№ბს-475-463(კ-13) 20 მაისი, 2014 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, პაატა სილაგაძე

საქმის განხილვის ფორმა - მხარეთა დასწრების გარეშე

კასატორები (მოსარჩელეები) – ლ. ბ-ა, ალ. ქ-ი, შ.ქ-ი, ლ. ქ-ი

მოწინააღმდეგე მხარეები (მოპასუხეები) - საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ახმეტის სარეგისტრაციო სამსახური, ნ. ა-ა, ახმეტის მუნიციპალიტეტის გამგეობა

დავის საგანი – ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

მოსარჩელეები: ლ. ბ-ა, ალ. ქ-ი, შ. ქ-ი

მოპასუხეები: 1. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ახმეტის სარეგისტრაციო სამსახური; 2. ნ. ა-ა; 3. ახმეტის მუნიციპალიტეტის გამგეობა

სარჩელის სახე: საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის საფუძველზე ადმინისტრაციულ სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა

სარჩელის საგანი:

1. 1995 წლის №07-08-702 მიღება-ჩაბარების აქტის ბათილად ცნობა;

2. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ახმეტის სარეგისტრაციო სამსახურის მიერ 2012 წლის 20 ივლისს ნ. ა-ას სახელზე განხორციელებული საკუთრების უფლების რეგისტრაციის (უძრავ ქონებაზე საკადასტრო კოდით №...) ბათილად ცნობა.

სარჩელის საფუძველი:

ფაქტობრივი: მოსარჩელის მითითებით, 2004 წლის 18 ოქტომბერს იქორწინა ვ. მ. ქ-ზე, თუმცა ფაქტობრივ ცოლ-ქმრულ ურთიერთობაში იმყოფებოდნენ 1987 წლიდან. ერთად ცხოვრების პერიოდში შეეძინათ სამი შვილი: ალ. ქ-ი, შ. ქ-ი და ლ. ქ-ა.

მასთან ქორწინებამდე ვ. ქ-ი ფაქტობრივ ცოლ-ქმრულ ურთიერთობაში იმყოფებოდა მოპასუხე - ნ. ა-ასთან, რომელთანაც ჰყავდა 2 შვილი, დღეს მხოლოდ ერთი - ბ. ა-ა ცოცხალი.

ვ. ქ-ი დაიბადა და გაიზარდა საქართველოში, კერძოდ, ახმეტის რაიონის სოფ. .... თავდაპირველად იგი იყო მამის - მ. ს. ქ-ის კომლის წევრი. ვ. ქ-თან ერთად 1971-1973 წლებში მ. ქ-ის კომლში ირიცხებოდნენ მ. მ. ქ-ი, ნ. ა. ა-ი და ბ. შ. ა-ი. კომლს ერიცხებოდა 1971 წელს მიწა - 0,01 ჰა და 1960 წელს აგებული სახლი. 1973-1975 წლების საკომლო ჩანაწერების თანახმად, მ. ს. ქ-ის კომლში ირიცხებოდნენ მოსარჩელის დედამთილი - ს. ბ. ქ-ი, მეუღლე - ვ. ქ-ი, მული - მ. მ. ქ-ი, მოპასუხე ნ. ა. ა-ა და შვილები - ბ. შ. ა-ი და ა.წ გარდაცვლილი ა. ვ. ა-ი. 1973-1975 წლების მონაცემებით კომლს ერიცხებოდა - 0,02 ჰა მიწა, 1975 წელს - 0,15 ჰა (001-ს ხაზი აქვს გადასმული და უწერია 0,15 და 1960 წელს აგებული სახლი. 1976-1978 წლებში კომლის უფროსად და ერთადერთ წევრად ჩაწერილია მ. ს. ქ-ი. მიწერილია, რომ კომლის წევრები გაიყარნენ 1977 წელს და კომლს ერიცხება მიწა 0,01 ჰა და 1960 წელს აშენებული საცხოვრებელი სახლი.

1086-2006 წლების მონაცემებით ამ უკანასკნელის კომლს საკომლო წიგნის ჩანაწერის თანახმად, ერიცხებოდა 1969 წელს აგებული საცხოვრებელი სახლი 112 კვ.მ. ოდენობით.

ახმეტის რაიონის სახალხო სასამართლოს 1976 წლის 3 დეკემბრის გადაწყვეტილებიდან ირკვევა, რომ სასამართლოსათვის კომლის ქონებიდან წილის გამოყოფის შესახებ მიუმართავს ს. ხ-ს, ვ. ქ-ს, მ. ქ-ს და ნ. ა-ას, რომელთაც მოუთხოვიათ მ. ს. ქ-ის საკოლმეურნეო კომლის ქონებიდან 6/7 წილის გამოყოფა 5 სრულწლოვანისა და ორი არასრულწლოვანის სასარგებლოდ. აღნიშნული გადაწყვეტილების შესაბამისად, მხოლოდ ს. ბ. ხ-ს, ვ. ქ-ს და მ. ქ-ს საკუთრების უფლებით მიეკუთვნათ: 1. სოფ. ... მდებარე მხარეთა ბინის №6 და №7 ოთახები, №8 საზაფხულო სათავსო პირველ სართულზე, ასევე საზაფხულო სათავსო პირველ სართულზე, ასევე სამეურნეო ნაგებობა გომური, №2 და №3 ოთახები და №7 აივანი მეორე სართულზე 5627 მანეთის საერთო ღირებულებით.

2. №1 ოთახი მეორე სართულზე და №11 ავტოფარეხი, 1897 მანეთის საერთო ღირებულების დარჩა მ. ს. ქ-ის საკუთრებაში, მასვე მიეცა უფლება მიეშენებინა №1 ოთახისათვის კიბე და დაევალა ამოეშენებინა №3 კარები, №4 ფანჯრის ადგილზე თანდართული ნახაზის თანახმად გამოეღო კარები.

მოსარჩელის მითითებით, კომლის გაყოფის შემდეგ ვ. ქ-ის კომლის შემადგენლობის შესახებ ინფორმაცია არ მოიძიება. თელავის არქივის 2012 წილს 31 ივლისის №40 საარქივო ცნობის შესაბამისად, ახმეტის რაიონის სოფ. ... სასოფლო საბჭოს 1986-1990 წლების საკომლო წიგნებში ვ. მ. ქ-ის კომლი არ მოიძებნა, ხოლო საკრებულოს 1998-2006 წლების საკომლო წიგნებში კომლის უფროსად ჩაწერილია ვ. მ. ქ-ი და კომლში ირიცხებიან ბ. ვ. ქ-ი და ა. ვ. ქ-ი. საარქივო ცნობის თანახმად, კი კომლს ერიცხება სასარგებლო ფართი 60 კვ.მ. საცხოვრებელი 50 კვ.მ. და მიწის შესახებ მონაცემები არ ფიქსირდება, ამავე საკომლო წიგნში შესრულებულია ჩანაწერი, რომ 1992 წლიდან ამოწერის გარეშე ცხოვრობენ გროზნოში, რითაც დასტურდება, რომ ნ. ა-ას შვილებთან ერთად ვ. ქ-ის კომლთან ურთიერთობა გაწყვეტილი ჰქონდა.

მოპასუხე ნ. ა-ა და ვ. ქ-ი 1985 წლიდან ერთად აღარ ცხოვრობდნენ. შესაბამისად, მოპასუხე და მისი შვილები აღარ ცხოვრობდნენ მის კომლშიც, უფრო მეტიც, ისინი საერთოდ არ იმყოფებოდნენ საქართველოში.

2009 წლის 21 ივნისს ჩეჩნეთში, უკვე როგორც რუსეთის მოქალაქე, გარდაიცვალა მ. ს. ქ-ი. მის ქონებას, კერძოდ, მიწის ნაკვეთსა და საცხოვრებელ სახლს, მდებარე ახმეტის რაიონის სოფ. ..., ფაქტობრივი ფლობით დაეუფლა ვ. ქ-ი.

2011 წლის 29 ნოემბერს გარდაიცვალა ვ. ქ-იც, რომელსაც საკომლო ჩანაწერების შესაბამისად, ერიცხებოდა ახმეტის რაიონის, სოფ. ..., მდებარე სასარგებლო ფართი 60 კვ.მ. საცხოვრებელი - 50 კვ.მ, რომელსაც დაეუფლნენ კომლის წევრები ფაქტობრივი ფლობით.

მოსარჩელის განმარტებით, 2012 წლის ზაფხულში ნ. ა-ა ჩამოვიდა საქართველოში და თავის სახელზე დაურეგისტრირებია როგორც მ. ქ-ის, ისე ვ. ქ-ის კუთვნილი უძრავი ქონება, რის თაობაზეც შეიტყვეს მას შემდეგ, რაც მისი ჩეჩნეთში ყოფნისას მის სახლში მცხოვრებ თ. ქ-ს პოლიციიდან მოუვიდა გაფრთხილების ოქმი სახლის გამოთავისუფლების თაობაზე.

საჯარო რეესტრის ამონაწერიდან დასტურდება, რომ ნ. ა-ას სახელზე აღრიცხულია ახმეტის რაიონის სოფ. ... მდებარე უძრავი ქონება, საკადასტრო კოდით №..., №07-08-702 მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე. 1995 წლით დათარიღებული მიღება-ჩაბარების აქტის თანახმად, კი არა ნ. ა-ას, არამედ ნ. ქ-ს რეფორმამდე ჰქონია ..., სახლთან ეზო - 1700 კვ.მ. და ... ე.წ. ,,გრძელი მამულები“ სახნავი - 38,40.

მოსარჩელის განმარტებით, 1995 წლის ნ. ქ-ის სახელზე გაცემული №702 მიღება-ჩაბარების აქტი ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი და მოსარჩელეები უნდა იქნენ ცნობილი თანამესაკუთრეებად. ვინაიდან, 1976-1978 წლებში კომლის უფროსად და ერთადერთ წევრად ჩაწერილია მ. ს. ქ-ი. მიწერილია, რომ კომლის წევრები გაიყარნენ 1977 წელს და კომლს ერიცხება მიწა 0,01 ჰა და 1960 წელს აშენებული საცხოვრებელი სახლი, თუმცა უკვე 1986-2006 წლების მონაცემებით ამ უკანასკნელის კომლს, საკომლო წიგნის ჩანაწერების თანახმად, ერიცხებოდა 1969 წელს აგებული საცხოვრებელი სახლი 112 კვ.მ. ოდენობით, რაც საეჭვო წარმომავლობის მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე მთლიანად დაირეგისტრირა ნ. ა-მა.

