს ,,...” სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

სამართლებრივი შეფასება /კვალიფიკაცია/:

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2011 წლის 7 აპრილის №9 ბრძანებით დამტკიცდა ,,გამარტივებული შესყიდვის, გამარტივებული ელექტრონული ტენდერისა და ელექტრონული ტენდერის ჩატარების წესი, რომლის 24-ე მუხლით განისაზღვრა შავი სიის წარმოების წესი და პირობები. მითითებული მუხლის (სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი რედაქცია) პირველი პუნქტის შესაბამისად, იმ შემთხვევაში, თუ მიმწოდებლის ან/და პრეტენდენტის დისკვალიფიკაციის შესახებ გადაწყვეტილება მიღებულია ამ წესის მე-13 მუხლის მე-2 პუნქტის „ვ“ და „ზ“ ქვეპუნქტებში მოყვანილი მიზეზების გამო ან/და იმ შემთხვევაში, თუ მიმწოდებელმა ვერ უზრუნველყო ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების სრულად შესრულება, შემსყიდველი ორგანიზაცია ვალდებულია, სააგენტოს დაუყოვნებლივ წერილობით შეატყობინოს ეს გადაწყვეტილება და დამდგარი გარემოებები, შესაბამისი მიზეზების მითითებით. ამავე მუხლის მე-2 პუნქტი განსაზღვრავს, რომ ამ მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული წერილობითი შეტყობინება უნდა შეიცავდეს შემდეგ ინფორმაციას და დანართებს: ა) შესყიდვის განხორციელების საშუალების დასახელება; ბ) გამარტივებული შესყიდვის განხორციელების შემთხვევაში – შესყიდვის განხორციელების დაწყების და დასრულების დრო, ტენდერის განხორციელების შემთხვევაში – სატენდერო განცხადების ნომერი; გ) შესყიდვის ობიექტის დასახელება; დ) იმ პირის რეკვიზიტები, რომელიც დისკვალიფიცირებულია ამ წესის მე-13 მუხლის მე-2 პუნქტის „ვ“ და „ზ“ ქვეპუნქტებში მოყვანილი მიზეზების გამო ან/და რომელმაც ვერ უზრუნველყო ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების სრულად შესრულება; ე) ამ წესის მე-13 მუხლის მე-2 პუნქტის „ვ“ და „ზ“ ქვეპუნქტების შესაბამისად პირის დისკვალიფიკაციის ან/და ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების სრულად შეუსრულებლობის დამადასტურებელი დოკუმენტების ასლი. ხოლო მე-3 პუნქტის საფუძველზე განისაზღვრა, რომ სააგენტო წერილობითი შეტყობინების მიღებისთანავე ახდენს ამ შეტყობინებაში აღნიშნული პირის დარეგისტრირებას შავ სიაში.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააგენტოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში აქვს უფლებამოსილება მიიღოს გადაწყვეტილება პირის შავ სიაში რეგისტრაციის თაობაზე, თუ შემსყიდველი ორგანიზაციის მიერ მიწოდებული ინფორმაცია და დოკუმენტები აკმაყოფილებდა მითითებული ნორმის მე-2 პუნქტით განსაზღვრულ მოთხოვნებს, რასაც საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, კონკრეტულ შემთხვევაში ჰქონდა ადგილი.

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია და არც მხარეებს გაუხდიათ სადავოდ, რომ მოსარჩელის დისკვალიფიკაციის შესახებ გადაწყვეტილება საქართველოს კონტროლის პალატის სატენდერო კომისიამ მიიღო 2011 წლის 7 აპრილის სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის №9 ბრძანებით დამტკიცებული ,,გამარტივებული შესყიდვის, გამარტივებული ელექტრონული ტენდერისა და ელექტრონული ტენდერის ჩატარების წესის’’ მე-13 მუხლის მე-2 პუნქტის ,,ვ’’ ქვეპუნქტში მოყვანილი მიზეზების გამო, ანუ გამარჯვებულმა პრეტენდენტმა არ წარადგინა ხელშეკრულების შესრულების უზრუნველყოფის გარანტია. ასევე დადგენილია, რომ სატენდერო კომისიის აღნიშნული გადაწყვეტილება მოსარჩელეს კანონით დადგენილი წესით სადავოდ არ გაუხდია, იგი ძალაშია და კანონის მოთხოვნათა დაცვით ბათილად, არარად ან ძალადაკარგულად არ ყოფილა ცნობილი. ამდენად, სასამართლო მოკლებული იყო შესაძლებლობას შეეფასებინა მოსარჩელის დისკვალიფიკაციის კანონიერების საკითხი.

სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება, რომ მოპასუხე კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს ადმინისტრაციული წარმოების ჩატარების გზით უნდა გამოეკვლია მოსარჩელის დისკვალიფიკაციის კანონიერების საკითხი და მხოლოდ ამის შემდეგ უნდა მიეღო გადაწყვეტილება მისი შავ სიაში რეგისტრაციის შესახებ. საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებით, პირის შავ სიაში რეგისტრაციამდე საქმის გარემოებათა სრულყოფილი გამოკვლევა სააგენტოს ვალდებულებას წარმოადგენდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი შეტყობინება შეეხებოდა მიმწოდებლის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების სრულად შეუსრულებლობის ფაქტს, რადგან დისკვალიფიკაციის შესახებ გადაწყვეტილების კანონთან შესაბამისობის დადგენის განსხვავებული სამართლებრივი რეჟიმია განსაზღვრული და ხორციელდება მხოლოდ პრეტენდენტის საჩივრის საფუძველზე, შესაბამისი ადმინისტრაციული ორგანოს ან სასამართლოსთვის მიმართვის გზით. კანონქვემდებარე აქტში 2012 წლის აგვისტოში შესული ცვლილებების საფუძველზე, სააგენტოს მიენიჭა უფლებამოსილება კონკრეტულ შემთხვევებში გამოიკვლიოს საქმის გარემოებები და მიიღოს პირის შავ სიაში რეგისტრაციის გადაწყვეტილება, ისიც დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში, რაც აღნიშნულის თანახმად, სს ,,...” შავ სიაში რეგისტრაციის დროს მოქმედი რედაქციით არ იყო განსაზღვრული.

საქალაქო სასამართლომ ასევე უსაფუძვლოდ მიიჩნია მოსარჩელის მოსაზრება, რომ სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2011 წლის 7 აპრილის №9 ბრძანებით დამტკიცებული ,,გამარტივებული შესყიდვების, გამარტივებული ელექტრონული ტენდერისა და ელექტრონული ტენდერის ჩატარების წესის 24-ე მუხლის პირველ პუნქტში მითითებული მე-13 მუხლის მე-2 პუნქტის „ვ“ და „ზ“ ქვეპუნქტები, გაგებულ უნდა იქნეს, როგორც კუმულაციური პირობა და ერთობლიობაში უნდა იქნეს განხილული და განმარტა, რომ მართალია, ზემოაღნიშნული წესის 24-ე მუხლის პირველი პუნქტით განისაზღვრა შემსყიდველი ორგანიზაციის ვალდებულება სააგენტოს დაუყოვნებლივ შეატყობინოს გადაწყვეტილება, რომელიც მიღებულია მიმწოდებლის ან/და პრეტენდენტის დისკვალიფიკაციის შესახებ ამ წესის მე-13 მუხლის მე-2 პუნქტის ,,ვ’’ და ,,ზ’’ ქვეპუნქტებში მოყვანილი მიზეზების გამო, თუმცა სახეზე არ არის კუმულაციური პირობა, ვინაიდან პრაქტიკაში შეუძლებელია ორივე პუნქტის ერთობლიობაში მოქმედება. ამ წესის მე-13 მუხლის მე-2 პუნქტის ,,ვ” ქვეპუნქტით დისკვალიფიკაციის საფუძველია გამარჯვებული პრეტენდენტის უფლება, უარი განაცხადოს ხელშეკრულების დადებაზე ან იმ შემთხვევაში, თუ არ წარადგენს ხელშეკრულების შესრულების უზრუნველყოფის გარანტიას, ხოლო ,,ზ” ქვეპუნქტით დისკვალიფიკაციის საფუძველს წარმოადგენს ხელშეკრულების დადების უფლების მოპოვება არაკეთილსინდისიერი ქმედებით. ის გარემოება, რომ კანონმდებლის მიზანს არ წარმოადგენდა შავ სიაში პირის რეგისტრაცია მხოლოდ კუმულაციურად, ორივე პუნქტით გათვალისწინებული პირობის ერთდროულად არსებობისას, დასტურდება იმ გარემოებითაც, რომ შავი სია წარმოადგენს შესყიდვებში მონაწილე არაკეთილსინდისიერ პირთა რეესტრს, შესაბამისად, წარმოუდგენელია ხელშეკრულების დადების უფლების მოპოვების მიზნით არაკეთილსინდისიერი ქმედების ჩამდენი პირი არ მოხვდეს ამ სიაში, მხოლოდ იმის გამო, რომ მისი დისკვალიფიკაცია ასევე არ მომხდარა წესის მე-13 მუხლის მე-2 პუნქტის ,,ვ’’ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული მიზეზების გამო. ამდენად, ნათელია კანონმდებლის ნება მასზედ, რომ მითითებული მუხლის ,,ვ’’ ან ,,ზ’’ ქვეპუნქტებში მოყვანილი მიზეზით პირის დისკვალიფიკაცია, საკმარისი გარემოებაა შავ სიაში პირის რეგისტრაციისათვის.

რაც შეეხება მოსარჩელის მოთხოვნას მოპასუხეს დაევალოს მისი შავი სიიდან ამოღება, ვინაიდან გასულია კანონით დადგენილი ერთწლიანი ვადა, სასამართლომ ვერ გაიზიარა, რადგან კანონმდებლის მიზანს წარმოადგენს 1 წლის განმავლობაში შავ სიაში მყოფმა პირმა მონაწილეობა არ მიიღოს სახელმწიფო შესყიდვებში და არ დადოს სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ ხელშეკრულება. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის შუამდგომლობის საფუძველზე, დროებითი განჩინების მიღებით, დავის განხილვის პერიოდით, სს ,,...’’ ამოღებულ იქნა დროებით შავი სიიდან, ხოლო სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის პირობებში, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლისთანავე, დროებითი განჩინება დაკარგავს ძალას და მოსარჩელის მიმართ გაგრძელდება დროებითი განჩინების მიღებამდე არსებული სამართლებრივი რეჟიმი (იხ. ს.ფ. 347-357; ტ.1).

აპელანტი: სს ,,...”;

მოწინააღმდეგე მხარეები: სსიპ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტო;

მესამე პირი: სახელმწიფო აუდიტის სამსახური.

აპელაციის საგანი და მოცულობა /ფარგლები/:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 16 მაისის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება (იხ. ს.ფ. 85-94; ტ.1).

აპელაციის მოტივები:

ფაქტობრივი: აპელანტის მიერ ფაქტობრივ გარემოებებზე მითითებული არ არის.

სამართლებრივი: აპელანტის განმარტებით, შესყიდვების სააგენტომ ისე გამოსცა სადავო ადმინისტრაციულ სამართლებრივი აქტი, რომ არ ჩაუტარებია ადმინისტრაციული წარმოება და არ გამოუკვლევია არც ერთი საქმისთვის მნიშვნელოვანი გარემოება, კერძოდ: კონტროლის პალატის სატენდერო დოკუმენტაციაში, რომელიც ეხებოდა სახელმწიფო შესყიდვას, მითითებულია საკვალიფიკაციო მოთხოვნები, კერძოდ, 2.6.1 მუხლის თანახმად: „ტენდერში გამოყენებული იქნება“ ხელშეკრულების უზრუნველყოფის საბანკო გარანტია, ხელშეკრულების საერთო ღირებულების 2%-ის ოდენობით, დანართი 3-ის შესაბამისად. საყურადღებოა, რომ საკვალიფიკაციო მონაცემებში მითითებული არ არის საბანკო გარანტიის წარმოდგენის ვადების შესახებ, რაც შეეხება დანართ 3-ს, იგი წარმოადგენდა საბანკო გარანტიის ფორმას და მასში მითითებული უნდა იყოს ხელშეკრულება, რომლის უზრუნველყოფაც უნდა მოხდეს გარანტიით ანუ ჯერ უნდა დაიდოს ხელშეკრულება და შემდეგ მის უზრუნველსაყოფად გაიცეს გარანტია.

2012 წლის 4 იანვრის სატენდერო კომისიის N4 სხდომის ოქმის მე-4 ნაწილის შესაბამისად სადაზღვევო კომპანიას დაევალა საბანკო გარანტიის წარმოდგენა. არც აღნიშნულ ოქმში იქნა მითითებული საბანკო გარანტიის წარმოდგენის ვადა.

საქართველოს კონტროლის პალატის 2012 წლის 4 იანვრის სატენდერო კომისიის N4 სხდომის ოქმის მე-3 ნაწილის თანახმად: „2011 წლის 7 აპრილის სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის N9 ბრძანებით დამტკიცებული „გამარტივებული შესყიდვის, გამარტივებული ელექტრონული ტენდერის და ელექტრონული ტენდერის ჩატარების წესის“ მე-15 მუხლის შესაბამისად, არა უგვიანეს 1 სამუშაო დღის ვადაში გაფორმდეს სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულება.

ამავე მუხლის ,,პ’’ ქვეპუნქტის თანახმად, ,,მიმდინარეობს ხელშეკრულების მომზადება - სტატუსი, რომელიც ტენდერს ენიჭება შემსყიდველი ორგანიზაციის უფლებამოსილი წარმომადგენლის მიერ, მას შემდეგ, რაც სატენდერო კომისიის შესაბამისი სხდომის ოქმი, რომლითაც დასტურდება ყველაზე დაბალი სატენდერო წინადადების ფასის მქონე პრეტენდენტის მიერ ამ წესის მოთხოვნათა დაცვით წარმოდგენილი საკვალიფიკაციო მონაცემების დამადასტურებელი დოკუმენტების შესაბამისობა სატენდერო განცხადებასა და სატენდერო დოკუმენტაციაში ასახულ მოთხოვნებთან და მიმწოდებლის მიერ ამ წესის მოთხოვნათა დაცვით წარმოდგენილი საკვალიფიკაციო მონაცემების დამადასტურებელი დოკუმენტები აიტვირთება სისტემაში. ამ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული სტატუსის ტენდერისათვის მინიჭება დაუშვებელია იმ შემთხვევაში, თუ ტენდერში არც ერთმა მიმწოდებელმა არ მიიღო მონაწილეობა და ტენდერს დადგენილი წესით არ მინიჭებია ამ პუნქტის ,,კ’’-,,ო’’ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული ყველა სტატუსი ამავე პუნქტში მოცემული თანმიმდევრობით’’, შესაბამისად, აღნიშნული სტატუსის მინიჭება ტენდერისათვის ვერ მოხდებოდა თუ არ იქნებოდა წარმოდგენილი ყველა მოთხოვნილი დოკუმენტი, კანონმდებლობით ან კომისიის მიერ მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში განსაზღვრულ ვადებში.

აპელანტის განმარტებით, დისკვალიფიკაცია განხორციელდა იმ საფუძვლით, რომ წარდგენილი არ იყო შესრულების გარანტია. აღნიშნული საკითხი რეგულირდება 2011 წლის 7 აპრილის სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის N9 ბრძანების მე-13 მუხლის მე-2 პუნქტის ,,ვ’’ ქვეპუნქტით, რომლის თანახმადაც: ,,მიმწოდებელი ან/და პრეტენდენტი ექვემდებარება დისკვალიფიკაციას თუ ის არის ამ წესის მე-15 მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული გამარჯვებული პრეტენდენტი და არ წარმოადგენს ხელშეკრულების შესრულების უზრუნველყოფის გარანტიას; მე-15 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად: ,,პრეტენდენტის მიერ საკვალიფიკაციო მონაცემების დამადასტურებელი დოკუმენტების სრულყოფილად წარმოდგენის შემდეგ გამარჯვებულ პრეტენდენტსა და შემსყიდველ ორგანიზაციას შორის იდება ხელშეკრულება, ამ საკვალიფიკაციო მონაცემების წარდგენიდან არა უგვიანეს ხუთი სამუშაო დღისა. აღნიშნული ვადის გაგრძელება შესაძლებელია არა უმეტეს ხუთი დღით, მხოლოდ სატენდერო კომისიის დასაბუთებული ოქმის საფუძველზე, რომელშიც მითითებული იქნება ობიექტური მიზეზები, რომელთა გამოც ვერ მოხერხდა ხელშეკრულების დადება დადგენილ ვადაში.“

მითითებული წესის 21-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად: „ხელშეკრულების შესრულების გარანტია ან დაზღვევა, შესაბამისი მოთხოვნის არსებობისას, შესაძლებელია წარედგინოს შემსყიდველ ორგანიზაციას გამარტივებული შესყიდვის შემთხვევაში ხელშეკრულების დადების შემდგომ, ხოლო ტენდერის საშუალებით შესყიდვის შემთხვევაში - ხელშეკრულების დადებამდე. შესაბამისად, ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ხელშეკრულება უნდა დადებულიყო სტატუსის - „მიმდინარეობს ხელშეკრულების მომზადება“ მინიჭებიდან არა უგვიანეს 5 სამუშაო დღის ვადაში. გარანტია წარმოდგენილი უნდა ყოფილიყო ხელშეკრულების ხელმოწერის შემდეგ. 2012 წლის 4 იანვარი იყო ოთხშაბათი, შესაბამისად, კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტით ხელშეკრულებაზე ხელმოწერისთვის დადგენილი ვადის ზედა ზღვარი გადიოდა 2012 წლის 11 იანვარს. მოთხოვნილი გარანტია კი კონტროლის პალატას ჩაბარდა 2012 წლის 10 იანვარს. შესაბამისად, აპელანტის მოსაზრებით 2012 წლის 9 იანვრის #5 სხდომის ოქმი (ელექტრონული სისტემის ქრონოლოგიის გრაფაში უარყოფითი შედეგის თარიღად მითითებულია 2012 წლის 10 იანვარი) ეწინააღმდეგებოდა მოქმედ კანონმდებლობას.

აპელანტის მითითებით, გამარტივებული შესყიდვის, გამარტივებული ელექტრონული ტენდერისა და ელექტრონული ტენდერის ჩატარების წესის დამტკიცების შესახებ სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2011 წლის 7 აპრილის N9 ბრძანების 24-ე მუხლის თანახმად: „იმ შემთხვევაში, თუ პრეტენდენტის/მიმწოდებლის დისკვალიფიკაციის შესახებ გადაწყვეტილება მიღებულია ამ წესის მე-13 მუხლის მე-2 პუნქტის „ვ“ და „ზ“ ქვეპუნქტებში მოყვანილი მიზეზების გამო ან მიმწოდებლის მიერ ხელშეკრულების დადების მიზნით არაკეთილსინდისიერი ქმედების ჩადენის შესახებ ცნობილი გახდა ხელშეკრულების დადების შემდეგ, ანდა მიმწოდებელმა ვერ შეასრულა/არასრულად შეასრულა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები, შემსყიდველი ორგანიზაცია ვალდებულია, სააგენტოს დაუყოვნებლივ წერილობით შეატყობინოს აღნიშნული გარემოებებისა და მიღებული გადაწყვეტილების შესახებ, შესაბამისი მიზეზების მითითებით.“

აპელანტი აღნიშნავს, რომ დასახელებული ნორმით დადგენილი პირობა, კერძოდ, მე-13 მუხლის მე-2 პუნქტის „ვ“ და „ზ“ ქვეპუნქტების კუმულაციურად არსებობა სახეზე არ ყოფილა, რაც კიდევ ერთი საფუძველი იყო გასაჩივრებული აქტების გასაუქმებლად (იხ. ს.ფ. 365-376; ტ.1).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების /სარეზოლუციო/:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 4 ოქტომბრის განჩინებით სს ,,...“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 16 მაისის გადაწყვეტილება (იხ. ს.ფ. 48-49; ტ.2).

აპელაციის მოტივების არ გაზიარების თაობაზე სააპელაცო სასამართლოს მსჯელობა:

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელაციის მოტივები, პალატამ მიიჩნია, რომ მასში მითითებული გარემოებები არ ქმნიან საპროცესო კოდექსის 393-ე და 394-ე მუხლებით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმების პროცესუალურ-სამართლებრივ საფუძვლებს.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნების გაზიარების თაობაზე სასამართლოს მსჯელობა:

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ ფაქტზე, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 20 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული განჩინებით, სს ,,...’’ სარჩელის მოთხოვნაზე _ ბათილად იქნეს ცნობილი საქართველოს კონტროლის პალატის სატენდერო კომისიის 2012 წლის 09 იანვრის №5 სხდომის ოქმი, სარჩელის დაუშვებლობის საფუძვლით, შეწყდა საქმის წარმოება. ზემოთ მითითებული 2012 წლის 9 იანვრის N5 სხდომის ოქმის თანახმად, საქართველოს კონტროლის პალატის მიერ გამოცხადებულ საქართველოს კონტროლის პალატის თანამშრომელთა ჯანმრთელობის დაზღვევის მომსახურების შესყიდვის, გამარტივებული ელექტრონული ტენდერიდან დისკვალიფიცირებული იქნა სს ,,...’’ და აღნიშნული ტენდერი გამოცხადდა უარყოფითი შედეგით დასრულებულად.

მოცემული დავის საგანს წარმოადგენს სსიპ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს 2012 წლის 02 მარტის №75 განკარგულება, რომლის საფუძველზეც „...’’, საქართველოს კონტროლის პალატის მომართვის შესაბამისად, დარეგისტრირდა შავ სიაში და სსიპ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს 2012 წლის 29 მარტის №2/3-1040 წერილი, რომლითაც სს ,,...”, 2012 წლის 27 მარტის საჩივარზე განემარტა, რომ 2012 წლის 09 იანვრის №12/06 წერილი და სააგენტოს მიერ სახელმწიფო შესყიდვების ერთიან ელექტრონულ სისტემაში მოძიებული ინფორმაცია სრულად აკმაყოფილებდა პირის შავ სიაში რეგისტრაციისათვის კანონმდებლობით დადგენილ მოთხოვნებს.

სააპელაციო სასამართლო იზიარებს, საქალაქო სასამართლოს სამართლებრივ შეფასებას, რომ განსახილველ შემთხვევაში საქართველოს კონტროლის პალატის მიერ გაგზავნილი წერილობითი შეტყობინება აკმაყოფილებდა 2011 წლის 7 აპრილის სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის №9 ბრძანებით დამტკიცებული ,,გამარტივებული შესყიდვის, გამარტივებული ელექტრონული ტენდერისა და ელექტრონული ტენდერის ჩატარების წესის“ 24-ე მუხლის მე-2 პუნქტით დადგენილ მოთხოვნებს და ამ ვითარებაში, სააგენტო ვალდებული იყო, შეტყობინების მიღებისთანავე მოეხდინა მასში აღნიშნული პირის შავ სიაში რეგისტრაცია.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის არგუმენტაცია, რომ შემსყიდველ ორგანიზაციას წერილობითი შეტყობინების გაგზავნის, ხოლო სააგენტოს წერილობითი შეტყობინების საფუძველზე პირის შავ სიაში დარეგისტრირების ვალდებულება წარმოიშობა, მხოლოდ დებულების მე-13 მუხლის მე-2 პუნქტის „ვ“ და „ზ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული გარემოებების კუმულაციურად არსებობის შემთხვევაში და მიუთითა, რომ საქალაქო სასამართლოს მიერ, ნორმის განმარტებისას, გათვალისწინებულ იქნა კანონმდებლის ნება და მიზანი, კონკრეტული ნორმა განიმარტა ობიექტურობისა და ერთიანობის პრინციპების დაცვით და სრულად გაიზიარა ,,გამარტივებული შესყიდვის, გამარტივებული ელექტრონული ტენდერისა და ელექტრონული ტენდერის ჩატარების წესის“ 24-ე მუხლის განმარტება აღნიშნულთან დაკავშირებით.

სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, განსახილველ შემთხვევაში, ხელშეკრულების შესრულების საბანკო გარანტიის წარუდგენლობის გამო, ელექტრონული ტენდერიდან „...“ დისკვალიფიკაციის პირობებში, სახეზე იყო საქართველოს კონტროლის პალატის მიერ წერილობითი შეტყობინების გაგზავნისა და შავ სიაში პირის რეგისტრაციისათვის კანონქვემდებარე აქტით განსაზღვრული წინაპირობების არსებობა.

რაც შეეხება აპელანტის მითითებას პირის შავ სიაში რეგისტრაციამდე საქმის გარემოებათა სრულყოფილი გამოკვლევის შესახებ სააგენტოს ვალდებულებაზე, „გამარტივებული შესყიდვის, გამარტივებული ელექტრონული ტენდერისა და ელექტრონული ტენდერის ჩატარების შესახებ“ წესის (სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის დროს მოქმედი) შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, აღნიშნულის აუცილებლობა წარმოიშობოდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი შეტყობინება შეეხებოდა მიმწოდებლის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების სრულად შეუსრულებლობის ფაქტს. სააპელაციო სასამართლო, აპელანტის ყურადღებას მიაქცევს ასევე იმ გარემოებაზე, რომ კანონქვემდებარე აქტში 2012 წლის აგვისტოში შესული ცვლილებების საფუძველზე მიენიჭა კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს უფლებამოსილება, კონკრეტულ შემთხვევებში გამოიკვლიოს საქმის გარემოებები და მიიღოს პირის შავ სიაში რეგისტრაციის გადაწყვეტილება, ისიც დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში, რაც სს ,,...” შავ სიაში რეგისტრაციის დროს მოქმედი რედაქციით არ იყო განსაზღვრული.

ხოლო, მოსარჩელის მოთხოვნა - დაევალოს მოპასუხეს მისი შავი სიიდან ამოღება, სააპელაციო სასამართლომ ამ ნაწილშიც სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს შეფასება, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის შუამდგომლობის საფუძველზე, დროებითი განჩინების მიღებით, დავის განხილვის პერიოდით, სს ,,...’’ ამოღებულ იქნა დროებით შავი სიიდან, ხოლო სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის პირობებში, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლისთანავე, დროებითი განჩინება დაკარგავს ძალას და მოსარჩელის მიმართ გაგრძელდება დროებითი განჩინების მიღებამდე არსებული სამართლებრივი რეჟიმი.

კასატორი: სს ,,...’’;

მოწინააღმდეგე მხარეები: სსიპ სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტო;

მესამე პირი: სახელმწიფო აუდიტის სამსახური.

კასაციის საგანი და მოცულობა /ფარგლები/:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 4 ოქტომბრის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასაციის მოტივები:

პროცესუალური: მითითებული არ აქვს.

მატერიალური: კასატორის განმარტებით, სსიპ შესყიდვების სააგენტომ ისე გამოსცა სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომ არ ჩაუტარებია ადმინისტრაციული წარმოება და არ გამოუკვლევია არც ერთი საქმისათვის მნიშვნელოვანი გარემოება, კერძოდ: კონტროლის პალატის სატენდერო დოკუმენტაციაში, რომელიც ეხებოდა სახელმწიფო შესყიდვას, მითითებულია საკვალიფიკაციო მოთხოვნები, კერძოდ, 2.6.1 მუხლის თანახმად: „ტენდერში გამოყენებული იქნება“ ხელშეკრულების უზრუნველყოფის საბანკო გარანტია, ხელშეკრულების საერთო ღირებულების 2%-ის ოდენობით, დანართი 3-ის შესაბამისად. მნიშვნელოვანია, რომ საკვალიფიკაციო მონაცემებში მითითებული არ არის საბანკო გარანტიის წარმოდგენის ვადების შესახებ, რაც შეეხება დანართ 3-ს, იგი წარმოადგენს საბანკო გარანტიის ფორმას და მასში მითითებული უნდა იყოს ხელშეკრულება, რომლის უზრუნველყოფაც უნდა მოხდეს გარანტიით ანუ ჯერ უნდა დაიდოს ხელშეკრულება და შემდეგ მის უზრუნველსაყოფად გაიცეს გარანტია.

2012 წლის 4 იანვრის სატენდერო კომისიის N4 სხდომის ოქმის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, სადაზღვევო კომპანიას დაევალა საბანკო გარანტიის წარმოდგენდა. არც აღნიშნულ ოქმში იქნა მითითებული საბანკო გარანტიის წარმოდგენის ვადა.

„2011 წლის 7 აპრილის სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის N9 ბრძანებით დამტკიცებული „გამარტივებული შესყიდვის, გამარტივებული ელექტრონული ტენდერის და ელექტრონული ტენდერის ჩატარების წესის“ მე-15 მუხლის შესაბამისად, არა უგვიანეს 1 სამუშაო დღის ვადაში უნდა გაფორმდეს სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულება.

ამავე მუხლის ,,პ’’ ქვეპუნქტის თანახმად, ,,მიმდინარეობს ხელშეკრულების მომზადება“ - სტატუსი, რომელიც ტენდერს ენიჭება შემსყიდველი ორგანიზაციის უფლებამოსილი წარმომადგენლის მიერ, მას შემდეგ, რაც სატენდერო კომისიის შესაბამისი სხდომის ოქმი, რომლითაც დასტურდება ყველაზე დაბალი სატენდერო წინადადების ფასის მქონე პრეტენდენტის მიერ ამ წესის მოთხოვნათა დაცვით წარმოდგენილი საკვალიფიკაციო მონაცემების დამადასტურებელი დოკუმენტების შესაბამისობა სატენდერო განცხადებასა და სატენდერო დოკუმენტაციაში ასახულ მოთხოვნებთან და მიმწოდებლის მიერ ამ წესის მოთხოვნათა დაცვით წარმოდგენილი საკვალიფიკაციო მონაცემების დამადასტურებელი დოკუმენტები აიტვირთება სისტემაში. ამ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული სტატუსის ტენდერისათვის მინიჭება დაუშვებელია იმ შემთხვევაში, თუ ტენდერში არც ერთმა მიმწოდებელმა არ მიიღო მონაწილეობა და ტენდერს დადგენილი წესით არ მინიჭებია ამ პუნქტის ,,კ’’-,,ო’’ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული ყველა სტატუსი ამავე პუნქტში მოცემული თანმიმდევრობით’’, შესაბამისად, აღნიშნული სტატუსის მინიჭება ტენდერისათვის ვერ მოხდებოდა, თუ არ იქნებოდა წარმოდგენილი ყველა მოთხოვნილი დოკუმენტი, კანონმდებლობით ან კომისიის მიერ მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში განსაზღვრულ ვადებში.

კასატორის განმარტებით, დისკვალიფიკაცია განხორციელდა იმ საფუძვლით, რომ წარდგენილი არ იყო შესრულების გარანტია. აღნიშნული საკითხი რეგულირდება 2011 წლის 7 აპრილის სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის N9 ბრძანების მე-13 მუხლის მე-2 პუნქტის ,,ვ’’ ქვეპუნქტით, რომლის თანახმადაც: ,,მიმწოდებელი ან/და პრეტენდენტი ექვემდებარება დისკვალიფიკაციას თუ ის არის ამ წესის მე-15 მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული გამარჯვებული პრეტენდენტი და არ წარმოადგენს ხელშეკრულების შესრულების უზრუნველყოფის გარანტიას; მე-15 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად: ,,პრეტენდენტის მიერ საკვალიფიკაციო მონაცემების დამადასტურებელი დოკუმენტების სრულყოფილად წარმოდგენის შემდეგ გამარჯვებულ პრეტენდენტსა და შემსყიდველ ორგანიზაციას შორის იდება ხელშეკრულება, ამ საკვალიფიკაციო მონაცემების წარდგენიდან არა უგვიანეს ხუთი სამუშაო დღისა. აღნიშნული ვადის გაგრძელება შესაძლებელია არა უმეტეს ხუთი დღით, მხოლოდ სატენდერო კომისიის დასაბუთებული ოქმის საფუძველზე, რომელშიც მითითებული იქნება ობიექტური მიზეზები, რომელთა გამოც ვერ მოხერხდა ხელშეკრულების დადება დადგენილ ვადაში.“

მითითებული წესის 21-ე მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად: „ხელშეკრულების შესრულების გარანტია ან დაზღვევა, შესაბამისი მოთხოვნის არსებობისას შესაძლებელია, წარედგინოს შემსყიდველ ორგანიზაციას გამარტივებული შესყიდვის შემთხვევაში ხელშეკრულების დადების შემდგომ, ხოლო ტენდერის საშუალებით შესყიდვის შემთხვევაში - ხელშეკრულების დადებამდე.“ შესაბამისად, ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ხელშეკრულება უნდა დადებულიყო სტატუსის - „მიმდინარეობს ხელშეკრულების მომზადება“ მინიჭებიდან არა უგვიანეს 5 სამუშაო დღის ვადაში. გარანტია წარმოდგენილი უნდა ყოფილიყო ხელშეკრულების ხელმოწერის შემდეგ. 2012 წლის 4 იანვარი იყო ოთხშაბათი, შესაბამისად, კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტით ხელშეკრულებაზე ხელმოწერისთვის დადგენილი ვადის ზედა ზღვარი გადიოდა 2012 წლის 11 იანვარს. მოთხოვნილი გარანტია კი კონტროლის პალატას ჩაბარდა 2012 წლის 10 იანვარს. შესაბამისად, კასატორის მტკიცებით, 2012 წლის 9 იანვრის #5 სხდომის ოქმი (ელექტრონული სისტემის ქრონოლოგიის გრაფაში უარყოფითი შედეგის თარიღად მითითებულია 2012 წლის 10 იანვარი) ეწინააღმდეგებოდა მოქმედ კანონმდებლობას.

კასატორის მითითებით, ,,გამარტივებული შესყიდვის, გამარტივებული ელექტრონული ტენდერისა და ელექტრონული ტენდერის ჩატარების წესის დამტკიცების შესახებ“ სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2011 წლის 7 აპრილის N9 ბრძანების 24-ე მუხლის თანახმად: „იმ შემთხვევაში, თუ პრეტენდენტის/მიმწოდებლის დისკვალიფიკაციის შესახებ გადაწყვეტილება მიღებულია ამ წესის მე-13 მუხლის მე-2 პუნქტის „ვ“ და „ზ“ ქვეპუნქტებში მოყვანილი მიზეზების გამო ან მიმწოდებლის მიერ ხელშეკრულების დადების მიზნით არაკეთილსინდისიერი ქმედების ჩადენის შესახებ ცნობილი გახდა ხელშეკრულების დადების შემდეგ, ან/და მიმწოდებელმა ვერ შეასრულა/არასრულად შეასრულა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები, შემსყიდველი ორგანიზაცია ვალდებულია, სააგენტოს დაუყოვნებლივ წერილობით შეატყობინოს აღნიშნული გარემოებებისა და მიღებული გადაწყვეტილების შესახებ, შესაბამისი მიზეზების მითითებით.“ საყურადღებოა, რომ აღნიშნული ნორმით დადგენილი პირობა, კერძოდ, მე-13 მუხლის მე-2 პუნქტის „ვ“ და „ზ“ ქვეპუნქტების კუმულაციურად არსებობა არ ყოფილა, რაც გასაჩივრებული აქტების გაუქმების კიდევ ერთი საფუძველია.

კასატორის განმარტებით, საქმის განხილვის დროს მოხდა შავ სიაში პირთა რეგისტრაციის წესის ლიბერალიზაცია, კერძოდ, ცვლილება შევიდა სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2011 წლის 7 აპრილის №9 ბრძანებაში, რომლის 22¹-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად: ,,სააგენტო წერილობითი შეტყობინების მიღების შემდეგ გონივრულ ვადაში იხილავს ასეთ შეტყობინებაში აღნიშნული პირის შავ სიაში დარეგისტრირების საკითხს. სააგენტო პირის შავ სიაში დარეგისტრირებისას ითვალისწინებს ბაზარზე კონკურენციის დაცვისა და თანაზომიერების პრინციპებს, სააგენტო უფლებამოსილია, შემსყიდველ ორგანიზაციას მოსთხოვოს წერილობით შეტყობინებაში არსებული ინფორმაციის დაზუსტება, ასევე მიიღოს სხვა დამატებითი ინფორმაცია, რაც აუცილებელია პირის შავ სიაში დარეგისტრირების საკითხზე გადაწყვეტილების მიღებისას. საჭიროების შემთხვევაში, პირის შავ სიაში დარეგისტრირების საკითხზე გადაწყვეტილების მიღების პროცესში სააგენტო ასევე უფლებამოსილია, სააგენტოში მოიწვიოს დაინტერესებული მხარეები“.

კასატორის განმარტებით, ვინაიდან, ზემოაღნიშნული ცვლილება ნორმატიულ აქტში შევიდა საქმის განხილვის დროს, სასამართლოს უნდა გაევრცელებინა აღნიშნული შეღავათი სს ,,...“ და ამ ცვლილების გათვალისწინებით ემსჯელა და გადაეწყვიტა სადავო საკითხი (იხ. ს.ფ. 75-84; ტ.1).

საკასაციო სასამართლოში წარმოდგენილი მოსაზრებით, სს ,,...“ მოითხოვა საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობა და აღნიშნა, რომ მნიშვნელოვანია საკასაციო სასამართლოს მიერ შეფასდეს პოზიცია, რომელიც ეხება ,,გამარტივებული შესყიდვის, გამარტივებული ელექტრონული ტენდერისა და ელექტრონული ტენდერის ჩატარების წესის დამტკიცების შესახებ“ სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2011 წლის 7 აპრილის №9 ბრძანების 24-ე მუხლს, რომლის შესაბამისად: ,,იმ შემთხვევაში, თუ პრეტენდენტის ან/და მიმწოდებლის დისკვალიფიკაციის შესახებ გადაწყვეტილება მიღებულია ამ წესის მე-13 მუხლის მე-2 პუნქტის ,,ვ“ და ,,ზ“ ქვეპუნქტებში მოყვანილი მიზეზების გამო ან/და მიმწოდებლის მიერ ხელშეკრულების დადების მიზნით არაკეთილსინდისიერი ქმედების ჩადენის შესახებ ცნობილი გახდა ხელშეკრულების დადების შემდეგ ანდა მიმწოდებელმა ვერ შეასრულა/არასრულად შეასრულა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები, შემსყიდველი ორგანიზაცია ვალდებულია, სააგენტოს დაუყოვნებლივ წერილობით შეატყობინოს აღნიშნული გარემოებებისა და მიღებული გადაწყვეტილების შესახებ, შესაბამისი მიზეზების მითითებით.“ მოსაზრების ავტორის განმარტებით, ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა ჩათვალეს, რომ აღნიშნულ მუხლში ,,ვ“ და ,,ზ“ ქვეპუნქტების კავშირი არის ორთოგრაფიული შეცდომა და არ არსებობს ორივე ქვეპუნქტის კუმულაციურად ამოქმედების საფუძველი, რაც არასწორია.

ამასთან, მოსაზრების ავტორის განმარტებით, ცვლილება შევიდა სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2011 წლის 7 აპრილის №9 ბრძანებაში, რომლის 22¹-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ,,სააგენტო წერილობითი შეტყობინების მიღების შემდეგ გონივრულ ვადაში იხილავს ასეთ შეტყობინებაში აღნიშნული პირის შავ სიაში დარეგისტრირების საკითხს. სააგენტო პირის შავ სიაში დარეგისტრირებისას ითვალისწინებს ბაზარზე კონკურენციის დაცვასა და თანაზომიერების პრინციპებს, სააგენტო უფლებამოსილია, შემსყიდველ ორგანიზაციას მოსთხოვს წერილობით შეტყობინებაში არსებული ინფორმაციის დაზუსტება, ასევე მიიღოს სხვა დამატებითი ინფორმაცია, რაც აუცილებელია პირის შავ სიაში დარეგისტრირების საკითხზე გადაწყვეტილების მიღებისას. საჭიროების შემთხვევაში, პირის შავ სიაში დარეგისტრირების საკითხზე გადაწყვეტილების მიღების პროცესში სააგენტო ასევე უფლებამოსილია, სააგენტოში მოიწვიოს დაინტერესებული მხარეები“. აღნიშნული ცვლილებით დადგინდა აქტის გამოცემის ახალი წესი და ახალი ცვლილების შინაარსით პირდაპირ არის დადგენილი, რომ უნდა მომხდარიყო ახალი რეგულაციის გამოყენება სასამართლოს მიერ და სააგენტოსათვის აქტის გამოცემის დავალება.

მოსაზრების ავტორის განმარტებით, ასევე არასწორია ქვედა ინსტანციების სასამართლოების მოსაზრება, იმასთან დაკავშირებით, რომ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს 2012 წლის 2 მარტის №75 განკარგულება და 2012 წლის 29 მარტის №2/3-1040 გადაწყვეტილება არ წარმოადგენენ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტებს და მის გამომცემ ორგანოს არ ჰქონდა ვალდებულება, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით დადგენილი წესით ერკვია არსებითი გარემოებები, ეწინააღმდეგება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკას, რომელიც განმარტავს: ა)ადმინისტრაციულ სამართლებრივი აქტის რაობას და ნიშნებს; ასევე ბ) არსებითი გარემოებების კვლევის აუცილებლობას.

მოსაზრების ავტორის მტკიცებით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დაირღვა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 244-ე მუხლი, მოცემულ სადავო შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლო გასცდა მისთვის კანონით დადგენილ უფლებამოსილებას, არ გამოიყენა რა ნორმატიული აქტი იმ შინაარსით რა შინაარსითაც იგი იყო მიღებული და განსაზღვრა, რომ ,,გამარტივებული შესყიდვის, გამარტივებული ელექტრონული ტენდერისა და ელექტრონული ტენდერის ჩატარების წესის დამტკიცების შესახებ“ სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2011 წლის 7 აპრილის №9 ბრძანების 24-ე მუხლში კუმულაციური პირობა არ არსებობს, როცა ნორმაში ორ ქვეპუნქტს შორის პირდაპირ არის მითითებული და კავშირი, რაც თავის მხრივ, წარმოადგენს ორივე პირობის არსებობის სავალდებულოობას (იხ. ს.ფ. 107-109; ტ.2).

საკასაციო სასამართლოში წარმოდგენილი წერილობითი მოსაზრებით სსიპ კონკურენციის და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტომ მოითხოვა საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა და განმარტა, რომ ,,გამარტივებული შესყიდვის, გამარტივებული ელექტრონული ტენდერისა და ელექტრონული ტენდერის ჩატარების წესის“ სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2011 წლის 7 აპრილის N9 ბრძანების (სადავო აქტის გამოცემის მომენტისათვის მოქმედი რედაქციით) 24-ე მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად: ,,სააგენტო წერილობითი შეტყობინების მიღებისთანავე ახდენს ამ შეტყობინებაში აღნიშნული პირის დარეგისტრირებას შავ სიაში“, ამავე მუხლის მე-2 პუნქტში მოცემულია იმ მონაცემების ჩამონათვალი, რომელსაც აუცილებლად უნდა შეიცავდეს შეტყობინება, რომელსაც აგზავნის შემსყიდველი ორგანიზაცია. კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს ვალდებულებას და ვადასაც კი იმისათვის, რომ კონკურენციისა და სახელმწიფო შეყიდვების სააგენტომ განახორციელოს ის მოქმედებები, რომელზედაც მიუთითებს კასატორი. სს ,,...“ შავ სიაში დარეგისტრირების მიზეზი არის ხელშეკრულების შესრულების გარანტიის წარუდგენლობა და აღნიშნული ფაქტის დამადასტურებელი ყველა დოკუმენტი არის სისტემაში, ასევე საყურადღებოა, რომ კასატორი არ ხდის სადავოდ იმ ფაქტს, რომ 2012 წლის 9 იანვრამდე ე.ი. მის დისკვალიფიკაციამდე არ მოუხდენია გარანტიის წარდგენა, არამედ მხოლოდ შემდეგ. შესაბამისად, არ არსებობს გასაჩივრებული აქტების ბათილად ცნობის საფუძველი.

მოსაზრების ავტორის განმარტებით, არასწორია კასატორის მოსაზრება, რომ ხელშეკრულება უნდა დადებულიყო სტატუსის ,,მიმდინარეობს ხელშეკრულების მომზადება“ მინიჭებიდან არა უგვიანეს 5 სამუშაო დღის ვადაში და გარანტია წარდგენილი უნდა ყოფილიყო ხელშეკრულების ხელმოწერის შემდეგ, ვინაიდან, ,,გამარტივებული შესყიდვის, გამარტივებული ელექტრონული ტენდერისა და ელექტრონული ტენდერის ჩატარების წესის“ სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2011 წლის 7 აპრილის N9 ბრძანების მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, საკვალიფიკაციო მონაცემების დამადასტურებელ დოკუმენტებს წარმოადგენს მხოლოდ ,,ადმინისტრაციული ორგანოებიდან წარმოსადგენი დოკუმენტები“ და მათში არავითარ შემთხვევაში არ იგულისხმება ხელშეკრულების შესრულების უზრუნველყოფის გარანტია. აქედან გამომდინარე, შემსყიდველი ორგანიზაცია უფლებამოსილი იყო ტენდერისათვის მიენიჭებინა სტატუსი - ,,მიმდინარეობს ხელშეკრულების მომზადება“. კასატორი ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე მიიჩნევს, რომ ხელშეკრულების უზრუნველყოფის გარანტია წარდგენილი უნდა ყოფილიყო ხელშეკრულების ხელმოწერის შემდეგ, ზემოაღნიშნული წესის 21-ე მუხლის მე-4 პუნქტის შესაბამისად (რომელსაც კასატორიც იშველიებს, თუმცა გაუგებარია რითი აბათილებს ამ ნორმის მოთხოვნას), ,,ხელშეკრულების შესრულების გარანტია ან დაზღვევა, მათი მოთხოვნისას, გამარტივებული შესყიდვის შემთხვევაში შესაძლებელია წარედგინოს შემსყიდველ ორგანიზაციას ხელშეკრულების დადების შემდგომ, ხოლო ტენდერის საშუალებით შესყიდვის შემთხვევაში წარდგენილ უნდა იქნეს ხელშეკრულების დადებამდე“, რამდენადაც ხელშეკრულება უნდა გაფორმებულიყო ელექტრონული ტენდერის ჩატარების შედეგად და ხელშეკრულების გარანტია შემსყიდველ ორგანიზაციას წარედგინება ხელშეკრულების დადებამდე. ასევე არასწორია კასატორის მითითება ზემოაღნიშნული წესის მე-15 მუხლზე, რომლის შესაბამისად, ხელშეკრულება იდება საკვალიფიკაციო მონაცემების დამადასტურებელი დოკუმენტების წარდგენიდან არა უგვიანეს 5 სამუშაო დღისა და ამის საფუძველზე მიიჩნევს, რომ 2012 წლის 10 იანვრის სადავო გარანტია დაგვიანებით არ ყოფილა წარდგენილი. მოწინააღმდეგე მხარე არ იზიარებს, კასატორის მოსაზრებას, რომ ნორმა იძლევა საშუალებას ხელშეკრულება დაიდოს 5 სამუშაო დღის ვადაში და კრძალავს ამ ვადის მხოლოდ გაზრდას და არა შემცირებას (გამონაკლისი გარემოებების გარდა, რასაც ადგილი არ აქვს ამ შემთხვევაში). ამავე ნორმის ფარგლებში, შემსყიდველ ორგანიზაციას გაგზავნილი აქვს პრეტენდენტისთვის 2012 წლის 4 იანვრის №5/06 შეტყობინება, რომლითაც სთხოვს ხელშეკრულების გაფორმებას და ხელშეკრულების შესრულების გარანტიის წარდგენას 1 სამუშაო დღის ვადაში. აღნიშნული ვადა არანაირად არ მოიცავს 2012 წლის 10 იანვარს და არ იძლევა იმის ინტერპრეტაციის საშუალებას, რომ გარანტია შესაძლებელია, წარმოდგენილიყო 5 სამუშაო დღის ვადაში ან ხელშეკრულების დადების შემდეგ. აღსანიშნავია, რომ გარანტია, რომელიც დაგვიანებით იქნა წარდგენილი კასატორის მიერ შემსყიდველ ორგანიზაციაში, გაცემულია 2012 წლის 3 იანვარს, რაც ხაზს უსვამს კასატორი კომპანიის განზრახვას, რომ არ იყო ორიენტირებული გარანტიის ხელშეკრულების დადების შემდეგ წარდგენაზე.

