ბს-485-474(2კ-14) 04 ივნისი, 2015 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ
შემდეგი შემადგენლობით:
ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ლევან მურუსიძე, მაია ვაჩაძე
სხდომის მდივანი - ა. ვარდიძე
კასატორი (მოსარჩელე) – ლ. კ-ი, წარმომადგენელი მ.პ-ი (06.08.2013წ. =130798667 რწმუნებულება)
მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) – საქართველოს მთავარი პროკურატურა, წარმომადგენელი ნ. გ-ე (18.12.2013წ. =13/15617 მინდობილობა)
მესამე პირი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, წარმომადგენელი გ. ბ-ე (04.12.2013წ. =08-01/92415 მინდობილობა)
დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 20.06.14წ. განჩინება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას სასარჩელო განცხადებით მიმართა ლ. კ-მა მოპასუხე საქართველოს მთავარი პროკურატურის მიმართ მატერიალური ზიანის - 228 300 ლარისა და მორალური ზიანის - 5 000 000 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნით.
მოსარჩელემ მიუთითა, რომ მას ბრალი ედებოდა დანაშაულში გათვალისწინებული სსსკ-ის 180-ე მუხლის ,,ბ-გ“ ქვეპუნქტებით, თუმცა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 15.04.2013წ. განაჩენით ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გათავისუფლდა დარბაზიდან. პატიმრობაში იმყოფებოდა 2012 წლის 26 ივლისიდან 2013 წლის 15 აპრილამდე. უკანონო პატრიმრობაში ყოფნით მას მიადგა მატერიალური და მორალური ზიანი. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 2011 წლის ოქტომბერში შეიძინა სათესლე ნიორი 1 ტ. და 250 კგ. 8125 ლარად, რომელიც დათესა ქ. ყვარელში ე.წ. ,... მიწაზე, მიწა ნაქირავები ჰქონდა ქ. ყვარელში, მცხოვრები ე. წ-ი-დ-ისგან. მიწის ქირა შეადგენდა თვეში 1000 ლარს, რომელიც უნდა გადაეხადა მოსავლის რეალიზაციის შემდეგ. ამასთან, ზეპირი ხელშეკრულება გამომშრალი და გადამუშავებული ნივრის გადაცემის შესახებ დადებული ჰქონდა მყიდველთან, რომლისგან ბე-ს სახით მიიღო 2000 ლარი. 1კგ ნივრის ღირებულება იყო 7,70 ლარი, მიღებულმა მოსავალმა შეადგინა 13000 კგ., რომელიც მოუვლელობის გამო განადგურდა, ვინაიდან დააპატიმრეს მოსავლის აღებიდან ერთ კვირაში. მოსარჩელემ აღნიშნა აგრეთვე, რომ ქ. ყვარელში, ზეპირი ხელშეკრულების საფუძველზე ნაქირავები ჰქონდა 12 ჰა მიწის ნაკვეთი, რომელზედაც დათესილი ჰქონდა აბაშის ყვითელი სიმინდი. 1 ჰა მიწის ნაკვეთის ქირა შეადგენდა 300 ლარს ანუ სულ ქირა შეადგენდა - 3600 ლარს, რომელიც უნდა გადაეხდა მოსავლის რეალიზაციის შემდეგ. 1 ჰა-ზე უნდა მიეღო 7 ტონა მოსავალი ანუ სულ - 10 ჰა-ზე მინიმუმ 70 ტ., რაც მისი უკანონო პატრიმრობაში ყოფნის გამო განადგურდა.
