საქმე ¹ბს-145-138(კ-13) 12 თებერვალი, 2015 წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემადგენლობა:

ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლევან მურუსიძე, მაია ვაჩაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - სს ,,…“ (სს ,,ს…“ უფლებამონაცვლე)

მოწინააღმდეგე მხარე - სსიპ საქართველოს ტურიზმის ეროვნული ადმინისტრაცია (საქართველოს ტურიზმისა და კურორტების სახელმწიფო დეპარტამენტის უფლებამონაცვლე)

მესამე პირი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 18.12.2012წ. განჩინება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

06.08.03 წ. ტურიზმისა და კურორტების სახელმწიფო დეპარტამენტმა სარჩელი აღძრა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოში მოპასუხე სს ,,ს…“, მესამე პირების - საქართველოს ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტროს და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიმართ მოპასუხის მიერ სახელმწიფო ქონების პრივატიზების ნაწილობრივ, - მოსარჩელის 800 კვ.მ. ფართის პრივატიზების ნაწილში, ბათილ (არარა) გარიგებად გამოცხადების მოთხოვნით.

28.01.04წ. განცხადებით სახელმწიფო ტურიზმისა და კურორტების სახელმწიფო დეპარტამენტმა დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნა და აღნიშნა, რომ ითხოვს ,,მიწის (უძრავი ქონების) საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობის“ (დამტკიცებული საქართველოს პრეზიდენტის 16.05.1999წ. #327 ბრძანებულებით) ნაწილობრივ ბათილ (არარა) გარიგებად ცნობას, სახელმწიფო დეპარტამენტის საოფისე - 800 კვ.მ. ფართის პრივატიზების ნაწილში.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ საქართველოს ტურიზმის ცენტრალური ორგანო 1975 წლიდან განთავსებულია თბილისში, … გამზ. №80-ში მდებარე №1 კორპუსში, რომელიც 1994 წლამდე იყო სახელმწიფო საწარმოს, ყოფილი … სასტუმრო ,,…“ სამეურნეო გამგებლობაში. 1994 წელს ამ საწარმოს ქონების ბაზაზე შეიქმნა სს ,,ს…“, რომლის აქციების 66% შეიძინეს ფიზიკურმა პირებმა, ხოლო 34% დარჩა სახელმწიფო საკუთრებაში. პრივატიზაციის ხელშეწყობის მიზნით ტურიზმის სახელმწიფო ორგანომ გამოათავისუფლა მის მიერ დაკავებული ფართი და დაიტოვა მხოლოდ მესამე სართულის მცირე ნაწილი და მეოთხე სართული. 21.05.1998წ. დეპარტამენტსა და სს ,,ს…“ შორის დაიდო შეთანხმება, რომლის თანახმად, დეპარტამენტი რჩებოდა დაკავებულ ფართზე. ამ შეთანხმების მეორე პუნქტში აღინიშნა, რომ იმ შემთხვევაში თუ სს ,,ს…“ მიიღებს გადაწყვეტილებას შენობის რეკონსტრუქციის თაობაზე, მაშინ იგი ვალდებულებას კისრულობს დააკმაყოფილოს ტურიზმისა და კურორტების სახელმწიფო დეპარტამენტი შესაბამისი ფართით. ამ შეთანხმების შინაარსი არწმუნებდათ სახელმწიფო ორგანოებს, რომ დეპარტამენტი უზრუნველყოფილი იქნებოდა საოფისე ფართით, ამიტომ დათანხმდნენ სახელმწიფოს კუთვნილი ქონების მთლიანად გასხვისებაზე, რაც განხორციელდა 1998 წლის დეკემბერში. მიუხედავად ამისა სს ,,ს…“ ცალმხრივად გააუქმა 21.05.1998წ. შეთანხმება და არც კი აცნობა ამის შესახებ დეპარტამენტს.

მოსარჩელის მითითებით, სამი წლის შემდგომ, პრივატიზებულ ქონებაზე შედავების ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდგომ, სს ,,ს…“ სარჩელით მიმართა ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოს, რომლითაც დეპარტამენტის დაკავებული ფართიდან გამოსახლება მოითხოვა. აღნიშნული სარჩელის შეტანით, მოპასუხემ დაადასტურა, რომ სურს დეპარტამენტის მიერ დაკავებული ფართის გამონთავისუფლება. მოსარჩელის მოსაზრებით, 21.05.1998წ. შეთანხმებაზე უარის თქმით, სს ,,ს…“ არაკეთილსინდისიერება გამოავლინა რიგი სახელმწიფო სტრუქტურების მიმართ. ტურიზმისა და კურორტების სახელმწიფო დეპარტამენტმა აღნიშნა აგრეთვე, რომ სს ,,ს…“ სახელზე სახელმწიფო ქონების პრივატიზება ნაწილობრივ ბათილად (არარად) უნდა იქნეს ცნობილი, დეპარტამენტის მიერ დაკავებული ფართის ნაწილში, რადგან აღნიშნული ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგსა და სახელმწიფო ინტერესებს, ამასთანავე, სახელმწიფო ორგანოების მიერ დაკავებული ფართის პრივატიზება, როგორც მართლსაწინააღმდეგო, აკრძალულია.

თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 11.06.04წ. გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობისა და ხანდაზმულობის გამო.