რაც შეეხება საკანონმდებლო ცვლილებას, რომელმაც შეცვალა შავ სიაში პირის რეგისტრაციის პროცესი, აღნიშნული ცვლილებები განხორციელდა კასატორის შავ სიაში რეგისტრაციის შემდეგ, აქედან გამომდინარე, გაურკვეველია აქტის ბათილობის საფუძვლად როგორ შეიძლება იქნეს გათვალისწინებული აქტის გამოცემის შემდეგ ამოქმედებული ნორმა, რამეთუ აღნიშნული ნორმა არ გამოიყენებოდა კასატორის შავ სიაში რეგისტრაციის თაობაზე აქტის მიღებისას (იხ. ს.ფ. 113-119; ტ.2).

საკასაციო სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის პროცესუალური წანამძღვრები:

საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმე დასაშვებია ადმინისტრაციულ საპროცესო კოდექსის 34.3 მუხლის ,,ა” ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლის თაობაზე და იგი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად, როგორც აბსოლუტური კასაცია (იხ. ს.ფ. 54-57; ტ.2).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობის, გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებულობა-კანონიერების შემოწმების, მხარეთა ახსნა-განმარტებებისა და საქმის სასამართლო განხილვის შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ სს ,,...“ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს; გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 4 ოქტომბრის განჩინება და საკასაციო სასამართლოს მიერ მიღებული ახალი გადაწყვეტილებით სს ,,...“ სარჩელი დაკმაყოფილდეს, ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი სსიპ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს 2012 წლის 2 მარტის №75 განკარგულება; 2012 წლის 29 მარტის №2/3-1040 წერილი და სსიპ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს დაევალოს სს ,,...“ შავი სიიდან ამოღება; წინამდებარე გადაწყვეტილების მიღებით ასევე ძალადაკარგულია თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 20 აპრილის დროებითი განჩინება პრევენციული დაცვის გამოყენების თაობაზე;

კასაციის დაშვების წანამძღვრის განმარტება კონკრეტულ საქმეზე: განსახილველი საკასაციო საჩივრის მოტივი, სადავო სამართალურთიერთობაში გამოსაყენებელი ნორმების შინაარსის განმარტების თაობაზე საგულისხმო და განსაკუთრებულია, რამაც საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით შექმნა აბსოლუტური კასაციის წანამძღვრები, შესაბამისად, მოცემულ საქმეს მიანიჭა სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის მნიშვნელოვანი საქმის სტატუსი, კერძოდ, მოცემულ საქმეზე საკასაციო სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებები მნიშვნელოვანია რამდენიმე თვალსაზრისით:

1.სახელმწიფო შესყიდვების პროცედურაში თანასწორობისა და სამართლიანი კონკურენციის უზრუნველყოფა, როგორც კონსტიტუციური პრინციპის - თავისუფალი სამეწარმეო საქმიანობის ხელშეწყობისა და კონკურენციის განვითარების გარანტია;

2. სახელმწიფო შესყიდვების, როგორც საჯარო სამართლებრივი პროცედურების კანონიერების როლი და გავლენა საჯარო მმართველობის სამართლებრივ ჩარჩოში განხორციელების უზრუნველყოფაზე;

3. სახელმწიფო შესყიდვების კანონიერებაზე ზედამხედველობისა და შესყიდვების პროცედურების რეგულირების პოლიტიკის განმსაზღვრელი ორგანოს სსიპ სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს როლი და ფუნქციები;

4. სახელმწიფო შესყიდვებში მონაწილე არაკეთილსინდისიერ პირთა რეესტრის, როგორც მონაცემთა ბაზის არსი, მნიშვნელობა და მისი კანონიერების ფუნქცია შესყიდვებში მონაწილე ან ასეთით დაინტერესებულ პირთა სამართლებრივ მდგომარეობასა და საქმიან რეპუტაციაზე;

5. სსიპ სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტო, როგორც ადმინისტრაციული ორგანო და მისი გადაწყვეტილებების, როგორც ადმინისტრაციული აქტის კანონიერების განმსაზღვრელი გარემოებების დადგენა-შეფასება, ასევე, კანონით დადგენილ სამართლებრივი კონტროლის მექანიზმებისა და წესების სპეციფიკური ხასიათის ანალიზი.

განსახილველი დავა წარმოშობილია ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი ურთიერთობიდან, სახელმწიფო შესყიდვების პროცედურის ერთ-ერთი ინსტიტუტის - არაკეთილსინდისიერ პირთა რეესტრის გამოყენების კანონიერებასთან დაკავშირებით საწარმოსა და ადმინისტრაციულ ორგანოს შორის.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე საკასაციო სასამართლოს შეფასებები და სამართლებრივი დასკვნები ხელს შეუწყობს სახელმწიფო შესყიდვების არსის გააზრებას, პროცედურის კანონიერებისათვის განმსაზღვრელი ფაქტორების გამოკვეთას, შესყიდვების პროცედურების მონაწილე პირთა სამართლებრივი სტატუსის, მათი უფლება-მოვალეობების დაზუსტებას, მოცემულ პროცედურაში გადაწყვეტილებათა მიღების ფორმების დაკონკრეტებას, გაანალიზებასა და საჯარო მმართველობის კანონიერების სტანდარტთან შესაბამისობის დადგენას.

სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის დამკვიდრებისათვის არსებითია სსიპ სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს ფუნქციების განმსაზღვრელი კანონის ,,სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ დებულებათა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის პრინციპებსა და ნორმებთან შესაბამისობის ანალიზი, რაც ხელს შეუწყობს ეროვნულ სასამართლოებს სახელმწიფო შესყიდვების პროცედურის კანონიერების თაობაზე წამოჭრილი სასამართლო კონფლიქტების კანონიერ და სამართლიან განხილვა-გადაწყვეტაში. ამავდროულად, წინამდებარე გადაწყვეტილება სასარგებლო იქნება ყველა ადმინისტრაციული ორგანოს (როგორც სახელმწიფო შესყიდვების განმახორციელებელი) მოხელეთათვის, ამ პროცედურის კანონიერი პრაქტიკის დასამკვიდრებლად, ასევე უზენაესი სასამართლოს სახელმძღვანელო განმარტებები დაეხმარება ქვეყნის ბიზნეს - სექტორს სახელმწიფო შესყიდვების პროცედურაში მათი უფლება-მოვალეობების გასააზრებლად და შექმნის დამატებით სამართლებრივ გარანტიას თავისუფალი სამეწარმეო საქმიანობისა და კონკურენციის განვითარებისათვის.

საკასაციო სასამართლო სახელმწიფო შესყიდვებთან დაკავშირებით საჯაროსამართლებრივ დავებზე მოცულობითი პრაქტიკის შესწავლა-გაანალიზების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოცემული დავის კანონიერად გადაწყვეტისა და განმაზოგადებელი სასამართლო დასკვნის ჩამოსაყალიბებლად აუცილებელია სამართლებრივად შეფასდეს სახელმწიფო შესყიდვების მომწესრიგებელი ნორმების, პროცედურებისა და ინსტიტუტების გამოყენების კვალიფიციურობა, აგრეთვე სამართალურთიერთობისათვის დამახასიათებელი რიგი ტენდენციები, რაც უფლებათა დარღვევის მიზეზი ხდება.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სახელმწიფო შესყიდვები ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს საჯარო მმართველობით ფუნქციას წარმოადგენს, რომლის სამართლებრივი შედეგები აისახება როგორც მმართველობის კანონიერებაზე, სახელმწიფო სახსრების რაციონალურ განაწილებასა და ხარჯვაზე, სახელმწიფოს, როგორც კეთილსინდისიერი სახელშეკრულებო ურთიერთობის პარტნიორის იმიჯის ჩამოყალიბებაზე, ასევე, თავად სამეწარმეო სუბიექტებისთვის ჯანსაღი კონკურენციის პირობების შექმნის, თავისუფალი საბაზრო ეკონომიკის განვითარების, კანონიერი და სამართლიანი სამოქალაქო ბრუნვის უზრუნველყოფაზე.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ამ თვალსაზრისით, სახელმძღვანელოდ რეკომენდირებული სასამართლო შეფასებები და დასკვნები დღემდე სასამართლო აქტებში არ ასახულა, რის გამოც იგი ხელს შეუწყობს ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას, ასევე სასარგებლო იქნება საქართველოს ადმინისტრირების სისტემის მომავალი პრაქტიკისათვის და მეწარმეთა უფლებების განმტკიცებისათვის.

საქმის მასალებით დადგენილია :

საქართველოს კონტროლის პალატის მიერ 2011 წლის 23 დეკემბერს გამოცხადდა ტენდერი (CPV ...) სადაზღვევო მომსახურების გამარტივებული ელექტრონული შესყიდვების შესახებ.

საქართველოს კონტროლის პალატის სატენდერო კომისიის 2012 წლის 4 იანვრის №4 სხდომის ოქმის 1-ლი პუნქტის შესაბამისად, საქართველოს კონტროლის პალატის მიერ გამოცხადებულ საქართველოს კონტროლის პალატის თანამშრომელთა ჯანმრთელობის დაზღვევის (CPV ...) მომსახურების შესყიდვის, გამარტივებულ ელექტრონულ ტენდერში სს ,,...’’ მიერ წარმოდგენილი საკვალიფიკაციო მონაცემები აკმაყოფილებდა სატენდერო განცხადებით და სატენდერო დოკუმენტაციით განსაზღვრულ მოთხოვნებს და ამავე ოქმის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, საქართველოს კონტროლის პალატის თანამშრომელთა ჯანმრთელობის დაზღვევის მომსახურების შესყიდვის, გამარტივებულ ელექტრონულ ტენდერში გამარჯვებულად გამოვლინდა სს ,,...’’, მე-3 პუნქტის შესაბამისად, დადგინდა არა უგვიანეს 1 სამუშაო დღის ვადაში სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულების გაფორმება, მე-4 პუნქტის თანახმად, სს ,,...“ ასევე ეცნობა წარედგინა ხელშეკრულების უზრუნველყოფის საბანკო გარანტია, ხელშეკრულების საერთო ღირებულების 2%-ის ოდენობით (იხ. ს.ფ. 19-14; ტ.1).

საქართველოს კონტროლის პალატის სატენდერო კომისიის თავმჯდომარის 2012 წლის 4 იანვრის №5/06 წერილით სს ,,...’’ ეთხოვა არა უგვიანეს 1 სამუშაო დღის ვადაში გამოცხადებულიყო სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულების გასაფორმებლად და წარმოედგინა ხელშეკრულების უზრუნველყოფის საბანკო გარანტია (იხ. ს.ფ. 131; ტ.1).

საქართველოს კონტროლის პალატის სატენდერო კომისიის 2012 წლის 9 იანვრის №5 სხდომის ოქმის თანხმად, სს ,,...“ მიეცა ვადა - 1 სამუშაო დღე, ხელშეკრულების გასაფორმებლად და საბანკო გარანტიის წარმოსადგენად, რაც დადგენილ დროში სს ,,...“ არ წარადგინა და შესაბამისად ვერ გაფორმდა ხელშეკრულებაც, რის გამოც საქართველოს კონტროლის პალატის მიერ, გამოცხადებული საქართველოს კონტროლის პალატის თანამშრომელთა ჯანმრთელობის დაზღვევის მომსახურების შესყიდვის, გამარტივებულ ელექტრონულ ტენდერში სს ,,...’’ დისკვალიფიცირებული იქნა. ამასთან, აღნიშნული ტენდერი გამოცხადდა უარყოფითი შედეგით დასრულებულად და მიენიჭა სტატუსი ,,დასრულებულია უარყოფითი შედეგით“ (იხ.ს.ფ. 15-16).

საქართველოს კონტროლის პალატის სატენდერო კომისიის თავმჯდომარემ 2012 წლის 9 იანვარს №12/06 წერილით მიმართა კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს და მიუთითა, რომ საქართველოს კონტროლის პალატის თანამშრომელთა ჯანმრთელობის დაზღვევის (CPV ...) მომსახურების შესყიდვის გამარტივებულ ელექტრონულ ტენდერში, (განცხადების №SPA...) სს ,,...’’ საქართველოს კონტროლის პალატის სატენდერო კომისიის 2012 წლის 09 იანვრის №5 ოქმის საფუძველზე დისკვალიფიცირებულ იქნა (იხ; ს.ფ. 174; ტ.1).

სს ,,...’’ საბანკო გარანტია საქართველოს კონტროლის პალატაში წარადგინა 2012 წლის 10 იანვარს.

კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2012 წლის 2 მარტის №75 განკარგულებით სს ,,...” საქართველოს კონტროლის პალატის 2012 წლის 09 იანვრის №12/06 წერილის საფუძველზე 2012 წლის 02 მარტს დარეგისტრირდა შავ სიაში ხელშეკრულების შესრულების უზრუნველყოფის გარანტიის წარუდგენლობის გამო (იხ. ს.ფ. 170; ტ.1).

სს ,,...” 2012 წლის 27 მარტს საჩივრით მიმართა კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს და მოითხოვა სს ,,...” შავი სიიდან ამოღება (იხ. ს.ფ. 164-166; ტ.1).

ზემოაღნიშნულ საჩივართან დაკავშირებით სს ,,...” სსიპ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს 2012 წლის 29 მარტის №2/3-1040 წერილით, ეცნობა, რომ საქართველოს კონტროლის პალატის 2012 წლის 09 იანვრის №12/06 წერილი სს ,,...” შავ სიაში რეგისტრაციის თაობაზე და მასზე დართული და სააგენტოს მიერ სახელმწიფო შესყიდვების ერთიან ელექტრონულ სისტემაში მოძიებული ინფორმაცია სრულად აკმაყოფილებდა პირის შავ სიაში რეგისტრაციისათვის კანონმდებლობით დადგენილ მოთხოვნებს (იხ. ს.ფ. 163; ტ.1).

1.საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სახელმწიფო შესყიდვების, როგორც მმართველობითი ფუნქციის კანონიერი განხორციელება გარკვეული ასპექტით პასუხობს საქართველოს სახელმწიფოს კონსტიტუციურ ვალდებულებას, კერძოდ, საქართველოს კონსტიტუციის 30.2 მუხლის მიხედვით, სახელმწიფო ვალდებულია, ხელი შეუწყოს თავისუფალი მეწარმეობისა და კონკურენციის განვითარებას. აღნიშნული ვალდებულება მოიცავს, როგორც კერძო, ისე საჯარო სფეროში, როგორც ნორმატიულ (საკანონმდებლო), ნორმატიულ-ადმინისტრაციულ (კანონქვემდებარე და ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები, პროცედურები, ადმინისტრაციული ხელშეკრულებები), სამართლიან და თანასწორობაზე დაფუძნებულ მაღალი სტანდარტების დადგენას, ასევე, დადგენილი ნორმების პრაქტიკულ ვითარებაში სამართლიან და კანონშესაბამისი აღსრულების დამკვიდრებას.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზემოთ მითითებული კონსტიტუციური დათქმის შესრულება ემსახურება ასევე კონსტიტუციური რანგის პრინციპების - კანონიერებისა და თანასწორობის პრინციპების, ადამიანის ძირითადი უფლებებისა და თავისუფლებების (საქართველოს კონსტიტუციის II თავი), რომლებიც მათი შინაარსის გათვალისწინებით, ვრცელდება აგრეთვე იურიდიულ პირებზე (საქართველოს კონსტიტუციის 45-ე მუხლი), სრულფასოვან რეალიზაციას.

სახელმწიფოს კონსტიტუციური ვალდებულების ჯეროვანი შესრულება განსაკუთრებულ დატვირთვას ატარებს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ ურთიერთობებში, რამდენადაც სახელმწიფო მისი ადმინისტრაციული ორგანოების სახით სამართალურთიერთობის უშუალო მონაწილე, სამართლებრივი პროცესის შემოქმედი, შესაბამისად, მის კანონიერებაზე და პირის უფლებების დაცვაზე პასუხისმგებელი სუბიექტია.

სახელმწიფო შესყიდვების კანონიერება თავისი სამართლებრივი შედეგებით გავლენას ახდენს, როგორც მმართველობის საჯაროობის, მიუკერძოებლობისა და კანონიერების ხარისხზე, სახელმწიფო ფულადი სახსრების ხარჯვის რაციონალურ ხასიათზე, მის მიმართ ნდობისა და ავტორიტეტის ჩამოყალიბების ტემპებზე, საზოგადოების განწყობის ფორმირებაზე, ასევე, პრაქტიკაში დამკვიდრებული კლანური ეკონომიკის, გავლენიანი ჯგუფების ბიზნეს-ინტერესების, კორუფციული გარიგებების სქემების გატარების ნაცვლად ქვეყანაში ჯანსაღი ეკონომიკური პროცესების განვითარებაზე, კონკურენტული გარემოსა და კანონიერი სამეწარმეო ურთიერთობების ტენდენციის შექმნაზე.

საკასაციო სასამართლო 2005 წლის 20 აპრილის ,,სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ კანონის მე-2 მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ ნორმატიული აქტის მიზნის განსაზღვრისას კანონმდებელი კონსტიტუციური პრინციპის რეალიზაციის მისაღწევად უთითებს: სახელმწიფო შესყიდვების განხორციელებისას მონაწილეთა მიმართ სამართლიანი და არადისკრიმინაციული მიდგომისა და საჯაროობის უზრუნველყოფას / ,,გ’’ და ,,დ’’ პუნქტები)/, ხოლო, კანონით დადგენილი პროცედურა სწორედ ამ მიზნის მიღწევას ემსახურება, შესაბამისად, მათი ზედმიწევნით დაცვა და კანონშესაბამისი აღსრულება შემსყიდველი ადმინისტრაციული ორგანოების საჯარო ვალდებულებას წარმოადგენს.

ამდენად, აღნიშნული საჯარო სამართლებრივი პროცედურის კანონიერების მაღალი სტანდარტით განხორციელება, როგორც სამართლებრივი, ისე ეკონომიკური შედეგების გათვალისწინებით წარმოადგენს ქვეყნის ადმინისტრაციული ორგანოების უმნიშვნელოვანეს ამოცანას, ხოლო პროცედურის კანონიერებაზე სრულფასოვანი, კვალიფიციური და სამართლიანი სასამართლო კონტროლის განხორციელება - ეროვნული სასამართლოების კონსტიტუციური ფუნქციისა და მისიის ჯეროვან აღსრულებას.

2. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სახელმწიფო შესყიდვების კანონიერების როლი და გავლენა განმსაზღვრელია საჯარო მმართველობის სამართლებრივი იმიჯისათვის, რამდენადაც სახელმწიფოს ყველა ადმინისტრაციულ ორგანოს საჯარო ამოცანების შესასრულებლად მინიჭებული აქვს უფლებამოსილება განახორციელოს სახელმწიფო შესყიდვის პროცედურა ნებისმიერი საქონლის, მომსახურებისა და სამშენებლო სამუშაოს შესაძენად, რამდენადაც მმართველობითი საქმიანობის ეფექტიანი შესრულება სხვადასხვა მატერიალური სახის საჭიროებაზეა დამოკიდებული, ასე მაგ.: ქვეყნის თავდაცვისუნარიანობის ხარისხი განპირობებულია სამხედრო დანიშნულების ნაგებობების, იარაღისა და აღჭურვილობის, არმიის კვების პროდუქტების, მართლწესრიგის განმტკიცება - შესაბამისი სატრანსპორტო სპეცტექნიკისა და სპეცსაშუალებების, განათლების სისტემის ჯეროვანი ხარისხი - სკოლამდელი და საშუალო განათლების შესაფერისი ნაგებობების, საგანმანათლებლო ლიტერატურის, პროგრამების შეძენით და ა.შ.. სახელმწიფო შესყიდვები ხელისუფლების კონკრეტული დონის (სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის, თვითმმართველობის, სსიპ პირების) შესაბამისი საბიუჯეტო სახსრებით ხორციელდება, რომელიც საქართველოს მოსახლეობის შენატანებით ივსება საჯარო ინტერესების დასაკმაყოფილებლად. საბიუჯეტო სახსრების რაციონალური ხარჯვა კი ,,სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ კანონის ერთ-ერთ ძირითად მიზანს წარმოადგენს, რის უზრუნველსაყოფად კანონით მკაცრად რეგლამენტირებული წესები, პრინციპები და სტადიებია დადგენილი, რომლის განუხრელ შესრულებას მინიმუმამდე დაჰყავს პროცედურის და მისი შედეგების გაუმჭვირვალობა, ინტერესთა კონფლიქტის, კორუფციული სქემების დაშვების შესაძლებლობა.

ამავდროულად, მოცემულ პროცედურაში პრაქტიკულად რეალიზდება მმართველობითი სამართლის უმნიშვნელოვანესი, ფუნდამენტალური პრინციპები, როგორიცაა: კანონიერების, საჯაროობის, მიუკერძოებლობის, თანასწორობის, კანონიერი ნდობის უფლების, კერძო და საჯარო ინტერესების პროპორციულობის პრინციპები, ამდენად, მათი იგნორირება, უგულებელყოფა ან დარღვევა პირდაპირ ზემოქმედებს საჯარო მმართველობის ტიპის კლასიფიკაციისას. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სახელმწიფო შესყიდვები, როგორც მმართველობითი საქმიანობა ორ საფეხურიანი პროცესით ხორციელდება:

1. მიმწოდებლის შერჩევის/გამოვლენის მიზნით შესყიდვის პროცედურის ჩატარება;

2. შერჩეულ /გამარჯვებულ/ მიმწოდებელთან სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ ხელშეკრულების დადება.