მოსარჩელის განმარტებით, მისმა მატერიალურმა ზიანმა შეადგინა 121400 ლარი, ვინაიდან მას სიმინდის მოსავალი წინასწარ ჰქონდა გაყიდული და მოგების სახით უნდა მიეღო 100100 ლარი, ნიორის მოყვანისათვის საერთო დანახარჯმა შეადგინა 21300 ლარი (10001000+21300=121400 ლარი). სიმინდის მოსავლის ნაწილში დანახარჯმა შეადგინა 12400 ლარი, მოსავალი რომ მიეღო უნდა გაეყიდა საბითუმო ფასად 1,35 ლარად, ვინაიდან, სიმინდის ფასი განისაზღვრებოდა საბაზრო ღირებულებით 1,35 – 1.40 ლარი. 10 ჰა-ზე სიმინდის მოსავალს სულ ცოტა 70 ტონას მიიღებდა, 70000 კგ X 1,35 ლარზე = 94500 ლარს შეადგენს, საერთო ზარალმა შეადგინა 94500+12400=106900 ლარი. საერთო ჯამში უკანონო პატიმრობისგან გამოწვეულმა მატერიალურმა ზიანმა შეადგინა 228300 ლარი.
მოსარჩელის მითითებით, მისი უკანონო პატიმრობა გაგრძელდა 2012 წლის 25 ივლისიდან 2013 წლის 15 აპრილამდე, რამაც მიაყენა როგორც მატერიალური ასევე მორალური ზიანიც. უკანონო პატიმრობაში იმყოფებოდა თბილისის (გლდანის) №8 საპყრობილეში, პატიმრობაში ყოფნისას ესმოდა პატიმართა ტანჯვა-წამების ხმა. რვა დღის განმავლობაში იმყოფებოდა ე.წ. ,,ფუქსებში“ არადამიანურ პირებებში, სადაც ადგილი ჰქონდა პატიმართა წამება და ცემის ფაქტებს. მიიღო მორალური ტანჯვა, შიში, წყენა, იმედგაცრუება, რამაც უარყოფითი გავლენა მოახდინა მის ჯანმრთელობაზე, იმყოფება ნევროპათოლოგის მკურნალობისა და მუდმივი მეთვალყურეობის ქვეშ.
დავის საქალაქო სასამართლოში განხილვისას საქმეში მესამე პირად ჩაერთო საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 04.02.14წ. გადაწყვეტილებით ლ. კ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, საქართველოს მთავარ პროკურატურას ლ. კ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის ანაზღაურება - 6 000 ლარის ოდენობით, მოთხოვნა მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.
სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 25.07.2012 წ. სსსკ-ის 180-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ლ. კ-ი დაპატიმრებულ იქნა გლდანი-ნაძალადევის რაიონული პროკურატურის მიერ და №8 პატიმრობისა და დახურული ტიპის თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულებაში 27.07.2012წ. იქნა მოთავსებული. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 15.04.2013წ. განაჩენით ლ.კ-ი ნობილ იქნა უდანაშაულოდ, გამართლდა ბრალში და იმავე დღეს გათავისუფლდა სხდომის დარბაზიდან. აღნიშნული განაჩენი გაასაჩივრა ბრალდების მხარემ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 02.10.13 განაჩენით უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის კოლეგიის განაჩენი.
საქალაქო სასამართლომ მიუთითა, საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტზე, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლზე და ზემოაღნიშნული ნორმების ანალიზის საფუძველზე, განმარტა, რომ ზიანის ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს, ანუ უნდა არსებობდეს ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების პირობები, კერძოდ, ზიანი მიყენებული უნდა იყოს მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით, მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და ზიანს შორის უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი და ბრალი ზიანის მიმყენებელს უნდა მიუძღვოდეს.