ამდენად, მოსარჩელის განმარტებით, ფაქტია, რომ 1995 წელს ნ. ქ-ის სახელზე მიღება-ჩაბარების აქტის გაცემისას გამგეობას ან/და კომისიას არ ჰქონდა უფლება გაეცა იგი, რადგან ნ. ქ-ი არ ყოფილა კომლად აღრიცხული და მის სახელზე არანაირი საცხოვრებელი სახლი არ არსებობდა. ამასთან, მოსარჩელის განმარტებით, სარეგისტრაციო სამსახურმა მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე ისე დაარეგისტრირა სადავო უძრავი ქონება ნ. ა-ას სახელზე, რომ არ გამოუკვლევია ერთი და იგივე პიროვნებები იყვნენ თუ არა ნ. ა-ა და ნ. ქ-ი.

სამართლებრივი: მოსარჩელემ მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითა ,,საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმის შესახებ“ საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის დადგენილება (იხ. ს.ფ. 319; 181-197; ტ.1).

მოპასუხე - ნ. ა-ას შესაგებელი:

ფაქტობრივი: მოპასუხემ შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ იგი 1977 წლის 23 მარტიდან ვ. ქ-თან იმყოფებოდა რეგისტრირებულ ქორწინებაში და არა ფაქტობრივ ურთიერთობაში, როგორც ამას მოსარჩელე მიუთითებს. შესაბამისად, არასწორია მოსარჩელის მითითება, რომ იგი 2004 წლის 18 ოქტომბრიდან იყო რეგისტრირებულ ქორწინებაში ვ. ქ-თან. იგი, მისი მეუღლე და შვილები 1971-73 წლებში, 1973-75 წლებში იყვნენ მ. ქ-ის კომლის წევრები. 1977 წელს მოხდა კომლის გაყოფა და გამოყოფილი ქონებით ცალკე კომლად აღირიცხნენ თვითონ, მისი შვილები და მეუღლე, რომელიც იყო კომლის უფროსი.

მეუღლე - ვ. ქ-ი 1986 წელს წავიდა საქართველოდან ჩეჩნეთში, მიიღო რუსეთის მოქალაქეობა და იქვე გარდაიცვალა 2011 წლის 29 ნოემბერს, 1980 წელს მისი მამამთილი - მ. ქ-ი კომლის გაყრის შემდეგ წავიდა საქართველოდან, გახდა რუსეთის მოქალაქე, იქვე დაოჯახდა და საქართველოში არასდროს დაბრუნებულა და იქვე გარდაიცვალა. დედამთილი ს. ხ-ი გარდაიცვალა 1992 წელს, მისი მული - მ. ქ-ი გათხოვდა და იგი აღარ ირიცხებოდა კომლში. აღნიშნულიდან გამომდინარე, 1995 წელს ორივე კომლის მოქმ. წევრი იყო თვითონ და ამიტომ მიწის ნაკვეთებიც მას გამოუყვეს, შესაბამისად, არ არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი (იხ. ს.ფ. 226-233; ტ.1).

მოპასუხე - შესაგებელით სარჩელი არ ცნო არც მოწინააღმდეგე მხარემ - საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ახმეტის სარეგისტრაციო სამსახურმა და აღნიშნა, რომ სადავო აქტები გამოცემულია კანონმდებლობის შესაბამისად და არ არსებობს მათი გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი. ნ. ა-ამ სააგენტოს წარუდგინა რეგისტრაციისათვის საჭირო ყველა დოკუმენტი (იხ. ს.ფ. 243-250; ტ.1).

დაზუსტებული სარჩელით მოსარჩელეებმა - ლ. ბ-ამ, ალ. ქ-მა, შ. ქ-მა და ლ. ქ-ამ მოპასუხეებად მიუთითეს ახმეტის მუნიციპალიტეტის გამგეობა; საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ახმეტის სარეგისტრაციო სამსახური, ნ. ა-ა და მოითხოვეს ახმეტის რაიონის სოფელ ... გამგეობის 1995 წლის ნ. ქ-ზე გაცემული მიღება-ჩაბარების აქტისა და ახმეტის სარეგისტრაციო სამსახურის 2012 წლის 20 ივლისის ნ. ა-ას სახელზე განხორციელებული ჩანაწერის ბათილად ცნობა და ახმეტის რაიონის სოფ. ... მდებარე უძრავ ნივთზე (საკადასტრო კოდი: ...) მესაკუთრეებად ცნობა (იხ. ს.ფ. 181-197; ტ.1).

თელავის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 13 დეკემბრის საოქმო განჩინებით ლ. ბ-ას, ალ. ქ-ისა და შ. ქ-ის სასარჩელო მოთხოვნა სადავო ქონების მესაკუთრეებად ცნობის ნაწილში სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განხილვის მიზნით გამოიყო ცალკე წარმოებად (იხ. ს.ფ. 343; ტ.1).

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება/სარეზოლუციო/:

თელავის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ლ. ბ-ას, ალ. ქ-ის, შ. ქ-ის და ლ. ქ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი 1995 წლის №07-08-702 მიღება-ჩაბარების აქტი გაცემული ნ. ა-ა- ქ-ის სახელზე და ასევე საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ახმეტის სარეგისტრაციო სამსახურის 2012 წლის 20 ივლისს ნ. ა-ას სახელზე განხორციელებული საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საკადასტრო კოდით №.... მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელის მიერ სახელმწიფო ბაჟის და საადვოკატო მომსახურების სახით გადახდილი თანხის, სულ 650 ლარის გადახდა.

სასამართლოს მიერ უდავოდ მიჩნეული ფაქტები:

ნ. ქ-ს (ა-ა) მიწის რეფორმის შედეგად 1995 წელს №07-08-702 მიღება-ჩაბარების აქტით გადაეცა მიწის ნაკვეთები, მდებარე ახმეტის რაიონის სოფელ ... - მიწის რეფორმამდე არსებული სახლთან ეზო 1700 კვ.მ. და ... ე.წ. ,,გრძელი მამულებში”, სულ - 0,55 ჰა.

2012 წლის 16 ივლისის და 02 აგვისტოს სსიპ საქართველოს ეროვნული არქივის ტერიტორიული ორგანოს თელავის არქივის მიერ გაცემული ცნობებით და მათ მიერ წარმოდგენილი საკომლო წიგნის ჩანაწერის ფურცლების დამოწმებული ასლით მ. ქ-ის კომლის შესახებ დადგენილია, რომ ახმეტის რაიონის სოფელ ... სასოფლო საბჭოს 1971-1973 წლების საკომლო წიგნების ჩანაწერებში კომლის უფროსად ჩაწერილი იყო მ. ს. ქ-ი (ნ. ა-ას მეუღლის ვ. ქ-ის მამა), რომელიც გარდაიცვალა 2009 წლის 21 ივნისს. კომლში ირიცხებოდნენ ს. ბ. ქ-ი, ვ.ი მ. ქ-ი, მ. მ. ქ-ი, ნ. ა. ა-ი და ბ. შ. ა-ა. 1973-1975 წლებში კომლის უფროსად ისევე ჩაწერილი იყო მ. ს. ქ-ი, ხოლო კომლში ირიცხებოდნენ ს. ბ. ქ-ი, ვ. მ. ქ-ი, მ. მ. ქ-ი, ბ. შ. ა-ა, ნ. ა. ა-ა და ა ვ. ა-ი. 1976-1978 წლებში კომლის უფროსად და კომლის ერთადერთ წევრად ჩაწერილი იყო მ. ს. ქ-ი. კომლის წევრები გაიყარნენ 1977 წელს. ახმეტის რაიონის სოფელ ... სასოფლო საბჭოს 1986-1990 წლებისა და საკრებულოს 1998-2006 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერებში კომლის უფროსად ჩაწერილი იყო მ. ს. ქ-ი. შესაბამისად, ნ. ა-ა მ. ქ-ის კომლის წევრად ჩაწერილი იყო მხოლოდ 1973-1975 წლებში.

2012 წლის 17 ივლისს და 31 ივლისს (№40) სსიპ საქართველოს ეროვნული არქივის ტერიტორიული ორგანოს თელავის არქივის მიერ გაცემული ცნობებით და მათ მიერ წარმოდგენილი საკომლო წიგნის ჩანაწერის ფურცლების დამოწმებული ასლით ვ. ქ-ის კომლის შესახებ დადგენილა, რომ ახმეტის რაიონის სოფელ ... სასოფლო საბჭოს 1986-1990 წლების საკომლო წიგნებში ვ. მ. ქ-ის კომლი არ მოიძებნა, ხოლო საკრებულოს 1998-2006 წლების საკომლო წიგნში კომლის უფროსად ჩაწერილია ვ. მ. ქ-ი, კომლში ირიცხებიან ნ. ა. ა-ა, ბ. ვ.ქ-ი და ა ვ. ქ-ი. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ნ. ა-ა ვ. მ. ქ-ის კომლის წევრს წარმოადგენდა მხოლოდ 1998-2006 წლებში.

2012 წლის 31 ივლისს (№41) სსიპ საქართველოს ეროვნული არქივის ტერიტორიული ორგანოს თელავის არქივის მიერ გაცემული ცნობით სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ ახმეტის რაიონის სოფელ ... სასოფლო საბჭოს 1986-1990 წლებისა და საკრებულოს 1998-2006 წლების საკომლო წიგნებში ნ. ა. ა-ას (ქ-ის) კომლი არ მოიძებნა.