ამდენად, აღნიშნული პროცედურა ითვალისწინებს ადმინისტრაციული ორგანოს საქმიანობის სამივე /ძირითადი/ სამართლებრივი ფორმის: ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის, ადმინისტრაციული რეალაქტის, ადმინისტრაციული ხელშეკრულებისა და აგრეთვე, კერძო სამართლებრივი ფორმის - სამოქალაქო ხელშეკრულების გამოყენებას. საქმიანობის ყველა აღნიშნული სამართლებრივი ფორმა კანონით მკაცრად დეტალიზებულ მოწესრიგებას არის დაქვემდებარებული, თანმიმდევრული ხასიათით გამოირჩევა და რომელიმე სტადიაზე უკანონობის დაშვება მთელი პროცედურისა და სამართლებრივი ფორმების კანონიერებაზე აისახება.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სახელმწიფო შესყიდვების, როგორც საჯარო მმართველობის პროცედურების კანონიერება მასშტაბურ ზეგავლენას ახდენს არა მხოლოდ კონკრეტული შემსყიდველი ადმინისტრაციული ორგანოს, არამედ მთლიანად საჯარო მმართველობის სისტემის სამართლებრივ ჩარჩოში ფუნქციონირებასა და კანონიერი ადმინისტრირების სტანდარტის უზრუნველყოფაზე.

3.მოცემული სამართალურთიერთობის არსის გასარკვევად აუცილებელია გაანალიზდეს სახელმწიფო შესყიდვების პროცედურების რეგულირების პოლიტიკის განმსაზღვრელი ორგანოს სსიპ სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს როლი და ფუნქციები.

,,სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ კანონის მოთხოვნათა დაცვისა და შესრულების უფლებამოსილების მქონე ორგანოდ დადგინდა ამავე კანონის საფუძველზე შექმნილი დამოუკიდებელი სსიპ, რომლის საქმიანობის სამართლებრივი საფუძველია საქართველოს კონსტიტუცია, საერთაშორისო ხელშეკრულებები და შეთანხმებები, ,,სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ კანონი და მათ შესაბამისად შემუშავებული სააგენტოს დებულება.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, მიუხედავად იმისა, რომ კანონის 4.3 მუხლი სსიპ სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს საქმიანობის სამართლებრივ საფუძვლად არ უთითებს ზოგად ადმინისტრაციულ კოდექსს, რაც მხოლოდ დასანან საკანონმდებლო ხარვეზად შეიძლება დაკვალიფიცირდეს, იგი უსათუოდ წარმოადგენს მისი საქმიანობის ერთ-ერთ ძირითად სამართლებრივ საფუძველს, როგორც საკანონმდებლო აქტი, რომელიც განსაზღვრავს ადმინისტრაციული ორგანოს ცნებას, ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ საქმიანობის სამართლებრივი ფორმების, მომზადების, გამოცემის, დადგენისა და შესრულების წესებს.

სსიპ სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტო, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 2.1 მუხლის ,,ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე განეკუთვნება ამ კოდექსით დეფინირებულ ადმინისტრაციულ ორგანოს, ახორციელებს საერთო ადმინისტრირებას სახელმწიფო შესყიდვების პროცედურაზე, განსაზღვრავს სახელმწიფო შესყიდვების პროცედურების რეგულირების სახელმწიფო პოლიტიკას და ზედამხედველობს მის განხორციელებას.

სსიპ სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს კანონით დადგენილი ფუნქციების ხასიათის შესწავლა-განხილვა განაპირობებს სააგენტოს როლს სახელმწიფო შესყიდვების პროცესის მნიშვნელობის თვალსაზრისით, როგორც საჯარო მმართველობის კანონიერების, ისე ზოგადად კეთილსინდისიერი ადმინისტრირების სტანდარტის მისაღწევად, ასე მაგ.: სააგენტო შეიმუშავებს და გამოსცემს კანონის მოქმედებისათვის აუცილებელ ნორმატიულ აქტებსა და სტანდარტულ სატენდერო დოკუმენტაციას; უზრუნველყოფს მათ საერთაშორისო ნორმებთან ჰარმონიზაციას; სააგენტოს სისტემა დეტალურად სწავლობს, აანალიზებს და საქართველოს მთავრობას წარუდგენს წინადადებებს შემსყიდველი ორგანიზაციებიდან მიღებული ანგარიშგების საფუძველზე ქვეყანაში არსებულ მდგომარეობას შესყიდვების სფეროში. სააგენტოს დაკისრებული აქვს სპეციალური სამართლებრივი და ტექნიკურ-ორგანიზაციული საგანმანათლებლო პროცესის ორგანიზება, როგორც ადმინისტრაციული ორგანოებისათვის, ისე მასმედიის და სხვა დაინტერესებულ პირთათვის, შესყიდვების საჯაროობისა და გამჭვირვალობის უზრუნველმყოფი ტექნოლოგიების დანერგვა და საინფორმაციო ბაზის შექმნა, შესყიდვების კანონიერებაზე ზედამხედველობა; სახელმწიფო შესყიდვების ხელოვნურად დაყოფის ფაქტების გამოვლენა და რეაგირება; დავების განხილვა; კეთილსინდისიერ და არაკეთილსინდისიერ პირთა რეესტრების წარმოება.

(დავების განხილვის სტრუქტურასა და სპეციფიკურ ხასიათზე საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს ქვემოთ).

საკასაციო სასამართლო ,,სახელმწიფო შესყიდვების კანონის“ 4.6 მუხლის (სააგენტოს ძირითადი ფუნქციები) საფუძველზე განმარტავს, რომ სააგენტოსათვის ამგვარი ფართო პროფილის კომპეტენციის გადაცემით კანონმდებელი ხაზს უსვამს შესყიდვების სფეროში სახელმწიფო პოლიტიკის დაგეგმვის, ორგანიზების, ინტენსიური ანალიზისა და მისი შესრულების ზედამხედველობის მნიშვნელობას, რაც თავის მხრივ, სააგენტოს ავალდებულებს ამ უმნიშვნელოვანესი ფუნქციების ზედმიწევნით სამართლებრივ ჩარჩოში განხორციელებას, რათა აცილებულ იქნეს მოცემულ პროცედურაში კანონშეუსაბამო და არაჯანსაღი ტენდენციების დამკვიდრება.

4.სსიპ სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს ფუნქციებში, როგორც განსახილველი სამართალურთიერთობის, ასევე, ზოგადად, შესყიდვების სფეროში კანონიერი პრაქტიკის დასამკვიდრებლად, პრინციპული მნიშვნელობით გამორჩეულია შესყიდვების მონაწილე არაკეთილსინდისიერ პირთა რეესტრის წარმოების კომპეტენცია. ,,სახელმწიფო შესყიდვების კანონის“ 3.1 მუხლის ,,მ“ ქვეპუნქტით შესყიდვებში მონაწილე არაკეთილსინდისიერ პირთა რეესტრი, როგორც კანონში გამოყენებული ტერმინი დეფინირებულია შემდეგი შინაარსით: შავი სია, რომელსაც სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტო ელექტრონულად აწარმოებს და განათავსებს თავის ოფიციალურ ვებ-გვერდზე. შავ სიაში აისახება სახელმწიფო შესყიდვებში მონაწილე იმ არაკეთილსინდისიერ პირთა, პრეტენდენტთა და მიმწოდებელთა მონაცემები, რომლებსაც შავ სიაში შეტანიდან 1 წლის განმავლობაში არა აქვთ უფლება, მონაწილეობა მიიღონ სახელმწიფო შესყიდვებში და დადონ სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ ხელშეკრულება. შავი სია ხელმისაწვდომია ნებისმიერი პირისათვის. შავი სიის წარმოების წესი და პირობები განისაზღვრება სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის მიერ დამტკიცებული კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტით.

საკასაციო სასამართლოსთვის მოცემულ საკითხზე საერთაშორისო პრაქტიკისა და გამოცდილების გაცნობის შედეგად ცხადი გახდა, რომ ამ ინსტიტუტის შემოღებით საქართველოს სახელმწიფო უდავოდ ნოვატორია, რამდენადაც მოძიებული მასალების მიხედვით, ევროპის სამართლებრივ სახელმწიფოებში არც ერთგან არ ხორციელდება ამგვარი რეესტრის წარმოება, ხოლო ამერიკის შეერთებულ შტატებში ხდება არაკეთილსინდისიერ შემსყიდველთა სიის შედგენა, რომელიც განთავსებულია ვებ-გვერდებზე, შესაბამისად, ხელმისაწვდომია, მაგრამ აქვს ინფორმაციული ხასიათი და უშუალო სამართლებრივ შედეგს არ იწვევს, რამდენადაც არ გამხდარა საკანონმდებლო მოწესრიგების საგანი. ამდენად, იურიდიული ძალა მხოლოდ საქართველოში მიენიჭა. საკასაციო სასამართლო ქართული ბიზნეს-სექტორის დაბალი სამართლებრივი კულტურისა და გამეფებული უპასუხისგებლობის გათვალისწინებით ამგვარ ნოვაციას არ აფასებს ნეგატიურად, მეტიც, ამ ინსტიტუტმა შესაძლოა, ხელი შეუწყოს კეთილსინდისიერი პარტნიორული კულტურის ტრადიციის ჩამოყალიბებას, მათი ორგანიზებულობისა და პასუხისმგებლობის ამაღლებას, თუმცა მიაჩნია, რომ სახელმწიფოს აქვს პასუხისმგებლობა, სამართლიანად, დეტალურად და უაღრესად კვალიფიციურად გაწეროს სამართალურთიერთობის მონაწილეთა უფლება-მოვალეობანი, რეესტრის ფორმირების, გადაწყვეტილებათა მიღების საფუძვლები, წესები და პროცედურები, რათა თავიდან იქნეს აცილებული საქართველოს კონსტიტუციითა და მოქმედი კანონმდებლობით გარანტირებული, როგორც მატერიალური, ასევე პროცედურული უფლებების შელახვა. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, სახელმწიფო შესყიდვების კანონმდებლობის მიხედვით აღნიშნული სტანდარტი მიღწეული არ არის (შეფასების სამართლებრივ დასაბუთებაზე სასამართლო იმსჯელებს ქვემოთ), რის გამოც დაუყოვნებლივ საჭიროებს, როგორც საკანონმდებლო, ასევე, კანონქვემდებარე აქტების ქვეყნის სხვა სამართლებრივ სტანდარტებთან შესაბამისობაში მოყვანას.

საკასაციო სასამართლოს სხდომაზე სასამართლოს დავალების საფუძველზე სსიპ სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს წარმომადგენლის ს. ბ-ის მიერ წარმოდგენილი სტატისტიკური მონაცემების მიხედვით 2013 წელს რეესტრში დარეგისტრირდა 116 კომპანია (იხ. სხდომის ოქმი). საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მხოლოდ ერთი წლის განმავლობაში შავ სიაში შეყვანილი კომპანიების რიცხვი საკმაოდ სოლიდურია, რაც კიდევ უფრო ამძაფრებს ზემომითითებული რეკომენდაციის დროული შესრულების აუცილებლობას.

საკასაციო სასამართლო კანონში მოცემული დეფინიციის საფუძველზე განმარტავს, რომ აღნიშნული რეესტრი პრაქტიკულად წარმოადგენს მონაცემთა ბაზას არაკეთილსაიმედო პარტნიორთა შესახებ. აღნიშნული ფაქტის დადგენით კანონმდებელს ადმინისტრაციულ სამართალურთიერთობაში შემოაქვს სამოქალაქო სამართალურთიერთობის განმსაზღვრელი კეთილსინდისიერების პრინციპის ანალოგი, როგორც დამახასიათებელი პრინციპი ორმხრივ, პირთა ნებელობაზე წარმოშობილი სამართალურთიერთობისათვის.

სახელმწიფო შესყიდვები, მიუხედავად იმისა, რომ თავისი არსით სუბორდინაციულ სამართალურთიერთობაში ხორციელდება, რომლის ერთ-ერთ მონაწილეს, შემსყიდველის სახით ადმინისტრაციული ორგანო წარმოადგენს, არ გააჩნია მავალებელი ან ამკრძალავი ხასიათი, როგორც ეს ლოგიკურია სხვა სახის ადმინისტრაციულ - სამართლებრივი ურთიერთობებისათვის, რომლებიც ადმინისტრაციული ორგანოს ცალმხრივი ნების გამოვლენის საფუძველზე ყალიბდება. სახელმწიფო შესყიდვების სფეროში შემსყიდველი იწვევს დაინტერესებულ პირებს, რათა გახდნენ მოცემული სამართალურთიერთობის მონაწილენი საკუთარი სურვილის, ნებისა და შესაძლებლობების შესაბამისად.

ამდენად, ნების ავტონომიის პრინციპით მოქმედი მიმწოდებლები არა მხოლოდ აღჭურვილნი არიან უფლებით, გახდნენ სახელმწიფოს პარტნიორები, არამედ ამავდროულად შებოჭილნი არიან კეთილსინდისიერების პრინციპით. სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებულნი არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებანი და მოვალეობანი (სამოქალაქო კოდექსის 8.3. მუხლი); ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას (სამოქალაქო კოდექსის 361.2. მუხლი).

არაკეთილსინდისიერ პირთა რეესტრის წარმოების მიზანი არის ერთგვარი ინფორმაციის მიწოდება სხვა ადმინისტრაციული ორგანოებისათვის, ამასთან, განსაზღვროს ვალდებულების ჯეროვანი შეუსრულებლობის სამართლებრივი შედეგები.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ შემსყიდველთათვის სახელმწიფო შესყიდვებში მონაწილეობა წარმოადგენს მათი სამოქალაქო უფლების რეალიზაციას, რომლის სამართლებრივი სტანდარტი დადგენილია სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლის - უფლების ბოროტად გამოყენების დაუშვებლობა, დანაწესით, კერძოდ: სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. დაუშვებელია უფლების გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას.

აღსანიშნავია, რომ პროცედურის მნიშვნელობის და მისი შედეგების გათვალისწინებით კანონმდებელი სისხლის სამართლებრივ პასუხისმგებლობას ადგენს სახელმწიფო შესყიდვების მონაწილეთა მიმართ, კერძოდ, სისხლის სამართლის კოდექსის 195¹-ე მუხლის მიხედვით სახელმწიფო შესყიდვებში მონაწილეობის წესის დარღვევად კვალიფიცირდება: „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ პროცედურებში მონაწილეობისას შესყიდვებში მონაწილე სუბიექტების მიერ წინასწარი შეთანხმება ან სხვა გარიგება თავისთვის ან სხვისთვის მატერიალური გამორჩენის ან უპირატესობის მიღების მიზნით, რამაც შემსყიდველი ორგანიზაციის კანონიერი ინტერესის არსებითი დარღვევა შეიძლება გამოიწვია, ასევე პასუხისმგებლობა ვრცელდება იურიდიული პირის მიმართ. „შენიშვნა: ამ მუხლით გათვალისწინებული ქმედებისათვის იურიდიული პირი ისჯება საქმიანობის უფლების ჩამორთმევით ან ლიკვიდაციით და ჯარიმით“ (16.07.2010 წლის რედაქცია N3446).

საკასაციო სასამართლო მნიშვნელოვნად მიიჩნევს არაკეთილსინდისიერ პირთა რეესტრის ინსტიტუტთან დაკავშირებით გამოყოს სამი საგულისხმო ასპექტი:

1. რეესტრში შეყვანის მატერიალურ-სამართლებრივი საფუძვლები;

2. რეესტრში შეყვანის ფორმალურ-სამართლებრივი წესი;

3. რეესტრში შეყვანის სამართლებრივი შედეგები.

1. კანონის მიხედვით, რეესტრის ანუ შავი სიის წარმოების წესის და პირობების განსაზღვრა დელეგირებულ იქნა სსიპ სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარეზე, კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტის მიღებით. სსიპ შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2011 წლის 7 აპრილის #9 ბრძანების ,,გამარტივებული შესყიდვის, გამარტივებული ელექტრონული ტენდერისა და ელექტრონული ტენდერის ჩატარების წესის დამტკიცების შესახებ“ მე-13 მუხლით დადგინდა მიმწოდებლის ან/და პრეტენდენტის დისკვალიფიკაციის საფუძვლები.

აღნიშნული ბრძანების 13.2 მუხლის ქვეპუნქტებში ჩამოთვლილი საფუძვლები მოიცავს, როგორც პროცედურულ, ისე მატერიალურ-სამართლებრივი თემატიკის საფუძვლებს, ასე, მაგ.:

ა) მიმწოდებლის ან/და პრეტენდენტის მხრიდან ხარვეზიანი ან შეუსაბამო ტექნიკური დოკუმენტაციის ან საკვალიფიკაციო მონაცემების დამადასტურებელი დოკუმენტების წარდგენა /,,ა’’, ,,გ’’, ,,დ’’, ,,ე’’ ქვეპუნქტები/.

ადმინისტრაციულ ორგანოში საჭირო დოკუმენტაციის სრულყოფილი წარდგენა არის დაინტერესებული პირის პროცედურული უფლების რეალიზაცია, რაც სზაკ-ის მიხედვით განეკუთვნება პირის უფლებას, რომლის გამოყენების ხარისხზეც არის დამოკიდებული ადმინისტრაციული ორგანოს შეფასებები და დასკვნები, თუმცა სახელმწიფო შესყიდვების პროცედურაში ამ უფლების არასათანადო რეალიზაცია იწვევს მონაწილის სანქცირებას-დისკვალიფიკაციას. დისკვალიფიკაციის ფორმალური საფუძვლების გაანალიზების შედეგად საკასაციო სასამართლო ასკვნის, რომ პირის პროცედურული უფლება - წარადგინოს მტკიცებულებები კანონით დადგენილი სახით და ვადაში, მოცემულ პროცედურაში ტრანსფორმირდება საპროცესო მოვალეობად, ვინაიდან აღნიშნული ბრძანების მე-12 მუხლით განსაზღვრულია, რომ სატენდერო კომისიის მიერ პრეტენდენტები შეფასდება წინადადების ფასის, მათ მიერ სისტემაში განთავსებული ტექნიკური დოკუმენტაციისა და საკვალიფიკაციო მონაცემების დამადასტურებელი დოკუმენტაციის მიხედვით.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააგენტოს თავმჯდომარის მიერ პრეტენდენტის მხრიდან პროცედურულ უფლებათა არაკვალიფიციური რეალიზაციის მისი დისკვალიფიკაციის და აქედან გამომდინარე, შავ სიაში შეყვანის საფუძვლად კვალიფიკაციის განსაზღვრა უნდა აიხსნას სახელმწიფო შესყიდვების დაგეგმვისა და საჭიროებათა ოპერატიული ხასიათით, რაც შემსყიდველ ორგანიზაციას რთულ მდგომარეობაში აყენებს, თუმცა, მიუხედავად აღნიშნულისა, ნორმა არ შეიცავს თანაზომიერების პრინციპის შესაბამისად, ბალანსის დაცვის მექანიზმს, არ არის რა დადგენილი პროცედურული უფლების რეალიზაციის დამაბრკოლებელი ან საპატიო მიზეზების შეფასების არეალი.

რაც შეეხება დისკვალიფიკაციის მატერიალურ-სამართლებრივი შინაარსის საფუძვლებს:

ბ)პრეტენდენტის მიერ თავის სატენდერო წინადადებაზე უარის თქმა /,,ბ’’ ქვეპუნქტი/, გამარჯვებული პრეტენდენტის მიერ ხელშეკრულების დადებაზე უარის გაცხადება ან ხელშეკრულების შესრულების უზრუნველყოფის გარანტიის წარუდგენლობა /,,ვ’’ ქვეპუნქტი/, საკასაციო სასამართლო ამ შემთხვევაშიც აღნიშნავს, რომ ნორმატიულ დანაწესში გათვალისწინებული არ არის კერძო და საჯარო ინტერესების პროპორციულობის პრინციპი, რამდენადაც შეფასებას არ ექვემდებარება ქმედების/უმოქმედობის გამომწვევი მიზეზების საპატიოობა, ბრალეულობის გამომრიცხველი გარემოებების არსებობა.

ამგვარი შინაარსის დათქმას მხოლოდ ერთი საფუძველი - ხელშეკრულების დადების უფლების მოპოვების მიზნით, არაკეთილსინდისიერი ქმედების ჩადენა/,,ზ’’ ქვეპუნქტი/, შეიცავს, რაც სავსებით არასაკმარისია სადავო სამართალურთიერთობის სამართლიანი მოწესრიგების სტანდარტის მიღწევისთვის.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ აღნიშნული კანონქვემდებარე ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის 24-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის შინაარსი ვერ განსაზღვრავს და მეტიც, ვერ შეცვლის ამავე წესის მე-13 მუხლით დადგენილი დისკვალიფიკაციის საფუძვლებს, შესაბამისად, ამ ნაწილში ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას მიმწოდებლის ან/და პრეტენდენტის დისკვალიფიკაციის საფუძვლად მე-13 მუხლის მე-2 პუნქტის „ვ“ და „ზ“ ქვეპუნქტების კუმულაციურად არსებობის პირობის თაობაზე, ვინაიდან: 1. მე-13 მუხლი განსაზღვრავს დისკვალიფიკაციის საფუძვლებს და ყველა მათგანს განიხილავს დისკვალიფიკაციის დამოუკიდებელ საფუძვლად;

2. კანონის 24.1. მუხლი განსაზღვრავს მხოლოდ შემსყიდველი ორგანიზაციის ვალდებულებას ამ საფუძვლებით დისკვალიფიცირებული პირების თაობაზე მიღებული გადაწყვეტილების სააგენტოსათვის შეტყობინების თაობაზე. მითითებულ ნორმას ვერ ექნება დისკვალიფიკაციის საფუძვლების, მით უფრო, მათი კუმულაციურად გამოყენების დამდგენი ფუნქცია.

2. არაკეთილსინდისიერ პირთა რეესტრში შეყვანის ფორმალურ-სამართლებრივი წესი - კომპეტენცია და პროცედურა ამგვარად არის დადგენილი:

მითითებული ბრძანების 24-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის მიხედვით მე-13 მუხლის მე-2 პუნქტის ,,ვ“ და ,,ზ“ ქვეპუნქტებით განსაზღვრული საფუძვლებით შემსყიდველი ორგანიზაციის მიერ მიღებულია დისკვალიფიკაციის შესახებ გადაწყვეტილება ან/და იმ შემთხვევაში, თუ მიმწოდებელმა ვერ უზრუნველყო ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების სრულად შესრულება, შემსყიდველი ორგანიზაციის ვალდებულებას წარმოადგენს წერილობით შეატყობინოს სააგენტოს ეს გადაწყვეტილება და დამდგარი გარემოებები, შესაბამისი მიზეზების მითითებით.

