საქმე N:ბს-327-323(კ-14)

№ბს-327-323(კ-14) 2 დეკემბერი, 2014 წელი ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, პაატა სილაგაძე

საქმის განხილვის ფორმა - მხარეთა დასწრების გარეშე;

კასატორი (მოპასუხე) – სსიპ შემოსავლების სამსახური; წარმომადგენელი - ს. კ-ი;

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) – ი/მ ,,ო. ბ-ე“; წარმომადგენელი - ჯ. ქ-ი;

დავის საგანი – ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა;

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2014 წლის 31 მარტის გადაწყვეტილება.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

მოსარჩელე: ო. ბ-ე;

წარმომადგენელი - ჯ. ქ-ი;

მოპასუხე: სსიპ შემოსავლების სამსახური;

წარმომადგენელი - ს. კ-ი;

სარჩელის სახე: საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის საფუძველზე ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა.

სარჩელის საგანი:

1. სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2013 წლის 10 ივლისის საგადასახადო სამართალდარღვევის №042702 ოქმის ბათილად ცნობა;

2. სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2013 წლის 8 აგვისტოს №37771 ბრძანების ბათილად ცნობა.

სარჩელის საფუძველი - ქმედების სამართალდარღვევად კვალიფიკაციის უსწორობა.

ფაქტობრივი გარემოებები: 2013 წლის 10 ივლისს შემოსავლების სამსახურის თანამშრომლებმა შეადგინეს სამართალდარღვევის ოქმი №042702, რომლის შესაბამისად, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 281.7 ნაწილის საფუძველზე დაჯარიმდა - 3000 ლარით, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა შემოსავლების სამსახურში, რომლის 2013 წლის 8 აგვისტოს №37771 ბრძანებით საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

მოსარჩელის მტკიცებით, ოქმის შედგენის დროს არ იქნა გათვალისწინებული ის გარემოება, რომ სალარო აპარატი დაიკარგა გაურკვეველ ვითარებაში და მას, როგორც ფიზიკურ პირს არ უწარმოებია არანაირი სამეწარმეო საქმიანობა, რითაც ზიანი მიადგებოდა სახელმწიფო ბიუჯეტს. ამასთან, მან მიმართა შესაბამის ორგანოებს და განაცხადა საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვის თაობაზე.

მოსარჩელის მტკიცებით, ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა საქმეების განმხილველი ადმინისტრაციული ორგანოები ვალდებულნი არიან საქმის გარემოებები გამოიკვლიონ სრულყოფილად, ყოველმხრივ და ისე მიიღონ გადაწყვეტილება, რაც კონკრეტულ შემთხვევაში არ მომხდარა, რადგან თუ საქმის განმხილველი ორგანოები სრულყოფილად გამოიკვლევდნენ საქმის გარემოებებს და მისცემდნენ სწორ შეფასებას, მაშინ საქმეზე სხვანაირი გადაწყვეტილება იქნებოდა მიღებული.

სამართლებრივი: საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსი, საქართველოს ზოგადi ადმინისტრაციული კოდექსი და საგადასახადო კოდექსი, კონკრეტულ მუხლებზე მითითებული არ აქვს (იხ.ს.ფ. 2-10).

მოპასუხის - სსიპ შემოსავლების სამსახურის შესაგებელი: მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი საფუძვლებით:

ფაქტობრივი გარემოებები: გადასახადის გადამხდელის მიერ საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვა, თუ დადგენილი არ არის, რომ ეს გამოწვეულია სხვა პირის მიერ ჩადენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით, იწვევს გადასახადის გადამხდელის დაჯარიმებას 3 000 ლარის ოდენობით. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ცნობით არ დასტურდება სხვა პირის მიერ ჩადენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედება. ამდენად, იგი არ შეიძლება ჩაითვალოს მოსარჩელისათვის საგადასახადო პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლების საფუძვლად, რის გამოც შემოსავლების სამსახურმა არ დააკმაყოფილა გადამხდელის საჩივარი.

მოპასუხის მტკიცებით, 2013 წლის 10 ივლისის საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმი №042702 შედგენილია მოქმედი კანონმდებლობის სრული დაცვით და ასევე კანონის მოთხოვნათა დაცვით ჩატარდა ადმინისტრაციული წარმოება ო. ბ-ის საჩივართან მიმართებაში და კანონის სრული დაცვით გამოიცა შემოსავლების სამსახურის №37771 ბრძანება.

სადავო ოქმისა და ბრძანების გამოცემის დროს ადგილი არ ჰქონია კანონმდებლობით გათვალისწინებულ ისეთ დარღვევას, რაც საგადასახადო ორგანოს ადმინისტრაციული აქტების ბათილად ცნობის საფუძველი შეიძლება გამხდარიყო.

სამართლებრივი საფუძვლები: საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 281-ე მუხლის მე-7 ნაწილით კანონმდებელმა ხაზი გაუსვა ორ პირობას, ერთი, რომ საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვა საგადასახადო სამართალდარღვევაა და იწვევს პირის დაჯარიმებას და მეორე საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვა სამართალდარღვევად არ ჩაითვლება თუ დადგენილია, რომ ეს გამოწვეულია სხვა პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით. აღსანიშნავია, რომ სხვა პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება უნდა იყოს დადგენილი, მხოლოდ შსს-ს სამმართველოში შედგენილი განცხადება არ წარმოადგენს მტკიცებულებას, რომ საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვა გამოწვეულია სხვა პირის მიერ ჩადენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით.

საკონტროლო-სალარო აპარატი (შემდგომში - სსა) - ფისკალური მეხსიერების და შესაბამისი პროგრამული უზრუნველყოფის მქონე, როგორც დამოუკიდებლად მომუშავე, ასევე პროგრამულ-ტექნიკურ კომპლექსში ჩართული ელექტრონული მოწყობილობა, რომელიც გამიზნულია მომხმარებლის ნაღდი ფულით განხორციელებული გადახდის შესახებ მონაცემების რეგისტრაციისათვის, მათი შენახვისთვის და შესაბამისი ანგარიშგებით დოკუმენტების ფორმირებისათვის ამობეჭდვის გზით (მაშ შორის, სპეციალური მოწყობილობების საშუალებით).

მოპასუხის განმარტებით, მართალია, საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 31 დეკემბრის №994 ბრძანებით არ არის დადგენილი საკონტროლო-სალარო აპარატის შენახვისათვის გათვალისწინებული სპეციალური წესი, თუმცა გადამხდელი ვალდებულია, მეწარმისათვის დამახასიათებელი გულისხმიერებით გაუფრთხილდეს საკონტროლო-სალარო აპარატს და შეინახოს იგი ისეთ პირობებში, რომელიც გამორიცხავს სხვა პირთა უნებართვოდ დაშვებას მასთან, დაუფლებას ან სხვა გზით საკონტროლო-სალარო აპარატის გასვლას გადასახადის გადამხდელის მფლობელობიდან. ამასთან, საკონტროლო-სალარო აპარატის ფისკალური მეხსიერება ელექტრონული ფორმით ინახავს ისეთ მონაცემებს, რომლებიც გადამხდელის დაბეგვრასთან არის დაკავშირებული და მის სააღრიცხვო ელექტრონულ დოკუმენტს წარმოადგენს, ხოლო სააღრიცხვო დოკუმენტის შენახვის ვალდებულება გადამხდელს ეკისრება საგადასახადო კოდექსის 43-ე მუხლით, კერძოდ, ამ მუხლის პირველი ნაწილის ,,ვ“ ქვეპუნქტი ადგენს გადასახადის გადამხდელის ვალდებულებას, უზრუნველყოს იმ დოკუმენტის შენახვა 6 წლის ვადით, რომლის საფუძველზედაც ხდება გადასახადებით დაბეგვრის შემოსავლის/მოგების მიღების, გაწეული ხარჯებისა და გადახდილი ან/და დაკავებული გადასახადების დადასტურება. აღნიშნულიდან გამომიდნარე, ვინაიდან, საკონტროლო-სალარო აპარატის ფისკალურ მეხსიერებაში არსებული ინფორმაცია წარმოადგენს გადასახდით დაბეგვრის ობიექტის შესახებ სააღრიცხვო დოკუმენტაციას (საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-8 მუხლის 22-ე ნაწილი). მეწარმისათვის დამახასიათებელი გულისხმიერების მოვალეობიდან გამომდინარე, გადამხდელი ვალდებული იყო უზრუნველეყო საკონტროლო-სალარო აპარატის სათანადო შენახვა 6 წლის განმავლობაში.

საგადასახადო კოდექსის 49-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის ,გ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, ამ კოდექსის დებულებათა გათვალისწინებით საგადასახადო ორგანოებს თავიანთი კომპეტენციის ფარგლებში და საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით უფლება აქვთ:

გ) გამოიკვლიონ საწარმოთა, ორგანიზაციათა და მეწარმე ფიზიკურ პირთა საწარმოო, სასაწყობო, სავაჭრო და სხვა სათავსები, განახორციელონ საგადასახადო მონიტორინგი, ინვენტარიზაციით აღრიცხონ საქონლის მარაგები, ჩაატარონ დაკვირვება ქრონომეტრაჟის ან სხვა მეთოდის გამოყენებით და განსაზღვრონ დასაბეგრი ობიექტების რაოდენობა, ჩაატარონ საგადასახადო შემოწმება, უზრუნველყონ გადასახადის გადამხდელის მიერ საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოყენების წესების დაცვის კონტროლი და მათი დარღვევის შემთხვევაში შესაბამისი პირების მიმართ გაატარონ საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი პასუხისმებგლობის ზომები.

ამავე კოდექსის 51-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ლ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, საგადასახადო ორგანოები ვალდებულნი არიან თავიანთი კომპეტენციის ფარგლებში აწარმოონ მომხმარებლებთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისათვის დასაშვები საკონტროლო-სალარო აპარატების მოდელების სახელმწიფო რეესტრი, განახორციელონ საკონტროლო-სალარო აპარატების რეგისტრაცია, გააკონტროლონ საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოყენების წესების დაცვა.

საგადასახადო კოდექსის 259-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ეკონომიკური საქმიანობის განმახორციელებელი პირის მიერ საქონლის/მომსახურების მიწოდების დროს მომხმარებელთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისას შესაბამისი მონაცემები აღირიცხება საკონტროლო-სალარო აპარატის გამოყენებით. ამავე კოდექსის 136-ე მუხლის თანახმად, გადასახადის გადამხდელი ვალდებულია სწორად და დროულად აღრიცხოს შემოსავლები და ხარჯები დოკუმენტურად დადასტურებულ მონაცემთა საფუძველზე, ამ თავით გათვალისწინებული მეთოდების გამოყენებით და მიაკუთვნოს იმ საანგარიშო პერიოდს, რომელშიც მოხდა მათი მიღება და გაწევა. მესამე ნაწილის შესაბამისად, გადასახადის გადამხდელი ვალდებულია სრულად აღრიცხოს თავის საქმიანობასთან დაკავშირებული ყველა ოპერაცია, რათა გარანტირებული იყოს კონტროლი მათ დაწყებაზე, მიმდინარეობასა და დასრულებაზე. საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვა, განადგურება ხელს უშლის საგადასახადო ორგანოს მხრიდან კანონით მინიჭებული ვალდებულებისა და უფლებამოსილების შესრულებას, ასევე გადასახადის გადამხდელიც ვერ უზრუნველყოფს საგადასახადო კოდექსის ნორმების დაცვას.