დადგენილია და მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ, სსიპ საქართველოს ეროვნული არქივის ტერიტორიული ორგანოს თელავის არქივის მიერ 2012 წლის 16 ივლისს, 17 ივლისს, 31 ივლისს და 02 აგვისტოს გაცემული ცნობები, მათი შინაარსი და იმავე არქივიდან მოსარჩელის მიერ სარჩელზე დართული და სასამართლოს მიერ გამოთხოვილი საკომლო წიგნის ჩანაწერის ფურცლების დამოწმებული ასლები და მათი შინაარსი მ. ს. ქ-ის, ვ. მ. ქ-ისა და ნ. ა-ას (ქ-ის) კომლის შესახებ.

დადგენილია, რომ ნ. ა-ა საქართველოში გაცემული ქორწინების მოწმობით, 1977 წლის 23 მარტიდან ქორწინების რეგისტრაციაში იმყოფებოდა ვ. ქ-თან, რომელიც გარდაიცვალა 2011 წლის 29 ნოემბერს რუსეთის ფედერაციაში. ლ. ბ-ა რუსეთის ფედერაციაში გაცემული ქორწინების მოწმობით ქორწინების რეგისტრაციაში იმყოფებოდა იმავე ვ. ქ-თან 2004 წლის 18 ოქტომბრიდან.

სასამართლოს დასკვნები - რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ სარჩელი საფუძვლიანია და უნდა დაკმაყოფილდეს.

სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხეების წარმომადგენლების მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ სადავო უძრავი ქონება საკუთრების უფლებით მიწის რეფორმის შედეგად მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე გადაეცა ნ. ქ-ს, როგორც კომლს, ვინაიდან არც 1995 წელს, როდესაც ნ. ქ-ს მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე გადაეცა მიწის ნაკვეთები და არც 1992 წლის პირველი იანვრის მდგომარეობით, იგი არ წარმოადგენდა დამოუკიდებელ კომლს ან რომელიმე კომლის წევრს. მოპასუხე ნ. ა-ა მ. ქ-ის კომლის წევრად ჩაწერილი იყო მხოლოდ 1973-1975 წლებში, ხოლო ვ. მ. ქ-ის კომლის წევრს წარმოადგენდა მხოლოდ 1998-2006 წლებში. რაც შეეხება თვითონ ნ. ქ-ის (ა-ა) კომლს, ახმეტის რაიონის სოფელ ... სასოფლო საბჭოს 1986-1990 წლებისა და საკრებულოს 1998-2006 წლების საკომლო წიგნებში ნ. ა. ა-ას (ქ-ის) კომლი არ მოიძებნა.

რაიონული სასამართლოს განმარტებით, ,,საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწების რეფორმის შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის №48 დადგენილების პრაქტიკული განხორციელების დამატებით ღონისძიებათა თაობაზე” საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 06 თებერვლის №128 დადგენილების მე-2 პუნქტის თანახმად, საკარმიდამო მიწის ნაკვეთების გაცემა განხორციელდა 1992 წლის 01 იანვრის მდგომარეობით რიცხული კომლების მიხედვით. შესაბამისად, მიწის რეფორმის განმავლობაში მოპასუხე არ ყოფილა არც რომელიმე კომლის წევრი და არც დამოუკიდებელი კომლის უფროსი. ამდენად, 1995 წელს ნ. ქ-ის სახელზე №07-08-702 მიღება-ჩაბარების აქტის გაცემის იურიდიული საფუძველი არ არსებობდა.

სამართლებრივი შეფასება /კვალიფიკაცია/:

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსი, ,,საჯარო რეესტრის შესახებ” საქართველოს კანონი, ,,საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ” საქართველოს მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის №949 დადგენილება, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 06 თებერვლის №128 დადგენილება ,,საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწების რეფორმის შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის №48 დადგენილების პრაქტიკული განხორციელების დამატებით ღონისძიებათა თაობაზე”, სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის №29 დეკრეტი, საქართველოს კანონი ,,სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ”.

აპელანტი: ნ. ა-ა

მოწინააღმდეგე მხარეები - ლ. ბ-ა, ალ. ქ-ი, შ.ქ-ი

სარჩელზე მოპასუხეები: საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ახმეტის სარეგისტრაციო სამსახური; ახმეტის მუნიციპალიტეტის გამგეობა;

აპელაციის საგანი და მოცულობა /ფარგლები/:

თელავის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე ურის თქმა.

აპელაციის მოტივები:

ფაქტობრივი: აპელანტის განმარტებით, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ეროვნული არქივის მიერ გაცემული ცნობიდან ირკვევა, რომ როდესაც კომლის წევრები გაეყარნენ 1977 წელს, აღნიშნულ საცხოვრებელ ბინაში წარმოიშვა ორი კომლი, მ. ს. ქ-ის (საცხოვრებელი სახლიდან ¼ წილის უფლებით) და ს. ბ. ქ-ის (ხ-ის) კომლი საცხოვრებელი ბინიდან ¾ წილით შვილებთან ერთად. ნ. ა-ა სწორედ დედამთილის კომლის წევრად ირიცხებოდა.

კომლის გაყოფის შემდეგ მ. ს. ქ-ი საცხოვრებლად წავიდა რუსეთის ფედერაციაში, ჩეჩნეთში, სადაც ცხოვრობდა სიცოცხლის ბოლომდე (2009 წლამდე).

ვ. მ. ქ-ი 1987 წლიდან საცხოვრებლად წავიდა რუსეთის ფედერაციაში, ჩეჩნეთში, სადაც გარდაიცვალა 2011 წელს.

აპელანტის მტკიცებით, სასამართლომ არასწორად გამოიკვლია და შეაფასა ის გარემოება, რომ 1999-2005 წლებში ვ. ქ-ი ჩაწერილია კომლის უფროსად. მიუხედავად იმისა, რომ აღნიშნულ პერიოდს 1992 წელს ჩატარებულ მიწის რეფორმასა და შესაბამისად 1995 წელს გაცემულ მიღება-ჩაბარების აქტთან იურიდიულად არსებითი კავშირი არ აქვს, საყურადღებოა ის გარემოება, რომ ვ. ქ-ი უკვე დიდი ხნის წასულია საქართველოდან, მას არც საქართველოს მოქალაქის დამადასტურებელი დოკუმენტი არ გააჩნია. რაც დასტურდება საქმეში არსებული ცნობით, რომ ვ. მ. ქ-ი საქართველოში ლტოლვილის სტატუსის მქონე პირად სამინისტროში არსებული ბაზის მიხედვით რეგისტრირებულია 1999-2005 წლებში. საქართველოს კანონით „ლტოლვილთა შესახებ“ ლტოლვილად ითვლება საქართველოს ტერიტორიაზე შემოსული საქართველოს მოქალაქეობის არ მქონე პირი. შესაბამისად, ირკვევა, რომ ვ. ქ-ი მიწის რეფორმის პერიოდში საქართველოში არ ცხოვრებოდა, და არც საქართველოს მოქალაქე იყო.

აპელანტის მოსაზრებით, იმ ქონებას, რაზეც მიღება-ჩაბარების აქტი გაიცა ნ. ა-ას (ქ-ის) სახელზე და რომელიც შემდგომ მან დაირეგისტრირა საჯარო რეესტრში, სწორედ საცხოვრებელი სახლის კომლის წევრია, რასაც ადასტურებს საარქივო ცნობა სოფ. ... სასოფლო საბჭოს 1988-1990 და 1991-1997 წლების საკომლო ჩანაწერების მიხედვით, სადაც კომლის უფროსად ჩაწერილია ს. ბ. ხ-ი (ქ-ი) და მის კომლში ირიცხება ნ. ა-ა. შესაბამისად, აპელანტის განმარტებით არსებობდა იურიდიული საფუძველი ნ. ა-ის (ქ-ი) სახელზე მიღება-ჩაბარების აქტის გამოცემისა.

აპელანტის მტკიცებით, იგი სადავო მიღება-ჩაბარების აქტის გამოცემისას, ცხოვრობდა საქართველოში, სოფ. ... დედამთილის ოჯახში. თელავის არქივში დაცული, ახმეტის რაიონის ... (...) საბჭოთა მეურნეობის 1988-1992 წლების დოკუმენტებით დასტურდება, რომ ნ. ა-ა მუშაობდა ... საბჭოთა მეურნეობაში ძიძად 1988 წლის იანვრიდან 1992 წლის დეკემბრის ჩათვლით. გარდა ამისა აღნიშნულ საცხოვრებელ ბინაში კომლის ერთადერთი წევრი ნ. ა-აა თავისი არასრულწოვან შვილებთან ერთად. დედამთილი ს. ქ-ი გარდაცვლილია, ვ. ქ-ი (ასევე მ. ქ-ი) დიდი ხნის გადასულები არიან რუსეთის ფედერაციაში საცხოვრებლად და საქართველოსთან არაფერი აკავშირებთ.

აპელანტის განმარტებით, სასამართლომ არ გამოიკვლია და არ გაიზიარა საქმეზე მტკიცებულებად დართული ... საკრებულოს მიერ 1993 წლის აპრილში შედგენილი უტყუარი დოკუმენტი, მტკიცებულება, კერძოდ, იმ პირების სია, ვისზეც გავრცელდა მიწის რეფორმა. სიაში დაფიქსირებულია ასევე ნ. ა. ა-ა (ქ-ი) აღნიშნული დოკუმენტის სინამდვილე დასტურდება ბეჭდით და შესაბამისი თანამდებობის პირების ხელმოწერით.

ნ. ა-ა (ქ-ი) ჩაწერილი იყო დედამთილის ს. ბ. ხ-ის (ქ-ის) კომლში 1991-1997 საკომლო წიგნების ჩანაწერის მიხედვით.

აპელანტის მოსაზრებით, საქმე აღძრულია არასათანადო მოსარჩელეების მიერ, შესაბამისად, იგი დაუშვებელია და არ უნდა იქნეს განხილული, ვინაიდან სადავო ქონებაზე მოსარჩელეების არანაირი უფლება არ არის დადგენილი, მათ არც კონკრეტულ ქონებაზე მემკვიდრეობა და არც ზოგადი მემკვიდრეობა არ აქვთ მიღებული. უფრო მეტიც, მათ აქვთ დაკარგული აღნიშნულ ქონებაზე მოთხოვნის უფლება, ვინაიდან მიღება-ჩაბარების აქტი, რომელიც გაცემულია ნ. ქ-ის (ა-ას) სახელზე, თავის სიცოცხლეშივე სადავო უნდა გაეხადა ვ. ქ-ს, თუ მას ამის სურვილი ექნებოდა და არა მოსარჩელეებს, რაც კონკრეტულ შემთხვევაში არ მომხდარა.