ამავე მუხლის მე-3 პუნქტის მიხედვით სააგენტო შეტყობინების მიღებისთანავე ახდენს ამ შეტყობინებაში აღნიშნული პირის დარეგისტრირებას შავ სიაში.

საინტერესოა, რომ საკასაციო სასამართლოს სხდომაზე სსიპ სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს წარმომადგენლის, ს. ბ-ის განმარტება ეფუძნებოდა იმ გარემოებას, რომ კანონის მიხედვით სსიპ სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტო ავტომატურად არეგისტრირებს შავ სიაში, შემსყიდველი ორგანიზაციიდან მიღებულ შეტყობინებას - კომპანიის დისკვალიფიკაციის თაობაზე, სააგენტოს არ ჰქონდა უფლებამოსილება - ემსჯელა კომპანიის საპატიო მიზეზების თაობაზე, რაც გარკვეულ უსამართლობას იწვევს (იხ. სხდომის ოქმი).

3. საკასაციო სასამართლო არაკეთილსინდისიერ პირთა რეესტრის დეფინიციის შინაარსის ანალიზისას ასკვნის, რომ მონაცემთა ამ ბაზაში შემსყიდველის რეგისტრირება იწვევს მძიმე სამართლებრივ შედეგს, კერძოდ, 1 წლის განმავლობაში მათ ეკრძალებათ მონაწილეობა მიიღონ სახელმწიფო შესყიდვებში და დადონ ხელშეკრულება. გარდა აღნიშნულისა, შავ სიაში მოხვედრა უდავოდ ახდენს ზემოქმედებას საწარმოს საქმიან რეპუტაციაზე, რამდენადაც რეესტრი მმართველობის საჯაროობის პრინციპის საფუძველზე ფუნქციონირებს და ხელმისაწვდომია ნებისმიერი პირისათვის. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მისი ფორმირება, მიუკერძოებლობისა და კანონიერების, თანაზომიერების პრინციპების მკაცრი დაცვით უნდა მოხდეს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სახელმწიფო შესყიდვებში მონაწილე არაკეთილსინდისიერ პირთა რეესტრის, როგორც მონაცემთა ბაზის კანონიერების ფუნქცია განმსაზღვრელი მნიშვნელობისაა შესყიდვებში მონაწილე ან ასეთით დაინტერესებულ პირთა სამართლებრივ მდგომარეობასა და საქმიან რეპუტაციაზე, რის გამოც სახელმწიფო შესყიდვების პროცედურის ყველა სტადია კანონის დანაწესების ზედმიწევნით სწორი განმარტებისა და გამოყენების საფუძველზე უნდა განხორციელდეს.

5. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ აუცილებელია, როგორც შემსყიდველი ორგანიზაციის მიერ პირის დისკვალიფიკაციის, ასევე მისი შედეგის - სსიპ სააგენტოს მიერ შავ სიაში დარეგისტრირების, დაკვალიფიცირება, ადმინისტრაციული ორგანოს საქმიანობის რომელ სამართლებრივ ფორმას განეკუთვნება ის, ინდივიდუალურ-ადმინისტრაციულ სამართლებრივ აქტს, თუ ადმინისტრაციულ რეალაქტს.

მოცემული საკითხის შეფასებისას საკასაციო პალატა ეყრდნობა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2005 წლის 7 ოქტომბრის განჩინებით (ადმინისტრაციულ საქმეზე #ბს-713-300(კ-05), ნ. ხ-ის საკასაციო საჩივრისა გამო, თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 16 მარტის განჩინებაზე, მოწინააღმდეგე მხარე თელავის რაიონის გამგეობის მიმართ, განკარგულების გაუქმების, სამუშაოზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების შესახებ) მოცემულ განმარტებას შემდეგზე, რომ:

`ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ განხორციელებული ქმედების ადმინისტრაციულ აქტად მიჩნევისათვის აუცილებელია, ის ფორმალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით აკმაყოფილებდეს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 2.1. მუხლის `დ~ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ ადმინისტრაციული აქტის ლეგალური დეფინიციის ყველა ელემენტს, კერძოდ:

1. სადავო ურთიერთობის ერთ-ერთი მხარე არის ადმინისტრაციული ორგანო _ ადმინისტრაციული აქტის ავტორი;

2. სადავო სამართლებრივი ურთიერთობა გამომდინარეობს ადმინისტრაციული /საჯარო/ სამართლის კანონმდებლობიდან;

3. ადმინისტრაციული ორგანოს ღონისძიება მიმართულია კონკრეტული შემთხვევის მოწესრიგებისაკენ;

4. ადმინისტრაციული ორგანოს ეს ღონისძიება /იგულისხმება შემდეგი ელემენტი: `აწესებს, წყვეტს ან ადასტურებს~ / მიმართულია სამართლებრივი მდგომარეობის შეცვლისაკენ, ე.ი. ის აწესებს, ცვლის, წყვეტს ან ადასტურებს პირის სამართლებრივ მდგომარეობას.

ადმინისტრაციულ სამართალში მოქმედი პრინციპის მიხედვით, ადმინისტრაციულ ორგანოს აქვს საქმიანობის სამართლებრივი ფორმის არჩევანის თავისუფლება. ადმინისტრაციულ ორგანოს შეუძლია კონკრეტული სამართალურთიერთობა მოაწესრიგოს იმ სამართლებრივი ფორმის გამოყენების გზით, რომელიც, მისივე აზრით, უფრო ეფექტურია კონკრეტულ შემთხვევაში. ადმინისტრაციული ორგანოს არჩევანის თავისუფლების ფარგლები მთავრდება იქ და მხოლოდ მაშინ, როდესაც კანონი ზუსტად უთითებს მოცემული ურთიერთობისათვის ამა თუ იმ სამართლებრივი ფორმის გამოყენების აუცილებლობას ან ეს გამომდინარეობს კანონით მოწესრიგებული ურთიერთობის თავისებურებიდან.~

ასევე საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებებში არაერთგზის განიმარტა ადმინისტრაციული რეალაქტის ცნება. საკასაციო პალატა ეყრდნობა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2009 წლის 23 ივნისის განჩინებით (ადმინისტრაციულ საქმეზე #ბს-243-237(კ-08) ხ-ე და სხვ. საკასაციო საჩივრისა გამო თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 15 ნოემბრის გადაწყვეტილებაზე) ჩამოყალიბებულ განმარტებას:

„საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ რეალაქტი (დე-ფაქტო მოქმედება, რეალური მოქმედება) არის ადმინისტრაციული ორგანოს ისეთი საჯაროსამართლებრივი ღონისძიება, რომელიც მიმართულია არა სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ, არამედ ფაქტობრივი შედეგების დადგომისაკენ. საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსი ადგენს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ განხორციელებული რეალური მოქმედებისაგან პირის უფლებებისა და კანონიერი ინტერესების დაცვის სამართლებრივ საშუალებას, კერძოდ, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 24-ე მუხლის თანახმად, სარჩელი შეიძლება აღიძრას ქმედების განხორციელების ან მოქმედების განხორციელებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ რეალაქტის ცნების ქვეშ იგულისხმება ყველა ის მმართველობითი ღონისძიება, რომელიც მიმართულია არა სამართლებრივი, არამედ ფაქტობრივი შედეგის დადგომისაკენ (წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ). სწორედ ეს ნიშანი განასხვავებს ამ ინსტიტუტს ადმინისტრაციული ორგანოს საქმიანობის სხვა სამართლებრივი ფორმებისაგან, ამასთან, ადმინისტრაციული ორგანოს საქმიანობის სამართლებრივი ფორმის სწორი კვალიფიკაცია პროცესუალური თვალსაზრისით წარმოადგენს აუცილებელ წინა პირობას სარჩელის სწორი ფორმის განსაზღვრისათვის, ხოლო ადმინისტრაციული სასამართლოს მეშვეობით უფლების დაცვა არ შემოიფარგლება ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით და ადმინისტრაციული ხელშეკრულებით, არამედ მოიცავს ადმინისტრაციულ რეალაქტსაც.“

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ შემსყიდველი ორგანიზაციის მიერ პირის დისკვალიფიკაციის შესახებ გადაწყვეტილება აკმაყოფილებს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 2.1. მუხლის ,,დ’’ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ლეგალური დეფინიციის ყველა ელემენტს, რის გამოც იგი უნდა პასუხობდეს სზაკი-ს მე-4 თავის ნორმებით დადგენილ მოთხოვნებს.

სსიპ შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2011 წლის 7 აპრილის #9 ბრძანების ,,გამარტივებული შესყიდვის, გამარტივებული ელექტრონული ტენდერისა და ელექტრონული ტენდერის ჩატარების წესის დამტკიცების შესახებ“ 24-ე მუხლის მე-3 პუნქტის მიხედვით სსიპ სააგენტო შავ სიაში არეგისტრირებს შემსყიდველი ორგანიზაციის მიერ დისკვალიფიცირებულ პირებს. კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტის ეს დათქმა არ აკონკრეტებს საქმიანობის სამართლებრივ ფორმას, ანუ სააგენტოს მიერ შავ სიაში პირის დარეგისტრირებას განიხილავს და მოიაზრებს, როგორც ადმინისტრაციულ რეალაქტს /რაკი განსხვავებით მე-13 მუხლის - დისკვალიფიკაცია, არ იყენებს ტერმინს - გადაწყვეტილება/, თუ როგორც ადმინისტრაციულ აქტს.

სააგენტოს თავმჯდომარის მიერ 2012 წლის 2 მარტს გამოცემულია #75 განკარგულება /იხ. ს.ფ. 170; ტ.1/, ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის სახით.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსიპ სააგენტოს თავმჯდომარის მიერ ფორმალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით სწორად იქნა გამოყენებული საქმიანობის სამართლებრივი ფორმის ეს სახე, რამდენადაც პირის შავ სიაში დარეგისტრირება უდავოდ წარმოადგენს სსიპ შესყიდვების სააგენტოს გადაწყვეტილებას, შეიცავს რა ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის შემადგენლობის საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის ნორმებით დადგენილ ოთხივე - ელემენტს, ამდენად, მისი კანონიერების თაობაზე უფლების დაცვის საპროცესოსამართლებრივ საშუალებას წარმოადგენს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული სახე.

სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციული აქტის კანონიერების შემოწმებისას არსებითია გაირკვეს, თუ რომელი ფორმით (მეთოდით) არის ის გამოცემული. აღნიშნული საკითხის გამოკვლევას წინ უნდა უძღოდეს შეფასება, თუ რომელი ფორმით განხორციელდა მოცემულ სფეროში საჯარო მმართველობა.

საკასაციო სასამართლო სსიპ შესყიდვების სააგენტოს საქმიანობის მომწესრიგებელი საკანონმდებლო და კანონქვემდებარე აქტების დებულებათა ანალიზის საფუძველზე მიიჩნევს, რომ შესყიდვების სფეროში აქტიურად გამოიყენება მართვის ავტომატური საშუალებები, კერძოდ, ,,სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ საქართველოს კანონის 4.7. მუხლის მიხედვით სახელმწიფო შესყიდვების ერთიანი ელექტრონული სისტემის ფუნქციონირების მიზნით და შესყიდვების პროცესში ელექტრონული დოკუმენტბრუნვის უზრუნველსაყოფად სააგენტო უფლებამოსილია: ა) ელექტრონული ასლის სახით შეინახოს და გასცეს თავის მიერ შექმნილი ან მასთან დაცული ნებისმიერი დოკუმენტი; ბ) მართვის ერთიანი ავტომატური საშუალების გამოყენებით მიიღოს, გამოსცეს ან გასცეს ნებისმიერი ინფორმაცია ან/და დოკუმენტი (2010 წლის 28 ივნისის საკანონმდებლო ცვლილება, ძალაშია 2010 წლის 1 აგვისტოდან).

საკასაციო სასამართლო მნიშვნელოვნად მიიჩნევს, განმარტოს საჯარო მმართველობის ავტომატიზაციის მიზანი და სამართლებრივი ბუნება. რამდენადაც თანამედროვე დოქტრინალური შეხედულებებით დასაბუთებულია მართვის ავტომატური სისტემების, ანუ მონაცემთა ელექტრონული დამუშავების საშუალებების ადმინისტრაციული წარმოების პროცესში გამოყენების ეფექტურობა საჯარო მმართველობის დახვეწისა და სრულყოფისათვის, რამდენადაც საჯარო მმართველობა თავისი საქმიანობას ყოველთვის ეპოქის შესაბამისი ტექნიკური საშუალებებით ახორციელებს. თანამედროვე ტექნოლოგიური პროგრესის მიღწევები ლოგიკურად, ადმინისტრაციული ორგანოების მოქმედების ახალ შესაძლებლობებს ქმნის. მონაცემთა ელექტრონული დამუშავების პროგრამები გამოიყენება როგორც მონაცემთა დოკუმენტირების, გაცემის, ასევე, მასობრივი ხასიათის ადმინისტრაციული გადაწყვეტილებების მიღებისა და მათი ორგანიზაციული გავრცელების მიზნით, რაც უდავოდ მიზანშეწონილია, რამდენადაც ზოგავს ისეთ რესურსებს, როგორიცაა: სამოხელეო კადრი, დრო, სახსრები და ა. შ..

საკასაციო სასამართლო დასძენს, რომ საჯარო მმართველობის ორგანოები ხშირად გამოსცემენ ერთგვაროვან ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტებს, რომლის უზრუნველსაყოფად ყველაზე ეკონომიური და პრაქტიკულია მონაცემთა ელექტრონული დამუშავების გამოყენება, რაც შესაძლებელია ადმინისტრაციული წარმოების სხვადასხვა სტადიაზე, მაგრამ ამ საშუალებით გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი მხოლოდ მაშინ ჩამოყალიბდება, როდესაც ადმინისტრაციული წარმოების პროცედურაში მიღებული შემაჯამებელი გადაწყვეტილება მონაცემთა ელექტრონული დამუშავების საშუალების გამოყენებით შეიქმნება და გამოიცემა. ამ ვითარებაში ადმინისტრაციული ორგანო მის კანონიერ ძალაში შესვლას უზრუნველყოფს ადრესატისათვის მისი გაცნობის გზით, ამასთან, შესაძლებელია, თვით ეს ფუნქციაც ამავე ავტომატური საშუალებების მეშვეობით განხორციელდეს. მაგ.: ავტომანქანით საგზაო წესის დარღვევა, სიჩქარის გადაჭარბება ფიქსირდება ავტომატურად. ასევე ავტომატურად დგინდება მისი მფლობელი და ავტომატურად დგება მასზე ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი (საჯარიმო ქვითარი). მთელი ეს პროცესი მიმდინარეობს ავტომატურად - ადმინისტრაციული ორგანოს თანამშრომლის ჩაურევლად. ამ უკანასკნელის ამოცანაა, უზრუნველყოს მისი კანონიერ ძალაში შესვლა ადრესატისათვის მისი ოფიციალური გაცნობით.

მონაცემთა ელექტრონული დამუშავების, როგორც მეთოდის, გამოყენება ადმინისტრაციულ ორგანოთა ყოველდღიურ მუშაობაში და მათ მიერ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა არ გამორიცხავს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ნამდვილობას და ხელს არ უშლის, გადაწყვეტილება მივიჩნიოთ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტად, რამდენადაც ადმინისტრაციული ორგანოს ხელშია მთელი ამ პროცედურის ჩატარება. იგი ასრულებს შინაარსობრივ სამუშაოს, იღებს გადაწყვეტილებას, ხელმძღვანელობს ელექტრონულ პროგრამას და მისი შეტყობინების საფუძველზე ხდება გადაწყვეტილების ძალაში შესვლა მესამე პირთან მიმართებაში. საქართველოს კანონმდებელმა გაითვალისწინა მართვის ავტომატური საშუალების გამოყენებით ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის შესაძლებლობა და მოახდინა მისი საკანონმდებლო ლეგიტიმაცია ზოგად ადმინისტრაციულ კოდექსში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანის გზით, ასე მაგ.: საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 51.3 მუხლი ადგენს, ინდივიდუალური ადმინისტრაციული-სამართლებრივი აქტი, შესაძლებელია არ შეიცავდეს ამავე კოდექსის 52.1 მუხლის ,,დ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ რეკვიზიტებს. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მართვის ავტომატური საშუალებების გამოყენებით გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციული-სამართლებრივი აქტის კანონიერება და მისი სამართლებრივი შედეგები არ განსხვავდება კლასიკური ფორმით გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების კანონიერებისაგან. შესაბამისად, მათ მიმართ უფლების დაცვის საპროცესო საშუალებად გამოყენება ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე და 25-ე მუხლებით გათვალისწინებული სარჩელის სახეები.

სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის #9 ბრძანების 2011 წლის 7 აპრილის ,,გამარტივებული შესყიდვის, გამარტივებული ელექტრონული ტენდერისა და ელექტრონული ტენდერის ჩატარების წესის დამტკიცების შესახებ“ 24.3 მუხლის მიხედვით სააგენტო შემსყიდველი ორგანიზაციის წერილობითი შეტყობინების მიღებისთანავე ახდენს ამ შეტყობინებაში აღნიშნული პირის დარეგისტრირებას შავ სიაში. მე-4 პუნქტის მიხედვით შავი სია წარმოადგენს სააგენტოს მიერ ელექტრონულად წარმოებულ ოფიციალურ რეესტრს.

სახელმწიფო შესყიდვები საქართველოში ხორციელდება მართვის ავტომატური სისტემების გამოყენებით, სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2011 წლის 7 აპრილის #9 ბრძანების ,,გამარტივებული შესყიდვის, გამარტივებული ელექტრონული ტენდერისა და ელექტრონული ტენდერის ჩატარების წესის დამტკიცების შესახებ“ 2.1 მუხლის ,,ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით სახელმწიფო შესყიდვების ერთიანი ელექტრონული სისტემა არის სააგენტოს ოფიციალურ ვებ-გვერდზე www.procurement.gov.ge განთავსებული სახელმწიფო შესყიდვების პორტალი, რომელიც უზრუნველყოფს სახელმწიფო შესყიდვის განხორციელებას გამარტივებული ელექტრონული ტენდერის ან ელექტრონული ტენდერის მეშვეობით ღია, გამჭვირვალე და კონკურენტულ გარემოში, რასაც საკასაციო სასამართლო აფასებს უაღრესად დადებითად, როგორც საჯარო მმართველობის ამ სახის სფეროს გამჭვირვალობის, კანონიერებისა და თანასწორობის პრინციპების საფუძველზე განხორციელების უზრუნველყოფის პროგრესულ შესაძლებლობად.

მიუხედავად აღნიშნულისა, ეს კანონი არ შეიცავს რაიმე დათქმას მართვის ავტომატური საშუალების გამოყენებით ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის შესაძლებლობის თაობაზე, ხოლო, სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2011 წლის 7 აპრილის #9 ბრძანების 24.3. მუხლის შინაარსი ტოვებს იმ სამართლებრივი შეხედულების დაშვების შესაძლებლობას, რომ სააგენტო ფორსირებულად არეგისტრირებს მეწარმეს რეესტრში საქმის გარემოებათა გამოკვლევის გარეშე, რამდენადაც საერთოდ არ არის გათვალისწინებული მეწარმისათვის პოზიტიური გადაწყვეტილების მიღების ალბათობა, რაც სრულიად შეუსაბამოა მმართველობითი სამართლის უმნიშვნელოვანეს პრინციპებთან და ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის დასაბუთების ინსტიტუტთან. აღნიშნულის დასტურია თავად სადავო - სსიპ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს 2012 წლის 2 მარტის №75 განკარგულებაც, რამდენადაც იგი არ შეიცავს არც ადმინისტრაციული წარმოების ჩატარების, არც საქმის გარემოებათა გამოკვლევისა და დასაბუთების შესახებ რაიმე მონაცემებსა და მითითებებს.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სადავო აქტი არ განეკუთვნება და არც შეიძლება განეკუთვნებოდეს მართვის ავტომატური სისტემების მეშვეობით გამოცემულ გადაწყვეტილებას, შესაბამისად, იგი უნდა პასუხობდეს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის IV თავით დადგენილ დანაწესებს.

საკასაციო სასამართლოს აუცილებლად მიაჩნია აღნიშნოს, რომ გარკვეულწილად გათვალისწინებული იქნა ეს ხარვეზი, როცა 2013 წლის 2 ივლისის ცვლილებით აღნიშნული ნორმა ახალი რედაქციით ჩამოყალიბდა, რომლის მიხედვით, სააგენტო გადაწყვეტილების მიღების პროცესში გამოიკვლევს საქმის გარემოებებს, მათ შორის, თავისი ინიციატივით, უფლებამოსილია მოიწვიოს დაინტერესებული მხარეები და გადაწყვეტილების მიღებისას უნდა გაითვალისწინოს ბაზარზე კონკურენციის დაცვისა და თანაზომიერების პრინციპები, ხოლო მე-4 პუნქტით განისაზღვრა სააგენტოს უფლებამოსილება - მეწარმის შავ სიაში დარეგისტრირებაზე უარის თქმის შესახებ, ამავე ნორმით განსაზღვრულ შემთხვევებში. საინტერესოა, რომ სააგენტოს ეძლევა შეფასების შესაძლებლობა, კერძოდ, შავ სიაში დასარეგისტრირებელი პირის ქმედებით მიყენებული ზიანის ხარისხი, საჯარო და კერძო ინტერესების პროპორციულობის დარღვევის დაუშვებლობა მიღებული გადაწყვეტილებით, ხოლო, 24-ე მუხლის მე-4¹ პუნქტით სააგენტოს მიენიჭა დისკრეციული უფლებამოსილება, კერძოდ, იმ შემთხვევაში, თუ შემსყიდველი ორგანიზაციის მიერ წარდგენილი ინფორმაცია სრულად აკმაყოფილებს ამ მუხლის I-III პუნქტებით გათვალისწინებულ მოთხოვნებს, მაგრამ შავ სიაში დასარეგისტრირებელი პირის ქმედებით მიყენებული ზიანი უმნიშვნელოა, ასეთი პირის შავ სიაში დარეგისტრირებით დადგება არათანაზომიერი შედეგი და დარღვეული იქნება საჯარო და კერძო ინტერესების პროპორციულობის პრინციპი, სააგენტო უფლებამოსილია ასეთი პირის მიმართ არა უმეტეს ორჯერ გამოიყენოს გაფრთხილება“.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ამ კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტის მითითებული მუხლების მოქმედი რედაქცია ასევე არ არის სრულ შესაბამისობაში საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მოთხოვნებთან, თუმცა გაცილებით ადეკვატურ მოწესრიგებას ადგენს, ვიდრე სადავო აქტის გამოცემის მომენტში.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სააგენტოს გადაწყვეტილება წარმოადგენს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის შესაბამისად განსაზღვრულ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს, რომლის კანონიერება გადამწყვეტი მნიშვნელობისაა აქტის ადრესატისთვის, რამდენადაც მძიმე სამართლებრივ შედეგებს იწვევს მისთვის, რაზეც ზემოთ უკვე იმსჯელა სასამართლომ (იხ.აქვე, ს.ფ. 49-51), შესაბამისად, მისი მომზადება, მიღება და გამოცემა უნდა პასუხობდეს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით განსაზღვრულ მოთხოვნებს.