რაიონულმა სასამართლომ აღნიშნა, რომ ქ.თბილისში, … გამზ. №80-ში მდებარე მიწის ნაკვეთისა და შენობა-ნაგებობის მესაკუთრე არის სს ,,ს…“, რომლის სახელზეც ქონების პრივატიზება, კანონით დადგენილი წესით, განხორციელდა 1998 წელს. თავად მოსარჩელის წარმომადგენელიც ვერ უთითებს რომელიმე კონკრეტულ ნორმას, რომელიც დაირღვა პრივატიზაციის განხორციელებისას და რის გამოც პრივატიზება ნაწილობრივ ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი. სასამართლომ ასევე მიუთითა ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 14.06.2002წ. გადაწყვეტილებაზე და აღნიშნა, რომ კანონიერ ძალაში შესული გაადწყვეტილებით დასტურდება სს ,,ს…“ მართლზომიერი და კანონიერი მესაკუთრის უფლება სადავო ფართზე, რის გამოც მოსარჩელის მითითება სკ 54-ე, 147-ე მუხლების საფუძველზე პრივატიზების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესხებ არ იქნა გაზიარებული. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ ვერ შეძლო სასარჩელო მოთხოვნის დასაბუთება და დამატებით ,,სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის საფუძველზე აღნიშნა, რომ სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია, რადგან სარჩელი აღძრულია პრივატიზების განხორციელებიდან 4 წლის შემდეგ.

თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 11.06.04წ. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ტურიზმისა და კურორტების სახელმწიფო დეპარტამენტმა. მისი სააპელაციო საჩივარი თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 08.11.04წ. განჩინებით დატოვებულ იქნა განუხილველად ხარვეზის შეუვსებლობის გამო.

თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 11.06.2004წ. გადაწყვეტილება განსახილველი დავის მხარეებს გაეგზავნათ 2011 წელს, რის შემდგომაც მესამე პირმა საქართველოს ფინანსთა სამინსიტრომ აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას სს ,,ს…“ უფლებამონაცვლედ ჩაბმულ იქნა სს ,,…“, საქართველოს ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტროს უფლებამონაცვლედ ჩაერთო საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო, ხოლო საქართველოს ტურიზმისა და კურორტების სახელმწიფო დეპარტამენტის უფლებამონაცვლედ - საქართველოს ტურიზმის ეროვნული ადმინისტრაცია.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 18.12.12წ. განჩნებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 11.06.04წ. გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისთვის დაუბრუნდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მიმდინარე დავაში არასწორად არის დასახელებული მოპასუხე - სს ,,ს…“. სასამართლომ მიუთითა ,,სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ“ 30.05.1997წ. კანონის პირველი მუხლის ,,ბ“ ქვეპუნქტზე, მესამე მუხლის პირველ პუნქტზე და აღნიშნა, რომ თუ მოსარჩელეს უკანონოდ მიაჩნდა სახელმწიფო ქონების პრივატიზება, მაშინ მოპასუხედ უნდა დასახელებულიყო საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრო, ხოლო სს ,,ს…“ საქმეში ჩაბმული უნდა ყოფილიყო მესამე პირად სასკ მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე. სასკ 28¹ და სსკ 178-ე, 85-ე მუხლების საფუძველზე სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმის განხილვის დროს ქ.თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლო ვალდებული იყო დახმარებოდა მოსარჩელეს მოპასუხის სწორად დასახელებაში. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზოგადად ისიც უფლებამოსილია დაეხმაროს მხარეს მოთხოვნის ტრანსფორმირებაში, თუმცა ვინაიდან აპელანტი იყო მესამე პირი და არა მოსარჩელე, სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ იგი მოკლებული იყო შესაძლებლობას მესამე პირისთვის დაეზუსტებინა სასარჩელო მოთხოვნა.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა აგრეთვე, რომ არასწორად იყო განსაზღვრული დავის საგანი. სსკ მე-3, 178-ე მუხლების საფუძველზე მოსარჩელე ვალდებულია მკაფიოდ და ზუსტად ჩამოაყალიბოს სასარჩელო მოთხოვნა. პალატის მითითებით, მოსარჩელეს არ დაუკონკრეტებია სადავო ქონების პრივატიზების პროცესში გაცემული რომელი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების თუ ადმინისტრაციული ხელშეკრულების ბათილად ცნობას ითხოვდა. მოსარჩელემ ვერც სააპეალციო პალატის სხდომებზე შეძლო მოთხოვნის დაზუსტება, რის გამოც, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლომ საქმის ხელახალი განხილვისას უნდა დააზუსტებინოს მოსარჩელეს სასარჩელო მოთხოვნა.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს მიერ დარღვეულ იქნა საპროცესო სამართლის ნორმები, იგი არ დაეხმარა მოსარჩელეს სასარჩელო მოთხოვნის ტრანსფორმირებაში, კერძოდ, სათანადო მოპასუხის დასახლებაში და დავის საგნის დაზუსტებაში, ამასთანავე დარღვეულია სსკ-ის 394-ე მუხლის ,,ე“ და ,,ე¹“ ქვეპუნქტების მოთხოვნები, გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის დასაბუთებული, გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით ვაკე-საბურთალოს რაიონულმა სასამართლომ ისე განიხილა საქმე, რომ საერთოდ არ უმსჯელია, თუ რისი - უძრავი ქონების თუ აქციების, პრივატიზების ბათილად ცნობას ითხოვდა მოსარჩელე, რომელი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით თუ ადმინისტრაციული ხელშეკრულებით მოხდა პრივატიზაცია, ვინ განახორციელა პრივატიზაცია, ვის გადაეცა პრივატიზაციის შემდეგ სადავო ქონება და ა.შ.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა სს ,,…“ მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ფინანსთა სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი საერთოდ არ უნდა ყოფილიყო დაშვებული განსახილველად, რადგან არ არის დაინტერესებული მხარე და არ ჰქონდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გასაჩივრების უფლება. პალატამ აღნიშნა, რომ რაიონულ სასამართლოში საქმის განხილვისას ფინანსთა სამინისტრო მონაწილეობდა, როგორც მესამე პირი, თუმცა ვერ დგინდება იგი ჩაბმული იყო საქმეში სასკ მე-16 მუხლის პირველი თუ მეორე ნაწილის საფუძველზე. აქედან გამომდიანრე, ფინანსთა სამინისტროს სამართლებრივი უფლებებისა და ინტერესების დაცვისა და დარღვევის თავიდან აცილების მიზნით, სააპელაციო სასმართლომ მიზანშეონილად მიიჩნია ფინანსთა სამინისტროს სააპელაციო საჩივრის დაშვება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 18.12.12წ. განჩნება საკასაციო წესით გასაჩივრდა სს ,,…“ მიერ, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება მოითხოვა.