აპელანტის განმარტებით, საქართველოს ზოგადი ადიმინისტრაციული კოდექსი არ ვრცელდება 1995 წელს გაცემულ მიღება-ჩაბარების აქტზე, რადგან იგი მოქმედებს 2000 წლიდან და არ მოქმედებდა მიღება-ჩაბარების აქტის გამოცემის პერიოდში.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება /სარეზოლუციო ნაწილი/:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; თელავის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ლ. ბ-ას, ალ. ქ-ის, შ. ქ-ისა და ლ. ქ-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა (იხ.ს.ფ. 118-132; ტ.2).

გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნების არ გაზიარების თაობაზე სასამართლოს მსჯელობა:

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, კონკრეტულ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენს 1995 წლის №07-08-702 მიღება-ჩაბარების აქტისა (გაცემული ნ. ა-ა-ქ-ის სახელზე) და მის საფუძველზე განხორციელებული საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ახმეტის სარეგისტრაციო სამსახურის 2012 წლის 20 ივლისს (ნ. ა-ას სახელზე განხორციელებული საკუთრების უფლების) რეგისტრაციის (საკადასტრო კოდით №...) ბათილად ცნობა.

,,საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწების რეფორმის შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის №48 დადგენილების პრაქტიკული განხორციელების დამატებით ღონისძიებათა თაობაზე” საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 06 თებერვლის №128 დადგენილების მე-2 პუნქტის თანახმად, საკარმიდამო მიწის ნაკვეთების გაცემა განხორციელდა 1992 წლის 01 იანვრის მდგომარეობით რიცხული კომლების მიხედვით.

„საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეთათვის სარგებლობაში გადაცემულ მიწის ნაკვეთებზე დოკუმენტაციის გაფორმების რეგულირების შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 28 ივნისის N 503 დადგენილებით განისაზღვა, რომ მიწის რეფორმის თაობაზე საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის მიერ 1992-1993 წლებში მიღებულ დადგენილებათა შესაბამისად რესპუბლიკის მოქალაქეთათვის მიწის ნაკვეთების სარგებლობაში გადაცემის დამადასტურებელი საბუთების გაცემის უზრუნველსაყოფად საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტმა დაადგინა, რომ მიწის მიღება-ჩაბარების აქტი წარმოადგენს მიწათსარგებლობის უფლების დამადასტურებელ სახელმწიფო აქტის გაცემისა და საცხოვრებელი სახლის დაპროექტება-მშენებლობის ერთადერთ საფუძველს.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საკოლმეურნეო კომლი საქართველოში არსებობდა 1993 წლამდე. საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ) 122-ე მუხლის თანახმად, საკოლმეურნეო კომლის ქონება კომლის წევრებს ეკუთვნოდათ თანასაკუთრების უფლებით, ხოლო იმავე კოდექსის 125-ე მუხლის თანახმად, კომლის ყველა წევრს, მათ შორის, არასრულწლოვანსა და შრომისუუნაროსაც ეკუთვნოდათ თანაბარი წილი.

,,საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობებისა და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ” საქართველოს მთავრობის 22.09.92 წლის №949 დადგენილების, სახელმწიფო საბჭოს 21.10.1993 წლის №29 დეკრეტის საფუძველზე, 1993 წლიდან დადგინდა სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების რეორგანიზაცია და ახალ ორგანიზაციულ სამართლებრივ ფორმაზე გადასვლა. კოლმეურნეობების გაუქმებით საკოლმეურნეო კომლის არსებობას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა და მან არსებობა შეწყვიტა, შესაბამისად, ქონება, რომელიც კომლის ქონებას და ამავე დროს კომლის წევრთა საერთო საკუთრება იყო, აღარ წარმოადგენდა კომლს და განიხილებოდა იმ პირთა საერთო საკუთრებად თანაბარ წილში, რომლებიც კომლის წევრებს წარმოადგენენ. აღნიშნულ ქონებაზე ვრცელდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული საკუთრების საერთო რეჟიმი.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება, რომ მიწის რეფორმის განმავლობაში მოპასუხე არ ყოფილა რომელიმე კომლის წევრი, რომლის თანახმადაც 1995 წელს ნ. ქ-ის სახელზე №07-08-702 მიღება-ჩაბარების აქტის გაცემის იურიდიული საფუძველი არ არსებობდა და მიუთითა საქმეში წარმოდგენილი ... სასოფლო საბჭოს 1988-1990 და 1991-1997 წლების საკომლო ჩანაწერებზე, რომელთა მიხედვითაც დასტურდება, რომ კომლის ქონებაზე, რაზეც მიღება-ჩაბარების აქტი გაიცა ნ. ა-ას (ქ-ის) სახელზე და რომელიც შემდგომ მან დაირეგისტრირა საჯარო რეესტრში, კომლის უფროსად ჩაწერილი იყო ს. ბ. ხ-ი (ქ-ი) და მის კომლში ირიცხებოდა, ვ. მ. ქ-ი, ნ. ა. ა-ა, ბ. ვ. ა-ი, ა ვ. ა-ი. შესაბამისად, ვინაიდან 1992 წლის პირველი იანვრის მდგომარეობით ნ. ა-ა წარმოადგენდა ს. ბ. ხ-ის (ქ-ი) კომლის წევრს, ამდენად, ,,საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწების რეფორმის შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის №48 დადგენილების პრაქტიკული განხორციელების დამატებით ღონისძიებათა თაობაზე” საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 06 თებერვლის №128 დადგენილების მე-2 პუნქტის თანახმად, 1995 წელს არსებობდა ნ. ა-ას (ქ-ის) სახელზე, სადავო მიღება-ჩაბარების აქტის გაცემის იურიდიული საფუძველი.

სააპელაციო პალატამ ასევე არ გაიზიარა მოსარჩელეთა არგუმენტები, იმის თაობაზე, რომ სადავო კომლის ქონება წარმოადგენდა ვ. მ. ქ-ის კომლის ქონებას და გასაჩივრებული მიღება-ჩაბარების აქტით შეილახა მოსარჩელეების, როგორც ვ. მ. ქ-ის პირველი რიგის მემკვიდრეების კანონიერი ინტერესები. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალების თანახმად არ დასტურდება ის გარემოება, რომ 1992 წლის პირველი იანვრის მდგომარეობით სადავო კომლის ქონება წარმოადგენდა ვ. მ. ქ-ის კომლის ქონებას და სადავო მიღება–ჩაბარების აქტით, შეილახა მოსარჩელეთა კანონიერი ინტერესები. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელეებმა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად, ვერ უზრუნველყვეს მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთის ფარგლებში იმ უტყუარი მტკიცებულებების წარმოდგენა, რომლითაც დადასტურდებოდა გასაჩივრებული ადმინისტრაციული გარიგებით მოსარჩელეთა, როგორც ვ. მ. ქ-ის პირველი რიგის მემკვიდრეთა კანონიერი ინტერესების შელახვის ფაქტი, შესაბამისად, სასარჩელო მოთხოვნა მიღება-ჩაბარების აქტის ბათილად ცნობის თაობაზე უსაფუძვლოა და გაზიარებული ვერ იქნება.

,,სასოფლო სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების უფლების პირველადი რეგისტრაციის გადაუდებელ ღონისძიებათა და საქართველოს მოქალაქეთათვის სარეგისტრაციო მოწმობების გაცემის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 16 მაისის №327 ბრძანებულებაზე, რომლის თანახმადაც მიწის პირველადი რეგისტრაციისათვის სავალდებულოდ მიიჩნევდა ერთ-ერთი ქვემოაღნიშნული დოკუმენტის არსებობას: მიწის მიღება ჩაბარების–აქტი; ამ აქტის არარსებობის შემთხვევაში, სოფლის, დაბის, ადგილობრივი მმართველობის ორგანოს გადაწყვეტილებით შექმნილი მიწის რეფორმის კომისიის მიერ შედგენილი და სოფლის, დაბის ყრილობაზე (საერთო კრებაზე) დამტკიცებული მიწის განაწილების სია, მიწის გამოყოფის გეგმასთან ერთად. ხოლო ზემოაღნიშნული დოკუმენტის არარსებობის შემთხვევაში, ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების მიერ დამტკიცებული სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის სარგებლობისათვის სარეგისტრაციო პერიოდში მოქმ. საგადასახადო სია, აგრეთვე მიწის განაწილების სია, რომელსაც თან ახლავს მიწის გამოყოფის გრაფიკული დადასტურება. ამდენად, მიწის მიღება-ჩაბარების აქტი წარმოადგენს იმ სახის დოკუმენტს, რომელიც მხარეს ანიჭებს შესაძლებლობას პირმა კანონმდებლობის საფუძველზეც მოითხოვოს უფლების რეგისტრაცია.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თელავის სარეგისტრაციო სამსახურის 2012 წლის 20 ივლისს ახმეტის რაიონის სოფელ ... მდებარე უძრავ ქონებაზე განხორციელებული საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საკადასტრო კოდით №.... ნ. ა-ას (ქ-ი) სახელზე, რომელსაც საფუძვლად დაედო 1995 წელს ნ. ქ-ის სახელზე გაცემული №07-08-702 მიღება-ჩაბარების აქტი, გამოცემულია კანონის მოთხოვნათა დაცვით და არ არსებობს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60¹ მუხლით გათვალისწინებული მისი ბათილად ცნობის საფუძვლები.

კასატორები: ლ. ბ-ა, ალ. ქ-ი, შ. ქ-ი, ლ. ქ-ი

მოწინააღმდეგე მხარეები: საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ახმეტის სარეგისტრაციო სამსახური, ნ. ა-ა, ახმეტის მუნიციპალიტეტის გამგეობა

კასაციის საგანი და მოცულობა /ფარგლები/:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მათი სარჩელის დაკმაყოფილება (იხ. ს.ფ. 142-169; ტ.2).