მოპასუხის მტკიცებით, აღნიშნულ საქმეზე არ არის დადგენილი სხვა პირის მიერ ჩადენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, რაც დასტურდება მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ცნობით, საგადასახადო პასუხისმგებლობის ტვირთი გადადის გადასახადის გადამხდელზე, რომელმაც დაკარგა საკონტროლო-სალარო აპარატი (იხ. ს.ფ. 34-43).

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება/სარეზოლუციო/:

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 20 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ო. ბ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა (იხ.ს.ფ. 63-69).

სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტები:

2013 წლის 10 ივლისს სსიპ შემოსავლების სამსახურის მთავარი საგადასახადო ოფიცრების მიერ ი/მ ,,ო. ბ-ის’’ მიმართ საკონტროლო-სალარო აპარატის (ორიონი 100, საქარხნო №...) დაკარგვის ფაქტზე შედგა საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმი №042702, რომლითაც მეწარმე, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 281-ე მუხლის მე-7 ნაწილის საფუძველზე, დაჯარიმდა 3 000 ლარით.

ი/მ ,,ო. ბ-ემ’’ სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2013 წლის 10 ივლისის №042702 საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმი გაასაჩივრა სსიპ შემოსავლების სამსახურში, რომლის 2013 წლის 8 აგვისტოს №37771 ბრძანებით საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

2013 წლის 20 ივნისს ო. ბ-ემ განცხადებით მიმართა ბათუმის საქალაქო სამმართველოს მე-4 განყოფილებას და განაცხადა 2007 წელს საკონტროლო-სალარო აპარატის გაურკვეველ ვითარებაში დაკარგვის შესახებ.

2013 წლის 25 ივნისს ო. ბ-ემ განცხადებით მიმართა შემოსავლების სამსახურს და განაცხადა 2007 წელს საკონტროლო-სალარო აპარატის გაურკვეველ ვითარებაში დაკარგვის შესახებ.

სასამართლოს მიერ სადავოდ მიჩნეული ფაქტები:

საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ (იხ.ს ფ. 65).

სასამართლოს დასკვნები - საქალაქო სასამართლომ სარჩელი არ დააკმაყოფილა.

დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება:

საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 281-ე მუხლის მე-7 ნაწილი არ გულისხმობს პირისათვის ბრალის გარეშე პასუხისმგებლობის დაკისრებას. პირს პასუხისმგებლობა ეკისრება მის მიერ ჩადენილი მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი ქმედებისათვის. ამდენად დაუშვებელია პასუხისმგებლობის დაკისრება მაშინ, როდესაც პირს არ ჩაუდენია მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, არ დაურღვევია კანონმდებლობით განმტკიცებული მართლწესრიგი, მასზე დაკისრებული მოვალეობები, არ შეულახავს სხვისი უფლებები. საგადასახადო კოდექსის 281-ე მუხლის მე-7 ნაწილის შინაარსი თავისთავად მოიცავს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი ქმედების ელემენტებს.

საქალაქო სასამართლომ ასევე მიუთითა, საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 31 დეკემბრის №994 ბრძანებით დამტკიცებული ,,საგადასახადო კონტროლის განმახორციელებელი პირის შერჩევისა და საგადასახადო კონტროლის განხორციელების, მიმდინარე კონტროლის პროცედურების ჩატარების, სასაქონლო-მატერიალურ ფასეულობათა ჩამოწერის, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიებების განხორციელების, სამართალდარღვევათა საქმეების საქმისწარმოების წესის დამტკიცების შესახებ’’ დებულებაზე, რომლითაც არ არის დადგენილი საკონტროლო-სალარო აპარატების შენახვის რაიმე სპეციალური წესი, რაც სავალდებულოდ უნდა დაიცვას მეწარმემ. გადასახადის გადამხდელი ვალდებულია, მეწარმისათვის დამახასიათებელი გულისხმიერებით გაუფრთხილდეს საკონტროლო-სალარო აპარატს და შეინახოს იგი ისეთ პირობებში, რომელიც გამორიცხავს სხვა პირთა უნებერთვოდ დაშვებას მასთან, დაუფლებას ან სხვა გზით აპარატის გასვლას გადასახადის გადამხდელის მფლობელობიდან.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 281-ე მუხლის მე-7 ნაწილით გათვალისწინებული ქმედების კვალიფიკაციისათვის მნიშვნელოვანია იმის დადგენა, გამოიწვია თუ არა საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვა პირის, სულ მცირე, გაუფრთხილებელმა ქმედებამ, რაც შეიძლება გამოიხატოს აპარატის არასათანადო შენახვაში, უყურადღებოდ დატოვებაში და ა. შ., რასაც კონკრეტულ შემთხვევაში, სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შესაბამისად მოსარჩელის მხრიდან ადგილი ჰქონდა, კერძოდ, სასამართლო სხდომაზე მოსარჩელემ განმარტა, რომ მისთვის უცნობია, თუ რა ვითარებაში დაიკარგა საკონტროლო სალარო აპარატი. თუმცა აღნიშნულის შესახებ, მხოლოდ 6 წლის შემდეგ მიმართა სამართალდამცავ ორგანოებს.

საგადასახადო კოდექსის 259-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად ეკონომიკური საქმიანობის განმხორციელებელი პირის მიერ საქონლის/მომსახურების მიწოდების დროს მომხმარებლებთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისას შესაბამისი მონაცემები აღირიცხება საკონტროლო-სალარო აპარატის გამოყენებით. საკონტროლო-სალარო აპარატის მეშვეობით ხორციელდება მეწარმის საქმიანობის კონტროლი, შესაბამისად, მეწარმე სუბიექტის მიერ მასზე დაკისრებული საგადასახადო ვალდებულების კეთილსინდისიერად შესრულების ერთ-ერთი დამადასტურებელი არის ის გარემოება, რომ იგი სრულად აღრიცხავს მომსახურების მიწოდების დროს შემოსავლებს. შესაძლოა საქმიანობის პერიოდში დაზიანდეს, მწყობრიდან გამოვიდეს, დაიკარგოს საკონტროლო-სალარო აპარატი, მაგრამ მეწარმის მხრიდან ამ ფაქტის მიმართ კეთილსინდისიერების დადასტურების მიზნით ეს უკანასკნელი ვალდებულია მომხდარის შესახებ დაუყოვნებლივ შეატყობინოს საგადასახადო ორგანოს, რაც მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელემ არ განახორციელა. შესაბამისად, საქალაქო სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის არგუმენტაცია, რომ მასზედ რიცხული საკონტროლო-სალარო აპარატი დაიკარგა გაურკვეველ ვითარებაში და ეს გამოწვეული იყო სხვა პირის ბრალეული ქმედებით, ანუ მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა სათანადო წესით, რომ საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვაში მას ბრალი არ მიუძღვის და ეს მოხდა მისგან დამოუკიდებელი მიზეზების გამო.

სამართლებრივი შეფასება /კვალიფიკაცია/:

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსით, საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსით, ,,საგადასახადო კონტროლის განმახორციელებელი პირის შერჩევისა და საგადასახდო კონტროლის განხორციელების, მიმდინარე კონტროლის პროცედურების ჩატარების, სასაქონლო-მატერიალურ ფასეულობათა ჩამოწერის, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიებების განხორციელების, სამართალდარღვევათა საქმეების საქმისწარმოების წესის დამტკიცების შესახებ’’ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 31 დეკემბრის №994 ბრძანებით (იხ. ს.ფ. 63-69).

აპელანტი: ი/მ ,,ო. ბ-ე“;

წარმომადგენელი - ჯ. ქ-ი;

მოწინააღმდეგე მხარე: სსიპ შემოსავლების სამსახური;

წარმომადგენელი - ს. კ-ი;

აპელაციის საგანი და მოცულობა /ფარგლები/:

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 20 ნოემბრის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

აპელაციის მოტივები:

ფაქტობრივი: აპელანტის მტკიცებით, 2013 წლის 10 ივლისს შედგენილი იქნა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი №042702, რომლითაც დაჯარიმდა 3000 ლარით. აღნიშნული ოქმი გასაჩივრდა შემოსავლების სამსახურში კანონით დადგენილი წესით, რადგან ოქმის შედგენის დროს არ გაუთვალისწინებიათ ის გარემოება, რომ სალარო აპარატი დაიკარგა გაურკვეველ ვითარებაში და მას, როგორც ფიზიკურ პირს არ უწარმოებია არანაირი სამეწარმეო საქმიანობა, რითაც ზიანი მიადგებოდა სახელმწიფო ბიუჯეტს. გარდა ამისა, მიმართა შესაბამის ორგანოებს და განაცხადა აპარატის დაკარგვის შესახებ.

სამართლებრივი: გასაჩივრებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების მიღების დროს დარღვეულია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-5, მე-13 და 96-ე მუხლები, ვინაიდან, ო. ბ-ემ მიმართა პოლიციას, სალარო აპარატის დაკარგვის ფაქტზე, რისი დამადასტურებელი მტკიცებულება წარმოდგენილია საქმეში (იხ ს.ფ. 86-99).

მოწინააღმდეგე მხარის - სსიპ შემოსავლების სამსახურის სააპელაციო შესაგებელი: შესაგებლით მოითხოვა სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და განმარტა, რომ საქალაქო სასამართლომ სწორად განმარტა კანონი და სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა მას, საგადასახადო კოდექსის 269-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საგადასახადო სამართალდარღვევად ითვლება პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება (მოქმედება ან უმოქმედებობა), რომლისთვისაც ამ კოდექსით გათვალისწინებულია პასუხისმგებლობა. საგადასახადო სამართალდარღვევისათვის პირს პასუხისმგებლობა შეიძლება დაეკისროს მხოლოდ ამ კოდექსით დადგენილი საფუძვლითა და წესით. ხოლო ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის მე-10 მუხლის შესაბამისად, ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევად (გადაცდომად) ჩაითვლება სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი წესრიგის, საკუთრების, მოქალაქეთა უფლებებისა და თავისუფლებების, მმართველობის დადგენილი წესის ხელმყოფი მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული (განზრახი ან გაუფრთხილებელი) მოქმედება ან უმოქმედობა, რომლისთვისაც კანონმდებლობით გათვალისწინებულია ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობა. ამ კოდექსით გათვალისწინებული სამართალდარღვევებისათვის ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობა დგება იმ შემთხვევაში, თუ ეს დარღვევები თავიანთი ხასიათით მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, არ იწვევს სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობას.

საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 281-ე მუხლის მე-7 ნაწილის შესაბამისად, გადასახადის გადამხდელის მიერ საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვა, თუ დადგენილი არ არის, რომ ეს გამოწვეულია სხვა პირის მიერ ჩადენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით - იწვევს გადასახადის გადამხდელის დაჯარიმებას 3000 ლარის ოდენობით. მოწინააღმდეგე მხარის განმარტებით, კანონმდებელმა აღნიშნულ ნორმაში ხაზი გაუსვა ორ პირობას, ერთი, რომ საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვა საგადასახადო სამართალდარღვევაა და იწვევს პირის დაჯარიმებას და მეორე საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვა სამართალდარღვევად არ ჩაითვლება თუ დადგენილია, რომ ეს გამოწვეულია სხვა პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით. აღსანიშნავია, რომ სხვა პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება უნდა იყოს დადგენილი, მხოლოდ შსს-ს სამმართველოში შედგენილი განცხადება არ წარმოადგენს მტკიცებულებას, რომ საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვა გამოწვეულია სხვა პირის მიერ ჩადენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით.