კასატორმა აღნიშნა, რომ სააპელციო სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, როდესაც დასაშვებად ცნო ფინანსთა სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი. ადმინისტრაციულ დავებში მოსარჩელედ გვევლინება პირი, რომლის ინტერესებიც არსებითად შეილახა გასაჩივრებული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით. ადმინისტრაციული დავის სპეციფიკურობით არის განპირობებული დაინტერესებულ პირთა ცნების გაფართოვება და დავაში მესამე პირად იმ პირის ჩართვა, რომლის ინტერესებსაც შესაძლოა შეეხოს გასაჩივრებული აქტი. მიუხედავად ამისა, კანონმდებელი ითვალისწინებს რა საფრთხის ქვეშ დააყენებდა ყველა ტიპის მესამე პირებისთვის მოსარჩელის თუ მოპასუხის მსგავსი უფლებამოსილებების მინიჭება, - ახდენს მესამე პირთა დიფერენცირებას და განასხვავებს აუცილებელი წესით საქმეში ჩასაბმელ მესამე პირებს (სასკ 16.2) და ყველა დანარჩენ პირს, რომლის ინტერესებსაც შესაძლოა შეეხოს სასამართლოს გადაწყვეტილება. სასკ მე-16 მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, მესამე პირს მხოლოდ მაშინ ეკისრება მხარეთა ვალდებულებები და მაშინ ენიჭება მათი უფლებები, თუ იგი სავალდებულო წესით არის ჩაბმული საქმეში. ვინაიდან ფინანსთა სამინისტრო არ იყო გასაჩივრებული სამართალურთიერთობის მონაწილე, ამიტომ იგი არ არის პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გასაჩივრებაზე უფლებამოსილი პირი.

კასატორის მოსაზრებით, ფინანსთა სამინისტრო არათუ არ არის სამართალურთიერთობის უშუალო მონაწილე, არამედ იგი არ არის დაინტერესებული მხარე. ფინანსთა სამინისტროს არგუმენტი, რომ მას მოუწია ზედმეტი ხარჯების გაღება, დეპარტამენტისთვის ფართის მოძიებისას, ზედაპირულია და მიუთითებს, რომ სამინისტროს თავად არ აქვს გააზრებული თავისი როლი და ფუნქცია აღმასრულებელი ხელისუფლების სისტემაში. ფინანსთა სამინისტროს ლოგიკის მიხედვით იგი ყველა იმ დავაში უნდა ჩაერთოს, სადაც საბიუჯეტო დაფინანსზებაზე მყოფი ორგაზინაზიაა ჩართული, რაც არასწორია. ტურიზმის დეპარტამენტი დროის სხვადასხვა მონაკვეთში სხვადასხვა შენობაში იყო განთავსებული. თუმცა იგი ყოველთვის სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებულ შენობებში მდებარეობდა და შესაბამისად ისეთი პირდაპირი საოფისე ხარჯი, როგორიცაა იჯარის თანხა, არასდროს ყოფილა აქტუალური აღნიშნული სტრუქტურისთვის. მიუხედავად იმისა, რომ ფინანსთა სამინისტრო ქვეყანაში ფისკალური პოლიტიკის შემმუშავებელ და აღმასრულებელ რგოლს წარმოადგეს, იგი არ არის დამოუკიდებელი და მოქმედებს დამტკიცებული ბიუჯეტის ფარგლებში. ბიუჯეტის ხარჯვით ნაწილს პარლამენტი ამტკიცებს. ამდენად, ასეთივე წარმატებით შესაძლებლად უნდა იქნეს მიჩნეული საქართველოს პარლამენტის დაინტერესებულ პირად საქმეში ჩაბმა. ასეთი ლოგიკით მივიღებთ ვითარებას, როდესაც ყველა დავაში, სადაც საბიუჯეტო ორგანიზაციები იქნებიან ჩართულები, - ფინანსთა სამინისტრო ჩაითვლება სამართალურთიერთობის უშუალო მონაწილედ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს უნდა ემსჯელა, რამდენად წარმოადგენდა ფინანსთა სამინისტრო გასაჩივრებული სამართალურთიერთობის უშუალო მონაწილეს და შესაბამისად უნდა მიეღო გადაწყვეტილება სააპელაციო სარჩელის დაუშვებლობასთან დაკავშირებით.