კასაციის მოტივები: სამართლებრივი :

პროცესუალური: კასატორის მითითებით გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული. გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის ,,ე” და ,,ე¹” ქვეპუნქტების შესაბამისად.

მატერიალური: კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ საერთოდ არ შეაფასა და გვერდი აუარა იმ გარემოებას, რომ არსებობდა ახმეტის რაიონის სახალხო სასამართლოს 1976 წლის 3 დეკემბრის გადაწყვეტილება, რომლითაც კომლის ქონება განაწილდა ორად გაყრილ კომლს შორის, კერძოდ, მ. ქ-ისა და ს. ქ-ის კომლებს შორის. აღნიშნული გადაწყვეტილების თანახმად, კი კომლის ქონების გაყოფის და მის თანამესაკუთრეებად ცნობის მოთხოვნისას მოსარჩელეთა შორის იყო ნ. ა-ა, რომლის მოთხოვნაც არ დაკმაყოფილდა იმ საფუძვლით, რომ როდესაც გახდა კომლის წევრი, კომლი აღარ წარმოადგენდა საკოლმეურნეო კატეგორიას და შესაბამისად, არ ჰქონდა ქონებრივი უფლება საკოლმეურნეო კომლის მიერ შექმნილ ქონებაზე. ამდენად, იმ ქონებაზე, რაც შემდგომ შევიდა სადავო მიღება-ჩაბარების აქტში, ნ. ა-ას მიღების უფლება არ ჰქონდა, ვინაიდან, იგი ეკუთვნოდა მხოლოდ მ. ქ-ის კომლს, რომელიც ერთი წევრისგან შედგებოდა და ს. ქ-ის კომლის მხოლოდ იმ წევრებს, რომლებიც ყოფილი საკოლმეურნეო კომლის წევრებს წარმოადგენდნენ, რომელთა შორისაც იყო მამკვიდრებელი ვ. ქ-ი და რომელიც დედის გარდაცვალების შემდეგ გახდა კომლის უფროსი.

კასატორის მტკიცებით, სასამართლომ საერთოდ არ შეაფასა და გვერდი აუარა იმ გარემოებას, რომ ახმეტის რაიონის სახალხო სასამართლოს 1976 წლის 3 დეკემბრის გადაწყვეტილების საფუძველზე კომლის გაყოფის შედეგად ქონება აღირიცხა საკომლო დავთრებში, საიდანაც ს. და ვ. ქ-ების კომლს ერიცხებოდა საცხოვრებელი სახლი 60 კვ.მ. მიწის ფართობის გარეშე, იმ დროს, როდესაც მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე ნ. ა-მა დაირეგისტრირა თითქმის 200 კვ.მ. საცხოვრებელი სახლი, რაშიც შედიოდა მ. ქ-ის კომლის ქონებაც.

საკრებულო არ იყო უფლებამოსილი სადავო მიღება-ჩაბარების აქტით ნ. ა-ასთვის გადაეცა ორი კომლის ქონება, მიღება-ჩაბარების აქტით, მოხდა ორი კომლის თვითნებური შეერთება, რითაც არა მარტო კასატორებს მოესპოთ მამის - ვ. ქ-ის დანაშთ ქონებაზე საერთაშორისო ნორმებით რეგლამენტირებული მემკვიდრეობის უფლება, არამედ სრულიად უსაფუძვლოდ უგულებელყო მ. ქ-ის საკუთრების უფლება და შესაბამისად, ვ. ქ-ის სამკვიდროს მიღების უფლება მამის დანაშთ ქონებაზე. ფაქტობრივად, სააპელაციო სასამართლომ გაურკვეველი და უცნობი ნორმების საფუძველზე პირს, რომელსაც ახმეტის რაიონის სასამართლოს მიერ უარი ეთქვა კომლის ქონების თანამესაკუთრედ ცნობაზე, ორი კომლის ქონების მესაკუთრედ აღიარა ისე, რომ ვ. ქ-ს, რომ არაფერი ვთქვათ კომლის წევრობასა და უფროსობაზე, გარეშე პირის - ნ. ქ-ის სასარგებლოდ წაართვა მშობლების დანაშთი ქონების მემკვიდრეობით მიღების უფლება, რაც შემდგომ მის კანონით მემკვიდრეებს უნდა რგებოდათ.

კასატორის განმარტებით, სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები, რომ მიუხედავად დედის სიცოცხლეში ვ. ქ-ის კომლის წევრობისა, ხოლო დედის გარდაცვალების შემდეგ კომლის უფროსად აღრიცხვისა, ვ. ქ-ს ქონება არ ჰქონია და ორი კომლის ქონების მესაკუთრე ნ. ა-ა ყოფილა, რადგან ფაქტია, სადავო მიღება-ჩაბარების აქტი და მის საფუძველზე განხორციელებული საჯარო რეესტრის ჩანაწერში ასახული ქონება ბევრად აღემატება ს. ქ-ის კომლის ქონებას. სასამართლოს არ გაურკვევია, მიწის რეფორმამდე, რის საფუძველზე წარმოეშვა ორი კომლის ქონებაზე საკუთრების უფლება ნ. ა-ას. სასამართლომ არ შეაფასა საქმეზე დართული სადავო მიღება-ჩაბარების აქტები, რომლებიც განსხვავდებოდნენ ფორმით, შინაარსით, ხელისმოწერებით, ნორმით, ასევე ის ფაქტი, რომ არ ჰქონდა თარიღი.

სასამართლომ არ შეაფასა ... ტერიტორიული ორგანოს მიერ 2012 წლის 13 სექტემბერს გაცემული მიმართვა №385 თელავის რაიონული სასამართლოსადმი, რომლის თანახმადაც არ გააჩნდათ ნ. ქ-ის სახელზე გაცემული მიწის მიღება-ჩაბარების აქტის დამოწმებული ეგზემპლარი, რაც კიდევ ერთხელ ადასტურებს მის საეჭვო წარმომავლობას, ასევე არ შეაფასა მიღება-ჩაბარების აქტის სპეციფიურობა, რომლის თანახმადაც იგი შედგებოდა ორი - რეფორმამდელი და რეფორმის შემდგომი ქონებისგან. ამიტომ, თუ პირველი ინსტანციის სასამართლომ თავისდაუნებურად შეცდომა დაუშვა და ნ. ა-ამ ვერ წარმოადგინა კომლის წევრობის დამადასტურებელი მტკიცებულება, მეორე ინსტანცია ვალდებული იყო, შეეფასებინა და ემსჯელა რა ქონება გააჩნდა ნ. ა-ას მიწის რეფორმამდე და რა - მის შემდეგ.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორის მოსაზრებით, ნ. ა-ას მხოლოდ რეფორმის შემდეგ მიღებული ქონების 1/6 წილზე გააჩნია საკუთრების უფლება და არა სრულად, რადგან იგი ეკუთვნოდა კომლის ყველა წევრს: ს., ვ., მ. ქ-ებს, ბ., ნ. და ა. ა-ებს. დედის - ს. ქ-ის გარდაცვალების შემდეგ დედის კუთვნილი წილი რეფორმის შედეგად მიღებულ ქონებაზე ეკუთვნოდა ვ. ქ-ს, როგორც მის პირველი რიგის კანონისმიერ მემკვიდრეს, ხოლო ვ. და ნ. ქ-ების საერთო შვილის ა. გარდაცვალების შემდეგ რეფორმის შედეგად მიღებული ქონების 1/6 წილიდან (ანუ მთელი ქონების 1/12-1/12) ეკუთვნოდა ნ. და ვ., ხოლო ვ. გარდაცვალების შემდეგ მის მემკვიდრეებს, ვინც სანოტარო წესით ან ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს სამკვიდრო, რაც არამც თუ შეფასების, არამედ მსჯელობის საგნადაც არ გაუხდია სასამართლოს.

სასამართლოს ასევე არ უმსჯელია საქართველოს მოქალაქეობის კანონზე, რაც მიღებულ იქნა 1993 წლის 25 მარტს და რაც ადასტურებს, რომ მიწის რეფორმის ჩატარების პერიოდისათვის, ვ. ქ-ი, სადაც არ უნდა ყოფილიყო საცხოვრებლად, დროებით თუ მუდმივად, საქართველოს მოქალაქეს წარმოადგენს მიწის რეფორმის განხორციელებისას, ისევე როგორც მამამისი, შემდგომ მისი ლტოლვილის სტატუსობის მიუხედავად.

კასატორებმა არ გაიზიარეს სასამართლოს ის არგუმენტი, რომ ვ. ქ-ს სადავოდ არ გაუხდია მიღება-ჩაბარების აქტი, ვინაიდან ვ. ქ-მა მის შესახებ არაფერი იცოდა.

კასატორმა არ გაიზიარა სააპელაციო სასამართლოს მითითება, არასათანადო მოსარჩელეებთან მიმართებაში და მიუთითა, რომ მისი მარწმუნებლები სათანადო მოსარჩელები არიან, ვინაიდან სადავო მიღება-ჩაბარების აქტით შელახულია მათი უფლება, როგორც ვ. ქ-ის პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრეების და უფლებამონაცვლეების, რადგან საერთო სამკვიდრო წესით ლ. ბ-ას მეუღლეს და ალ. ქ-ის, შ. ქ-ის, ლ. ქ-ას ფაქტობრივი ფლობით მიღებული ჰქონდათ მამის - ვ. ქ-ის დანაშთი სამკვიდრო, ხოლო ამ უკანასკნელებს ასევე ფაქტობრივი ფლობით აქვთ მიღებული ასევე მამის მ. ქ-ის დანაშთი სამკვიდრო, რაზედაც წინამდებარე სარჩელიდან გამოყოფილი სამოქალაქო დავით გაცხადებული აქვთ პრეტენზიები, თუმცა ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს არასათანადო მოსარჩელეზე არ უმსჯელია.