საქალაქო სასამართლომ მიუთითა ასევე სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე და აღნიშნა, რომ ზიანი ანაზღაურებას ექვემდებარება მიუხედავად ზიანის მიმყენებლის ბრალისა. ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილებისთვის საკმარისია დადგინდეს ქმედების უკანონობა და სახეზე იყოს პირის მარეაბილიტირებელი გარემოება. სასამართლოს მოსაზრებით, პირის მარეაბილიტირებელ გარემოებად უპირობოდ უნდა იქნეს მიჩნეული მის მიმართ გამამართლებელი განაჩენის გამოტანა, ვინაიდან გამამართლებელი განაჩენი ადგენს პირის უდანაშაულობას, რაც იწვევს მისი უფლებების აღდგენას ანუ მის რეაბილიტაციას, თუმცაღა უნდა არსებობდეს მეორე სავალდებულო წინაპირობაც - ქმედების უკანონობა. სასამართლომ აღნიშნა, რომ 26.07.2012წ. გამოტანილ იქნა ლ. კ-ის მიმართ დადგენილება პირის ბრალდების შესახებ, ხოლო 27.07.2012წ. თბილისის საქალაქო სასამართლომ გამოსცა განჩინება ბრალდებულის სასამართლოში პირველი წარდგენისა და აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის გამოყენების თაობაზე. შესაბამისად, ჩატარებული საგამოძიებო მოქმედებები ეფუძნებოდა კანონს და კანონის საფუძველზე მიღებულ საპროცესო დოკუმენტებს. საქართველოს პროკურატურა წინასწარ ვერ განსაზღვრავს კონკრეტული საქმის შედეგს, ვინაიდან მტკიცებულებათა შეფასება და მათ საფუძველზე განაჩენის გამოტანა წარმოადგენს სასამართლოს პრეროგატივას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქართველოს პროკურატურის მხრიდან ადგილი არ ჰქონია უკანონო ქმედებას და იგი მოქმედებდა კანონის შესაბამისად, რაც გამორიცხავს სკ-ის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილით დადგენილი მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრებას. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მატერიალური ზაინის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნასთან მიმართებაში, სსკ-ის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა და ასკ-ის მე-17 მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრული ვალდებულების შესაბამისად, ლ. კ-მა ვერ უზრუნველყო კანონით გათვალისწინებული მტკიცებულებების წარმოდგენა იმ გარემოებების დასადასტურებლად, რომლებსაც ის ამყარებდა სასარჩელო მოთხოვნას.
რაც შეეხება მორალური ზიანის ანაზღაურებას, საქალაქო სასამართლომ აღნიშნულთან მიმართებაში მიუთითა სკ-ის მე-18 და 413-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ სასამართლომ გაითვალისწინა მოსარჩელის მიმართ განხორციელებული იძულების ფორმების სიმძიმე, კერძოდ, მას 2012 წლის 25 ივლისიდან 2013 წლის 15 აპრილამდე თავისუფლება აღკვეთილი ჰქონდა, რაც არ არის ჩვეულებრივი და რიგითი მოვლენა ადამიანის ცხოვრებაში. ის დაკავშირებულია გარკვეულ ნეგატიურ განცდებთან და სტრესთან. ყოველივე ეს უარყოფითად აისახა დაპატიმრებული პირის ჯანმრთელობაზე. გარდა ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესებისა, შეილახა მოსარჩელის პატივი და ღირსებაც. მორალური ზიანის ანაზღაურების მოცულობას განსაზღვრავს სასამართლო მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველზე. სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველ შეთხვევაში მიყენებული მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად გონივრული თანხაა 6 000 ლარი.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 04.02.2014წ. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ლ. კ-მა და საქართველოს მთავარმა პროკურატურამ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 20.06.14წ. განჩინებით საქართველოს მთავარი პროკურატურისა და ლ. კ-ის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.