კასატორმა აღნიშნა, რომ არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მითითება მოთხოვნის ტრანსფორმირებასთან დაკავშირებით, რადგან სასკ-ში 28¹ მუხლი კოდექსში შეტანილ იქნა 28.12.2007წ. ცვლილებების შედეგად, შესაბამისად პირველი ინსტანციის სასამართლო მოცემულ ნორმას ვერ გამოიყნებდა დავის განხილვისას. პროცესის დისპოზიციურობიდან გამომდინარე, თითოეული მხარე თავად აყალიბებს თავის მოთხოვნას, სასამართლოს შეუძლია მხოლოდ მიანიშნოს მოსარჩელეს მოთხოვნის არასწორ ფორმულირებაზე, თუმცა თუ მოსარჩელე სხვადასხვა მიზეზის გამო ვერ ახდენს მოთხოვნის სათანადო ფორმულირებას, ეს არ არის საფუძველი იმისა, რომ სასამართლომ ,,უკარნახოს“ მხარეს სამართლებრივი არგუმენტაცია ან სათანადოდ ჩამოაყალიბებინოს მოთხოვნა. არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მითითება, თითქოს პირველი ინსტანციის სასამართლო არ დაეხმარა მოსარჩელეს მოთხოვნის ჩამოყალიბებაში, პირველი ინსტანციის სასამართლომ არაერთხელ მიუთითა მხარეს მოთხოვნის დაზუსტების საჭიროებაზე. აღსანიშნავია აგრეთვე, ის გარემოება, რომ ტურიზმის დეპარტამეტნმა თავის დროზე გაასაჩივრა ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 11.06.2004წ. გადაწვეტილება, დეპარტამენტის სააპელაციო საჩივარი დატოვებულ იქნა განუხილველად, შესაბამისად, ტურიზმის დეპარტამენტი, ფინანსთა სამინისტროს მიერ ინიცირებული სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში არ შეიძლება სარგებლობდეს რაიმე სახის საპროცესო უფლება-მოვალეობებით, ვინაიდან მან უკვე ამოწურა მის ხელთ არსებული სამართლებრივი მექანიზმები. კასატორის მითითებით, თუკი დავუშვებთ, რომ ფინანსთა სამინისტროს განსახილველი დავის მიმართ თვითმყოფადი ინტერესი გააჩნია, მაშინ მას შეუძლია დააყენოს მხოლოდ ის მოთხოვნები და მხოლოდ იმ სამართლებრივი საფუძვლით, რაც მის ინტერესს ლახავს. ის გარემება, რომ საქმის მიმართ ფინანსთა სამინისტროს დამოუკიდებელი ინტერესი არ აქვს დასტურდება იმითაც, რომ მას სიტყვასიტყვით აქვს გადმოწერილი ტურიზმის სააგენტოს სააპელაციო საჩივარი პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე. კასატორი ასევე აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინების მოტივაციაში მიუთითა დავის მონაწილე სუბიექტების საპროცესო სტატუსის შეცვლის საჭიროებაზე და აღნიშნა, რომ ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო საქმეში უნდა ჩაებას მოპასუხედ, ხოლო სს ,,…“ მესამე პირად დამოუკიდებელი მოთხოვნით, ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს არ განუსაზღვრავს ფინანსთა სამინისტროს საპროცესო სტატუსი, რისი აუცილებლობაც არსეობდა, თუ ფინანსთა სამინისტრო განსახილველი სამართალურთიერთობის მონაწილეა. ამასთან, დაუშვებელია მოსარჩელეს - ტურიზმის დეპარტამენტს ხელახლა მიენიჭოს დავის უფლება და მოთხოვნის დაყენების შესაძლებლობა, რადგან აღნიშნული გარემოება გამოიწვევს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობისა და სამართლებრივი სტაბილურობის პრინციპის უხეშ დარღვევას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საქმის მასალების და საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლის შედეგად საკასაციო პალატა თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმეში დაცული მასალებით დგინდება, რომ ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 11.06.2004წ. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ტურიზმისა და კურორტების სახელმწიფო დეპარტამენტმა. მისი სააპელაციო საჩივარი თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 08.11.04წ. განჩინებით დარჩა განუხილველად ხარვეზის შეუვსებლობის გამო. ამის შემდგომ თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 11.06.2004წ. გადაწყვეტილება მხარეებს გაეგზავნათ 2011 წელს, რის შემდეგაც მესამე პირმა - საქართველოს ფინანსთა სამინსიტრომ აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ გადაწყვეტილების გასაჩივრებაზე უფლებამოსილ პირებს წარმოადგენენ მოსარჩელე, მოპასუხე და სასკ-ის 16.2 მუხლის საფუძველზე საქმეში ჩაბმული მესამე პირები (სასკ 34.2 მუხ.). კასატორი სს ,,…“ მიიჩნევს, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო არ არის პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გასაჩივრებაზე უფლებამოსილი პირი, რადგან არ იკვეთება დავაში მისი დამოუკიდებელი ინტერესი, რის გამოც იგი ვერ იქნება მიჩნეული სავალდებულო მოწვევის მესამე პირად და მისი სააპელაციო საჩივარი ცნობილი უნდა ყოფილიყო დაუშვებლად. საქმის მასალების მიხედვით არ დგინდება ფინანსთა სამინისტროს ზუსტი საპროცესო სტატუსი, იგი დავაში მონაწილეობს მესამე პირად, თუმცა არ არის განსაზღვრული სამინისტრო სავალდებულო თუ ჩვეულებრივი მოწვევის მესამე პირად არის ჩაბმული საქმეში. საპროცესო კანონმდებლობის თანახმად (ასკ-ის მე-16 მუხ.), არასავალდებულო მოწვევის მესამე პირი არ არის განსახილველი დავის უშუალო მონაწილე, თუმცა საქმეზე მიღებულ გადაწყვეტილებას შეუძლია ზეგავლენა მოახდინოს ამ პირის სამართლებრივ ინტერესზე (სასკ-ის მე-16 მუხლის 1-ლი ნაწილი), ხოლო სავალდებულო მოწვევის მესამე პირის შემთხვევაში (სასკ-ის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილი) უნდა იკვეთებოდეს არამხოლოდ პირთა სამართლებრივ ინტერესზე ზემოქმედება, არამედ გადაწყვეტილებით უნდა განისაზღვრებოდეს მესამე პირთა უფლება-მოვალეობანი. სავალდებულო მოწვევის მესამე პირი, განსახილველი სამართალურთიერთობის უშუალო მონაწილე უნდა იყოს, მას თავისი დამოუკიდებელი სამართლებრივი ინტერესი უნდა გააჩნდეს დავის მიმართ, განსახილველ დავაზე მხოლოდ საერთო გადაწყვეტილების გამოტანა უნდა იყოს შესაძლებელი. სწორედ ასეთი სავალდებულო მოწვევის მესამე პირი სასკ-ის მე-16 მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად სარგებლობს მოსარჩელის ყველა უფლებით, მათ შორის საკასაციო საჩივრის შეტანის უფლებით. ამდენად, მოცემულ დავაში უნდა დადგინდეს სამინისტროს პროცესუალური სტატუსი და შესაბამისად მისი პროცესუალური უფლებამოსილების მოცულობა მისი სამართლებრივი ინტერესის შეფასების საფუძველზე. უკეთუ ფინანსთა სამინისტროს განსახილველ დავაში აქვს დამოუკიდებელი, არსებითი სამართლებრივი ინტერესი, რაც შესაძლოა გამხადარიყო დავაში მისი სავალდებულო მოწვევის მესამე პირად ჩაბმის საფუძველი, ასეთ შემთხვევაში მესამე პირმა, სსკ 102-ე მუხლის საფუძველზე, ასეთი ინტერესის არსებობა სარწმუნოდ უნდა დაასაბუთოს. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში მითითება იმაზე, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ არ არის დაზუსტებული სასკ-ის მე-16 მუხლის რომელი ნაწილით არის ჩაბმული სამინისტრო საქმეში მესამე პირად, არ ათავისუფლებდა სააპელაციო პალატას მოცემულ დავაში სამინისტროს ინტერესის დადგენისაგან, სამინისტროს პროცესუალური უფლებამოსილების ზუსტი განსაზღვრის ვალდებულებისაგან, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში ამ საკითხს უკავშირდება საქმეზე არსებითი გადაწყვეტილების გამოტანის შესაძლებლობა. მესამე პირის, არათუ დაინტერესებული პირის სახით, არამედ დავის უშუალო მონაწილედ სავალდებულო მოწვევის (მე-16.2 მუხ.) წინაპირობის გარკვევა ხდება პირის დავაში არა აბსტრაქტული, არამედ რეალური კანონით დაცული ინტერესის დადგენით. მოცემულ საქმეში დავის საგანი ეხება სახელმწიფო ქონების პრივატიზაციას, სახელმწიფო ქონების პრივატიზაცია კომპლექსური პროცესია და შედგება სახელმწიფო ორგანოს საჯარო მოქმედებებისაგან, გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტებისაგან, დადებული ხელშეკრულებისაგან. სააპელაციო პალატამ გამოითხოვა და საქმეში დაცულია სახელმწიფო ქონების პრივატიზაციის ამსახველი დოკუმენტაცია, აღნიშნულის მიუხედავად ფინანსთა სამინისტრო ვერ ასახელებს პრივატიზაციის დოკუმენტს, რომელიც მას ზიანს აყენებს. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 81² მუხლის თანახმად სამინისტროები იქმნება სახელმწიფოებრივი და საზოგადოებრივი ცხოვრების განსაზღვრულ სფეროში სახელმწიფო მმართველობისა და სახელმწიფო პოლიტიკის განხორციელების მიზნით. ,,საქართველოს მთავრობის სტრუქტურის, უფლებამოსილებისა და საქმიანობის წესის შესახებ” კანონის მე-14 მუხლის თანახმად, სამინისტრო არის აღმასრულებელი ხელისუფლების განმახორციელებელი ორგანო, რომელიც განსაზღვრულ სფეროში უზრუნველყოფს სახელმწიფო მმართველობას. სამინისტრო არ წარმოადგენს იურიდიულ პირს, საჯარო სამართლის იურიდიული პირია სახელმწიფო, რომელიც სკ-ის 24-ე მუხლის მიხედვით, სამართალურთიერთობებში მონაწილეობს მისი ორგანოების მეშვეობით. ამდენად, სამინისტროები მოქმედებენ სახელმწიფო ინტერესებში, საჯარო დაწესებულებას თავისი ინტერესი არ აქვს, ის იცავს სახელმწიფო ინტერესებს. მოცემულ შემთხვევაში ფინანსთა სამინისტრო ვერ უთითებს სახელმწიფოს მიერ ჩატარებული პრივატიზაციის, პრივატიზაციის ჩამტარებელი სახელმწიფო ორგანოს - იმჟამად სახელმწიფო ქონების მართვისა და განკარგვის სამინისტროს მიერ სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შედეგად ფინანსთა სამინისტროს კონკრეტული ინტერესის შელახვაზე. ფინანსთა სამინისტროს წარმომადგენელი სამინისტროს ფინანსურ ინტერესზე მიუთითებს (ტ 3, ს.ფ. 23) და აღნიშნავს, რომ სამინისტროს მოუწია დამატებითი ხარჯების გაწევა ტურიზმის დეპარტამენტის სხვა ფართში განსათავსებლად, თუმცა დეპარტამენტის სხვა ფართში განსათავსებლად პირდაპირი დამატებითი ხარჯების გაწევა საქმის მასალებით არ დასტურდება. ამასთანავე, ასეთი ხარჯების გაწევა თავისთავად არ ადასტურებს სადავო სამართალურთიერთობაში ფინანსთა სამინისტროს უშუალო მონაწილეობას, მისი მონაწილეობის გარეშე დავის გადაწყვეტის შეუძლებლობას. სამინისტროს მიერ ხარჯების გაწევის შესაძლებლობა იწვევს მისი საქმეში არასავალდებულო მოწვევის მესამე პირად ჩართვის შესაძლებლობას, რადგან ასეთ შემთხვევაში გადაწყვეტილებამ შესაძლოა გავლენა მოახდინოს მის ინტერესზე. მხედველობაშია მისაღები აგრეთვე ის, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს წარმომადგენელი ესწრებოდა ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 11.06.04 წ. გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადებას (ტ.1, ს.ფ.114), შესაბამისად სამინისტროსათვის ცნობილი იყო დავის გადაწყვეტის შედეგი, გადაწყვეტილების გამოტანის შემდგომ გასული წლების განმავლობაში სამინისტროს არ მოუთხოვია დასაბუთებული გადაწყვეტილების ასლი, გასული ვადა ცდება გონივრულობის ფარგლებს და დამატებით ადასტურებს სასკ-ის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული სამართლებრივი ინტერესის არარსებობას. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს უნდა ემსჯელა განსახილველ დავაში საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ინტერესის და შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლოს 11.06.04წ. გადაწყვეტილების გასაჩივრების უფლებამოსილების არსებობაზე.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს აგრეთვე ფინანსთა სამინისტროს მიერ სააპელაციო საჩივრის შეტანის კანონმდებლობით განსაზღვრული ვადის დაცულობის საკითხზე. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 11.06.2004წ. გადაწყვეტილება №3/213-04წ. საქმეზე ფინანსთა სამინისტროს ჩაბარდა 27.07.2011წ. (ტ.1, ს.ფ. 193). სსკ 369-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილია სააპელაციო საჩივრის შეტანის 14 დღიანი ვადა მხარისთვის დასაბუთებული გადაწყვეტილების ჩაბარების მომენტიდან. ამდენად, ფინანსთა სამინისტროს პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გასაჩივრების ვადა 10.08.2011წ. ეწურებოდა. სააპელაციო საჩივარზე დასმულ სასამართლო შტამპზე მითითებულია სასამართლოში სააპელაციო საჩივრის ჩაბარების თარიღი: 12.08.11წ. (ტ.1, ს.ფ. 209), თუმცა ფინანსთა სამინისტრო დავის სააპელაციო პალატაში განხილვისას აღნიშნავდა, რომ სააპელაციო საჩივარი მან ფოსტას ჩააბარა ვადაში - 10.08.2011წ., რაც დასტურდება მის მიერ წარმოდგენილი წერილობითი კორესპონდენციების შესახებ 10.08.2011წ. რეესტრით (ტ.2, ს.ფ. 3). საქმეში დაცული №358 გზავნილების რეესტრი 10.08.11წ. არის დათარიღებული, თუმცა მის ბოლო გვერდზე (ტ.2, ს.ფ.4) დასმულია მრგვალი საკურიერო სამსახურის ბეჭედი, სადაც ჩაბარების თარიღად 11.08.2011წ. არის მითითებული. ამდენად, გარკვევას საჭიროებს საკურიერო სამსახურისათვის გზავნილების ფინანსთა სამინისტროდან გადაცემის, გზავნილის ფოსტისათვის ჩაბარების და შესაბამისად, სამინისტროს მიერ პროცესუალური კანონმდებლობით დადგენილი გასაჩივრების ვადის დაცვის საკითხი.