სააპელაციო სასამართლომ სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადების შემდეგ განუმარტათ, რომ მოსარჩელეებს უნდა ედავათ მემკვიდრეობაზე სამოქალაქო წესით, რაზედაც კასატორის აზრით, საჯარო რეესტრის მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 16 მაისის №327 ბრძანებულების მე-4 პუნქტის თანახმად, კი სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწებზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციისათვის საჭირო დოკუმენტებს შორის პირველად მითითებულია ე.წ. მიღება-ჩაბარების აქტი, რაც საფუძვლად დაედო ნ. ა-ას სახელზე უძრავი ნივთის რეგისტრაციას, რაზედაც განთავსებულია სადავო საცხოვრებელი სახლი, ამიტომ თუ ბათილად არ იქნა ცნობილი სადავო უძრავ ნივთზე უფლების დამდგენი დოკუმენტი - მიღება-ჩაბარების აქტი, ვ. ქ-ის პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრეები, მოსარჩელეები ვერ მიიღებენ მამის კუთვნილ დანაშთ სამკვიდროს, რაშიც შედის მ. ქ-ისეული ქონებაც, რაც ფაქტობრივი ფლობით მიიღო მემკვიდრემ, ვ. ქ-მა და არა გარეშე პირმა ნ. ა-ამ, მით უფრო, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სააპელაციო სასამართლომ უარყო ვ. ქ-ის საკუთრების უფლება სადავო უძრავ ნივთზე.

სამართლებრივი: სამართლებრივ საფუძვლებზე კასატორს მითითებული არ აქვს.

საკასაციო სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის პროცესუალური წანამძღვრები:

საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმე დასაშვებია ადმინისტრაციულ საპროცესო კოდექსის 34.3 მუხლის ,,გ” ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლის თაობაზე და იგი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად, როგორც პროცესუალური კასაცია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობის შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ ლ. ბ-ას, ალ. ქ-ის, შ. ქ-ისა და ლ. ქ-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მიღებისას დაარღვია მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393.2 და 394-ე ,,ე” მუხლების მოთხოვნები, სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი და გადაწყვეტილება იურიდიული თვალსაზრისით დაუსაბუთებელია. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილული და გადაწყვეტილია საპროცესო ნორმებით დადგენილი მოთხოვნების უგულებელყოფით.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმებისას საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსსკ-ის 407.2. მუხლის მიხედვით წარმოდგენილია დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რის გამოც სასამართლოს მიერ დადასტურებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები ვერ იქნება სავალდებულო საკასაციო სასამართლოსთვის, კერძოდ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გამოტანისას სააპელაციო სასამართლოს მიერ დარღვეულია მოქმ. საპროცესო სამართლის _ სსსკ-ის 105.2. მუხლის მოთხოვნა, რომლის მიხედვით სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს სასამართლო სხდომაზე მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოცემული საქმის განხილვისას სასამართლოს სრულყოფილად არ გამოუკვლევია საქმის მასალები, დადგენილად მიჩნეული გარემოებები არ ჰპოვებს დადასტურებას შესაბამისი მტკიცებულებებით, საქმეზე შეკრებილ მტკიცებულებებს კი არ მიეცა ობიექტური შეფასება, შესაბამისად, სასამართლოს დასკვნები სრულიად დაუსაბუთებელია როგორც ფაქტობრივი, ისე სამართლებრივი თვალსაზრისით.

საქმის მასალების მიხედვით: მოსარჩელე ლ. ბ-ა რუსეთის ფედერაციაში გაცემული ქორწინების მოწმობის თანახმად, 2004 წლის 18 ოქტომბრიდან რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფება ვ. ქ-თან, რომელთაც შეეძინათ შვილები ალ. ქ-ი და შ. ქ-ი.

საქართველოში გაცემული ქორწინების მოწმობით, ნ. ა-ა (მოპასუხე) და ვ. ქ-ი 1977 წლის 23 მარტიდან იმყოფებიან რეგისტრირებულ ქორწინებაში (იხ. ს.ფ. 148; ტ.1).

ვ. ქ-ი გარდაიცვალა 2011 წლის 29 ნოემბერს რუსეთის ფედერაციაში.

ახმეტის რაიონის 1995 წლის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტის №07-08-702 შესაბამისად, ნ. ქ-ს (ა-ა) მიწის რეფორმის შედეგად გადაეცა მიწის ნაკვეთები მდებარე ახმეტის რაიონის სოფელ ... - მიწის რეფორმამდე არსებული სახლთან ეზო 1700 კვ.მ. და ... ე.წ. ,,გრძელი მამულებში”, სულ 0,55 ჰა (იხ. ს.ფ. 73; ტ.1).

სარეგისტრაციო სამსახურის მიერ 2012 წლის 20 ივლისს განხორციელებული რეგისტრაციის შესაბამისად, ნ. ა-ას საკუთრებაში ერიცხება ახმეტის რ/ნ-ში სოფ. ..., მდებარე 1707, 00 კვ.მ. დაზუსტებული მიწის ნაკვეთი და შენობა-ნაგებობები: საერთო ფართი №01 – 155,00 კვ.მ. და №2 – 49,5 კვ.მ. სარეგისტრაციო ზონა: ახმეტა 50; სექტორი: სოფელი ..., კვარტალი ...; ნაკვეთის ნომერი: ...; დაზუსტებული ფართობი 2013,77, უფლების დამდგენ დოკუმენტად მითითებულია 1995 წელს გაცემული მიღება-ჩაბარების აქტი №07-08-702 (იხ. ს.ფ. 54; ტ.1).

საქართველოს ეროვნული არქივის ტერიტორიული ორგანოს თელავის არქივის საარქივო ცნობის შესაბამისად, თელავის არქივში დაცული, ახმეტის რაიონის სოფ. ... სასოფლო საბჭოს 1986-1990 წლების საკომლო წიგნში ვ. მ. ქ-ის კომლი არ მოიძებნა, ხოლო საკრებულოს 1998-2006 წლების საკომლო წიგნში კომლის უფროსად ჩაწერილია ვ.ი მ. ქ-ი, კომლში ირიცხებიან:

ვ. მ. ქ-ი,

ნ. ა. ა-ა - ცოლი

ბ. ვ. ქ-ი - შვილი

ა. ვ. ქ-ი - შვილი

კომლს ერიცხება საცხოვრებელი სახლის საერთო სასარგებლო ფართი 60 კვ.მ. მათ შორის საცხოვრებელი 50 კვ.მ. მიწის შესახებ მონაცემები არ ფიქსირდება.

აქვე არის მინაწერი, რომ ვ. მ. ქ-ი 1992 წლიდან ამოწერის გარეშე ცხოვრობენ გროზნოში (იხ. ს.ფ. 38-40; ტ.1).

2012 წლის 2 აგვისტოს სსიპ საქართველოს ეროვნული არქივის ტერიტორიული ორგანოს თელავის არქივის მიერ გაცემული ცნობებით და მათ მიერ წარმოდგენილი საკომლო წიგნის ჩანაწერის ფურცლების დამოწმებული ასლით, დასტურდება, რომ:

ახმეტის რაიონის სოფელ ... სასოფლო საბჭოს 1971-1973 წლების საკომლო წიგნში კომლის უფროსად ჩაწერილია მ. ს. ქ-ი, კომლში ირიცხებოდნენ

ს. ბ. ქ-ი,

ვ. მ. . ქ-ი,

მ. მ. . ქ-ი,

ნ. ა. ა-ი

ბ. შ. ა-ი.

კომლის ერიცხებოდა სულ მიწა 1971 წელს 001 ჰა, სახლი აგებული 1960 წელს.

1973-1975 წლებში კომლის უფროსად ისევე ჩაწერილი იყო მ. ს. ქ-ი, ხოლო კომლში ირიცხებოდნენ;

ს. ბ. ქ-ი,

ვ. მ. ქ-ი,

მ. მ. . ქ-ი,

ბ. შ. ა-ი,

ნ. ა. ა-ი

ა. ვ. ა-ი.

კომლის ერიცხებოდა სულ მიწა 1973-1974 წლებში 002 ჰა, 1975 წელს -0,15 ჰა (001 ჰა ხაზი აქვს გადასმული და უწერია 0,15 ჰა). სახლის აგების წელია - 1960 წელი.

1976-1978 წლებში კომლის უფროსად და კომლის ერთადერთ წევრად ჩაწერილი იყო მ. ს. ქ-ი. კომლის წევრები გაეყარნენ 1977 წელს.

კომლს ერიცხება სულ მიწა 0,01 ჰა სახლის აგების წელი 1960 წელი (იხ. ს.ფ. 47-50; ტ.1).

ახმეტის რაიონის სახალხო სასამართლოს 1976 წლის 3 დეკემბერის გადაწყვეტილებიდან ირკვევა, რომ სასამართლოსათვის საკომლო კომლის ქონებიდან წილის გამოყოფის შესახებ მიმართეს ს. ხ-მა, ვ. ქ-მა, მ. ქ-მა და ნ. ა-მა, რომელთაც მოუთხოვით მ. ს. ქ-ის საკოლმეურნეო კომლის ქონებიდან 6/7 წილის გამოყოფა 5 სრულწლოვანის და 2 არასრულწლოვანის სასარგებლოდ. აღნიშნული გადაწყვეტილების შესაბამისად, მხოლოდ ს. ხ-ს, ვ. ქ-ს და მ. ქ-ს საკუთრების უფლებით მიეკუთვნათ 1. სოფ. ..., მდებარე მხარეთა ბინის №6 და №7 ოთახები, №8 საზაფხულო სათავსო პირველ სართულზე, ასევე საზაფხულო სათავსო პირველ სართულზე, ასევე სამეურენო ნაგებობა გომური, №2 და №3 ოთახები და №7 აივანი მეორე სართულზე 5627 მანეთის საერთო ღირებულებით.

2. №1 ოთახი მეორე სართულზე და №11 გარაჟი, 1897 მანეთის საერთო ღირებულების დარჩა მ. ს. ქ-ის საკუთრებაში, მასვე მიეცა უფლება მიეშენებინა №1 ოთახისათვის კიბე და დაევალა ამოეშენებინა №3 კარები, გამოეღო №4 კარები ფანჯრის ადგილზე თანახმად თანდართული ნახაზის (იხ.ს.ფ. 58-71; ტ.1).