სასამართლომ მიუთითა სასკ-ის 1.2 მუხლზე, სსკ-ის 377-ე, 389-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტზე, 390-ე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,გ“ ქვეპუნქტზე და აღნიშნა, რომ სააპელაციო სასამართლო ეთანხმება და იზიარებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებსა და დასკვნებს სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით, მიუთითა მათზე და დამატებით აღნიშნა, რომ სკ-ის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე სახელმწიფო ვალდებულია აანაზღაუროს ის ზიანი, რომელიც დაკავშირებულია რეაბილიტებული პირისათვის სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობაში უკანონოდ მიცემისათვის, მიუხედავად ზიანის მიმყენებლის ბრალისა. ლ. კ-ის მარეაბილიტებელი გარემოება დადგენილია კანონიერ ძალაში შესული თბილისის საქალაქო სასამართლოს 15.04.2013წ. გამამართლებელი განაჩენით. ასეთ პირობებში თბილისის სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება და მიიჩნია, რომ ინდივიდს, რომლის მიმართაც დადგა გამამართლებელი განაჩენი უნდა მიეცეს შესაბამისი კომპენსაცია სახელმწიფოს მხრიდან მისი უფლებებში გაუმართლებელი ან/და გადაჭარბებული ჩარევისათვის. ამ შემთხვევაში დგება საკითხი ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებით. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა სკ-ის 413-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, ამავე კოდექსის მე-18 მუხლზე, მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 08.04.2009 წ. ადმინისტრაციულ საქმეზე ბს-972-936(3კ-08) ჩამოყალიბებულ განმარტებზე და აღნიშნა, რომ ,,მორალური ზიანის მოცულობას (რომელსაც არ გააჩნია მატერიალური გამოხატულება) განსაზღვრავს სასამართლო გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლში მითითება მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების თაობაზე გულისხმობს ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის ხარისხის, დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურებების გათვალისწინებას. მორალური ზიანის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს მოპასუხეების მიერ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ფაქტს, ასევე დაზარალებულის სუბიექტურ დამოკიდებულებას მორალური ზიანის მიმართ და ობიექტურ გარემოებებს. ამ გარემოებათა შორისაა დაზარალებულის ცხოვრების პირობები (საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.), ბრალის ხარისხი, ქონებრივი მდგომარეობა და სხვა გარემოებები. მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლებების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ექვივალენტი არ გააჩნია. შუძლებელია ფულადი ფორმით ჯანმრთელობის შეფასება, კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვა, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს.“ სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ლ. კ-ის დაკავება, მის მიერ ციხეში გატარებული პერიოდი, გამამართლებები განაჩენი ერთობლიობაში ქმნის მორალური ზიანის ანაზღაურების საფუძველს. ამასთანავე სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებას მორალური ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებით.
რაც შეეხება მატერიალური ზიანის ანაზღაურების საკითხს, სააპელაციო სასამართლო ამ ნაწილში ასევე გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მითითებები და აღნიშნა, რომ სკ-ის 1005-ე მუხლი შეიცავს ცალსახა დათქმას მართლსაწინააღმდეგობისა და ბრალეულობის თაობაზე, ამდენად, მითითებული მუხლის საფუძველზე მოთხოვნილი ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობა ჩნდება მხოლოდ ქმედების ბრალეულობის პირობებში. რამდენადაც, დელიქტურ ურთიერთობებთან დაკავშირებით ,,ბრალეულობის“ განსაკუთრებული განმარტება წარმოდგენილი არ არის, ამ შემთხვევაში გამოყენებული უნდა იქნას სკ-ის 395-ე მუხლი, რომელიც პასუხისმგებლობას ადგენს როგორც ბრალეული ისე გაუფრთხილებელი ქმედებისათვის. შესაბამისად, ბრალეულად მოქმედებს ის, ვინც განზრახ ან შეგნებულად, საკუთარი ნებით ან გაუფრთხილებლობით ლახავს კანონით დაცულ ფასეულობებს. აღნიშნული მუხლის განმარტებიდან გამომდინარე, საკმარისი არ არის მხოლოდ ზიანის არსებობა, სასამართლოს მოსაზრებით, საჭიროა დადგინდეს, რომ ზიანის მიმყენებლის, ამ შემთხვევაში პროკურატურის ქმედება ხასიათდება მართლსაწინააღმდეგობითა და ბრალეულობით. რაც წინამდებარე შემთხვევაში არ დასტურდება. ამავდროულად სააპელაციო სასამართლო დაუსაბუთებლად მიიჩნია ზიანის არსებობის ფაქტი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სსკ-ის 102-ე მუხლზე მითითებით,
პალატამ უსაფუძვლობის გამო არ გაიზიარა სააპელაციო საჩივრებში გამოთქმულ მოსაზრებები გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონშეუსაბამობის თაობაზე და მიიჩნია, რომ არ არსებობს პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 20.06.2014წ. განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრეს საქართველოს მთავარმა პროკურატურამ და ლ. კ-მა.