ადმინისტრაციული წარმოების სრულყოფილი ჩატარება ანუ მხოლოდ სათანადო პროცედურის საფუძველზე გადაწყვეტილების მიღება დიდწილად განაპირობებს მის კანონიერებას, დასაბუთებულობასა და მიზანშეწონილობას.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომელიც გამოცემულია წერილობითი სახით, აუცილებელია შეიცავდეს დასაბუთებას, კერძოდ, მასში მითითებული უნდა იყოს ის სამართლებრივი და ფაქტობრივი წანამძღვრები, რომელთა საფუძველზეც გამოიცა იგი. იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ადმინისტრაციული ორგანო მოქმედებს დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში, იგი ვალდებულია, აქტის დასაბუთებაში მიუთითოს იმ გარემოებებზე, რომლებიც საფუძვლად დაედო მის მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას, კერძოდ, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით, თუ ადმინისტრაციული ორგანო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემისას მოქმედებდა დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში, წერილობით დასაბუთებაში მიეთითება ყველა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომელსაც არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემისას, ხოლო ამავე კოდექსის 53-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილი არ არის თავისი გადაწყვეტილება დააფუძნოს იმ გარემოებებზე, ფაქტებზე, მტკიცებულებებზე ან არგუმენტებზე, რომლებიც არ იქნა გამოკვლეული და შესწავლილი ადმინისტრაციული წარმოების დროს.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის დასაბუთების კანონისმიერი ვალდებულება განპირობებულია იმ გარემოებით, რომ ადმინისტრაციული ორგანო შებოჭოს სამართლით და მოაქციოს თვითკონტროლის ფარგლებში, რამდენადაც გადაწყვეტილების მიღება უნდა ეფუძნებოდეს კონკრეტულ გარემოებებს და ფაქტებს, სწორედ რომელთა შეფასებასაც ადმინისტრაციული ორგანო მიჰყავს საკითხის ამა თუ იმ გადაწყვეტამდე, ანუ სწორედ კონკრეტული ფაქტები და საქმის გარემოებები განსაზღვრავს გადაწყვეტილების იურიდიულ შედეგს და არა პირიქით. წინააღმდეგ შემთხვევაში ყოფა დაკარგავს უზრუნველყოფადობას, სტაბილურობას, გარანტირებულობას, დაირღვევა სამართლის ნორმის და ადმინისტრაციული ორგანოს მიმართ ნდობის პრინციპი, სამართლებრივი უსაფრთხოების განცდა, ხოლო ასეთ პირობებში, მყარი სამართლებრივი წესრიგის ადგილს დაიკავებს მმართველობითი ორგანოს სახელისუფლო ძალაზე დამყარებული თვითნებობა, მაშინ როცა ადმინისტრაციული ორგანოსადმი, შესაბამისად, სახელმწიფოსადმი ნდობის პრინციპი და სამართლებრივი უსაფრთხოება, სამართლებრივი სახელმწიფოს ერთ-ერთი უმთავრესი ნიშანია.

საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, ადმინისტრაციულ ორგანოს ყველა შემთხვევაში უნდა ჩაეტარებინა ადმინისტრაციული წარმოება, რამდენადაც ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსი არ ადგენს რაიმე საგამონაკლისო შემთხვევათა ნუსხას, რომელთა თაობაზე გამოსაცემი აქტი შესაძლოა მიღებულ იქნეს ადმინისტრაციული წარმოების ჩატარების გარეშე.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით სადავო ბრძანება გამოცემულია საქმის გარემოებათა სრულყოფილი გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე, საქმეში არ მოიპოვება მტკიცებულებები, რომლითაც დადასტურდებოდა, რომ ადმინისტრაციულმა ორგანომ საკითხის განხილვასთან დაკავშირებით ჩაატარა ადმინისტრაციული წარმოება.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სადავო აქტის კანონიერების შეფასებისას ქვემდგომმა სასამართლოებმა საერთოდ არ იმსჯელეს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის, როგორც ფორმალურ, ისე მატერიალურ კანონიერებაზე, ადმინისტრაციული წარმოების ჩატარების ვალდებულებაზე, რის გამოც დაარღვიეს სსსკ-ის 393.2 მუხლის მოთხოვნები, სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საჯარო სამართლებრივ ურთიერთობებში მიღებული ნებისმიერი გადაწყვეტილება კანონით დადგენილი წესით უნდა პასუხობდეს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტისათვის საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის IV თავით, კერძოდ, 51-52-ე მუხლებით განსაზღვრულ მოთხოვნებს, ხოლო მისი გამოცემა უნდა მოხდეს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის VI თავით განსაზღვრული მარტივი ადმინისტრაციული წარმოების საფუძველზე, გარდა კანონით დადგენილი შემთხვევებისა.

ადმინისტრაციული წარმოების ჩატარება მოიცავს ადმინისტრაციული ორგანოს ძირითად პროცედურულ ვალდებულებას - გამოიკვლიოს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება და გადაწყვეტილება მიიღოს ამ გარემოებათა შეფასებისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის ეს უმნიშვნელოვანესი იმპერატიული ხასიათის დანაწესი ემსახურება საჯარო მმართველობის კანონიერების პრინციპს, რამდენადაც ყოველი მმართველობითი გადაწყვეტილების მიღება უნდა ეფუძნებოდეს განსახილველი საკითხის გარემოებებისა და ფაქტების ობიექტურ შესწავლა-გამოკვლევას, რომლის შეფასებიდან უნდა გამომდინარეობდეს საკითხის გადასაწყვეტად ჩამოყალიბებული დასკვნა.

ამ ვალდებულების შესრულება ემსახურება ადმინისტრაციული ორგანოს ასევე უმნიშვნელოვანეს - მიღებული გადაწყვეტილების დასაბუთების ვალდებულებას -ადმინისტრაციულმა ორგანომ უნდა ახსნას, განმარტოს, დაასაბუთოს, თუ რატომ რა ფაქტებზე დაყრდნობით მიიღო ამგვარი გადაწყვეტილება, გარდა აღნიშნულისა, გადაწყვეტილების დასაბუთება აუცილებელია ადრესატისათვის, რათა შეაფასოს მისი მართლზომიერება, დარწმუნდეს მის კანონშესაბამისობაში, ხოლო უფლების დარღვევის განცდის შემთხვევაში ისარგებლოს გასაჩივრების შესაძლებლობით, მას უნდა შეეძლოს იცოდეს რა არგუმენტებით უნდა დაუპირისპირდეს მიღებულ გადაწყვეტილებას, რასაც დასაბუთების გარეშე გადაწყვეტილების მიღების პირობებში, მოკლებულია. აგრეთვე, დასაბუთებული აქტის გამოცემა აადვილებს საჩივრის ან სარჩელის განმხილველი ორგანოების მიერ მისი კანონიერებისა და მიზანშეწონილობის გადამოწმების პროცესს.

საკასაციო სასამართლომ თავის გადაწყვეტილებებში არაერთგზის განმარტა ადმინისტრაციული სამართლებრივი აქტის გამოცემის საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გამოკვლევისა და აქტის დასაბუთების ვალდებულების, ხოლო მისი შეუსრულებლობის შემთხვევაში აქტის სამართლებრივი შედეგების შესახებ.

კანონმდებელი იმდენად არსებით და აქტის კანონიერების განმსაზღვრელ ფუნქციას ანიჭებს საქმის გარემოებათა გამოკვლევას, რომ იმპერატიულად კრძალავს, ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემას საფუძვლად დაუდოს ისეთი გარემოება ან ფაქტი, რომელიც კანონით დადგენილი წესით არ არის გამოკვლეული ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ (საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96-ე მუხლის 1-ლი და მე-2 ნაწილები).

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ აქტის გამოცემისათვის კანონმდებლობით დადგენილია პროცედურის დაცვა, რამდენადაც მიუკერძოებლად, საქმის გარემოებათა ყოველმხრივი და ობიექტური გამოკვლევის საფუძველზე გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის დასაბუთებულობა-კანონიერების ხარისხი გაცილებით მაღალია, ხოლო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემისათვის დადგენილი წარმოების პროცედურის დაცვა განმსაზღვრელ მნიშვნელობას ანიჭებს თვით აქტის კანონიერებას.

„ნორმატიული აქტების შესახებ“ კანონის მე-7 მუხლის 1-ლი პუნქტის თანახმად: საქართველოს ნორმატიული აქტები იყოფა საქართველოს საკანონმდებლო და საქართველოს კანონქვემდებარე ნორმატიულ აქტებად, რომლებიც ქმნიან საქართველოს კანონმდებლობას.

ზემოაღნიშნული მიზეზების გამო, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2011 წლის 7 აპრილის #9 ბრძანების 24.3 მუხლის სადავო აქტის გამოცემის მომენტში მოქმედი რედაქცია ვერ პასუხობს სამართლის ნორმის სიცხადის, განჭვრეტადობის, განსაზღვრულობის მოთხოვნებთან შესაბამისობის სტანდარტს, რის გამოც ნორმის გამოყენება ნორმათშემფარდებელი ორგანოს მხრიდან შესაძლებელია კანონსაწინააღმდეგო მოწესრიგების საფრთხის შემცველი აღმოჩნდეს. აღნიშნულის პრევენციისთვის აუცილებელია სასამართლო ორგანოებმა სამართლის ნორმის ინტერპრეტაციის უფლებამოსილებაზე დაყრდნობით დაადგინონ ნორმის ლოგიკური გამოყენება-განმარტების ფარგლები.

ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 5.1. მუხლში რეგლამენტირებულია ადმინისტრაციული ორგანოს უფლებამოსილების განხორციელების სავალდებულო პრინციპი _ უფლებამოსილების განხორციელება კანონის საფუძველზე და მის შესაბამისად, რაც გულისხმობს, რომ ადმინისტრაციულ ორგანოს ეკრძალება კანონმდებლობის მოთხოვნის საწინააღმდეგოდ განახორციელოს რაიმე მოქმედება.

აღნიშნული პრინციპი პირდაპირ გამომდინარეობს სამართლებრივი სახელწიფოს პრინციპიდან, რომელიც პირველ რიგში გულისხმობს სახელმწიფოს ვალდებულებას -სამართლებრივი ნორმის სიცხადის და სამართლებრივი შედეგების განჭვრეტადობის უზრუნველყოფის თაობაზე. მოცემულ შემთხვევაში, სადავო აქტში გამოყენებული სამართლებრივი ნორმა არ განსაზღვრავს თუ რა ფაქტობრივი გარემოებები, ან მათი ერთობლიობა ჩაითვლება შემსყიდველი ორგანიზაციის მიერ დისკვალიფიცირებული პირების შავ სიაში დარეგისტრირების კვალიფიკაციისათვის, მით უფრო, საერთოდ არ შეიცავს სხვაგვარი, პოზიტიური გადაწყვეტილების მიღების შესაძლებლობას, რაც პრობლემატურს ხდის მისი შეფარდების კანონიერებასა და სამართლიანობას.

აღნიშნულ საკითხზე მსჯელობისას საკასაციო სასამართლო ეყრდნობა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2005 წლის 21 ივლისის გადაწყვეტილებაში ადმინისტრაციულ საქმეზე #ბს-906-192-(კ-05) დ. ა-ის სარჩელისა გამო, მოპასუხის _ საქართველოს სოციალური დაზღვევის ერთიანი სახელმწიფო ფონდის მიმართ, ჩამოყალიბებულ სამართლებრივ შეფასებებსა და დასკვნებს, კერძოდ, ,,სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპი უზრუნველყოფს სამართლებრივ ნდობას, რაც თავის მხრივ, მოითხოვს კანონის ნორმების სიცხადეს. კანონმდებლობის `არაწინააღმდეგობრიობის~ პრინციპი კი განაპირობებს კანონმდებლობას, როგორც ჰარმონიულ ურთიერთობას, რომელიც თავისუფალი იქნება შიდა წინააღმდეგობისაგან. სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპი აწესებს კანონის ნორმების ერთმანეთთან ისე შეხამების ვალდებულებას, რომ ესა თუ ის მოქალაქე არ აღმოჩნდეს დაუცველი ურთიერთსაწინააღმდეგო მოვალეობისაგან. კანონშემოქმედებითი საქმიანობის განხორციელებისას კანონმდებელი შეზღუდულია ნორმატიული, სოციალური, ლოგიკური, ენობრივი და სხვა ხასიათის შეზღუდვებით, კერძოდ, კანონმდებლის ნორმატიული შეზღუდვა კონსტიტუციიდან და სამართლებრივი სისტემის კონსტიტუციით დაცულ ნორმათა კომპლექსიდან გამომდინარეობს.”

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ გადაწყვეტილებაში საქმეზე – „საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია და საქართველოს მოქალაქე – ეკატერინე ლომთათიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, განმარტა რომ : „ კანონის სიზუსტე, განჭვრეტადობა და ხელმისაწვდომობა მოიცავს იმ აუცილებელ პირობასაც, რომ უფლების შეზღუდვაზე უფლებამოსილი პირების დასაშვები მოქმედების ფარგლები იყოს კონკრეტული, გასაგები, მკაფიო. კანონისადმი ასეთი მოთხოვნა აუცილებელია უფლებაში ჩარევაზე უფლებამოსილი პირის (ორგანოს) შეზღუდვის და შემდგომი კონტროლის უზრუნველყოფისთვის, რადგან ამ თანამდებობის პირებს კონკრეტული საჯარო ინტერესის მიღწევა სამართლებრივი სახელმწიფოსგან აქვთ დაკისრებული. ეს, პირველ რიგში, გულისხმობს, რომ თავად კანონით დეტალურად, სიცხადის საკმარისი ხარისხით განსაზღვროს საჯარო ხელისუფლების უფლებამოსილება ამ სფეროში, შესაბამისად, კანონი არ უნდა იძლეოდეს შესაძლებლობას, რომ აღმასრულებელმა ხელისუფლებამ დამოუკიდებლად დაადგინოს საკუთარ ქმედებათა დიაპაზონი. კანონმდებელს აკისრია ვალდებულება, საჯარო ხელისუფლება უზრუნველყოს სახელმძღვანელო მიმართულებებით, რომლებიც განჭვრეტადს ხდიან მის მიერ კონკრეტული გადაწყვეტილების მიღების შესაძლებლობას, აუცილებლობას თუ გარდაუვლობას, სისწორესა თუ მართლზომიერებას.“

საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, თუ კანონი აღნიშნულ მოთხოვნებს არ აკმაყოფილებს არ შეიძლება პირს დავაკისროთ აქედან გამომდინარე რისკების თავიდან აცილების ტვირთი, თუნდაც მიზანშეწონილობის მოტივით. ტვირთი უნდა იკისროს სწორედ ვალდებულმა ორგანომ, რომელმაც დაუშვა კონკრეტული საკითხის მოწესრიგების გარეშე დატოვება, წინააღმდეგ შემთხვევაში ყოველთვის იქნება საფრთხე იმისა, რომ კანონმდებელი თუ კანონქვემდებარე აქტის გამოცემაზე ვალდებული ორგანო მოწესრიგების გარეშე დატოვებს რიგ საკითხებს და ამ არგუმენტით დაუსაბუთებს მისი უფლების შეზღუდვის საჭიროებას.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კანონის მიმართ არსებობს სიზუსტის, განჭვრეტადობისა და ხელმისაწვდომობის მოთხოვნები. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ 2007 წლის 26 ოქტომბრის გადაწყვეტილებაში საქმეზე „მაია ნათაძე და სხვები საქართველოს პარლამენტისა და საქართველოს პრეზიდენტის წინააღმდეგ“ კანონის განჭვრეტადობისა და ხელმისაწვდომობის აუცილებლობის თაობაზე აღნიშნა: ,,ნორმა უნდა იყოს ნათელი და განსაზღვრულობის მოთხოვნებთან შესაბამისი, ადამიანს უნდა შეეძლოს, ზუსტად გაარკვიოს, თუ რას მოითხოვს მისგან კანონმდებელი და მიუსადაგოს ამ მოთხოვნას თავისი ქცევა. მოთხოვნები კანონმდებლის მიმართ მით უფრო მკაცრია, რაც უფრო ინტენსიურია ჩარევა ადამიანის უფლებებში”.

,,საკონსტიტუციო სასამართლომ ხარისხის მიხედვითაც უნდა შეაფასოს სადავო ნორმები. თუ სასამართლო დაადგენს, რომ სადავო ნორმა უხარისხოა, დადგინდება კონკრეტული უფლების დარღვევაც. ხარისხის თვალსაზრისით კანონს წაეყენება გარკვეული მოთხოვნები - ის უნდა იყოს ხელმისაწვდომი, განჭვრეტადი, არ იძლეოდეს ძალაუფლების ბოროტად გამოყენების შესაძლებლობას“

,,დარღვეულია სამართლებრივი უსაფრთხოების პრინციპი, რომელიც, თავის მხრივ, გამომდინარეობს სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპიდან და გულისხმობს, რომ ნორმა უნდა იყოს ნათელი და განსაზღვრულობის მოთხოვნებთან შესაბამისი. ადამიანს უნდა შეეძლოს ზუსტად გაარკვიოს, თუ რას მოითხოვს მისგან კანონმდებელი და მიუსადაგოს ამ მოთხოვნას თავისი ქცევა. საკონსტიტუციო სასამართლომ, კონსტიტუციის სხვადასხვა ნორმებთან სადავო ნორმების შესაბამისობის ანალიზისას, უნდა დაადგინოს, ხომ არ გამოუწვევია უფლების დარღვევა ნორმის განუსაზღვრელობას.”

ამდენად, საკასაციო სასამართლო ასკვნის, რომ სახელმწიფოს მიერ მკაფიო, განჭვრეტადი კანონმდებლობის შექმნის ვალდებულების ვერუზრუნველყოფის პირობებში, ადმინისტრაციული ორგანოების, როგორც ნორმათგამომყენებელი და ნორმათგანმმარტებელი ორგანოების დისკრეციის კანონისმიერი ფარგლები - განმარტონ და გამოიყენონ სამართლის ნორმა სამართლებრივი სახელმწიფოს და სამართლებრივი უსაფრთხოების პრინციპების სულისკვეთებით, წარმოადგენს აუცილებელ და უპირობო სტანდარტს, საქართველოს, როგორც სამართლებრივი სახელმწიფოსა და კანონიერი მმართველობის ფუნქციონირების უზრუნველსაყოფად.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, იმ პირობებში, როცა საკანონმდებლო აქტი საერთოდ არ შეიცავს სადავო სამართალურთიერთობის მომწესრიგებელ ნორმას, ხოლო, კანონქვემდებარე აქტით განსაზღვრული მოწესრიგება არ ითვალისწინებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის უმნიშვნელოვანეს პრინციპებსა და ინსტიტუტებს, მეტიც, ეწინააღმდეგება ამ კოდექსით ქვეყნის ყველა ადმინისტრაციული ორგანოსათვის დადგენილ მმართველობითი ღონისძიებების განხორციელების საერთო ფორმებს, წესებსა და პროცედურებს, გადაწყვეტილების საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გამოკვლევის საფუძველზე მიღებისა და მისი დასაბუთების ვალდებულების მოთხოვნებს, არ შეიცავს ორგანოსა და პირს შორის წონასწორობის, ბალანსის ფუნქციის, კანონიერების აღმდგენ სტანდარტს, შემსყიდველი ორგანიზაციის გადაწყვეტილება პირის დისკვალიფიკაციის თაობაზე სააგენტოს მხრიდან პრაქტიკულად ფორმალისტურ ზედამხედველობას ექვემდებარება, თეორიულადაც გამორიცხავს რა პირისთვის ხელსაყრელი გადაწყვეტილების მიღების შესაძლებლობას, შეუძლებელია მსჯელობა, როგორც ამ ნორმატიული აქტების ხარისხიანობის, ასევე, მათ საფუძველზე გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების სამართლებრივი უსაფრთხოებისა და სამართლებრივი სახელმწიფოს სტანდარტებთან შესაბამისობის თაობაზე.

საკასაციო სასამართლომ საკასაციო საჩივრის ფარგლებში შეამოწმა რა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება და დასაბუთებულობა, მიიჩნევს, რომ კრიტიკას ვერ უძლებს სასამართლოს მსჯელობები და შეფასებები, სასამართლოს საერთოდ არ უმსჯელია არათუ სადავო სამართალურთიერთობის მომწესრიგებელი ნორმატიული აქტების, არამედ თვით სადავო აქტების საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის ნორმებთან შესაბამისობაზე, საერთოდ იგნორირებულია მართლმსაჯულების განმახორციელებელი სასამართლო ორგანოს უმნიშვნელოვანესი ფუნქცია - სამართლის ნორმის კანონშესაბამისი განმარტების ვალდებულება.

სააპელაციო სასამართლომ საერთოდ არ მისცა სამართლებრივი შეფასება სსიპ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს 2012 წლის 29 მარტის №2/3-1040 წერილის შესაბამისობას მოქმედ კანონმდებლობასთან, რომელიც წარმოადგენს პასუხს სს „ ...“ საჩივარზე (იხ. ს.ფ. 44., ტ.1.).

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ აღნიშნული დოკუმენტი, როგორც ფორმით, ასევე შინაარსით სრულად ეწინააღმდეგება საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის ნორმებს, კერძოდ, სს „ ...“ საჩივრის მოთხოვნას წარმოადგენდა სადაზღვევო კომპანიის შავ სიაში შეყვანის შესახებ გადაწყვეტილების გაუქმება და მისი ამ სიიდან ამოღება, საჩივარში მითითებული არგუმენტების საფუძველზე (იხ. ს.ფ. 164, ტ.1.).

საკასაციო სასამართლოს სადავო სამართალურთიერთობის, მათ შორის, სადავო წერილის კანონიერების შესაფასებლად აუცილებლად მიაჩნია იმსჯელოს სსიპ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს, როგორც სახელმწიფო შესყიდვების კანონიერებაზე ზედამხედველი ორგანოს „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ კანონით დადგენილ სამართლებრივი კონტროლის მექანიზმებსა და წესებზე, მათ სპეციფიკურ ხასიათზე. კანონის VI თავის - შესყიდვებთან დაკავშირებული ქმედების გასაჩივრებისა და დავის განხილვის წესის, 23-ე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად: შესყიდვებში მონაწილეობის მსურველს, პრეტენდენტს ან მიმწოდებელს შეუძლია, გაასაჩივროს შემსყიდველი ორგანიზაციის ან სატენდერო კომისიის ქმედება სასამართლოში, თუ მიაჩნია, რომ შესყიდვისას დაირღვა ამ კანონითა და შესაბამისი ნორმატიული აქტებით დადგენილი წესები ან/და შეილახა მისი უფლებები (28.06.2010. N3163 ბრძანება, ამოქმედდა 2010 წლის 1 აგვისტოდან), ხოლო ამავე მუხლის მე-41 პუნქტის მიხედვით სააგენტოში შესყიდვებთან დაკავშირებული დავების განხილვისათვის იქმნება საბჭო, რომლის შემადგენლობაშიც პარიტეტული პრინციპის საფუძველზე შედიან სააგენტოსა და არასამთავრობო სექტორის წარმომადგენლები. დავების განმხილველი საბჭოს შემადგენლობა და საქმიანობის წესი განისაზღვრება კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტით (20.11.2009. N2107 ცვლილება, ამოქმედდა 2010 წლის 1 მარტიდან).

სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2010 წლის 30 ნოემბრის N11 ბრძანებით დამტკიცებული „სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოში შესყიდვებთან დაკავშირებული დავების განხილვის საბჭოს საქმიანობის წესის შესახებ“ მე-3 მუხლის მიხედვით დავების განხილვის საბჭო წარმოადგენს კოლეგიურ ორგანოს, რომელიც საჩივარს განიხილავს სხდომაზე ამავე წესის მე-5 მუხლის შესაბამისად და უფლებამოსილია 7.1.მუხლით განსაზღვრულ გადაწყვეტილებათა მისაღებად.

საკასაციო სასამართლო „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ კანონის 23-ე მუხლით დადგენილ გასაჩივრებისა და დავის განხილვის წესის შინაარსის ანალიზისას ასკვნის, რომ ნორმაში საჩივრის განმხილველ ორგანოდ რიგ შემთხვევებში მითითებულია სააგენტო, მუხლში მე-4¹ პუნქტის 20.11.2009. N2107 საკანონმდებლო დამატების შედეგად კი ასეთად მიუთითებს დავების განხილვის საბჭოს, ასევე სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2010 წლის 30 ნოემბრის N11 ბრძანებით დამტკიცებული „სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოში შესყიდვებთან დაკავშირებული დავების განხილვის საბჭოს საქმიანობის წესის შესახებ“ მე-3 მუხლით საჩივრის განმხილველ ორგანოდ განიხილება დავების განხილვის საბჭო. აღნიშნული შეუსაბამობა, უნდა აიხსნას 20.11.2009 წლის N2107 საკანონმდებლო დამატებისა და ცვლილებების არასაკმარისი ასახვით მთლიანად კანონის 23-ე მუხლის შინაარსში, რაც საკანონმდებლო ხარვეზად უნდა იქნეს მიჩნეული და არც ერთ შემთხვევაში გაგებული იმგვარად, თითქოს საჩივრის განხილვაზე კომპეტენტურ ორგანოს წარმოადგენს, როგორც საბჭო, ასევე სააგენტო - მისი თავმჯდომარის სახით, ანუ ერთპიროვნულად გადაწყვეტილების მიღების გზით, ვინაიდან:

„სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ კანონის მე-5 მუხლის, რომლითაც დადგენილია სააგენტოს თავმჯდომარის უფლება-მოვალეობები, 1-ლი პუნქტის მიხედვით სააგენტოს თავმჯდომარე: ა)საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით გამოსცემს ნორმატიულ აქტებს (ბრძანებებს), რომელთა შესრულება სავალდებულოა შემსყიდველი ორგანიზაციებისა და შესყიდვების მონაწილე სხვა პირებისათვის;

ბ) შიდაორგანიზაციულ საკითხებზე გამოსცემს განკარგულებებს.

ამდენად, მისი კომპეტენცია განსაზღვრულია კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტების, ხოლო ინდივიდუალური აქტების გამოცემის თემატიკა შემოფარგლულია შიდაორგანიზაციული საკითხებით.

განსახილველ შემთხვევაში კი, ს.ფ. 44-ზე განთავსებული მტკიცებულება - სსიპ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს 2012 წლის 29 მარტის №2/3-1040 წერილი არ ტოვებს შთაბეჭდილებას, რომ იგი სააგენტოს თავმჯდომარემ, როგორც სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოში შესყიდვებთან დაკავშირებული დავების განხილვის საბჭოს თავმჯდომარემ გამოსცა, რამდენადაც ასეთის შესახებ არ შეიცავს მითითებას, საქმეში არც საბჭოს სხდომის ოქმია წარმოდგენილი.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოცემულ ვითარებაში სახეზე გვაქვს არა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გასაჩივრების ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის სპეციალური თავით განსაზღვრული წესი და პროცედურა, რომელიც წარმოადგენს მმართველობითი ორგანოების იერარქიული კონტროლის განხორციელების სამართლებრივ ფუნქციას, რა დროსაც ზემდგომი ადმინისტრაციული ორგანო აღჭურვილია უფლებამოსილებით - შეამოწმოს ქვემდგომი ადმინისტრაციული ორგანოების გადაწყვეტილებათა და მოქმედებათა (უმოქმედობათა) კანონიერება და მიზანშეწონილობა, რაც დამატებითი საშუალებაა მმართველობის კანონიერების უზრუნველსაყოფად, არამედ - არაორდინალური მოწესრიგების შემთხვევა, როცა შესყიდვებში მონაწილეობის მსურველს ან პრეტენდენტს შემსყიდველი ორგანიზაციის ან სატენდერო კომისიის ქმედებები სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულების დადებამდე შეუძლია გაასაჩივროს სააგენტოში დავების განხილვის საბჭოში, თუ მიაჩნია, რომ შესყიდვის პროცედურების მიმდინარეობისას დაირღვა „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ საქართველოს კანონითა და შესაბამისი ნორმატიული აქტებით დადგენილი წესები ან/და შეილახა მისი უფლებები /„სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოში შესყიდვებთან დაკავშირებული დავების განხილვის საბჭოს საქმიანობის წესის შესახებ“ მუხლი მე-2. /.

„სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ კანონის 23-ე მუხლის მე-12 პუნქტის მიხედვით უზრუნველყოფილია შესყიდვების პროცედურებში მონაწილეობის მსურველის, პრეტენდენტის ან მიმწოდებლის უფლება - შემსყიდველი ორგანიზაციისა და სააგენტოს მიერ საჩივართან დაკავშირებით მიღებული გადაწყვეტილებები გაასაჩივროს სასამართლო წესით (28.06.2010. N3163, ამოქმედდა 2010 წლის 1 აგვისტოდან).

საკასაციო სასამართლო „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ კანონისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2010 წლის 30 ნოემბრის N11 ბრძანებით დამტკიცებული „სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოში შესყიდვებთან დაკავშირებული დავების განხილვის საბჭოს საქმიანობის წესის შესახებ“ ზემომითითებული მუხლების საფუძველზე განმარტავს, რომ დავების განხილვის მიზნით ახალი ინსტიტუტის შემოღება კოლეგიური ორგანოს სახით, ემსახურება სსიპ სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს, როგორც იმ ადმინისტრაციულ ორგანოს, რომელიც ახორციელებს საერთო ადმინისტრირებას სახელმწიფო შესყიდვების პროცედურაზე, განსაზღვრავს სახელმწიფო შესყიდვების პროცედურების რეგულირების სახელმწიფო პოლიტიკას და ზედამხედველობს მის განხორციელებას, სამართლებრივი კონტროლის ფუნქციის გაზრდას. შესყიდვებთან დაკავშირებული დავების განხილვის საბჭოს შემადგენლობის პარიტეტული პრინციპის საფუძველზე ფორმირების წესი კი დავათა განხილვა-გადაწყვეტის პროცესის ობიექტურობის, სამართლიანობისა და საჯაროობის მეტ გარანტიას იძლევა.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ კანონის 23-ე მუხლის მე-4¹ პუნქტისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2010 წლის 30 ნოემბრის N11 ბრძანებით დამტკიცებული „სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოში შესყიდვებთან დაკავშირებული დავების განხილვის საბჭოს საქმიანობის წესის შესახებ“ მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით დავების განხილვის საბჭოს კომპეტენციას წარმოადგენს შემსყიდველი ორგანიზაციის ან სატენდერო კომისიის ქმედების კანონიერებაზე დავების განხილვა.

დავების განხილვის საბჭოს არა აქვს მინიჭებული კომპეტენცია - იმსჯელოს სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის გადაწყვეტილებათა კანონიერებაზე.

საკასაციო სასამართლო დასძენს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ დავების განხილვის საბჭო არ წარმოადგენს არცერთი ადმინისტრაციული ორგანოს ზემდგომ ადმინისტრაციულ ორგანოს და მისი იურისდიქცია დავების განხილვის თაობაზე არ გულისხმობს, რომ იგი ახორციელებს ადმინისტრაციულ საჩივართან დაკავშირებულ ადმინისტრაციულ წარმოებას, რომელიც წარმოადგენს ადმინისტრაციული წარმოების განსაკუთრებულ სახეს და მას კოდექსში სპეციალური - XIII თავი აქვს დათმობილი, რომლის დებულებები დეტალურად აწესრიგებს დარღვეული უფლების აღდგენის ფორმებს, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ზემდგომ ორგანოში გასაჩივრების უფლების რეალიზაციასა და საჩივრის განხილვა-გადაწყვეტის საკითხებსა და პროცედურას, რომელიც წარმოადგენს მმართველობითი ორგანოების იერარქიული კონტროლის განხორციელების სამართლებრივ ფუნქციას, რა დროსაც ზემდგომი ადმინისტრაციული ორგანო აღჭურვილია უფლებამოსილებით, შეამოწმოს ქვემდგომი ადმინისტრაციული ორგანოების გადაწყვეტილებათა და მოქმედებათა (უმოქმედობათა) კანონიერება და მიზანშეწონილობა, რაც დამატებითი საშუალებაა მმართველობის კანონიერების უზრუნველსაყოფად, ხოლო ადმინისტრაციული საჩივარი - ეს არის სადავო აქტის ადრესატის მიერ პროცედურული უფლების რეალიზაცია, რომელიც კანონით მკაცრად რეგლამენტირებულ წესებს ექვემდებარება, დავების განხილვის საბჭო, როგორც სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს სისტემაში მოქმედი კოლეგიური ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია, დავა განიხილოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის პრინციპებისა და სტანდარტების მიხედვით, კერძოდ, სხვა ორგანოების ქმედებების კანონიერებაზე კონტროლი, გულისხმობს მათ მიუკერძოებლად, ობიექტურად და კანონიერებისა და კანონის წინაშე თანასწორობის პრინციპებზე დაყრდნობით განხილვა-გადაწყვეტის ვალდებულებას.

სს „...“ დირექტორის საჩივრის ობიექტს წარმოადგენდა სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის სადაზღვევო კომპანიის შავ სიაში შეყვანის შესახებ გადაწყვეტილების - 2012 წლის 2 მარტის #75 განკარგულების გაუქმება და მისი ამ სიიდან ამოღება (იხ. ს.ფ. 164, ტ.1.).

ადმინისტრაციული ორგანოს გადაწყვეტილების გასაჩივრების უფლების რეალიზაციის საკითხზე მსჯელობისას საკასაციო სასამართლო ეყრდნობა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2013 წლის 28 მაისის გადაწყვეტილებაში (ადმინისტრაციულ საქმეზე #ბს-122-115(2კ-13) შპს „...“ სარჩელისა გამო, მოპასუხეების _ ქ. თბილისის მერიისა და ქ. თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის მიმართ), ჩამოყალიბებულ სამართლებრივ შეფასებებსა და დასკვნებს, კერძოდ: „პირის უფლება - მიმართოს სახელმწიფოს ნებისმიერ საჯარო დაწესებულებას მისი ინტერესების დასაცავად, განეკუთვნება კონსტიტუციურ უფლებათა სისტემას. ადამიანის უფლებები იყოფა ორ ჯგუფად: მატერიალური და პროცედურული უფლებები. პირის პროცედურულ უფლებათა რიგს მიეკუთვნება ადმინისტრაციული ორგანოსათვის მიმართვის უფლება, შუამდგომლობათა აღძვრის უფლება, მტკიცებულებათა წარდგენის უფლება, სხდომაზე დასწრების და მონაწილეობის უფლება, მოსაზრებათა წარდგენის უფლება, გასაჩივრების უფლება და ა.შ.. სწორედ, პროცედურული უფლებების კანონით დადგენილი ფორმებით რეალიზაცია აძლევს პირს შესაძლებლობას დაიცვას ან აღიდგინოს თავისი მატერიალური უფლებები. სამართლებრივი სახელმწიფოს ფუნქციონირების პრინციპი გულისხმობს პროცედურული უფლებების შეუფერხებლად და დაუბრკოლებლად განხორციელებას, წინააღმდეგ შემთხვევაში, საფრთხე ექმნება მატერიალური უფლებების ჯეროვან რეალიზაციასა და დაცვას.

ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსი, რომელიც ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ ურთიერთობების მონაწილეთა პროცედურული უფლება-მოვალეობების საზოგადო წესებს დეტალურად განსაზღვრავს, მიზნად ისახავს ადმინისტრაციულ ორგანოთა მიერ ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლებების, საჯარო ინტერესებისა და კანონის უზენაესობის დაცვის უზრუნველყოფას.

ზემომითითებულ კონსტიტუციურ პრინციპს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის სპეციალური მუხლი ეძღვნება, კერძოდ, მე-12 მუხლი ადმინისტრაციული ორგანოსათვის მიმართვის უფლება, რომლის მიხედვით გარანტირებულია:

1. ნებისმიერი პირის უფლება - მიმართოს ადმინისტრაციულ ორგანოს ამ უკანასკნელის უფლებამოსილებას მიკუთვნებული იმ საკითხის გადასაწყვეტად, რომელიც უშუალოდ და პირდაპირ ეხება პირის უფლებებსა და კანონიერ ინტერესებს, და

2. ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება - განიხილოს მის უფლებამოსილებას მიკუთვნებულ საკითხზე შეტანილი განცხადება და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

აღნიშნული ნორმის სტრუქტურული შინაარსი გულისხმობს, რომ პირის უფლების დადგენა მოიცავს ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულებას - განახორციელოს რეალიზებული საპროცესო უფლების კანონით რეგლამენტირებული, ადეკვატური პროცედურული ხასიათის მოქმედება.“ .....

„საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საჯარო დაწესებულებაში პირის მიერ ნებისმიერი დოკუმენტის, მით უფრო, განცხადების ან საჩივრის ფორმით წარდგენა იწვევს ადმინისტრაციული ორგანოს უპირობო ვალდებულებას, დაარეგისტრიროს იგი. რეგისტრაციის სტადია იწვევს შემდეგი პროცედურული მოქმედების ჩატარების ვალდებულებას -ადმინისტრაციული წარმოების დაწყებას.

ადმინისტრაციული წარმოება ხორციელდება ორსაფეხურიანი პროცესის მეშვეობით:

განცხადების/ საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება;

განცხადების/ საჩივრის დასაბუთებულობის შემოწმება.

დოკუმენტის, მოცემულ შემთხვევაში, განცხადების ან საჩივრის ფორმა, დასაშვებობის შემოწმების სტადია გულისხმობს, უპირველესად, ადმინისტრაციული ორგანოს იურისდიქციის სფეროს გამორკვევას (უწყებრივი ქვემდებარეობა), რომლის წარმატებით გადალახვის პირობებში - ამ დოკუმენტისთვის კანონით დადგენილ მოთხოვნებთან შესაბამისობის შემოწმებას.” ...

„საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული ორგანოების უფლებამოსილების განსაზღვრა ხდება სამი კრიტერიუმის გამოყენებით:

ა) განსახორციელებელი ამოცანების მიხედვით - საგნობრივი უფლებამოსილება;

ბ) უფლებამოსილებათა იერარქიის მიხედვით - ინსტანციური უფლებამოსილება;

გ) ტერიტორიული პრინციპით - ტერიტორიული უფლებამოსილება.“

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სს „ ...“ საჩივართან დაკავშირებით საერთოდ გამოტოვებულია დასაშვებობის შემოწმების - ადმინისტრაციული ორგანოს იურისდიქციის სფეროს გამორკვევის (უწყებრივი ქვემდებარეობა), სტადია.

სსიპ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტომ საჩივრის გადასაწყვეტად გამოიყენა არა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით განსაზღვრული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ფორმა, ამავე კოდექსის 52-ე მუხლით დადგენილი ფორმალურ-სამართლებრივი და მატერიალურ-სამართლებრივი რეკვიზიტებით, არამედ წერილის ფორმა, რომელიც საჯარო დაწესებულებებში გამოიყენება სრულიად სხვა მიზნით და განსხვავებული ფუნქციის მატარებელია, ამავდროულად, წერილის ფორმაში ჩამოყალიბებული პასუხის ბოლო აბზაცში ისეთი სოლიდური ადმინისტრაციული ორგანო, როგორიც მოპასუხე სსიპ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოა, უთითებს, რომ: „ზემოაღნიშნული განკარგულება შეიძლება გასაჩივრდეს .. ..”, ე.ი. განმარტებულია ამ წერილის, როგორც განკარგულების ანუ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გასაჩივრების უფლება, წესი, ვადა და ორგანო, სადაც შეიძლება გასაჩივრება.

თუ ვივარაუდებთ, რომ აქ იგულისხმება 2012 წლის 2 მარტის განკარგულების გასაჩივრების უფლება, წესი, ვადა და ორგანო, სადაც შეიძლება გასაჩივრება, ასეთ შემთხვევაში საჩივარი საერთოდ არ განხილულა და გადაწყვეტილებაც არ გამოცემულა, შესაბამისად, 2012 წლის 29 მარტის №2/3-1040 წერილის ფუნქცია და მიზანი გაუგებარია.

საკასაციო სასამართლო მოცემული დოკუმენტის შეფასებისას ასკვნის, რომ წერილობითი დოკუმენტების ფორმის ამგვარი აღრევა, მიუხედავად საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის ჯერ კიდევ 2000 წლის 1 იანვრიდან ძალაში შესვლისა, დღემდე - 2014 წლამდე უკიდურესად პრობლემატურია საქართველოს სახელმწიფოს ადმინისტრაციული ორგანოებისათვის და აქამდე აღმოუფხვრელ, ელემენტარული სამართლებრივი კულტურის და კანონის მოთხოვნებთან აბსოლუტურად შეუსაბამო პრაქტიკას წარმოადგენს, რომლის დაძლევა კანონიერი ადმინისტრირების უზრუნველსაყოფად აუცილებელია.

აღნიშნული სადავო დოკუმენტი ფაქტობრივად არ შეიცავს სამართლებრივი აქტის შესავალ, აღწერილობით, სამოტივაციო და სარეზოლუციო ნაწილებს, რის გამოც მას არ გააჩნია ამგვარი დოკუმენტისთვის აუცილებელი სტრუქტურული ფორმა, ასევე ზედმიწევნით ფორმალისტურია მოთხოვნის კანონიერების შეფასებისადმი მიდგომა, რამდენადაც მასში არ არის გაქარწყლებული საჩივრის არც ერთი მოტივი, ახსნილი და დასაბუთებული არ არის მათი გაუზიარებლობის მიზეზები, რაც თავის მხრივ, ადმინისტრაციული სამართლის ერთ-ერთი ძირითადი პრინციპის კანონიერი ნდობის უფლების უგულვებელყოფას ნიშნავს.

ქვეყნის ადმინისტრირების სისტემაში სამართლებრივი დოკუმენტების ფორმის კანონიერების მიღწევაში განსაკუთრებული როლი გააჩნია კვალიფიციური და ობიექტური სასამართლო კონტროლის ფუნქციას, რამდენადაც როცა ადმინისტრირების ფორმების კანონშეუსაბამობა სასამართლოს ყურადღების მიღმა და მკაცრი კონტროლის გარეშე რჩება, დამკვიდრებული საქმისწარმოების მანკიერი პრაქტიკის შეცვლის მოტივაცია არ არსებობს.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსიპ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს 2012 წლის 29 მარტის №2/3-1040 წერილი, როგორც კანონსაწინააღმდეგო, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.1. მუხლის საფუძველზე ექვემდებარება ბათილად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსიპ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2012 წლის 2 მარტის განკარგულების კანონიერებაზე დავა დასაშვები არ იყო საჩივრის პროცედურის მეშვეობით, მისი გასაჩივრება შეიძლებოდა მხოლოდ სასამართლო წესით, როგორც ეს სწორად არის თავად ამავე განკარგულებაში განმარტებული. საჩივრის დასაშვებობის სტადიის კვალიფიციური ჩატარების პირობებში სსიპ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს უნდა ეხელმძღვანელა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის ნორმებით, კერძოდ, საგნობრივი კომპეტენციის გამორკვევის შედეგად, სააგენტოს გააჩნდა მხოლოდ ერთადერთი გადაწყვეტილების გამოტანის უფლებამოსილება - ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 178-ე მუხლის მე-3 ნაწილის დანაწესიდან გამომდინარე, ამავე კოდექსის მე-80 მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე - სასამართლოს განსჯადობას მიკუთვნებული საკითხის გამო, რაც უნდა აისახოს შესაბამისი დასაბუთებით, საჩივრის უკან დაბრუნების თაობაზე. აღნიშნული გადაწყვეტილების მისაღებად ორგანოს განსაზღვრული აქვს პროცესუალური ვადაც - საჩივრის შეტანიდან 5 დღის განმავლობაში.

მითითებული ვალდებულების ჯეროვანი შესრულება გამორიცხავს არაუფლებამოსილი ორგანოს მხრიდან საჩივრის ამ კოდექსით დადგენილ წესთან /181-ე მუხლით/ შესაბამისობის საკითხის გამოკვლევა-შემოწმებას.

საკასაციო სასამართლო ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 80.4 მუხლის დანაწესიდან გამომდინარე განმარტავს, რომ აღნიშნული დათქმით კანონმდებელი მკვეთრად უსვამს ხაზს დემოკრატიული სახელმწიფოს უმთავრეს პრინციპს - ხელისუფლების დანაწილების თაობაზე. სასამართლო ხელისუფლება, როგორც კონსტიტუციური ფუნქციის განმხორციელებელი მართლმსაჯულების ორგანო, გარანტირებულია სრული ავტონომიით და ჩაურევლობის პრინციპით. ადმინისტრაციული სამართალი ადგენს მმართველობის კანონიერების უზრუნველმყოფ ნორმებს, წესებს, პროცედურებსა და მექანიზმებს, ხოლო მმართველობით სფეროში მიღებულ გადაწყვეტილებათა კანონიერებაზე კონტროლი სასამართლო ხელისუფლების ფუნქციას წარმოადგენს, სასამართლოს კომპეტენციას მიკუთვნებული საკითხის შემცველი განცხადების ადმინისტრაციულ ორგანოში წარდგენისას, ადმინისტრაციულ ორგანოს არა აქვს მანდატი, გადაუგზავნოს განცხადება უფლებამოსილ - სასამართლო ორგანოს, განსხვავებით ამავე კოდექსის 80.1 მუხლით დადგენილი ვალდებულებისა. მითითებული ნორმა სრულად ვრცელდება ადმინისტრაციულ საჩივართან დაკავშირებულ ადმინისტრაციულ წარმოებაში, რაც ნიშნავს, რომ კანონმდებელი განცხადების/საჩივრის უფლებამოსილ ადმინისტრაციულ ორგანოში გადამისამართების ფუნქციას იმ ორგანოს აკისრებს, რომელშიც შეტანილი იქნა განცხადება ან საჩივარი.

ამგვარ შემთხვევაში, ადმინისტრაციული ორგანოს უფლება შემოიფარგლება განმცხადებლისათვის სამართლებრივი დახმარების გაწევით, კერძოდ, აუხსნას მხარეს, რომ საკითხი სასამართლო ორგანოთა იურისდიქციას განეკუთვნება. აღნიშნული თავის მხრივ, შეესაბამება კონსტიტუციის 42.1 მუხლით დადგენილ პრინციპს, რომ სწორედ მხოლოდ პირის უფლებას წარმოადგენს თავის უფლებათა და თავისუფლებათა დასაცავად მიმართოს სასამართლოს ანუ სარჩელის აღძვრა - სასამართლოსადმი მიმართვის უფლების რეალიზაცია მხოლოდ პირის ნების ავტონომიას ეფუძნება.