სააპელაციო სასამართლოს ერთ-ერთ სხდომაზე სააპელაციო პალატამ მესამე პირს -საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიუთითა დასაბუთებული მოთხოვნის, დავის საგნის დაზუსტების და სათანადო მოპასუხის საქმეში ჩართვის აუცილებლობაზე (ტ.2, ს.ფ.68), ხოლო გასაჩივრებულ განჩინებაში კი აღნიშნა, რომ ვინაიდან განსახილველ დავაში აპელანტი არის მესამე პირი, ამიტომ სააპელაციო სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას დააზუსტებინოს მას მოთხოვნა და მოპასუხეთა წრე, რაც საფუძვლად დაედო საქმის საქალაქო სასამართლოსათვის ხელახალი განხილვისათვის დაბრუნებას. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სასამართლო პროცესის დისპოზიციურობის გათვალისწინებით, მოსარჩელე თავად ირჩევს დავის საგანს, მოპასუხეს და იღებს გადაწყვეტილებას სარჩელის აღძვრის შესახებ, შესაბამისად მხოლოდ ის არის უფლებამოსილი დააზუსტოს სასარჩელო მოთხოვნა, მოახდინოს მისი ტრანსფორმირება, შეცვალოს მისი ფორმულირება ან დააზუსტოს მოპასუხეთა წრე. აღნიშნული საპროცესო ქმედებების განხორციელება მხოლოდ მოსარჩელეს ან მის მიერ უფლებამოსილ პირს შეუძლია, მესამე პირი, რომელიც სასარჩელო მოთხოვნას მხარს უჭერს, არ არის სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტებაზე უფლებამოსილი სუბიექტი. მესამე პირს შეუძლია მხოლოდ თავისი მოთხოვნისა და ინტერესის ფარგლებში განახორციელოს საპროცესო მოქმედებები. განსახილველ შემთხვევაში აპელანტი იყო მესამე პირი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, ხოლო მოსარჩელეს უკვე რეალიზებული ჰქონდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გასაჩივრების უფლება. თბილისის საოლქო სასამართლოს 24.09.04წ. განჩინებით აპელანტს - ტურიზმისა და კურორტების სახელმწიფო დეპარტამენტს დაუდგინდა ხარვეზი, ხოლო 08.11.04წ. განჩნებით დეპარტამენტის სააპელაციო საჩივარი ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 11.06.04წ. გადაწყვეტილებაზე დარჩა განუხილველად, აპელანტს განემარტა განჩინების კერძო საჩივრით გასაჩივრების შესაძლებლობა. განჩნების ასლი 19.11.04 წ. ჩაბარდა ტურიზმისა და კურორტების სახელმწიფო დეპარტამენტს (ტ.1, ს.ფ.175). ამდენად სააპელაციო პალატის 08.11.04წ. განჩინება მოსარჩელის - ტურიზმის დეპარტამენტის სააპელაციო საჩივრის განუხილველად დატოვების შესახებ კანონიერ ძალაშია შესული. აღნიშნულის შესაბამისად, სასამართლოში სააპელაციო საჩივრის განხილვისას მხოლოდ ფინანსთა სამინისტროს დამოუკიდებელი მოთხოვნისა და სამართლებრივი ინტერესის ფარგლებში უნდა მომხდარიყო დავის განხილვა. სააპელაციო პალატის მოსაზრება, რომ საქმეში მოპასუხედ სახელმწიფო ქონების მართვისა და პრივატიზების განმახორციელებელი ორგანო - საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრო (უფლებამონაცვლე - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვიტარების სამინისტრო) უნდა ჩაბმულიყო, სსკ-ის 85-ე მუხლის შესაბამისად, ქმნიდა მოსარჩელის თანხმობით თავდაპირველი მოპასუხის სათანადო მოპასუხით, მოცემულ შემთხვევაში საქმეში მესამე პირად ჩართულ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროთი შეცვლის პირობას, სათანადო მოპასუხის შეცვლაზე მოსარჩელის უარი არის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი. ამასთანავე, სააპელაციო სასამართლოს მითითება საქმეში მოპასუხედ პრივატიზაციის განმახორციელებელი სახელმწიფო ორგანოს - სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს უფლებამონაცვლის - ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს ჩართვის შესახებ (მხედველობაშია მისაღები, რომ საქართველოს მთავრობის 17.09.2012წ. =391 დადგენილებით დამტკიცებული ,,საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს დებულების“ თანახმად, სახელმწიფო ქონების მართვა და განკარგვა, ასევე სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული არამატერიალური ქონებრივი სიკეთეების პრივატიზება წარმოადგენს სააგენტოს უფლებამოსილებას (მე-2, მე-3 მუხ.)) წარმოშობს სახელმწიფო დაწესებულებებს შორის დავის სასამართლო წესით გადაწყვეტის დასაშვებობის, დავის არა სასამართლო, არამედ ადმინისტრაციული წესით, კერძოდ ,,საქართველოს მთავრობის სტრუქტურის, უფლებამოსილებისა და საქმიანობის წესის შესახებ“ კანონის 34-ე მუხლით დადგენილი წესით გადაწყვეტის და მაშასადამე სასამართლოს უწყებრივი ქვემდებარობის საკითხს (სწორედ სახელმწიფო დაწესებულებებს შორის დავის სასამართლო წესით განხილვის დაუშვებლობის გათვალისწინებით მოსარჩელე - ტურიზმის დეპარტამენტი სარჩელზე მოპასუხედ არა სახელმწიფო ორგანოს, არამედ კერძო პირს - სააქციო საზოგადოებას ასახელებდა, ყოველ შემხვევაში პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას ყურადღება გამახვილდა სახელმწიფო დაწესებულებებს შორის დავის დაუშვებლობის საკითხზე (ტ.1, ს.ფ.77)), რაზეც სააპელაციო პალატას არ უმსჯელია. შესაბამისად, დაუსაბუთებელია სააპელაციო პალატის მითითებები სასკ-ის 28¹ მუხლთან დაკავშირებით. სასამართლოს უფლება არ აქვს გასცდეს სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს, შეცვალოს სარჩელის საგანი, მოსარჩელის თანხმობის გარეშე მოახდინოს მოთხოვნის ახალი ფორმულირება. ადმინისტრაციული პროცესის ინკვიზიციური ხასიათი გულისხმობს სასამართლო აქტივიზმს, თუმცა არ უარყოფს პროცესის დისპოზიციურობის ისეთ გამოვლინებას, როგორიცაა მოსარჩელის მიერ სასარჩელო მოთხოვნის და მისი ფარგლების განსაზღვრა, მოპასუხის დასახელება. მხედველობაშია მისაღები აგრეთვე ის გარემოება, რომ სასკ-ის 28¹ მუხლი (,,სარჩელის ტრანსფორმირება“) გათვალისწინებულ იქნა 18.01.08 წ. კანონით კოდექსში შეტანილი ცვლილებების შედეგად. პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმის განხილვისას პროცესუალური კანონმდებლობა არ ითვალისწინებდა სასარჩელო მოთხოვნის ტრანსფორმირების შესაძლებლობას. ამდენად, საფუძველს არის მოკლებული სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა იმასთან დაკავშირებით, რომ ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოს საქმის განხილვისას სასკ-ის 28¹ მუხლის საფუძველზე უნდა მოეხდინა სასარჩელო მოთხოვნის ტრანსფორმირება. ამასთანავე, ტრანსფორმირება უნდა ემსახურებოდეს პროცესის დაჩქარებას და არა მის გაჭიანურებას, სარჩელის ტრანსფორმირება არ ქმნის სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლების გაცდენის შესაძლებლობას. სსკ-ის მე-3 მუხლის შესაბამისად, მხარეები თავად განსაზღვრავენ დავის საგანს. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ მოსარჩელემ არაერთგზის დააზუსტა თავისი სასარჩელო მოთხოვნა (ტ.1, ს.ფ.81, 83, 102, 103) და საბოლოოდ მოითხოვა საოფისე - 800კვ.მ. ფართის ნაწილში პრივატიზაციის ბათილ (არარა) გარიგებად ცნობა (ტ.1, ს.ფ.103). ის გარემოება, რომ მოსარჩელემ სააპელაციო პალატის სხდომაზე ვერ დააზუსტა თავისი მოთხოვნა სააპელაციო სასამართლოსთვის არ ქმნიდა პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის საქმის ხელახალი განხილვისათვის დაბრუნების საფუძველს. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ვინაიდან მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ იქნა დაშვებული, მესამე პირის სააპელაციო საჩივარი ხსენებულ საკითხს საერთოდ არ ეხება, ხოლო სსკ-ის 377¹ მუხლის თანახმად სააპელაციო სასამართლო დავას იხილავს სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლო მოსარჩელის მიერ მოთხოვნისა და მოპასუხეთა წრის დაზუსტების საჭიროების საფუძვლით დავის საქალაქო სასამართლოში დაბრუნებით გასცდა სააპელაციო საჩივრის ფარგლებს და არააპელანტი მოსარჩელის მოთხოვნის ფორმულირების სისწორეზე იმსჯელა.