კასატორმა ლ.კ-მა აღნიშნა, რომ გასაჩივრებული განჩინება დაუსაბუთებელია და მიღებულია მოქმედი კანონმდებლობის ნორმების არასწორი გამოყენებისა და განმარტების შედეგად. კასატორის მითითებით სასამართლომ არასრულად გამოიკვლია საქმის გარემოებები, არ შეაფასა წარდგენილი მტკიცებულებები და არ იმსჯელა ლ.კ-ის არგუმენტაციაზე. კასატორმა აღნიშნა, რომ გასაჩივრებული განჩინება წინააღმდეგობრივია, რადგან ერთი მხრივ დადგენილ ფაქტობრივ გარებოებებად არის ცნობილი ლ.კ-ისათვის ბრალის წაყენება, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის შეფარდება და შემდგომში გამამართლებელი განაჩენის საფუძველზე ლ.კ-ის გათავისუფლება, ხოლო მეორე მხრივ სასამართლომ მიიჩნია, რომ სკ-ის 1005.3 მუხლის საფუძველზე არ არსებობდა მატერიალური ზიანის ანაზღაურების საფუძველი. ლ.კ-ი მიიჩნევს, რომ გამამართლებელი განაჩენით დადგენილია მისი უდანაშაულობა, რაც ადასტურებს წაყენებული ბრალისა და აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის შეფარდების უკანონობას, რაც სასამართლომ არ გაითვალისწინა. კასატორი აღნიშნავს, რომ ზიანი არის პირის უფლების ან კეთილდღეობის ხელყოფა, განადგურება, რაც საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით (აუდიტის დასკვნა, ახსნა-განმარტებები, ჯანმრთელობის ცნობა და სხვ.) უდავოდ დასტურდება.
საქართველო მთავრი პროკურატურის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დაუშვებლად, ხოლო კ-ის საკასაციო საჩივარი დაშვებულ იქნა.
საკასაციო პალატის სხდომაზე კასატორმა და მისმა წარმომადგენელმა მხარი დაუჭირეს საკასაციო საჩივარს და მოითხოვეს მისი დაკმაყოფილება. მოწინააღმდეგე მხარის - საქართველოს მთავარი პროკურატურის და მესამე პირის - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს წარმომადგენლებმა საკასაციო საჩივრის საფუძვლები არ ცნეს და მოითხოვეს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერების და დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ლ.კ-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილია და დავას არ იწვევს, რომ 25.07.2012წ. სსსკ-ის 180-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად ლ.კ-ი დაპატიმრებულ იქნა გლდანი-ნაძალადევის რაიონული პროკურატურის მიერ და №8 პატიმრობისა და დახურული ტიპის თავისუფლების აღკვეთის დაწსებულებაში მოთავსდა 27.07.2012წ., თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 15.04.2013წ. განაჩენით ლ.კ-ი ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ, გამართლდა წარდგენილ ბრალში და იმავე დღეს გათავისუფლდა სხდომის დარბაზიდან. განაჩენში მიეთითა, რომ ლ.კ-ს აქვს ზიანის ანაზღაურების უფლება, ასევე აღინიშნა, რომ საქმეში დაცული მტკიცებულებების ერთობლიობით უტყუარად არ დადასტურდა ლ.კ-ის მიერ დანაშაულის ჩადენის ფაქტი. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 02.10.13 განაჩენით უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 15.04.2013წ. განაჩენი, რომელიც სააპელაციო სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის განხილვისას კანონიერ ძალაში იყო შესული.