საკონტროლო-სალარო აპარატი (შემდგომში - სსა) ფისკალური მეხსიერების და შესაბამისი პროგრამული უზრუნველყოფის მქონე, როგორც დამოუკიდებლად მომუშავე, ასევე პროგრამულ-ტექნიკურ კომპლექსში ჩართული ელექტრონული მოწყობილობაა, რომელიც გამიზნულია მომხმარებლის ნაღდი ფულით განხორციელებული გადახდის შესახებ მონაცემების რეგისტრაციისათვის, მათი შენახვისთვის და შესაბამისი ანგარიშგებით დოკუმენტების ფორმირებისათვის ამობეჭდვის გზით (მაშ შორის, სპეციალური მოწყობილობების საშუალებით).

მოპასუხის განმარტებით, მართალია, საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 31 დეკემბრის №994 ბრძანებით არ არის დადგენილი საკონტროლო-სალარო აპარატის შენახვისათვის გათვალისწინებული სპეციალური წესი, თუმცა გადამხდელი ვალდებულია, მეწარმისათვის დამახასიათებელი გულისხმიერებით გაუფრთხილდეს საკონტროლო-სალარო აპარატს და შეინახოს იგი ისეთ პირობებში რომელიც გამორიცხავს სხვა პირთა უნებართვოდ დაშვებას მასთან, დაუფლებას ან სხვა გზით საკონტროლო-სალარო აპარატის გასვლას გადასახადის გადამხდელის მფლობელობიდან. ამასთან, საკონტროლო-სალარო აპარატის ფისკალური მეხსიერება ელექტრონული ფორმით ინახავს ისეთ მონაცემებს, რომლებიც გადამხდელის დაბეგვრასთან არის დაკავშირებული და მის სააღრიცხვო ელექტრონულ დოკუმენტს წარმოადგენს, ხოლო სააღრიცხვო დოკუმენტის შენახვის ვალდებულება გადამხდელს ეკისრება საგადასახადო კოდექსის 43-ე მუხლით, კერძოდ, ამ მუხლის პირველი ნაწილის ,,ვ“ ქვეპუნქტი ადგენს გადასახადის გადამხდელის ვალდებულებას, უზრუნველყოს იმ დოკუმენტის შენახვა 6 წლის ვადით, რომლის საფუძველზედაც ხდება გადასახადებით დაბეგვრის შემოსავლის/მოგების მიღების, გაწეული ხარჯებისა და გადახდილი ან/და დაკავებული გადასახადების დადასტურება. აღნიშნულიდან გამომიდნარე, ვინაიდან, საკონტროლო-სალარო აპარატის ფისკალურ მეხსიერებაში არსებული ინფორმაცია წარმოადგენს გადასახადით დაბეგვრის ობიექტის შესახებ სააღრიცხვო დოკუმენტაციას (საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-8 მუხლის 22-ე ნაწილი). მეწარმისათვის დამახასიათებელი გულისხმიერების მოვალეობიდან გამომდინარე, გადამხდელი ვალდებული იყო უზრუნველეყო საკონტროლო-სალარო აპარატის სათანადო შენახვა 6 წლის განმავლობაში.

ამავე კოდექსის 51-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ლ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, საგადასახადო ორგანოების ვალდებული არიან თავიანთი კომპეტენციის ფარგლებში აწარმოონ მომხმარებლებთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისათვის დასაშვები საკონტროლო-სალარო აპარატების მოდელების სახელმწიფო რეესტრი, განახორციელონ საკონტროლო-სალარო აპარატების რეგისტრაცია, გააკონტროლონ საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოყენების წესების დაცვა.

საგადასახადო კოდექსის 259-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ეკონომიკური საქმიანობის განმახორციელებელი პირის მიერ საქონლის/მომსახურების მიწოდების დროს მომხმარებელთან ნაღდი ფულით ანგარისწორებისას შესაბამისი მონაცემები აღირიცხება საკონტროლო-სალარო აპარატის გამოყენებით. ამავე კოდექსის 136-ე მუხლის თანახმად, გადასახადის გადამხდელი ვალდებულია სწორად და დროულად აღრიცხოს შემოსავლები და ხარჯები დოკუმენტურად დადასტურებულ მონაცემთა საფუძველზე, ამ თავით გათვალისწინებული მეთოდების გამოყენებით და მიაკუთვნოს იმ საანგარიშო პერიოდს, რომელშიც მოხდა მათი მიღება და გაწევა. მესამე ნაწილის შესაბამისად, გადასახადის გადამხდელი ვალდებულია სრულად აღრიცხოს თავის საქმიანობასთან დაკავშირებული ყველა ოპერაცია, რათა გარანტირებული იყოს კონტროლი მათ დაწყებაზე, მიმდინარეობასა და დასრულებაზე. საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვა, განადგურება ხელს უშლის საგადასახადო ორგანოს მხრიდან კანონით მინიჭებული ვალდებულებისა და უფლებამოსილების შესრულებას, ასევე გადასახადის გადამხდელიც ვერ უზრუნველყოფს საგადასახადო კოდექსის ნორმების დაცვას (იხ. ს.ფ. 104-113).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება /სარეზოლუციო/:

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2014 წლის 31 მარტის გადაწყვეტილებით ო. ბ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 20 ნოემბრის გადაწყვეტილება და ო. ბ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2013 წლის 8 აგვისტოს №37771 ბრძანება და სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2013 წლის 10 ივლისის საგადასახადო სამართალდარღვევის №042702 ოქმი და სსიპ შემოსავლების სამსახურს დაევალა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების შედეგად გამოსცეს ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი; სსიპ შემოსავლების სამსახურს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის - 150 ლარის გადახდა (იხ.ს.ფ. 249-259).

გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნების არ გაზიარების თაობაზე სასამართლოს მსჯელობა:

სააპელაციო პალატის განმარტებით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 269-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საგადასახადო სამართალდარღვევად ითვლება პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება (მოქმედება ან უმოქმედობა) რომლისთვისაც ამ კოდექსით გათვალისწინებულია პასუხისმგებლობა. საგადასახადო სამართალდარღვევისათვის პირს პასუხისმგებლობა შეიძლება დაეკისროს მხოლოდ ამ კოდექსით დადგენილი საფუძვლითა და წესით, ხოლო ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის მე-10 მუხლის შესაბამისად, ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევად (გადაცდომად) ჩაითვლება სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი წესრიგის, საკუთრების მოქალაქეთა უფლებებისა და თავისუფლებების მმართველობის დადგენილი წესის ხელმყოფი მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული (განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედება ან უმოქმედება, რომლისთვისაც კანონმდებლობით გათვალისწინებულია ადმინისტრაციული პასუხისმგემლობა. ამავე მუხლის 269-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საგადასახადო სამართალდარღვევისათვის სანქციის შეფარდების დროს, თუ კანონით გაუქმებულია ან შემსუბუქებულია პასუხისმგებლობა ასეთი ქმედების ჩადენისათვის, მოქმედებს ახალი კანონით დადგენილი ნორმა, ხოლო თუ შემოღებულია ან დამძიმებულია პასუხისმგებლობა, გამოიყენება ქმედების ჩადენის მომენტისათვის არსებული ნორმა.

სააპელაციო პალატის განმარტებით, ,,ნორმატიული აქტების შესახებ’’ საქართველოს კანონის 24-ე მუხლის თანახმად, ნორმატიულ აქტს უკუძალა აქვს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს პირდაპირ არის დადგენილი ამ ნორმატიული აქტით. ნორმატიულ აქტს, რომელიც ადგენს ან ამძიმებს პასუხისმგებლობას, უკუძალა არა აქვს. პალატის მითითებით, 2007 წლის 5 სექტემბრისათვის მოქმედი საქართველოს საგადასახადო კოდექსით საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვისათვის, როგორც საგადასახადო სამართალდარღვევისათვის პასუხისმგებლობა დაწესებული (დადგენილი) არ იყო. ასეთი ქმედებისთვის, კანონით პასუხისმგებლობა დაწესდა მოგვიანებით და დღეს საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვისათვის პასუხისმგებლობა გათვალისწინებულია საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 281-ე მუხლის მე-7 ნაწილით.

საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 281-ე მუხლის მე-7 ნაწილის თანახმად, გადასახადის გადამხდელის მიერ საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვა თუ დადგენილი არ არის, რომ ეს გამოწვეულია სხვა პირის მიერ ჩადენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით, იწვევს გადასახადის გადამხდელის დაჯარიმებას 3000 ლარის ოდენობით.

სააპელაციო პალატის განმარტებით, კანონმდებელმა აღნიშნულ ნორმაში ხაზი გაუსვა ორ პირობას: ერთი, რომ საკონტროლო სალარო - აპარატის დაკარგვა საგადასახადო სამართალდარღვევაა და იწვევს პირის დაჯარიმებას და მეორე საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვა სამართალდარღვევად არ ჩაითვლება, თუ დადგენილია, რომ ეს გამოწვეულია სხვა პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით. ამასთან, სხვა პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება უნდა იყოს დადგენილი, მხოლოდ შსს-ს სამმართველოში განაცხადის შეტანა სალარო აპარატის დაკარგვის თაობაზე არ წარმოადგენს მტკიცებულებას, რომ საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვა გამოწვეულია სხვა პირის მიერ ჩადენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით.

სააპელაციო პალატის განმატებით, საკონტროლო-სალარო აპარატი ფისკალური მეხსიერების და შესაბამისი პროგრამული უზრუნველყოფის მქონე, როგორც დამოუკიდებლად მომუშავე ასევე პროგრამულ ტექნიკურ კომპლექსში ჩართული ელექტრონული მოწყობილობაა, რომელიც გამიზნულია მომხმარებლის მერე ნაღდი ფულით განხორციელებული გადახდების შესახებ მონაცემების რეგისტრაციისათვის მათი შენახვისთვის და ამობეჭვდის გზით შესაბამისი ანგარიშებით დოკუმენტების ფორმირებისთვის (მათ შორის, სპეციალური მოწყობილობების საშუალებით).

საკონტროლო-სალარო აპარატის ფისკალურ მეხსიერებაში არსებული ინფორმაცია წარმოადგენს გადასახადით დაბეგვრის ობიექტის აღრიცხვის ერთ-ერთ საშუალებას - სააღრიცხვო დოკუმენტაციას (გადასახადის გადამხდელისა და საგადასახადო ორგანოსათვის), შესაბამისად, დაბეგვრასთან დაკავშირებული მონაცემების შენახვისათვის დადგენილი გადამხდელის ვალდებულებებიდან გამომდინარე მეწარმე ვალდებული იყო უზრუნველეყო საკონტროლო-სალარო აპარატის სათანადო შენახვა, რასაც ამყარებს ის გარემოებაც, რომ სალარო აპარატის რეგისტრაციიდან მოხსნის შემდეგაც წინა ექვსწლიანი პერიოდის საგადასახადო შემოწმების შემთხვევაში გადამხდელს წარმოეშობა ვალდებულება აპარატის ფისკალურ მეხსიერებაში არსებული ინფორმაციის წარდგენისა.