საკასაციო სასამართლო ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 80.4 მუხლით დაკისრებული ვალდებულების კვალიფიციური შესრულების უზრუნველყოფის მიზნით განმარტავს, რომ აღნიშნული საკითხის შემოწმებისას ადმინისტრაციულმა ორგანომ უსათუოდ უნდა გამოსცეს დასაბუთებული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომლითაც ერთი მხრივ, დადგინდება, რომ საჩივრის ობიექტის - აქტის/რეალაქტის კანონიერებაზე დავა არ წარმოადგენს ადმინისტრაციული ორგანოს კომპეტენციას, მეორე მხრივ, მხარეს გაეწევა სამართლებრივი დახმარება, რომ დავა სასამართლო უწყების ქვემდებარეა და მხარეს აქვს სასამართლო წესით დავის უფლება.

სამართლებრივი სახელმწიფოსა და სამართლებრივი ნდობის პრინციპი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ ურთიერთობებში დაცულია და უზრუნველყოფილია კანონიერების პრინციპისა და კანონიერი ნდობის უფლების ინსტიტუტების მეშვეობით, კერძოდ, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 5.1 მუხლის მიხედვით, ადმინისტრაციულ ორგანოს უფლება არა აქვს კანონმდებლობის მოთხოვნების საწინააღმდეგოდ განახორციელოს რაიმე ქმედება, რაც გულისხმობს, რომ ადმინისტრაციული ორგანოები თავიანთ საქმიანობაში შებოჭილნი არიან საკანონმდებლო აქტით განსაზღვრული უფლებამოსილების ფარგლებით.

საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, ადმინისტრაციული კანონმდებლობით დადგენილი სავალდებულო პროცედურების ჩაუტარებლობა არღვევს სამართლებრივი სახელმწიფოს ერთ-ერთ მნიშვნელოვან და ფუნდამენტურ მოთხოვნას პროცედურული დემოკრატიის უზრუნველყოფის შესახებ, რომლის ხარისხი თავის მხრივ, უზრუნველყოფს სახელმწიფოს ქვეშევრდომების კანონიერ მოლოდინს _ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მმართველობის განხორციელება კანონიერების პრინციპის საფუძველზე. პროცედურული მოქმედებების ჩატარების ვალდებულება ემსახურება კერძო ინტერესის _ ადამიანის უფლების მაქსიმალური დაცვის უზრუნველყოფას.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციულ ორგანოთათვის კანონმდებლობით დაწესებული ვალდებულებები წარმოადგენს მათ საჯარო ვალდებულებას და რომლის შესრულების კანონიერი, პატივსადები მოლოდინი გააჩნია ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე ნებისმიერ დაინტერესებულ პირს.

ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსიპ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს 2012 წლის 29 მარტის №2/3-1040 წერილით იგნორირებულია მოქმედი კანონმდებლობით დადგენილი მოთხოვნები.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსიპ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის სადავო - 2012 წლის 2 მარტის №75 განკარგულება, ასევე, როგორც კანონსაწინააღმდეგო, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.1. მუხლის საფუძველზე ექვემდებარება ბათილად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

აღნიშნული განკარგულების გამოცემის საფუძვლად მითითებულია 2005 წლის 20 აპრილის „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის 1-ლი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტი და სსიპ შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2011 წლის 7 აპრილის #9 ბრძანების ,,გამარტივებული შესყიდვის, გამარტივებული ელექტრონული ტენდერისა და ელექტრონული ტენდერის ჩატარების წესის დამტკიცების შესახებ“ 24-ე მუხლის პირველი და მე-3 პუნქტები/იხ.სფ.170,ტ.1/.

„სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლით განსაზღვრულია სსიპ შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის უფლება-მოვალეობები, 1-ლი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის მიხედვით სააგენტოს თავმჯდომარე: „შიდაორგანიზაციულ საკითხებზე გამოსცემს განკარგულებებს“. სადავო განკარგულებით მოსარჩელე კომპანია დარეგისტრირდა არაკეთილსინდისიერ პირთა რეესტრში. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააგენტოს თავმჯდომარის კომპეტენცია - პირი დაარეგისტრიროს არაკეთილსინდისიერ პირთა რეესტრში შეუძლებელია, განხილული და შეფასებული იქნეს, როგორც „შიდაორგანიზაციულ საკითხებზე“ განკარგულების გამოცემად, რამდენადაც იგი ცდება შიდაორგანიზაციული საკითხების მოწესრიგების სფეროს. შიდაორგანიზაციული საკითხები სამართლებრივ აქტებში ყოველთვის მოიაზრება და განიმარტება, როგორც დაწესებულების შიდა ადმინისტრირებას მიკუთვნებული სფერო, ასე მაგ.: სამუშაოს დაწყების, შესვენების, სამუშაოს დასრულების დროის განსაზღვრა; თანამშრომელთა წახალისებისა ან დისციპლინური ზომების გამოყენების შესახებ გადაწყვეტილებათა გამოცემა და სხვა ამგვარი.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ განკარგულების გამოცემის საფუძვლად 2005 წლის 20 აპრილის „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის 1-ლი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის მითითების მიზეზს წარმოადგენს თავად კანონის ხარვეზი, რამდენადაც სააგენტოს თავმჯდომარის კომპეტენცია - პირი დაარეგისტრიროს არაკეთილსინდისიერ პირთა რეესტრში, კანონით საერთოდ არ არის მოწესრიგებული, მეტიც, კანონის ნორმით ასევე არ არის დადგენილი არაკეთილსინდისიერ პირთა რეესტრი, როგორც ინსტიტუტი. იგი გვხვდება მხოლოდ კანონის მე-3 მუხლის (ტერმინთა განმარტება) პირველი პუნქტის „მ“ ქვეპუნქტში, რომელშიც განმარტებულია არაკეთილსინდისიერ პირთა რეესტრის, როგორც კანონში გამოყენებული ტერმინის მნიშვნელობა, თუმცა, კანონის ტექსტში ეს ტერმინი საერთოდ არ ასახულა, მათ შორის, არც კანონის მე-5 მუხლის ტექსტში, როგორც სააგენტოს თავმჯდომარის უფლებამოსილება - მიიღოს გადაწყვეტილება პირის არაკეთილსინდისიერ პირთა რეესტრში დარეგისტრირების თაობაზე.

სადავო განკარგულების გამოცემის სხვა სამართლებრივი საფუძველი - სსიპ შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2011 წლის 7 აპრილის #9 ბრძანების ,,გამარტივებული შესყიდვის, გამარტივებული ელექტრონული ტენდერისა და ელექტრონული ტენდერის ჩატარების წესის დამტკიცების შესახებ“ 24-ე მუხლის პირველი და მე-3 პუნქტები, როგორც კანონქვემდებარე აქტით განსაზღვრული შავი სიის წარმოების წესი და პირობები, ვერ უძლებს კრიტიკას სამართლებრივი სახელმწიფოს კვალიფიციურ და თანაზომიერების საფუძველზე ნორმათშემოქმედებითი საქმიანობის უზრუნველყოფის ვალდებულების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლომ მოცემული საკანონმდებლო აქტის რიგი ნორმებისა და მის საფუძველზე გამოცემული კანონქვემდებარე აქტის სსიპ შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2011 წლის 7 აპრილის #9 ბრძანების ,,გამარტივებული შესყიდვის, გამარტივებული ელექტრონული ტენდერისა და ელექტრონული ტენდერის ჩატარების წესის დამტკიცების შესახებ“ 24-ე მუხლის ხარისხიანობის სტანდარტთან შეუსაბამობის თაობაზე ზემოთ უკვე იმსჯელა (იხ, აქვე, გვ.43-44; 48; 52-59; 61-66.) და დაასკვნა:

„საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, იმ პირობებში, როცა საკანონმდებლო აქტი საერთოდ არ შეიცავს სადავო სამართალურთიერთობის მომწესრიგებელ ნორმას, ხოლო, კანონქვემდებარე აქტით განსაზღვრული მოწესრიგება არ ითვალისწინებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის უმნიშვნელოვანეს პრინციპებსა და ინსტიტუტებს, მეტიც, ეწინააღმდეგება ამ კოდექსით ქვეყნის ყველა ადმინისტრაციული ორგანოსათვის დადგენილ მმართველობითი ღონისძიებების განხორციელების საერთო ფორმებს, წესებსა და პროცედურებს, გადაწყვეტილების საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გამოკვლევის საფუძველზე მიღებისა და მისი დასაბუთების ვალდებულების მოთხოვნებს, არ შეიცავს ორგანოსა და პირს შორის წონასწორობის, ბალანსის ფუნქციის, კანონიერების აღმდგენ სტანდარტს, შემსყიდველი ორგანიზაციის გადაწყვეტილება პირის დისკვალიფიკაციის თაობაზე სააგენტოს მხრიდან პრაქტიკულად ფორმალისტურ ზედამხედველობას ექვემდებარება, თეორიულადაც გამორიცხავს რა პირისთვის ხელსაყრელი გადაწყვეტილების მიღების შესაძლებლობას, შეუძლებელია მსჯელობა, როგორც ამ ნორმატიული აქტების ხარისხიანობის, ასევე მათ საფუძველზე გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების სამართლებრივი უსაფრთხოებისა და სამართლებრივი სახელმწიფოს სტანდარტებთან შესაბამისობის თაობაზე“ /აქვე, გვ.65-66/.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ვერც საკანონმდებლო ხარვეზი, ვერც კანონქვემდებარე აქტებით დადგენილი არაგონივრული, უხარისხო მოწესრიგება ვერ შეიძენს არათანაზომიერი და უკანონო ინდივიდუალური აქტების გამოსაცემად ერთგვარი ალიბის ფუნქციას, მით უფრო, იმ ვითარებაში, როცა სახელმწიფოში 14 წელია მოქმედებს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების მომზადების, მიღებისა და გამოცემის თანამედროვე სამართლებრივი სტანდარტების უზრუნველმყოფი საკანონმდებლო აქტი - ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის სახით, რამდენადაც სამართალწარმოებაში ინდივიდუალური აქტების კანონიერების /სამართლებრივი მხარე/ მტკიცების ტვირთი სწორედ ადმინისტრაციული ორგანოს პროცესუალურ ვალდებულებად არის დადგენილი, შესაბამისად, ნორმათშემფარდებელი ადმინისტრაციული ორგანოები ვალდებული არიან გადაწყვეტილებების მიღებისას იხელმძღვანელონ არა მხოლოდ სპეციფიური სფეროს მომწესრიგებელი ნორმატიული ბაზით, არამედ ქვეყნის სხვა სამართლებრივი აქტების სტანდარტების გათვალისწინებით.

სადავო გადაწყვეტილება მხოლოდ ფორმალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, ისიც ნაწილობრივ, რადგან არ შეიცავს აქტისთვის სავალდებულო სტრუქტურასა და რეკვიზიტებს, პასუხობს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის სტანდარტს, ვინაიდან საერთოდ არ შეიცავს მსჯელობას შემსყიდველი ორგანიზაციის საქართველოს კონტროლის პალატის სატენდერო კომისიის თავმჯდომარის 2012 წლის 9 იანვრის №12/06 წერილის (რომლის მიხედვით საქართველოს კონტროლის პალატის თანამშრომელთა ჯანმრთელობის დაზღვევის (CPV ...) მომსახურების შესყიდვის გამარტივებულ ელექტრონულ ტენდერში, (განცხადების №SPA...) სს ,,...’’ საქართველოს კონტროლის პალატის სატენდერო კომისიის 2012 წლის 09 იანვრის №5 ოქმის საფუძველზე დისკვალიფიცირებულ იქნა /იხ; ს.ფ. 174; ტ.1/) შეფასების თაობაზე, კერძოდ, რამდენად კანონიერი და ობიექტურია საქართველოს კონტროლის პალატის სატენდერო კომისიის 2012 წლის 09 იანვრის №5 ოქმში დაფიქსირებული გადაწყვეტილება კომპანიის დისკვალიფიკაციის თაობაზე, გამოკვლეული არ არის დისკვალიფიკაციის საფუძვლის სისწორე, მიზეზები; მოსმენილი და შეფასებული არ არის კომპანიის კონტრ-არგუმენტები, მტკიცებულებები, პრაქტიკულად ფორსირებული წესით არის შემსყიდველი ორგანიზაციის გადაწყვეტილება - კომპანიის დისკვალიფიკაციის თაობაზე გაზიარებული.

საკასაციო სასამართლო 2005 წლის 20 აპრილის „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ საქართველოს კანონისა და სსიპ შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2011 წლის 7 აპრილის #9 ბრძანების ,,გამარტივებული შესყიდვის, გამარტივებული ელექტრონული ტენდერისა და ელექტრონული ტენდერის ჩატარების წესის დამტკიცების შესახებ“ ნორმების ანალიზის შედეგად განმარტავს, რომ შემსყიდველი ორგანიზაციის გადაწყვეტილების - კომპანიის დისკვალიფიკაციის შესახებ სსიპ შესყიდვების სააგენტოსათვის გადაგზავნის ვალდებულების და სააგენტოს თავმჯდომარის უფლებამოსილების - მიიღოს გადაწყვეტილება პირის არაკეთილსინდისიერ პირთა რეესტრში დარეგისტრირების თაობაზე, დადგენა გულისხმობს, რომ შემსყიდველი ორგანიზაციის გადაწყვეტილება - კომპანიის დისკვალიფიკაციის შესახებ, ექვემდებარება სსიპ შესყიდვების სააგენტოს, როგორც სახელმწიფო შესყიდვების კანონიერებასა და მიუკერძოებლობაზე ზედამხედველობის განმხორციელებელი ორგანოს სამართლებრივ კონტროლს, რამაც უნდა უზრუნველყოს ამ კანონმდებლობის მიზნის - სახელმწიფო შესყიდვების განხორციელებისას მონაწილეთა მიმართ სამართლიანი და არადისკრიმინაციული მიდგომისა და საჯაროობის უზრუნველყოფის მიღწევა. შემსყიდველი ორგანიზაციის გადაწყვეტილების - კომპანიის დისკვალიფიკაციის შესახებ სამართლებრივი კონტროლის ფუნქცია მოიცავს ამ გადაწყვეტილების ფაქტობრივი გარემოებების გამოკვლევა-შეფასება-დადგენისა და ნორმათშეფარდების კანონიერების შემოწმებას, რაც სადავო გადაწყვეტილებით უგულვებელყოფილია.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსიპ შესყიდვების სააგენტოს მხრიდან შემსყიდველი ორგანიზაციის გადაწყვეტილების - კომპანიის დისკვალიფიკაციის შესახებ სამართლებრივი კონტროლის სრულფასოვნად განხორციელების პირობებში იგი მივიდოდა სხვაგვარ სამართლებრივ შეფასებამდე და გამოტანილი იქნებოდა სხვაგვარი გადაწყვეტილება, კერძოდ, დასაბუთებულია კასატორის არგუმენტები დისკვალიფიკაციის უკანონობის თაობაზე, ვინაიდან კონტროლის პალატის სახელმწიფო შესყიდვასთან დაკავშირებულ სატენდერო დოკუმენტაციაში, მითითებული საკვალიფიკაციო მოთხოვნების, კერძოდ, 2.6.1 მუხლის მიხედვით: „ტენდერში გამოყენებული იქნება“ ხელშეკრულების უზრუნველყოფის საბანკო გარანტია, ხელშეკრულების საერთო ღირებულების 2%-ის ოდენობით, დანართი 3-ის შესაბამისად, თუმცა არაფერია ნათქვამი საბანკო გარანტიის წარდგენის ვადების შესახებ (იხ.ს.ფ.24., ტ.1.). 2012 წლის 4 იანვრის სატენდერო კომისიის N4 სხდომის ოქმის მე-4 ნაწილის მიხედვით, სადაზღვევო კომპანია გამოცხადდა გამარჯვებულად (იხ.ს.ფ. 13., ტ.1.), რომელიც კომპანიას ეცნობა საქართველოს კონტროლის პალატის 2012 წლის 04 იანვრის წერილით, რომ სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2011 წლის 7 აპრილის N9 ბრძანებით დამტკიცებული „გამარტივებული შესყიდვის, გამარტივებული ელექტრონული ტენდერის და ელექტრონული ტენდერის ჩატარების წესის“ მე-15 მუხლის შესაბამისად, არა უგვიანეს 1 სამუშაო დღის ვადაში უნდა გაფორმდეს სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულება (იხ.ს.ფ.131.,ტ.1.) და დაევალა საბანკო გარანტიის წარდგენა.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ იმ პირობებში, როცა სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2011 წლის 7 აპრილის N9 ბრძანებით დამტკიცებული „გამარტივებული შესყიდვის, გამარტივებული ელექტრონული ტენდერის და ელექტრონული ტენდერის ჩატარების წესის“ მე-15 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად: ,,პრეტენდენტის მიერ საკვალიფიკაციო მონაცემების დამადასტურებელი დოკუმენტების სრულყოფილად წარმოდგენის შემდეგ გამარჯვებულ პრეტენდენტსა და შემსყიდველ ორგანიზაციას შორის იდება ხელშეკრულება, ამ საკვალიფიკაციო მონაცემების წარდგენიდან არა უგვიანეს ხუთი სამუშაო დღისა“, სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს არ უმსჯელია, რამდენად იყო განსაზღვრული ვადა ობიექტური და გონივრული, რამდენად იყო შესაძლებელი კომპანიისთვის ამ ვადაში საბანკო გარანტიის წარდგენა, მითითებული კანონქვემდებარე აქტით განსაზღვრული დათქმა - „გამარჯვებულ პრეტენდენტსა და შემსყიდველ ორგანიზაციას შორის იდება ხელშეკრულება, ამ საკვალიფიკაციო მონაცემების წარდგენიდან არა უგვიანეს ხუთი სამუშაო დღისა“, აძლევდა თუ არა კომპანიას იმ ვარაუდის დაშვების იურიდიულ შესაძლებლობას, რომ მას გარანტიის წარდგენის ვადა ჰქონდა ხუთი სამუშაო დღის განმავლობაში, რადგან სატენდერო კომისიის 2012 წლის 4 იანვრის N4 სხდომის ოქმის მიხედვით საბანკო გარანტიის წარდგენის ვადა საერთოდ არ არის მითითებული; სააგენტოს არ შეუფასებია განაპირობა თუ არა ვადის არაგონივრულად განსაზღვრამ კომპანიის დისკვალიფიკაცია. აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო არასწორად მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს მითითებას იმაზე, რომ სატენდერო კომისიის 2012 წლის 9 იანვრის N5 სხდომის ოქმის, ანუ დისკვალიფიკაციის კანონიერების ნაწილში სასარჩელო წარმოება შეწყვეტილია დაუშვებლობის მოტივით თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 20 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული განჩინებით (იხ.ს.ფ.62-63, ტ.2.), ვინაიდან დისკვალიფიკაციის შესახებ გადაწყვეტილება, რომელიც იწვევს სამართლებრივ შედეგს - არაკეთილსინდისიერ პირთა რეესტრში დარეგისტრირებას, ექვემდებარება სსიპ შესყიდვების სააგენტოს სამართლებრივ კონტროლს, ყოველგვარი გასაჩივრების უფლების გამოყენების გარეშეც.

აღნიშნულის გარემოების საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სსიპ შესყიდვების სააგენტოს, როგორც სახელმწიფო შესყიდვების კანონიერებასა და მიუკერძოებლობაზე ზედამხედველობის განმხორციელებელი ორგანოს სამართლებრივი კონტროლის ფუნქცია საერთოდ არ არის შესრულებული, შესაბამისად, ამგვარი გადაწყვეტილების კანონიერებაზე მსჯელობა და დასკვნა არ გამომდინარეობს სახელმწიფო შესყიდვებთან დაკავშირებული სამართალურთიერთობის მომწესრიგებელი ნორმატიული აქტების ნამდვილი მიზნიდან და არ ემსახურება კანონმდებლობის ამოცანის - სახელმწიფო შესყიდვების განხორციელებისას მონაწილეთა მიმართ სამართლიანი და არადისკრიმინაციული მიდგომისა და საჯაროობის უზრუნველყოფის მიღწევას.

საკასაციო სასამართლო შეჯამების სახით დასძენს, რომ სადავო განკარგულება ეწინააღმდეგება ყველა ადმინისტრაციული ორგანოსათვის საერთო - ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების მომზადების, მიღებისა და გამოცემის წესებს, არ შეესაბამება ამავე კოდექსით დადგენილ ძირითად პრინციპებს, როგორიცაა: კანონიერების, თანასწორობის, თანაზომიერებისა და კანონიერი ნდობის უფლების პრინციპებს, არ ეფუძნება გადაწყვეტილების მიღებისას გამოკვლეული ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე ჩამოყალიბებულ შეფასებებსა და დასაბუთებულ დასკვნებს, რის გამოც სრულ კონფლიქტშია ამავე კოდექსის 1.2. მუხლით განსაზღვრულ მიზანთან - უზრუნველყოს ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლებების, კანონის უზენაესობისა და საჯარო ინტერესების დაცვა, რომლის მიღწევა განმსაზღვრელია ქვეყნის ადმინისტრირების კანონიერებისა და სამართლებრივი უსაფრთხოების სტანდარტის დასამკვიდრებლად.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სადავო აქტების ბათილად ცნობის შედეგად სსიპ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს უნდა დაევალოს სს ,,...“ შავი სიიდან ამოღება.

საკასაციო სასამართლო ადგენს, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 31-ე მუხლის საფუძველზე წინამდებარე გადაწყვეტილების მიღებით ძალადაკარგულია თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 20 აპრილის დროებითი განჩინება პრევენციული დაცვის გამოყენების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსსკ-ის 53-ე მუხლის მიხედვით სსიპ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს უნდა დაეკისროს სს ,,...“ მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 ლარის გადახდა სს ,,...“ სასარგებლოდ.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსსკ-ის 55-ე მუხლის მიხედვით სსიპ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს უნდა დაეკისროს 100 ლარის გადახდა სასამართლო ხარჯების სახით სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა რა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. სს ,,...“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 4 ოქტომბრის განჩინება და საკასაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. სს ,,...“ სარჩელი დაკმაყოფილდეს;

4. ბათილად იქნეს ცნობილი სსიპ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს 2012 წლის 2 მარტის №75 განკარგულება; სსიპ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს 2012 წლის 29 მარტის №2/3-1040 წერილი და სსიპ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს დაევალოს სს ,,...“ შავი სიიდან ამოღება;

6. წინამდებარე გადაწყვეტილების მიღებით ძალადაკარგულია თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 20 აპრილის დროებითი განჩინება პრევენციული დაცვის გამოყენების თაობაზე;

7. სსიპ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს დაეკისროს სს ,,...“ მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის გადახდა სს ,,...“ სასარგებლოდ;

8. სსიპ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს დაეკისროს 100 ლარის გადახდა სასამართლო ხარჯების სახით სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ;

9. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: /ნ. წკეპლაძე/

მოსამართლეები: /პ. ქათამაძე/

/პ. სილაგაძე/