საქართველოს ეროვნული არქივის თელავის არქივის 2012 წლის 16 ივლისის საარქივო ცნობის შესაბამისად, თელავის არქივში დაცული ახმეტის რაიონის სოფ. ... სასოფლო საბჭოს 1986-1990 წლების და საკრებულოს 1998-2006 წლების საკომლო წიგნების ჩანაწერებში კომლის უფროსად ჩაწერილია მ. ს. ქ-ი.

1986-2006 წლებში კომლის ერიცხება 1969 წელს აგებული საცხოვრებელი სახლი 112 კვ.მ. ფართით 1998-2006 წლებში მიწის შესახებ მონაცემები არ ფიქსირდება (იხ. ს.ფ. 51-52; ტ.1).

საქართველოს ეროვნული არქივის თელავის არქივის საარქივო ცნობის შესაბამისად, თელავის არქივში დაცული, ახმეტის რაიონის სოფ. ... საკრებულოს 1998-2006 წლების საკომლო წიგნში კომლის უფროსად ჩაწერილია ვ. მ. ქ-ი, კომლში ირიცხებიან:

ნ. ა. ა-ა - ცოლი

ბ. ვ..ქ-ი - შვილი

ა. ვ. ქ-ი - შვილი

კომლს ერიცხება საცხოვრებელი სახლის საერთო სასარგებლო ფართი 60 კვ.მ. მათ შორის საცხოვრებელი 50 კვ.მ. მიწის შესახებ მონაცემები არ ფიქსირდება. ამასთანავე, ... სასოფლო საბჭოს 1986-1990 წლების საკომლო წიგნებში ვ. მ. ქ-ის კომლი არ მოიძებნა (იხ. ს.ფ. 145-147; ტ.1).

საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - საქართველოს ეროვნული არქივის თელავის არქივის 2012 წლის 18 დეკემბრის NAA2012042786-04 საარქივო ცნობის თანახმად, თელავის არქივში დაცული, ახმეტის რაიონის სოფელ ... სასოფლო საბჭოს 1986-1990 წლების (ამავე წიგნებშია ნაწარმოები 1991-1997 წლები) საკომლო ჩანაწერებში კომლის უფროსად ჩაწერილი ს. ბ. ხ-ი (გარაცვლილია). კომლის შემადგენლობაში ირიცხებიან;

ვ. მ. ქ-ი - შვილი,

ნ. ა. ა-ი - რძალი,

ბ. ვ. ა-ი - შვილიშვილი,

ა. ვ. ა-ი - შვილიშვილი.

ოჯახის წევრებს ბოლოში აქვს მინაწერი, ამოწერის გარეშე წასულები არიან და ცხოვრობენ გროზნოში. დედის გარდაცვალების შემდეგ კომლის უფროსად ჩაწერილია შვილი ვ. მ. ქ-ი (იხ. ს.ფ. 378; ტ.1)

კომლი გაიყო 1977 წელს, რის შედეგადაც წარმოიშვა ორი კომლი, მ. ს. ქ-ის (საცხოვრებელი სახლიდან ¼ წილის უფლებით) და ს. ბ. ქ-ის (ხ-ის) კომლი საცხოვრებელი ბინიდან ¾ წილით შვილებთან და რძალთან ნ. ა-ა (ქ-ი) ერთად. კომლის გაყოფის შემდეგ მ. ს. ქ-ი საცხოვრებლად მიდის რუსეთის ფედერაციაში, ჩეჩნეთში, სადაც სიცოცხლის ბოლომდე (2009 წლამდე) ცხოვრობს.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, კომლი საქართველოში არსებობდა 1993 წლამდე და მათთან დაკავშირებული ურთიერთობები რეგულირდებოდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით (1964 წლის რედაქცია). აღნიშნული კოდექსის 122-ე მუხლის შესაბამისად, საკოლმეურნეო კომლის ქონება ეკუთვნის მის წევრებს თანასაკუთრების უფლებით, საკოლმეურნეო კომლის ქონების მფლობელობა, სარგებლობა და განკარგვა წარმოებს კომლის ყველა წევრის თანხმობით (123.1 მუხლი). აღნიშნული კოდექსის 125-ე მუხლით განსაზღვრულია ასევე საკოლმეურნეო კომლის ქონებაში კომლის წევრის წილი, რომლის შესაბამისად: საკოლმეურნეო კომლის ქონებაში კომლის წევრის წილი განისაზღვრებოდა: 1) მისი გასვლისას კომლის შემადგენლობიდან, ახალი კომლის შეუქმნელად (გამოყოფა); 2) ერთი კომლიდან ორი ან მეტი კომლის შექმნისას (გაყრა); 3) კომლის წევრის პირადი ვალდებულებების მიხედვით გადახდევინებისას. ამავე მუხლის შესაბამისად, კომლის ყველა წევრს, მათ შორის, არასრულწლოვანსა და შრომისუუნაროსაც თანაბარი წილი ეკუთვნის.

„საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ“, საქართველოს მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის №949 დადგენილების, სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის №29 დეკრეტის საფუძველზე 1993 წლიდან კომლმა არსებობა შეწყვიტა და ქონება, რომელიც საკოლმეურნეო კომლის ქონებას და ამავე დროს კომლის წევრთა საერთო საკუთრებას წარმოადგენდა, არის იმ პირთა საერთო საკუთრება, რომელიც ადრე კომლის წევრებს წარმოადგენდნენ, რომელზედაც ვრცელდება სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული საკუთრების საერთო რეჟიმი.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო ,,სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ“ კანონის საფუძველზე განმარტავს, რომ კომლი არის სოფლად მცხოვრები ოჯახი, რომელიც ეწევა საკომლო მეურნეობას. აღნიშნული კანონის 4.4 მუხლის თანახმად, საკომლო მეურნეობად მიჩნევისათვის აუცილებელ პირობას წარმოადგენს სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთის მასზე არსებული საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობების, აგრეთვე შესაბამისი გადამამუშავებელი მრეწველობის ობიექტებისა და მოწყობილობების ერთობლიობაზე საკუთრების უფლება, რაც წარმოადგენს სასოფლო-სამეურნეო წარმოების საფუძველს. ამასთან, ამავე კანონის 4.5 მუხლის თანახმად, საკომლო მეურნეობა ითვალისწინებს რეგისტრაციას საადგილმამულო წიგნში (საჯარო რეესტრში). მითითებული ნორმის იმპერატიული მოთხოვნის თანახმად, საკომლო მეურნეობის ოჯახის წევრთა საერთო საკუთრებად მიჩნევისათვის თითოეული მათგანი საადგილმამულო წიგნში უნდა იყოს საკომლო მეურნეობის თანამესაკუთრედ რეგისტრირებული.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, საკუთრების უფლების წარმოშობისათვის აუცილებელია კომლის წევრობა, კონკრეტულ შემთხვევაში კი, როგორც საქმის მასალებით დასტურდება, სარჩელის საგანს წარმოადგენს ახმეტის რაიონის გამგეობის 1995 წლის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტის ბათილად ცნობა, რომლის შესაბამისად, ნ. ქ-ს (ა-ას) მიწის რეფორმის შედეგად გადაეცა მიწის ნაკვეთები მდებარე ახმეტის რაიონის სოფელ ... - მიწის რეფორმამდე არსებულ სახლთან ეზო 1700 კვ.მ. და ... ე.წ. ,,გრძელი მამულებში”, სულ 0,55 ჰა და მის საფუძველზე საჯარო რეესტრში განხორციელებული ჩანაწერის გაუქმება, იმ საფუძვლით, რომ აღნიშნული მიღება-ჩაბარების აქტით ნ. ა-ას საკუთრებაში გადავიდა ვ. ქ-ის ქონება, რომლითაც მოსარჩელებს წაერთვათ საკუთრებისა და მემკვიდრეობის უფლება, ვ. ქ-ის ქონებაზე.

მოსარჩელების მტკიცებით, სადავო მიღება-ჩაბარების აქტით და მის საფუძველზე განხორციელებული რეგისტრაციით ნ. ქ-ის (ა-ას) საკუთრებაში დარეგისტრირდა არა მარტო ს. ქ-ის (ხ-ის) კომლის საკუთრებაში არსებული ქონება, არამედ მ. ს. ქ-ის საკუთრებაში არსებული ქონებაც, რითაც მემკვიდრეობის მიღების უფლება წაერთვა ვ. ქ-ს და შემდგომ მის შვილებს.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სარჩელი /დარღვეული ან სადავოდ ქცეული უფლების მატერიალურ-სამართლებრივი დაცვის საშუალება/ შედგება ორი ელემენტისაგან - სარჩელის საგნისა და საფუძვლისაგან. სარჩელის საგანს წარმოადგენს მოსარჩელის მატერიალურ-სამართლებრივი მოთხოვნა მოპასუხის მიმართ, ანუ სარჩელის საგანია მოსარჩელის უფლება, რომლის შესახებაც ის მოითხოვს გადაწყვეტილების გამოტანას სასამართლოს მიერ. შესაბამისად, სარჩელის საგანს წარმოადგენს მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი და არა მოთხოვნის მატერიალური ობიექტი. სარჩელის საფუძველი, თავის მხრივ, შედგება სამართლებრივი და ფაქტობრივი საფუძვლისაგან, ამასთან, სარჩელის საფუძველი არის ის ფაქტები, რომელთა არსებობა განაპირობებს მოთხოვნის საფუძვლიანობას და რომლებსაც მატერიალური სამართლის ნორმა უკავშირებს სადავო სამართალურთიერთობის სუბიექტების უფლება-მოვალეობების წარმოშობას, შეცვლას და შეწყვეტას.

სასამართლო წესით სარჩელის აღძვრის შესაძლებლობა სუბიექტური უფლების განხორციელების ერთ-ერთი ფორმაა, რომელიც იცავს უფლებას გაქარწყლებისგან, არარად ქცევისგან. ამიტომაა, რომ საპროცესო სამართალში სარჩელის აღძვრის უფლების (სარჩელზე უფლების) არსებითი ელემენტია, უწინარეს ყოვლისა, თავად უფლების არსებობა მატერიალური შინაარსით, რომლის დაცვის ღირსი ინტერესიც მოსარჩელეს გააჩნია. თუკი განცხადებულ მოთხოვნაზე უფლება ნამდვილად ეკუთვნის მოსარჩელეს, ხოლო სადავოდ გამხდარ უფლებაზე ვალდებულ პირს ნამდვილად წარმოადგენს მოპასუხე, მაშინ საქმის განხილვისათვის ერთ-ერთი აუცილებელი პირობა - მხარეთა ლეგიტიმური შემადგენლობა სახეზეა.

აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის პირველი ნაწილი ადგენს: ,,ყოველ ადამიანს უფლება აქვს თავის უფლებათა და თავისუფლებათა დასაცავად მიმართოს სასამართლოს“. ამდენად, სასამართლოსადმი მიმართვა უკავშირდება მხოლოდ ,,თავისი“ უფლების ან თავისუფლების დაცვის რეალურ საჭიროებას, რის გამოც სასამართლოში სარჩელის აღძვრის პროცესუალური უფლებით სარგებლობს მხოლოდ საამისო, ნამდვილი ინტერესის მქონე პირი. შესაძლებელია, თავისთავად, პირს ჰგონია, რომ ასეთი ინტერესი აქვს და მიმართავს სასამართლოს. პირის ასეთი სუბიექტური განწყობა ჯერ კიდევ არ ნიშნავს, რომ ობიექტურად იგი მართლაც დაინტერესებულია პროცესის წარმოების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, კონკრეტულ შემთხვევაში სადავოა მიღება-ჩაბარების აქტის ბათილად ცნობა, რომელიც თავისი არსით წარმოადგენს ადმინისტრაციულ ხელშეკრულებას და ადმინისტრაციული ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძვლით სარჩელის განხილვისას გამოიყენება სამოქალაქო სამართალწარმოებით განსაზღვრული სარჩელის დასაშვებობისა და დასაბუთებულობის დამდგენი წესები. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 84-ე მუხლის შესაბამისად, პირს რომელმაც მიმართა სასამართლოს, უნდა ჰქონდეს ამ მოთხოვნის უფლება მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, წინააღმდეგ შემთხვევაში იგი მიიჩნევა არასათანადო მოსარჩელედ - პირი, რომელმაც აღძრა სარჩელი თავისი უფლების დასაცავად, თუმცა არ აქვს ამ სარჩელით წამოყენებული მოთხოვნის უფლება ანუ არ აქვს მატერიალურ-სამართლებრივი ინტერესი ამ საქმეში.

საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ თავის გადაწყვეტილებაში მიუთითა, რომ: ,,პალატა ვერ გაიზიარებს მოსარჩელეთა არგუმენტებს, იმის თაობაზე, რომ სადავო კომლის ქონება წარმოადგენდა ვ. მ. ქ-ის კომლის ქონებას და გასაჩივრებული მიღება-ჩაბარების აქტით შეილახა მოსარჩელეების, როგორც ვ. მ. ქ-ის პირველი რიგის მემკვიდრების კანონიერი ინტერესები. პალატა მიუთითებს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალების თანახმად არ დასტურდება ის გარემოება, რომ 1992 წლის პირველი იანვრის მდგომარეობით სადავო კომლის ქონება წარმოადგენდა ვ. მ. ქ-ის კომლის ქონებას და სადავო მიღება–ჩაბარების აქტით, შეილახა მოსარჩელეთა კანონიერი ინტერესები. გამომდინარე აღნიშნულიდან, პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელეებმა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად, ვერ უზრუნველყვეს მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთის ფარგლებში იმ უტყუარი მტკიცებულებების წარმოდგენა, რომლითაც დადასტურდებოდა გასაჩივრებული ადმინისტრაციული გარიგებით მოსარჩელეთა, როგორც ვ. მ. ქ-ის პირველი რიგის მემკვიდრეთა კანონიერი ინტერესების შელახვის ფაქტი, შესაბამისად, სასარჩელო მოთხოვნა მიღება-ჩაბარების აქტის ბათილად ცნობის თაობაზე უსაფუძვლოა და გაზიარებული ვერ იქნება“ (იხ. ს.ფ. 14-13; ტ.2) საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სასამართლოს მსჯელობა წინააღმდეგობაშია ჩამოყალიბებულ სასამართლო დასკვნასთან, კერძოდ, სასამართლომ შეაფასა რა მოსარჩელის კანონიერი ინტერესის ხარისხი დავის საგანთან, მსჯელობს, რომ მოსარჩელებს არ გააჩნიათ მოთხოვნისადმი კანონიერი ინტერესი, /რა დროსაც უნდა ეხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 84-ე მუხლით/ და ამავდროულად არასათანადო მოსარჩელის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის მოტივით.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, სასამართლო იზიარებს კასატორების არგუმენტებს იმასთან მიმართებაში, რომ სააპელაციო ინსტანციის სასამართლომ ისე მიიღო საქმეზე გადაწყვეტილება, რომ არ გამოუკვლევია საქმისათვის განმსაზღვრელი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები, სასამართლო დასკვნები წინააღმდეგობრივია, ასევე იზიარებს, კასატორების მოსაზრებას, სასამართლომ ისე მიუთითა გადაწყვეტილებაში, რომ მოსარჩელეებს სადავო აქტთან მიმართებაში არ გააჩნდათ კანონიერი ინტერესი და ამ საფუძვლით არ დააკმაყოფილა სარჩელი, რომ მათ არასათანადო მოსარჩელეობაზე არ უმსჯელია.

საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა არ შეესაბამება სარჩელის დასაშვებობისა და დასაბუთებულობის ინსტიტუტებს, ისევე, როგორც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის სათანადო მოსარჩელის ინსტიტუტის გამოყენების წესს, რამდენადაც უსაფუძვლობით მხოლოდ სათანადო მოსარჩელეს შეიძლება ეთქვას უარი მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე. არასათანადო პირს, როცა ის არ არის თანახმა შეიცვალოს სათანადო მოსარჩელით, მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარი უნდა ეთქვას დაუსაბუთებლობის მოტივით. საპროცესო კანონმდებლობის ეს იმპერატიული მოთხოვნა საპროცესო სამართალურთიერთობებში წესრიგს ემსახურება. უფლება, რომელიც არ წარმოშობილა მატერიალურ-სამართლებრივ ურთიერთობებში, ანუ ის არ არსებობს, ვერ გახდება საპროცესო სამართლებრივი ინსტრუმენტის მეშვეობით დავის ობიექტი. მოთხოვნის უფლების არარსებობისას მოთხოვნა არ ექვემდებარება მისი საფუძვლების განხილვა-გამორკვევას, ანუ არსებითად გამოკვლევას.

საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეკვლია: მოსარჩელეები კონკრეტულ სამართალურთიერთობაში წარმოადგენდნენ თუ არა სარჩელის მოთხოვნის მქონე სუბიექტებს, ვინაიდან, ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, კომლის ქონებაზე საკუთრების მოთხოვნის უფლება გააჩნიათ კომლის წევრებს, საქმის მასალებიდან გამომდინარე, საქმეში არ მოიპოვება მტკიცებულება იმისა, რომელიც დაადასტურებდა, რომ მოსარჩელეები როდესმე წარმოადგენდნენ ან მ. ს. ქ-ისა და ან გაყრის შედეგად ს. ქ-ის კომლის წევრებს, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, სარჩელი პირს შეუძლია აღძრას თავისი უფლების დასაცავად, ანუ მას უნდა ჰქონდეს სარჩელით წამოყენებული მოთხოვნის უფლება ანუ მატერიალურ-სამართლებრივი ინტერესი, წინააღმდეგ შემთხვევაში იგი მიჩნეულ უნდა იქნეს არასათანადო მოსარჩელედ.

აგრეთვე, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ შეაფასა ის ფაქტი, რომ საქართველოში გაცემული ქორწინების მოწმობით, ნ. ა-ა და ვ. ქ-ი 1977 წლის 23 მარტიდან იმყოფებიან რეგისტრირებულ ქორწინებაში (იხ. ს.ფ. 148; ტ.1), ასევე რუსეთის ფედერაციაში გაცემული ქორწინების მოწმობის თანახმად, მოსარჩელე ლ. ბ-ა 2004 წლის 18 ოქტომბრიდან რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფება ვ. ქ-თან, რომელთანაც შეეძინა შვილები ალ. ქ-ი და შ. ქ-ი (მოსარჩელეები), აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს არ გამოურკვევია რამდენად ჰქონდა ლ. ბ-ას მოთხოვნის აღძვრის უფლება და რა მატერიალურ-სამართლებრივი ინტერესი გააჩნდა სადავო მიღება-ჩაბარების აქტის მიმართ, მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც საქმის მასალებიდან არ დასტურდება და არც სააპელაციო სასამართლოს უმსჯელია განქორწინებული იყო თუ არა საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად, საქართველოში რეგისტრირებულ ქორწინებაში მყოფ ნ. ა-ასთან ვ. ქ-ი.

ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა იმსჯელოს მოსარჩელეები არიან თუ არა სათანადო მოსარჩელეები და აღნიშნულის დადგენის შემდეგ განახორციელოს შესაბამისი საპროცესო მოქმედებები. მოსარჩელეთა სათანადო პირებად მიჩნევის შემთხვევაში საქმის გარემოებათა სრულყოფილი გამოკვლევის შედეგად დაადგინოს კანონიერი გადაწყვეტილება.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსსკ-ის 412.2 მუხლის შესაბამისად, სახეზეა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების პროცესუალური და სამართლებრივი საფუძვლები, რის გამოც, სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლებით მინიჭებული უფლებამოსილების გამოყენებით კანონიერი და ობიექტური გადაწყვეტილების დადგენის მიზნით, სრულყოფილად უნდა გამოიკვლიოს ზემომითითებული გარემოებები და დავა გადაწყვიტოს მოქმ. საპროცესო და მატერიალური სამართლის კანონმდებლობის შესაბამისად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა რა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408.3, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ლ. ბ-ას, ალ. ქ-ის, შ.ქ-ისა და ლ. ქ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: /ნ. წკეპლაძე/

მოსამართლეები: /მ. ვაჩაძე/

/პ. სილაგაძე/