აღნიშნული ვალდებულება დადგენილია საგადასახადო კოდექსის 45-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტით, რომლის მიხედვითაც გადასახადის გადამხდელი ვალდებულია უზრუნველყოს იმ დოკუმენტის შენახვა ექვსი წლის ვადით, რომლის საფუძველზედაც ხდება გადასახადებით დაბეგვრის ობიექტების აღრიცხვა და საგადასახადო დეკლარაციების შედგენა, აგრეთვე შემოსავლის, მოგების მიღების, გაწეული ხარჯებისა და გადახდილი ანდა დაკავებული გადასახადების დადასტურება.

სააპელაციო პალატის განმარტებით, ადმინისტრაციულმა ორგანომ თავისი დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში უნდა გამოიკვლიოს და ადმინისტრაციული წარმოების ჩატარების შემდეგ საქმის კონკრეტული გარემოებებისა და სამართალდამრღვევის პიროვნების გათვალისწინებით უნდა გადაწყვიტოს ჩადენილი საგადასახადო სამართალდარღვევისათვის ი/მ ,,ო. ბ-ის“ მიმართ გამოიყენოს ფულადი ჯარიმა თუ გაფრთხილება. კერძოდ, საგადასახადო კოდექსის 270-ე მუხლის მე-7 პუნქტის თანახმად, ამ კოდექსის 281-ე მუხლის, 286-ე მუხლის მე-11 ნაწილით, 289-ე მუხლის მე-14 ნაწილის და 291-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართალდარღვევისათვის (გარდა განმეორებით ჩადენილისა) ფულადი ჯარიმის ნაცვლად შესაძლებელია გამოყენებულ იქნეს გაფრთხილებაც. ამ მიზნით ადმინისტრაციულმა ორგანომ უნდა დაადგინოს თუ რა ვითარებაში და როდის მოხდა სალარო აპარატის დაკარგვა, რა ღონისძიებებს მიმართა ო. ბ-ემ სალარო აპარატის დაკარგვის შემდეგ, სალარო-აპარატის დაკარგვა გამოწვეულია ო. ბ-ის განზრახი თუ გაუფრთხილებელი (დაუდევარი) ქმედებით, მიადგა თუ არა რაიმე ზიანი სახელმწიფო ბიუჯეტს. ამასთან, თუ დადასტურდება, რომ სალარო აპარატი დაკარგა 2007 წელს (როგორც ამას ამტკიცებს ო. ბ-ე), ამ შემთხვევაში ადმინისტრაციულმა ორგანომ უნდა იმსჯელოს ო. ბ-ის პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლების თაობაზე, რადგანაც სალარო აპარატის დაკარგვისათვის 2010 წლამდე არ იყო დაწესებული რაიმე სახის პასუხისმგებლობა. შესაბამისად, აქტებს, რომლებიც აწესებენ ან აძლიერებენ პასუხისმგებლობას საგადასახადო სამართალდარღვევისათვის არ შეიძლება მიეცეს უკუქცევითი ძალა, ხოლო იმ შემთხვევაში კი, თუ დადასტურდა, რომ სალარო აპარატი დაიკარგა მას შემდეგ, რაც დაწესდა პასუხისმგებლობა მისი დაკარგვისთვის, ადმინისტრაციულმა ორგანომ უნდა გამოიკვლიოს და დაადგინოს, ხომ არ იყო სალარო აპარატის დაკარგვა გამოწვეული სხვა პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით (იხ. ს.ფ. 249-259).

კასატორი: სსიპ შემოსავლების სამსახური;

წარმომადგენელი: ს. კ-ი;

მოწინააღმდეგე მხარე: ი/მ ,,ო. ბ-ე“;

კასაციის საგანი და მოცულობა /ფარგლები/:

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2014 წლის 31 მარტის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასაციის მოტივები/სამართლებრივი/:

პროცესუალური: კასატორის მითითებით, სააპელაციო პალატის მიერ დარღვეულია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის ,,ე“ და ,,ე1“ ქვეპუნქტები, სასამართლომ გადაწყვეტილების მიღებისას გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა იგი.

ფაქტობრივი გარემოებები: ფაქტობრივ გარემოებებზე მითითებული არ არის.

სამართლებრივი: კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ სრულიად კანონიერად ჩათვალა, რომ ი/მ ,,ო. ბ-ის“ ქმედება წარმოადგენს საგადასახადო სამართალდარღვევის კატეგორიას და შესაბამისად, გამოყენებული უნდა იქნეს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 281-ე მუხლის მე-7 ნაწილი, რომლის შესაბამისად, გადასახადის გადამხდელის მიერ საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვა, თუ დადგენილი არ არის, რომ ეს გამოწვეულია სხვა პირის მიერ ჩადენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით, იწვევს გადასახადის გადამხდელის დაჯარიმებას 3000 ლარის ოდენობით. კასატორის მტკიცებით, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა შემოსავლების სამსახურის პოზიცია, რომ კანონმდებელმა აღნიშნულ ნორმაში ხაზი გაუსვა ორ პირობას, ერთი, რომ საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვა სამართალდარღვევაა და იწვევს პირის დაჯარიმებას და მეორე, საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვა სამართალდარღვევად არ ჩაითვლება თუ დადგენილია, რომ ეს გამოწვეულია სხვა პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით. აღსანიშნავია, რომ სხვა პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება უნდა იყოს დადგენილი, მხოლოდ შსს-ს სამმართველოში განცხადების შეტანა არ წარმოადგენს მტკიცებულებას, რომ საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვა გამოწვეულია სხვა პირის მიერ ჩადენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით. შესაბამისად, შემოსავლების სამსახური თვლის, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა, საგადასახადო კოდექსის 281.7 მუხლი და ამასთანავე არასწორი შეფასება მისცა გადამხდელის ქმედებას.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე გაიზირა ის პოზიცია, რომ საკონტროლო-სალარო აპარატი (შემდგომში - სსა) ფისკალური მეხსიერების და შესაბამისი პროგრამული უზრუნველყოფის მქონე, როგორც დამოუკიდებლად მომუშავე, ასევე პროგრამულ-ტექნიკურ კომპლექსში ჩართული ელექტრონული მოწყობილობაა, რომელიც გამიზნულია მომხმარებლის ნაღდი ფულით განხორციელებული გადახდის შესახებ მონაცემების რეგისტრაციისათვის, მათი შენახვისთვის და შესაბამისი ანგარიშგებით დოკუმენტების ფორმირებისათვის ამობეჭდვის გზით (მაშ შორის, სპეციალური მოწყობილობების საშუალებით) და რომ საკონტროლო-სალარო აპარატის ფისკალურ მეხსიერებაში არსებული ინფორმაცია წარმოადგენს გადასახდით დაბეგვრის ობიექტის აღრიცხვის ერთ-ერთ საშუალებას - სააღრიცხვო დოკუმენტაციას (გადასახდის გადამხდელისა და საგადასახადო ორგანოსათვის), შესაბამისად, დაბეგვრასთან დაკავშირებული მონაცემების შენახვისათვის დადგენილი გადამხდელის ვალდებულებიდან გამომდინარე, მეწარმე ვალდებული იყო უზრუნველეყო საკონტროლო-სალარო აპარატის სათანადო შენახვა, რასაც ამყარებს ის გარემოებაც, რომ სალარო აპარატის რეგისტრაციიდან მოხსნის შემდეგაც, წინა 6-წლიანი პერიოდის საგადასახადო შემოწმების შემთხვევაში, გადამხდელს წარმოეშობოდა ვალდებულება აპარატის ფისკალურ მეხსიერებაში არსებული ინფორმაციის წარდგენისა.

მიუხედავად აღნიშნულისა, სააპელაციო სასამართლომ ნაწილობრივ მაინც დააკმაყოფილა სარჩელი და შემოსავლების სამსახურს დაავალა ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა, მიიჩნია, რა რომ გასაჩივრებული აქტები გამოცემულია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე და მიუთითა საგადასახადო კოდექსის 270.7 მუხლზე, რომლის შესაბამისად, ამ კოდექსის 281-ე, 286.11, 289.14 მუხლებისა და 291-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართალდარღვევისათვის (გარდა განმეორებით ჩადენილისა) ფულადი ჯარიმის ნაცვლად შესაძლებელია გამოიყენოს გაფრთხილება.

კასატორის განმარტებით, სალარო აპარატის დაკარგვა გამოწვეულია ი/მ ,,ო. ბ-ის“ თუ არა განზრახი, ყველა შემთხვევაში გაუფრთხილებელი ქმედებით მაინც. კერძოდ, გადამხდელი მეწარმისთვის აუცილებელი გულისხმიერებით არ მოეპყრო საკონტროლო-სალარო აპარატს, არ შეინახა იგი ისეთ პირობებში, რომელიც გამორიცხავდა სხვა პირთა მიერ უნებართვოდ დაშვებას მასთან, დაუფლებას ან სხვა გზით აპარატის გასვლას გადასახადის გადამხდელის მფლობელობიდან. სასამართლო სხდომაზე მხარემ განმარტა, რომ მისთვის უცნობია, თუ რა ვითარებაში დაკარგა საკონტროლო-სალარო აპარატი, თუმცა აღნიშნულის შესახებ, მხოლოდ 6 წლის შემდეგ მიმართა სამართალდამცავ ორგანოებს.

კასატორის მტკიცებით, ასევე არამართებულია სასამართლოს მსჯელობა კანონის უკუქცევით ძალასთან დაკავშირებით, ვინაიდან, საკონტროლო-სალარო აპარატს დაკარგულის სტატუსი მინიჭებული აქვს 2013 წლის 25 ივნისს ამ პერიოდისათვის მოქმედი საგადასახადო კოდექსი კი ითვალისწინებს პირის დაჯარიმებას საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვისათვის, რაც თავისთავად გულისხმობს, რომ ადმინისტრაციული ორგანო აქტების გამოცემისას მოქმედებდა მოქმედი კანონმდებლობის სრული დაცვით.

ამასთან, სასამართლო პროცესზე წარმოდგენილი მტკიცებულებით დასტურდება, რომ ი/მ ,,ო. ბ-ის“ სახელზე რეგისტრირებულია ოთხი საკონტროლო-სალარო აპარატი, რომელთაგან ერთს დაკარგულის სტატუსი მინიჭებული აქვს 2007 წლის 15 ოქტომბერს, ხოლო მეორეს, რომლის მიმართაც შედგენილია სამართალდარღვევის ოქმი, დაკარგულის სატატუსი მინიჭებული აქვს 2013 წლის 25 ივნისს. ამდენად, ო. ბ-ის მიერ 281-ე მუხლის შესაბამისად, არსებული სამართალდარღვევა არ წარმოადგენს პირველ შემთხვევას, განმეორებითია და ამავე კოდექსის 270-ე მუხლის მე-7 ნაწილის შესაბამისად, საგადასახადო ორგანო მოკლებულია შესაძლებლობას აღნიშნული სამართალდარღვევისათვის ფულადი ჯარიმის ნაცვლად გამოიყენოს გაფრთხილება.

რაც შეეხება სახელმწიფოზე ზიანის მიყენების საკითხს, აღნიშნულთან მიმართებით, კასატორმა განმარტა, რომ საგადასახადო კოდექსის 49-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის ,გ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, ამ კოდექსის დებულებათა გათვალისწინებით საგადასახადო ორგანოებს თავიანთი კომპეტენციის ფარგლებში და საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით უფლება აქვთ:

ამავე კოდექსის 51-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ლ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, საგადასახადო ორგანოების ვალდებულნი არიან თავიანთი კომპეტენციის ფარგლებში აწარმოონ მომხმარებლებთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისათვის დასაშვები საკონტროლო-სალარო აპარატების მოდელების სახელმწიფო რეესტრი, განახორციელონ საკონტროლო-სალარო აპარატების რეგისტრაცია, გააკონტროლონ საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოყენების წესების დაცვა.

საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვა, განადგურება ხელს უშლის საგადასახადო ორგანოს მხრიდან კანონით მინიჭებული ვალდებულებისა და უფლებამოსილების შესრულებას, ასევე გადასახადის გადამხდელიც ვერ უზრუნველყოფს საგადასახადო კოდექსის ნორმების დაცვას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ფისკალური მეხსიერების მქონე საკონტროლო-სალარო აპარატის გარეშე შეუძლებელი გახდება საგადასახადო ორგანოს მხრიდან ბიუჯეტის მიმართ ანგარიშსწორების განსაზღვრა.

კასატორის განმარტებით, მართალია, საგადასახადო კოდექსის 270-ე მუხლის მე-7 პუნქტი ითვალისწინებს საგადასახადო კოდექსის 281-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართალდარღვევისათვის ფულადი ჯარიმის ნაცვლად გაფრთხილების გამოყენებას, მაგრმ აღნიშნული წარმოადგენს საგადასახადო ორგანოს უფლებას და არა ვალდებულებას და შესაბამისად, ვინაიდან შემოსავლების სამსახურმა ადმინისტრაციული წარმოების ეტაპზე გამოიკვლია ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ, ჰქონდა თუ არა სამართალდარღვევას ადგილი, აპარატის დაკარგვა გამოწვეული იყო თუ არა სხვა პირის მიერ ჩადენილი ქმედებით, იყო თუ არა ი/მ ,,ო. ბ-ე“ სამართალდამრღვევი და მისი ქმედებით მიადგა თუ არა ბიუჯეტს ზიანი, შეფასდა საქმეში წარმოდგენილი ყველა მტკიცებულება და ამ გარემოებების გამოკვლევის შემდეგ საგადასახადო ორგანო მივიდა დასკვნამდე, რომ ო. ბ-ის მიმართ უნდა გავრცელებულიყო მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, საგადასახადო კოდექსის 281-ე მუხლის მე-7 ნაწილის მოქმედება. საწინააღმდეგო მტკიცებულება ვერც ადმინისტრაციული წარმოებისას და ვერც სასამართლოში საქმის განხილვისას მხარემ ვერ წარმოადგინა.

კასატორი ასევე არ დაეთანხმა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას შემოსავლების სამსახურისათვის სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების ნაწილშიც და მიუთითა, ,,სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის ,,ლ“ და ,,უ“ ქვეპუნქტებზე, რომლის შესაბამისად, ადმინისტრაციული ორგანოები გათავისუფლებულნი არიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან (იხ ს.ფ. 262-273).

საკასაციო სასამართლოში წარმოდგენილი წერილობითი მოსაზრებით შემოსავლების სამსახურმა მოითხოვა მისი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობა (იხ. ს.ფ. 291-295).

მოწინააღმდეგე მხარეს წერილობითი შეპასუხება არ წარმუდგენია.

საკასაციო სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის პროცესუალური წანამძღვრები:

საკასაციო სასამართლომ 2014 წლის 29 ივლისის განჩინებით მიიჩნია, რომ საქმე დასაშვებია ადმინისტრაციულ საპროცესო კოდექსის 34.3 მუხლის ,,ა” ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლის თაობაზე და იგი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად, როგორც აბსოლუტური კასაცია (იხ. ს.ფ. 173-174).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმებისა და საქმის სასამართლო განხილვის შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2014 წლის 31 მარტის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გამოტანისას სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები, კერძოდ, სსსკ-ის 393.2 მუხლის და 394-ე მუხლის ,,ე” ქვეპუნქტის მოთხოვნები; სასამართლომ დავა გადაწყვიტა ისე, რომ არ გამოუკვლევია და არ დაუდგენია ფაქტობრივი გარემოებები, არ გამოუყენებია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლების საფუძველზე მინიჭებული უფლებამოსილება.

კასაციის დაშვების წანამძღვრის განმარტება კონკრეტულ საქმეზე:

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე ჩამოყალიბებული სამართლებრივი შეფასებები და სასამართლო დასკვნები სასარგებლო იქნება, როგორც საგადასახადო ორგანოების მოხელეებისათვის და საგადასახადო ორგანოს უფლებამოსილი პირების (საგადასახადო კოდექსის 49.6 მუხლით საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობით საქართველოს საგადასახადო ორგანოს კომპეტენციისთვის მიკუთვნებული საგადასახადო კონტროლის ცალკეული სახეები შესაძლებელია, განახორციელოს სხვა პირმა) მმართველობითი საქმიანობისათვის, ასევე საგადასახადო სამართალურთიერთობათა მონაწილეთათვის, რამდენადაც ადმინისტრაციული სამართლის კერძო ნაწილი - საგადასახადო სამართალი აწესრიგებს გადასახადის გადამხდელისა და უფლებამოსილი ორგანოს სამართლებრივ მდგომარეობას, განსაზღვრავს საგადასახადო სამართალდარღვევის სახეებს, საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობის დარღვევისათვის პასუხისმგებლობას, უფლებამოსილი ორგანოსა და მისი თანამდებობის პირების არამართლზომიერ ქმედებათა გასაჩივრების წესსა და პირობებს, საგადასახადო დავის გადაწყვეტის წესს, არეგულირებს საგადასახადო ვალდებულების შესრულებასთან დაკავშირებულ სამართლებრივ ურთიერთობებს. ამდენად, საგადასახადო სამართლის აღნიშნული ინსტიტუტების სწორი გაგება-გამოყენება უშუალოდ განაპირობებს ადამიანთა ყოფას, საზოგადოებრივი წესრიგის ხარისხსა და კულტურას.

ამდენად, საკასაციო სასამართლოს სამართლებრივი დასკვნა სახელმძღვანელო გახდება სახელმწიფოში არსებული ადმინისტრაციული ორგანოებისათვის და მათი პრაქტიკისათვის, ხოლო ადმინისტრაციულ სამართალურთიერთობებში შესაბამისი სასამართლო განმარტება ხელს შეუწყობს ადმინისტრაციულ საქმეთა განმხილველ სასამართლოებს ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებაში.

საქმის მასალების შესაბამისად: შემოსავლების სამსახურის 2013 წლის 10 ივლისის სამართალდარღვევის №042702 ოქმში სალარო აპარატის - ორიონი 100, საქარხნო ნომერი ..., ვინაიდან, არ იყო გარკვეული, რომ სალარო აპარატის დაკარგვა გამოწვეული იყო სხვა პირის მიერ ჩადენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 281.7 ნაწილის საფუძველზე, დაჯარიმდა 3000 ლარით (იხ. ს.ფ. 11).

აღნიშნული სამართალდარღვევის ოქმი გაასაჩივრა შემოსავლების სამსახურში, რომლის 2013 წლის 8 აგვისტოს №37771 ბრძანებით ადმინისტრაციული საჩივარი არ დაკმაყოფილდა (იხ. ს.ფ. 14-15).

2013 წლის 25 ივნისს ო. ბ-ემ განცხადებით მიმართა შემოსავლების სამსახურის მომსახურების დეპარტამენტს, რომელშიც უთითებდა, რომ 2007 წელს დაკარგა სალარო აპარატი და ითხოვდა მინიჭებოდა დაკარგულის სტატუსი (იხ. ს.ფ. 12).

საქართველოს შსს ქ. ბათუმის საქალაქო სამმართველოს პოლიციის IV განყოფილების უფროსის 2013 წლის 24 ივნისის წერილის შესაბამისად: 2013 წლის 20 ივნისს ო. ბ-ემ ნამდვილად განაცხადა ქ. ბათუმის საქალაქო სამმართველოს პოლიციის IV განყოფილებაში მის სახელზე და გვარზე გაცემული სალარო აპარატის (ორიონი 100 №...) დაკარგვის შესახებ, რომელიც მისი განცხადებით დაიკარგა 2007 წელს (იხ. ს.ფ. 13).

სააპელაციო სასამართლოში წარდგენილი 2014 წლის 24 მარტის წერილით დასტურდება, რომ შემოსავლების სამსახურის მონაცემთა ელექტრონული ბაზის შესაბამისად, ო. ბ-ის სახელზე რეგისტრირებული საკონტროლო -სალარო აპარატს ,,ორიონი 100 “საქარხნო ნომერი ... მინიჭებული აქვს დაკარულის სტატუსი (იხ. ს.ფ. 132).

საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, მოსარჩელე ი/მ ,,ო. ბ-ემ“ სადავოდ გახადა სამართალდარღვევის საერთოდ ჩადენის ფაქტი, ვინაიდან მიაჩნია, რომ საკონტროლო-სალარო აპარატების დაკარგვა გამოწვეული არ იყო მისი ბრალით.

საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, სააპელაციო გადაწყვეტილებაში მიუთითებს, საგადასახადო კოდექსის 269-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის ,,შესაბამისად, საგადასახადო სამართალდარღვევისათვის სანქციის შეფარდების დროს, თუ კანონით გაუქმებულია ან შემსუბუქებულია პასუხისმგებლობა ასეთი ქმედების ჩადენისათვის, მოქმედებს ახალი კანონით დადგენილი ნორმა, ხოლო თუ შემოღებულია ან დამძიმებულია პასუხისმგებლობა, გამოიყენება ქმედების ჩადენის მომენტისათვის არსებული ნორმა. ,,ნორმატიული აქტების შესახებ’’ საქართველოს კანონის 24-ე მუხლის თანახმად, ნორმატიულ აქტს უკუძალა აქვს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს პირდაპირ არის დადგენილი ამ ნორმატიული აქტით. ნორმატიულ აქტს, რომელიც ადგენს ან ამძიმებს პასუხისმგებლობას, უკუძალა არა აქვს.

სააპელაციო პალატა განმარტავს, რომ 2007 წლის 5 სექტემბრისათვის მოქმედი საქართველოს საგადასახადო კოდექსით საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვისათვის, როგორც საგადასახადო სამართალდარღვევისათვის პასუხისმგებლობა დაწესებული (დადგენილი) არ იყო. ასეთი ქმედებისთვის, კანონით პასუხისმგებლობა დაწესდა მოგვიანებით და დღეს საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვისათვის პასუხისმგებლობა გათვალისწინებულია საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 281-ე მუხლის მე-7 ნაწილით (იხ. ს.ფ. 254-255).

საკასაციო სასამართლო ზემოაღნიშნულ მსჯელობასთან, დაკავშირებით, განმარტავს, რომ საგადასახადო სამართალდარღვევები საქართველოში მოწესრიგებულია საგადასახადო კოდექსით, რომელიც განსაზღვრავს საგადასახადო სამართალდარღვევის სახეებსა და საგადასახადო კანონმდებლობის დარღვევისათვის პასუხისმგებლობას. კერძოდ, საგადასახადო კოდექსის 269-ე მუხლით განსაზღვრული ქმედების საგადასახადო სამართალდარღვევად მიჩნევისა და საგადასახადო პასუხისმგებლობის ზოგადი პრინციპები, რომლის მიხედვით საგადასახადო სამართალდარღვევად ჩაითვლება პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება (მოქმედება ან უმოქმედობა), რომლისთვისაც ამ კოდექსით გათვალისწინებულია პასუხისმგებლობა. საგადასახადო სამართალდარღვევისათვის პირს პასუხისმგებლობა შეიძლება დაეკისროს მხოლოდ ამ კოდექსით დადგენილი საფუძვლითა და წესით. აღნიშნული მუხლიდან გამომდინარე, საგადასახადო პასუხისმგებლობა არის კონკრეტული საგადასახადო სამართალდარღვევის ჩამდენი პირის ვალდებულება, საგადასახადო კოდექსით დადგენილი წესით, პასუხი აგოს მის მიერ ჩადენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებისათვის. მართლსაწინააღმდეგოა ქმედება, რომელიც არღვევს საგადასახადო კანონმდებლობის ნორმებს.

საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, საგადასახადო პასუხისმგებლობის დაკისრებისას შესაფასებელია ქმედების (უმოქმედობის) მომენტი (დრო), აღნიშნული მოწესრიგებულია ზემოაღნიშნული მუხლის მე-2 პუნქტით, რომლის თანახმად: ,,საგადასახადო სამართალდარღვევისათვის სანქციის შეფარდების დროს, თუ კანონით გაუქმებულია ან შემსუბუქებულია პასუხისმგებლობა ასეთი ქმედების ჩადენისათვის, მოქმედებს ახალი კანონით დადგენილი ნორმა, ხოლო თუ შემოღებულია ან დამძიმებულია პასუხისმგებლობა, გამოიყენება ქმედების ჩადენის მომენტისათვის არსებული ნორმა“ ე.ი. აღნიშნული მუხლიდან გამომდინარე, საგადასახადო სამართალდარღვევებისათვის პასუხისმგებლობის შემამსუბუქებელ ან გამაუქმებელ აქტებს აქვთ უკუქცევითი ძალა, ე.ი. ვრცელდება ამ აქტის გამოცემამდე ჩადენილ სამართალდარღვევებზეც. სანქციის შეფარდების დროს, თუ გაუქმებული ან შემსუბუქებულია პასუხისმგებლობა სამართალდარღვევის ჩადენისათვის, მოქმედებს ახალი კანონით დადგენილი ნორმა. სანქციის შეფარდების დრო მოიცავს არამხოლოდ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მისი გამოყენების დროს, არამედ ზემდგომი ორგანოების ან სასამართლოს მიერ სანქციის გამოყენების კანონიერების შემოწმების პერიოდს. აღნიშნული მუხლიდან გამომდინარე, მნიშვნელოვანია იმის დადგენა თუ როდის ჩაიდინა პირმა სამართალდარღვევა. აღნიშნული კი უნდა დადგინდეს ფაქტების სწორად და ზუსტად გამორკვევის გზით. საქმეში წარმოდგენილი ს. ფ. 12-ზე წარმოდგენილია - ო. ბ-ის განცხადება, რომლიდანაც ირკვევა, რომ გადასახადის გადამხდელმა სალარო აპარატი დაკარგა 2007 წელს და აღნიშნულის თაობაზე კი, შემოსავლების სამსახურს და შინაგან საქმეთა სამინისტროს შესაბამის ორგანოებს აცნობა 2013 წელს, ამიტომ, საკასაციო სასამართლო ამ ნაწილში იზიარებს, ქვემდგომი სასამართლოების შეფასებას, რომ მეწარმეზე უნდა გავრცელდეს 2013 წელს მოქმედი საგადასახადო კოდექსის რედაქცია, რომელმაც შემოიღო პასუხისმგებლობა საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვისათვის, რამდენადაც მტკიცების ტვირთი თუ რომელი სამართლებრივი ნორმის მოქმედების პერიოდში განხორციელდა შესაფასებელი (დასაკვალიფიცირებელი) ქმედება, აწევს მხარეს.

საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4 მუხლით. აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო წინამდებარე განჩინების მიღებისას ეყრდნობა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საქმეზე ბს-220-210(კ-06) დ. მ-ის სარჩელისა გამო მოპასუხის საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიმართ, 2006 წლის 4 ივლისის განჩინებაში ჩამოყალიბებულ სასამართლო პრაქტიკას, რომლის მიხედვით საკასაციო სასამართლომ იმსჯელა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4 მუხლის კვალიფიციური გამოყენების შესახებ, კერძოდ: ,,საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უფლებამოსილება სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად ცნოს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიღებული ადმინისტრაციული აქტი, განსაზღვრულია საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილით, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, თუ სასამართლო მიიჩნევს, რომ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გამოცემულია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის გარემოების გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე, იგი უფლებამოსილია სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად ცნოს იგი და დაავალოს ადმინისტრაციულ ორგანოს ამ გარემოებათა გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ გამოსცეს ახალი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი. სასამართლო ამ გადაწყვეტილებას იღებს, თუ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობისათვის არსებობს მხარის გადაუდებელი კანონიერი ინტერესი. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულებას წარმოადგენს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებათა გამოკვლევა და სწორედ საქმის გარემოებათა შეფასებისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე უნდა იქნეს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გადაწყვეტილება მიღებული. ზემოაღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე, თუ სასამართლო მიიჩნევს, რომ ადმინისტრაციულმა ორგანომ არ გამოიკვლია საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები და ისე გამოსცა ადმინისტრაციული აქტი, იგი უფლებამოსილია სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად ცნოს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი და დაავალოს შესაბამის ადმინისტრაციულ ორგანოს გამოსცეს ახალი აქტი. ამდენად, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის გამოყენების კომპეტენცია სასამართლოს გააჩნია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გამოცემულია საქმის გარემოებათა გამოკვლევის გარეშე, მხოლოდ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით ადმინისტრაციული წარმოებისათვის დადგენილ მოთხოვნათა დაცვით.“

საკასაციო სასამართლოს მითითებით, კონკრეტულ შემთხვევაში არამართებულია სასამართლოს მიერ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4 მუხლის გამოყენება, ვინაიდან ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4. მუხლით მინიჭებულ უფლებამოსილებას სასამართლო იყენებს იმ ვითარებაში, როცა სასამართლო წესით ვერ ხერხდება ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა და შეფასება. შესაბამისად, შეუძლებელი ხდება სადავო ადმინისტრაციული აქტის მატერიალური კანონიერების შეფასება.

სასამართლოს დასკვნა - ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4. მუხლით მინიჭებული უფლებამოსილების გამოყენების საჭიროების შესახებ არ გამომდინარეობს საპროცესო კანონით განსაზღვრული დანაწესის ნამდვილი შინაარსიდან, ამასთან, სასამართლომ არ მიუთითა ადმინისტრაციული ორგანოს თუ რა ფაქტების გამოკვლევაა საჭირო ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციული აქტის გამოცემისას, არამედ სასამართლო გადაწყვეტილების ეს სახე გამოყენებულ იქნა იმ მიზნით, რომ ადმინისტრაციულ ორგანოს ემსჯელა დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში მეწარმის მიმართ გაფრთხილების გაცემის თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერებასა და დასაბუთებულობას ამოწმებს, როგორც ფაქტობრივი, ისე სამართლებრივი თვალსაზრისით, ანუ საქმეს განიხილავს, როგორც ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის, ისე მათი სამართლებრივი შეფასების კუთხით. სააპელაციო სასამართლოს უფლება აქვს დაადგინოს ახალი ფაქტები, ხოლო საქმის მონაწილე პირებს უფლება აქვთ პირველ ინსტანციაში უკვე განხილულთან ერთად სააპელაციო სასამართლოში წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ანუ სააპელაციო სასამართლო, საკასაციო ინსტანციის სასამართლოსგან განსხვავებით, შებოჭილი არაა პროცესუალური შესაძლებლობით, საქმეზე დაადგინოს ფაქტობრივი გარემოებები, გამოითხოვოს და შეაფასოს მტკიცებულებები.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს სსსკ-ის 385.2 მუხლის შესაბამისად, სრული პროცესუალური უფლებამოსილება ჰქონდა თავად გადაეწყვიტა დავა ვინაიდან, გასაჩივრებული აქტების მიღებისას ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ არ იყო დარღვეული აქტის გამოცემის ის პროცედურები, რაც უპირობოდ შექმნიდა საქმის ადმინისტრაციულ ორგანოში დაბრუნების წინაპირობას.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105.2 მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ სასამართლომ თითოეული საქმის განხილვისას უნდა მოიპოვოს მტკიცებულებები, სარწმუნოდ დაადგინოს საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, მისცეს მათ სამართლებრივი შეფასება და გამოიტანოს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქმის არსებითად /ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით/ განმხილველი სასამართლოების მიერ ოფიციალობის პრინციპის მეშვეობით საქმის გარემოებათა დამატებითი გამოკვლევა, მტკიცებულებათა მოპოვება სახელმწიფოში დღეისათვის არსებული სამართლებრივი კულტურის პირობებში არის უპირობო აუცილებლობა, ადმინისტრაციულ დავათა კანონიერად გადაწყვეტისათვის, ადმინისტრაციულ ორგანოთა საქმიანობაზე სრულფასოვანი სასამართლო კონტროლის განხორციელებისათვის, რის გარეშეც სამართლებრივი სახელმწიფოს, როგორც ღირებულებითი სიკეთით სარგებლობა შესაძლებელია ვერ მიიღწეს.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემული დავის გადაწყვეტისას სააპელაციო სასამართლომ სავსებით უგულებელყო ადმინისტრაციული მართლმსაჯულების უმნიშვნელოვანესი, საჯარო ინტერესის უზრუნველმყოფი უფლებამოსილება. კერძოდ, სააპელაციო სასამართლოს არ მიუღია ზომები, დამატებითი მტკიცებულებების, ინფორმაციის მოსაპოვებლად მაშინ, როცა ისედაც მოცემული დავის სპეციფიკიდან გამომდინარე, მტკიცებულებათა წრე უკიდურესად შეზღუდულია.

საკასაციო სასამართლო სსსკ-ის XV-XX თავების საფუძველზე განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით განსაზღვრულია მტკიცებულებათა სახეები: წერილობითი, ზეპირი და ნივთიერი სახის მტკიცებულებები. სსსკ-ის 105-ე მუხლით დადგენილია სასამართლოს მიერ მტკიცებულებათა შეფასების სტანდარტი, კერძოდ, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა (ნაწილი 1). სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, საქმის მასალებით დადგენილია და ამას არც მხარეები ხდიან სადავოდ, რომ მოსარჩელე ო. ბ-ემ სალარო აპარატი დაკარგა, 2007 წელს, ხოლო ამის თაობაზე შემოსავლების სამსახურს და შინაგან საქმეთა სამინისტროს ორგანოებს აცნობა 2013 წელს.