საქმეზე დადგენილია, რომ ი.ჭავჭავაძის გამზ. №80-ში მდებარე მიწის ნაკვეთისა და შენობა-ნაგებობის მესაკუთრე არის სს ,,…“, სს ,,ს…“ (უფლებამონაცვლე სს ,,…“) სახელზე სახელმწიფო ქონების პრივატიზება მოხდა 1998 წელს, ხოლო სარჩელი 06.08.03წ. აღიძრა. სასარჩელო მოთხოვნას შეადგენს სახელმწიფო ქონების ნაწილობრივ - 800 კვ.მ. ფართის ნაწილში პრივატიზების ბათილად ცნობა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის ,,სახელმწიფო საწარმოების სახელმწიფო საწარმოთა გაერთიანებების სააქციო საზოგადოებებად გარდაქმნის ორგანიზაციულ ღონისძიებათა შესახებ“ 14.04.1993წ. =288 დადგენილებით განისაზღვრა სახელმწიფო პროგრამის საფუძველზე სახელმწიფო საწარმოების სააქციო საზოგადოებებად გარდაქმნა (1.1 მუხ.), რაც ხორციელდებოდა ყველა საწარმოში შექმნილი პრივატიზაციის სამუშაო კომისიის მიერ (1.3 მუხ). დადგინდა, რომ ამ დადგენილების შესაბამისად შექმნილი სააქციო საზოგადოებების სახელმწიფოს საკუთრებაში მყოფი ყველა აქცია, შეიძლებოდა გაყიდულიყო მხოლოდ პრივატიზაციის შესახებ მოქმედი კანონმდებლობის და ამ დადგენილების შესაბამისად (1.5 მუხ.). აღნიშნული დადგენილებით დამტკიცებული ,,სახელმწიფო საწარმოთა სააქციო საზოგადოებებად გარდაქმნის შესახებ“ დებულების პირველი ნაწილის მე-15 პუნქტის თანახმად, სააქციო საზოგადოება იღებდა გადაწყვეტილებას პრივატიზაციის სახელმწიფო პროგრამით განსაზღვრული შეღავათების შესაბამისად საწარმოს მუშაკებს შორის შეღავათიანი პირობებით გასანაწილებელი აქციების შესახებ და უზრუნველყოფდა აქციების საწარმოს მუშაკთა შორის განაწილებას. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ 1994 წელს სახელმწიფო საწარმოს ქონების ბაზაზე აქციონირების საფუძველზე შეიქმნა სს ,,ს…“. საწარმოს აქციების 66% შეიძინეს ფიზიკურმა პირებმა, ხოლო 34% დარჩა სახელმწიფო საკუთრებაში. აღნიშნული ნაწილის პრივატიზება საბოლოოდ 1998 წ. დასრულდა. საქმეში დაცული სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 29.12.1998წ. წერილით (ტ.1, ს.ფ. 22) დასტურდება, რომ 1998 წ. დეკემბრის მდგომარეობით სს ,,ს…“ საწესდებო კაპიტალის აქციების 100% სახელმწიფოს მიერ გასხვისებული იყო და იმყოფებოდა კერძო მფლობელობაში, ამდენად დასრულებული იყო სადავო პრივატიზება. განსახილველ დავაში საქართველოს ტურიზმისა და კურორტების სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ სარჩელი 06.08.2003წ. არის აღძრული. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ პრივატიზების სადავო ნაწილის განხორციელებისა და სარჩელის შეტანის მომენტში მოქმედი ,,სახელმწიფო ქონების პრივატიზების, ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონების პრივატიზებისა და სარგებლობის უფლებით გადაცემის შესახებ“ 30.05.1997წ. კანონის (ძალადაკარგულია 21.07.2010წ. კანონით) მე-11 მუხლის მე-3 პუნქტი სახელმწიფო ქონების პრივატიზაციის გასაჩივრების სამწლიას ვადას ადგენდა. სასარჩელო ხანდაზმულობაში იგულისხმება კანონმდებლობის მიერ დადგენილი ზღვრული ვადები, რომლის ფარგლებშიც შესაძლებელია საქმის ფაქტობრივი გარემოებების სრულყოფილი გამოკვლევა და მოთხოვნის იძულებითი განხორციელება. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სასამართლოსადმი მიმართვის უფლება დროში განსაზღვრული უფლებაა და სამართლებრივი უსაფრთხოების და სტაბილურობის მოსაზრებებით მისი განხორციელება კანონმდებლობით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადებზეა დამოკიდებული. ხანდაზმულობის ვადის გასვლა ქმნის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის პირობას, ასეთ შემთხვევაში პირს უნარჩუნდება სასამართლოსადმი ფორმალური ხელმისაწვდომობა. ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყება დამოკიდებულია უფლებამოსილი პირის მიერ სათანადო ინფორმაციის მიღებაზე. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ მოსარჩელემ სს ,,ს…“ 21.05.1998წ. შეთანხმების გაფორმებისას (ტ.1, ს.ფ.21) უკვე იცოდა სახელმწიფო ქონების სს ,,ს…“ სახელზე პრივატიზების შესახებ. საქმის მასალების მიხედვით სარჩელი აღძრულია პრივატიზების განხორციელებიდან 4 წლის შემდეგ (06.08.2003წ.). მოპასუხე სს ,,ს…“ დავის პირველი ინსტანციის სასამართლოში განხილვის პროცესში მიუთითებდა სარჩელის ხანდაზმულობაზე (ტ.1, ს.ფ.106). მოპასუხის ეს არგუმენტი ვაკე-საბურთალოს რაიონულმა სასამართლომ გაიზიარა და სარჩელი ცნო ხანდაზმულად. აღნიშნულის მიუხედავად სააპელაციო სასამართლომ სადავო განჩინებაში არ იქონია მსჯელობა ხანდაზმულობის ვადების დაცულობაზე.

ყოველივე ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, უნდა გაუქმდეს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას საქმე უნდა დაუბრუნდეს ხელახალი განხილვისთვის საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სააპელაციო საჩივრის წარმოებაში მიღების ეტაპიდან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სს ,,…“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 18.12.2012წ. განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: ნ. სხირტლაძე

მოსამართლეები: ლ. მურუსიძე

მ. ვაჩაძე