საგადასახადო საკანონმდებლო და კანონქვემდებარე აქტებით განსაზღვრული საკონტროლო-სალარო აპარატის იურიდიული სტატუსის და მისი გამოყენება-შენახვის ადმინისტრირების კანონიერებასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო განმარტავს: საკონტროლო-სალარო აპარატი წარმოადგენს სახელმწიფოს კონტროლის ინსტრუმენტს ნაღდი ფულის ბრუნვაზე და გადასახადის გადამხდელის მიერ მომხმარებლებთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისას შესაბამისი მონაცემების თავისდროულად აღრიცხვაზე. საკონტროლო-სალარო აპარატი განკუთვნილია მომხმარებელთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისას მიწოდებული საქონლის (მომსახურების) რეგისტრაციისათვის და შესაბამისი მონაცემების აღრიცხვისათვის. არსებობს ფისკალური და არაფისკალური საკონტროლო-სალარო აპარატი, რომლებიც ერთმანეთისგან განსხვავდებიან მეხსიერებით. ფისკალური მეხსიერების საკონტროლო-სალარო აპარატს გააჩნია ინფორმაციის მატარებელი ხასიათი, რაც არ იძლევა მონაცემების წაშლის საშუალებას, ასევე გააჩნია ქვეყნის ფისკალური კანონმდებლობით გათვალისწინებული კონსტრუქციის სხვა განსაკუთრებულობა. საკონტროლო-სალარო აპარატის ფისკალურ მეხსიერებაში გროვდება ამ საკონტროლო-სალარო აპარატის მეშვეობით განხორციელებული ყველა ოპერაციის შესახებ მონაცემები.

საგადასახადო ორგანოები თავიანთი კომპეტენციის ფარგლებში ვალდებულნი არიან განახორციელონ საკონტროლო-სალარო აპარატების რეგისტრაცია, რაც გულისხმობს მასზე ფისკალური მეხსიერების ჩართვას და მონაცემთა ერთიან კომპიუტერულ ბაზაში საკონტროლო-სალარო აპარატების სარეგისტრაციო მონაცემების ასახვას. სახელმწიფო რეესტრიდან საკონტროლო-სალარო აპარატის მოდელების ამოღების შემთხვევაში, რეგისტრაციიდან უნდა მოიხსნას ძველი მოდელის საკონტროლო-სალარო აპარატი და რეგისტრაციაში გატარდეს და გადასახადის გადამხდელის ობიექტზე დარეგისტრირდეს ახალი ტიპის საკონტროლო-სალარო აპარატი.

საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, საკონტროლო-სალარო აპარატი განეკუთვნება საგადასახადო კოდექსის მე-8 მუხლის 22-ე ნაწილით დეფინირებულ სააღრიცხვო დოკუმენტაციას მისი დანიშნულებიდან გამომდინარე, შესაბამისად, ამავე კოდექსის 43-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ვ’’ ქვეპუნქტით დადგენილი გადასახადის გადამხდელის ვალდებულება - უზრუნველყოს ამ ქვეპუნქტის ჩამონათვალში მოცემული დოკუმენტების შენახვა 6 წლის ვადის განმავლობაში, მოიცავს საკონტროლო-სალარო აპარატის შენახვის ვალდებულებასაც.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, მიუხედავად იმისა, კანონმდებლობა საკონტროლო-სალარო აპარატის შენახვის რაიმე სპეციალურ წესს აწესებს ან მეწარმე გაფრთხილებულია თუ არა მისი შენახვის თაობაზე იგი სალარო აპარატის მნიშვნელობიდან გამომდინარე, ვალდებულია განსაკუთრებული გულისხმიერებით მოეკიდოს მის შენახვას და აღნიშნულთან მიმართებაში, მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი განსაზღვრავს ნივთის შენახვის ზოგად სტანდარტს, ასე, მაგ. 170.3 მუხლი, რომლის შესაბამისად: ,,სარგებლობის უფლება მოიცავს ასევე შესაძლებლობას, არ ისარგებლოს პირმა თავისი ნივთით. კანონით შეიძლება დაწესდეს სარგებლობის ან მოვლისა და შენახვის ვალდებულება, თუკი ამ ნივთის გამოუყენებლობა ან მოუვლელობა ხელყოფს საზოგადო ინტერესებს. ამ შემთხვევაში მესაკუთრეს შეიძლება ან თვითონ დაეკისროს ვალდებულების შესრულება, ან შესაბამისი სასყიდლით ნივთის გადაცემა სხვა პირის სარგებლობაში“. მითითებული ნორმის დანაწესიდან გამომდინარე, მესაკუთრეს შესაძლებელია დაევალოს მისი საკუთრების შენახვის ვალდებულებაც, თუ მისი საკუთრებაში არსებული ნივთი განსაკუთრებულ, სოციალურ, ეკონომიკურ ფასეულობას წარმოადგენს. კონკრეტულ შემთხვევაში კი, როგორც აღვნიშნეთ, საკონტროლო-სალარო აპარატის ფისკალურ მეხსიერებაში გროვდება საკონტროლო-სალარო აპარატის მეშვეობით განხორციელებული ყველა ოპერაციის შესახებ მონაცემები, რომელიც საგადასახადო სამსახურისათვის წარმოადგენს სააღრიცხვო დოკუმენტაციას, საგადასახადო კოდექსის მე-8 მუხლის 22-ე პუნქტის საფუძველზე, ანუ სააღრიცხვო დოკუმენტაციის შესაბამისად, ხორციელდება მეწარმის საგადასახადო კონტროლი, ე.ი. სააღრიცხვო დოკუმენტაცია შეიცავს ნებისმიერი წერილობითი (მათ შორის, ელექტრონული) ფორმით შესრულებულ საბუთს, რომელსაც კავშირი აქვს დაბეგვრასთან. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ვინაიდან, საკონტროლო-სალარო აპარატი წარმოადგენს უმნიშვნელოვანესი მმართველობითი ღონისძიების - საგადასახადო ადმინისტრირების ერთ-ერთ განსაკუთრებულ სახეს, მეწარმე ვალდებულია განსაკუთრებული გულისხმიერებით შეინახოს საკონტროლო-სალარო აპარატი და ამისთვის არ არის აუცილებელი საგადასახადო კანონმდებლობით შემუშავებული შენახვის წესებისა და პირობების დადგენა.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემული დავის კანონიერად გადაწყვეტისათვის პრინციპულია გაირკვეს მეწარმის ქმედების, რომელიც საგადასახადო ორგანოებმა დააკვალიფიცირეს სამართალდარღვევად, ბრალეულობის საკითხი, რასაც აწესრიგებს საგადასახადო კანონმდებლობა, კერძოდ, საგადასახადო კოდექსის 281-ე მუხლის მე-7 ნაწილი აწესებს პასუხისმგებლობის ზომას, გადასახადის გადამხდელის მიერ საკონტროლო-სალარო აპარატის (გარდა GPRS-ის და CRYPTO-ს მოდულის ფისკალური საკონტროლო-სალარო აპარატებისა) დაკარგვისათვის: ,,გადასახადის გადამხდელის მიერ საკონტროლო-სალარო აპარატის (გარდა GPRS-ის და CRYPTO-ს მოდულის ფისკალური საკონტროლო-სალარო აპარატებისა) დაკარგვა, თუ დადგენილი არ არის, რომ ეს გამოწვეულია სხვა პირის მიერ ჩადენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით, – იწვევს გადასახადის გადამხდელის დაჯარიმებას 3 000 ლარის ოდენობით“.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, გადასახადის გადამხდელს საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვის გამო პასუხისმგებლობა არ დაეკისრება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დადგინდება, რომ სალარო აპარატის დაკარგვა გამოწვეული იყო სხვა პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით, ანუ საკანონმდებლო ნორმა ცალსახად ადგენს, რომ სახეზე უნდა იყოს კანონმდებლობის შესაბამისად დადგენილი და დადასტურებული ფაქტი, რომ მეწარმეს საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვაში ბრალი არ მიუძღვის, მისი დაკარგვა არ გამოუწვევია მის დაუდევარ ქმედებას, რაც გამოიხატება იმაში, რომ იგი სათანადო პასუხისმგებლობით არ მოეკიდა საკონტროლო-სალარო აპარატის შენახვას, არამედ მისი დაკარგვა გამოწვეულია სხვა პირის ბრალეული ქმედებით ან დაუძლეველი ძალის არსებობით. ამგვარი ფაქტის დაუდგენლობის შემთხვევაში ქმედების/უმოქმედობის კვალიფიკაციისათვის საგადასახადო კოდექსის 281.7 ნაწილის გამოყენება კანონსაწინააღმდეგოა, რამდენადაც ადმინისტრაციული ორგანოების მხრიდან ნორმათშეფარდებას წინ უსწრებს ფაქტების გამოკვლევა-დადგენა-შეფასების სტადია, რაც ზუსტად უნდა შეესაბამებოდეს კანონით აღწერილ შემთხვევას. ადმინისტრაციული წარმოების მიზანი კანონიერი გადაწყვეტილების მიღებაა, რომლის უზრუნველსაყოფად იგი ორ მნიშვნელოვან საფეხურს შეიცავს:

1. საქმის ირგვლივ ფაქტობრივი გარემოებების გამოკვლევა-დადგენა-შეფასება;

2. დადგენილი ფაქტების სამართლებრივი შეფასების საფუძველზე ქმედების კვალიფიკაცია.

სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახალი განხილვისას თავად უნდა გამოიკვლიოს: მეწარმის მიერ საგადასახადო კანონმდებლობით განსაკუთრებული სტატუსის მქონე სააღრიცხვო დოკუმენტის დაკარგვა გამოწვეულია განზრახი თუ გაუფრთხილებელი ბრალით, რაც შესაბამისი მტკიცებულებებით უნდა იყოს სარწმუნოდ დადასტურებული, რამდენადაც მეწარმე თავად აღიარებს სალარო აპარატის დაკარგვის ფაქტს. სასამართლომ უნდა დაადგინოს, მეწარმე ინახავდა თუ არა მას სათანადო გულისხმიერებით და თუ დადგინდება, რომ დაკარგვა არ გამოუწვევია მესამე პირის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებას ან დაუძლეველ ძალას, იმსჯელოს თუ რა მტკიცებულებები გამორიცხავს მეწარმის გაუფრთხილებლობას, რამდენადაც საგადასახადო კოდექსის 269-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით: ,,საგადასახადო სამართალდარღვევად ითვლება პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება (მოქმედება ან უმოქმედობა), რომლისთვისაც ამ კოდექსით გათვალისწინებულია პასუხისმგებლობა. საგადასახადო სამართალდარღვევისათვის პირს პასუხისმგებლობა შეიძლება დაეკისროს მხოლოდ ამ კოდექსით დადგენილი საფუძვლითა და წესით“.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საგადასახადო სამართალდარღვევა განეკუთვნება ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა სპეციფიკურ სახეს, შესაბამისად, მის მიმართ სრულად ვრცელდება ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის შემადგენლობის მოთხოვნები. აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო ეყრდნობა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საქმეზე №ბს-544-535(კ-12) გ. ბ-ის სარჩელისა გამო მოპასუხეების: საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტისა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის თბილისის და მცხეთა-მთიანეთის საპატრულო პოლიციის მთავარი სამმართველოს მიმართ, 2013 წლის 2 აპრილის გადაწყვეტილებაში ჩამოყალიბებულ სამართლებრივ შეფასებებსა და სასამართლო დასკვნებს, კერძოდ: ,,საკასაციო სასამართლო ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის მე- 10 მუხლის, რომელშიც დეფინირებულია ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ცნება, განმარტავს: ქმედება, რომლითც გამოხატულია პოზიტიური თუ ნეგატიური ფორმით, ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევად (გადაცდომად) კვალიფიცირდება თუ სახეზეა შემდეგი ერთობლიობა: სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი წესრიგის, საკუთრების, მოქალაქეთა უფლებებისა და თავისუფლებების, მმართველობის დადგენილი წესის ხელმყოფი მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული (განზრახი ან გაუფრთხილებელი) მოქმედება ან უმოქმედობა, რომლისთვისაც კანონმდებლობით გათვალისწინებულია ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობა. ამავე კოდექსით განსაზღვრულია ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობის გამომრიცხველი გარემოებები:

1. ადმინისტრაციული ქმედუნარიანობა /მუხლი 13. / ;

2. აუცილებელი მოგერიება /მუხლი 18./ ;

3. უკიდურესი აუცილებლობა /მუხლი 19. /;

4. შეურაცხადობა /მუხლი 20. /.“

,,ადმინისტრაციული სახდელის შემფარდებელი ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის შემთხვევის გამოვლენისას საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გამოკვლევა, დადგენა, შემთხვევის მონაწილის სამართალდამრღვევად მიჩნევა, ადეკვატური სამართლებრივი კვალიფიკაციის მოხდენა და სამართალდამრღვევისთვის სანქციის შეფარდება აუცილებლად მოიცავს ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობის გამომრიცხველი გარემოებების, ისევე, როგორც ადმინისტრაციული სამართალდარღვევისათვის პასუხისმგებლობის შემამსუბუქებელ ან დამამძიმებელ გარემოებათა გამოკვლევა-დადგენასა და შეფასებას. სწორედ, ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობის გამომრიცხველი გარემოებების არარსებობის პირობებში შეიძლება პირს შეეფარდოს ადმინისტრაციული სახდელი, რომლის დადების ზოგადი წესების თანახმად, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევისათვის სახდელი დაედება იმ ნორმატიული აქტით დაწესებულ ფარგლებში, რომელიც ითვალისწინებს პასუხისმგებლობას ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევისათვის ამ კოდექსის და ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა შესახებ სხვა აქტების ზუსტი შესაბამისობით /მუხლი 33. 1/.

ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით სახდელის დადებისას შეფასების საგანს წარმოადგენს - ჩადენილი სამართალდარღვევის ხასიათი, დამრღვევის პიროვნება, მისი ბრალის ხარისხი, ქონებრივი მდგომარეობა, პასუხისმგებლობის შემამსუბუქებელი და დამამძიმებელი გარემოებანი.

აღნიშნული ნორმის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევისათვის სახდელის დადება უნდა განხორციელდეს ადმინისტრაციული სამართლის უმნიშვნელოვანესი პრინციპის -კანონიერების პრინციპის ზედმიწევნით დაცვის საფუძველზე“.

საგადასახადო კოდექსის 281.7 მუხლით გათვალისწინებული სამართალდარღვევის კვალიფიკაცია და მისი შეფარდება პირისთვის, შეუძლებელი და შესაბამისად, კანონსაწინააღმდეგო იქნება პირის ბრალეულობის განსაზღვრის გარეშე. სააპელაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს არის თუ არა სახეზე ისეთი ობიექტური გარემოება, რამაც შეიძლება გამორიცხოს მეწარმის ბრალეულობის საკითხი, რამდენადაც პირის ბრალის გარეშე ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობის შემადგენლობა სახეზე არ არის. მხოლოდ ამ ფაქტების გამოკვლევა-დადგენის შემდეგ მეწარმეს შეიძლება დაეკისროს ან არ დაეკისროს პასუხისმგებლობა.

საკასაციო სასამართლო ასევე სამართლებრივ შეფასებას აძლევს რა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ განჩინებაში (რომლის მიხედვით სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4. მუხლით მინიჭებული უფლებამოსილება და დაავალეს მოპასუხეს ახალი აქტის გამოცემა) ადმინისტრაციულ ორგანოსთვის მითითება, რომ მეწარმის მიმართ გამოიყენონ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 270-ე მუხლის მე-7 ნაწილი და გადასახადის გადამხდელის მიმართ ფულადი ჯარიმის ნაცვლად გამოიყენოს გაფრთხილება, მიაჩნია კანონშეუსაბამოდ, შემდეგ გარემოებათა გამო:

აღნიშნულ საკითხზე მსჯელობისას საკასაციო სასამართლო ეყრდნობა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2014 წლის 25 თებერვლის განჩინებაში ადმინისტრაციულ საქმეზე ბს-421-410(კ-13) ი/მ ,,ლ. ც-ას“ სარჩელისა გამო, მოპასუხის - სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიმართ, სასამართლო დავასთან დაკავშირებით, ჩამოყალიბებულ სამართლებრივ შეფასებებსა და დასკვნებს, კერძოდ:

,,ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-6 მუხლით განსაზღვრულია ადმინისტრაციული ორგანოს დისკრეციული უფლებამოსილების განხორციელების წესი, კერძოდ, თუ ადმინისტრაციულ ორგანოს რომელიმე საკითხის გადასაწყვეტად მინიჭებული აქვს დისკრეციული უფლებამოსილება, იგი ვალდებულია, ეს უფლებამოსილება განახორციელოს კანონით დადგენილ ფარგლებში და მხოლოდ იმ მიზნით, რომლის მისაღწევადაც მინიჭებული აქვს ეს უფლებამოსილება.

ადმინისტრაციული ორგანო დისკრეციული უფლებამოსილების განხორციელებისას შებოჭილია კანონიერების პრინციპით, კონკრეტულად, კანონისმიერი დათქმის პრინციპით, რომელიც, თავის მხრივ, კონსტიტუციაში განმტკიცებულია დემოკრატიის, სამართლებრივი სახელმწიფოსა და პირის ძირითადი უფლებების დაცვის პრინციპებიდან გამომდინარე.

ამასთან, საჯარო და კერძო ინტერესების პროპორციულობიდან გამომდინარე, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 7.2. მუხლის თანახმად, დისკრეციული უფლებამოსილების განხორციელებისას გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით გათვალისწინებულმა ზომებმა არ შეიძლება, გამოიწვიოს პირის კანონიერი უფლებებისა და ინტერესების დაუსაბუთებელი შეზღუდვა.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სასამართლოს მიერ საკითხის ასეთი გადაწყვეტა გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის ინსტიტუტის – დისკრეციული უფლებამოსილების მეტად ზედაპირული გაგებიდან; ამგვარი მსჯელობა საერთოდ გამორიცხავს ადმინისტრაციული ორგანოს დისკრეციული უფლებამოსილების განხორციელების სპეციფიკას და ფორმალურ ნიშნამდე დაჰყავს მმართველობითი ორგანოების როლის არსი.

სასამართლოს მითითება: „ადმინისტრაციულმა ორგანომ დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში განიხილოს და უნდა მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება მეწარმის მიმართ გაფრთხილების გამოყენების თაობაზე, საგადასახადო კოდექსის 270-ე მუხლის დღეს მოქმედი რედაქციის შესაბამისად“, წარმოადგენს როგორც ადმინისტრაციული სამართლის ერთ-ერთი ინსტიტუტის დისკრეციული უფლებამოსილების არსისა და ბუნების იგნორირებას და მის საფუძველზე გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის კანონიერების შემოწმებისას სასამართლო კონტროლის და ასევე, საკუთრივ, სასამართლო ხელისუფლების როლისა და უფლებამოსილების საკანონმდებლო ფარგლების გაცდენას.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ეროვნულმა სასამართლოებმა დისკრეციული უფლებამოსილების განხორციელების კანონიერებაზე მსჯელობისას უნდა გამოიკვლიონ რამდენად დასაბუთებულია ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საკითხის შერჩეული გადაწყვეტა, რაც თავის მხრივ, უნდა ეფუძნებოდეს საქმეზე ფაქტების ობიექტურ გამოკვლევა-დადგენა-შეფასებას. სასამართლო ამოწმებს არა შერჩეული გადაწყვეტილების მიზანშეწონილობას, არამედ მის კანონიერება-დასაბუთებულობას, ადმინისტრაციულმა ორგანომ უნდა დაასაბუთოს, რომ მიღებული გადაწყვეტილება ყველაზე მისაღები, ოპტიმალური იყო არსებული შესაძლებლობებიდან და არა თავად განუსაზღვრონ ორგანოს რამდენიმე ალტერნატიული ღონისძიებიდან რომელი უნდა გამოიყენოს. სასამართლო ამოწმებს არა შერჩეული გადაწყვეტილების მიზანშეწონილობას, არამედ მის კანონიერება-დასაბუთებულობას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლო კონტროლი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში მიღებული გადაწყვეტილების კანონიერებაზე ვრცელდება იმ მასშტაბით, რომ სასამართლომ უნდა შეაფასოს სადავო გადაწყვეტილებაში გამოყენებულია თუ არა საკითხის გადაწყვეტის ყველაზე მისაღები საშუალება და დასაბუთებულია თუ არა გამოყენებული ღონისძიების ყველაზე მისაღები ხასიათი შესაძლო ალტერნატიულ ღონისძიებებთან შედარებით.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ამგვარი „კარნახი“ სასამართლო ორგანოების მხრიდან წარმოადგენს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დისკრეციული უფლებამოსილების განხორციელებაში შეჭრას და გამოიწვევს სასამართლოს მხრიდან მმართველობითი ღონისძიებების შერჩევას ანუ მართვას და მისი კონსტიტუციური ფუნქციის - ადმინისტრაციული ორგანოების გადაწყვეტილებებზე სასამართლო კონტროლის განხორციელების ფარგლების გადამეტებას, რამდენადაც სასამართლო ორგანოების პირდაპირ ვალდებულებას წარმოადგენს სრული სასამართლო კონტროლის განხორციელება მმართველობითი ორგანოების საქმიანობაზე, მათი გადაწყვეტილებების მოქმედ კანონმდებლობასთან შესაბამისობის შემოწმების მეშვეობით, რაც თავის მხრივ, წარმოადგენს სასამართლო ხელისუფლების კონსტიტუციურ ფუნქციას და ემსახურება უმნიშვნელოვანესი კონსტიტუციური – ხელისუფლების დანაწილების და ურთიერთ გაწონასწორების პრინციპის რეალიზაციას“.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა უზრუნველყოს საქმის გარემოებების სრულფასოვანი და ობიექტური გამოკვლევის საფუძველზე სასამართლო დავის კანონიერად და მიუკერძოებლად გადაწყვეტა, საპროცესო და მატერიალური კანონმდებლობის განუხრელი დაცვით.

საქმის მასალებით არ დასტურდება ამ სანქციის ამოქმედებამდე, 2010 წლამდე (ახალი საგადასახადო კოდექსის) მოსარჩელის მიერ ადმინისტრაციული ორგანოსათვის სალარო აპარატის დაკარგვის თაობაზე მიმართვის ფაქტი.

კასატორის მოტივი, სახელმწიფო ბაჟის გადახდის დაკისრების უკანონობასთან მიმართებით საკასაციო სასამართლოს მიერ ვერ იქნება გაზიარებული სსსკ-ის 55-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე, თუმცა საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ხარჯები საპროცესო კანონმდებლობის შესაბამისად უნდა გადაანაწილოს საქმეზე გადაწყვეტილების დადგენისას.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სახეზეა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412.2 მუხლის თანახმად, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების პროცესუალური და სამართლებრივი საფუძვლები, სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას კანონიერი და ობიექტური გადაწყვეტილების დადგენის მიზნით, სრულყოფილად უნდა გამოიკვლიოს ზემოაღნიშნული გარემოებები და დავა გადაწყვიტოს მოქმედი საპროცესო და მატერიალური სამართლის კანონმდებლობის შესაბამისად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2; სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 31 მარტის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. სასამართლო ხარჯები გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: /ნ. წკეპლაძე/

მოსამართლეები: /მ. ვაჩაძე/

/პ. სილაგაძე/