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტის თანახმად ყველასთვის არის გარანტირებული სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკების და თვითმმართველობის ორგანოთა და მოსამსახურეთაგან უკანონოდ მიყენებული ზარალის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის და ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-7 პუნქტის თანახმად, უკანონოდ დაკავებულ ან დაპატიმრებულ პირს აქვს კომპენსაციის მიღების უფლება. აღნიშნული კონსტიტუციური დებულებების შესაბამისად საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლის მიხედვით პირს უფლება აქვს მოითხოვოს მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. ზაკ-ის 208.1 მუხლის მიხედვით, სახელმწიფოს, ადმინისტრაციული ორგანოს,აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. ზაკ-ის 207-ე მუხლით განისაზღვრა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმების, პრინციპებისა და საფუძვლების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, გარდა იმ გამონაკლისებისა, რომლებიც ამავე კოდექსით არის დადგენილი. ამდენად, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის უკანონოდ გამოყენების, ადმინისტრაციული პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებულ ზიანს აანაზღაურებს სახელმწიფო, გამოძიების, პროკურატურის ორგანოების და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად (სკ-ის 1005.3). ხსენებული კონსტიტუციური ნორმები არ შეიცავენ მითითებას ბრალზე, როგორც ზიანის ანაზღაურების პირობაზე. კანონმდებელი ითვალისწინებს ბრალის გარეშე პასუხისმგებლობის ცალკეულ შემთხვევებს (მაგ. სატრანსპორტო საშუალების მფლობელის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება), სკ-ის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილი საგამონაკლისო წესით ადგენს სახელმწიფოს მიერ ზიანის ანაზღაურების წესს თანამდებობის პირების და ორგანოების ბრალის მიუხედავად.
სკ-ის 1005.3 მუხლის დისპოზიციიდან გამომდინარე, ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია შემდეგი წინაპირობების არსებობა: დამდგარი ზიანი, მართლწინააღმდეგობა - უკანონო ბრალდება/მსჯავრდება, მიზეზობრივი კავშირი უკანონო ბრალდებასა და დამდგარ ზიანს შორის, აგრეთვე პირის მარეაბილიტერებელი გარემოება. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ უკანონო ბრალდების შედეგად დამდგარ, ასანაზღაურებელ ზიანში მოიაზრება როგორც მატერიალური ასევე მორალური ზიანი, რადგან პირის თავისუფლების ხელყოფას და ხელშეუხებლობის დარღვევას, როგორც წესი თან სდევს პირის პატივისა და ღირსების, საქმიანი რეპუტაციის და კანონით დაცული სხვა უფლებების შელახვა. მატერიალური (ქონებრივი) ზიანი შესაძლოა გამოიხატოს ქონების დაზიანებაში, შემოსავლის მიუღებლობაში, ჯანმრთელობის დაზიანებაში, დამატებითი ხარჯების გაწევაში და ა.შ., ხოლო არაქონებრივი ზიანი ვლინდება პირის მორალურ განცდებში, რომელიც შესაძლოა დაკავშირებული იყოს აქტიური საზოგადოებრივი ცხოვრების წესის გაგრძელების შუეძლებლობასთან, პირის პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შელახვასთან და სხვ., თუმცა ანაზღაურებას ექვემდებარება არა ყველა სახის მორალური ზიანი, არამედ მხოლოდ ის, რომლის ანაზღაურებაც გათვალისწინებულია მოქმედი კანონმდებლობით (სკ-ის 413 მუხ.).
სკ-ის 1005.3 მუხლის თავისებურება იმაში მდგომარეობს, რომ ზიანი ანაზღაურებას ექვემდებარება ზიანის მიმყენებლის ბრალის მიუხედავად, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილებისთვის საკმარისია დადგინდეს ზიანის არსებობა, ქმედების უკანონობა და სახეზე იყოს პირის მარეაბილიტირებელი გარემოება. საგულისხმოა, რომ ზემოაღნიშნული ნორმები, ანიჭებენ რა პირს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას, არ განსაზღვრავენ მარეაბილიტირებელ გარემოებებს. შესაბამისად, კანონმდებელმა სასამართლოს მიანიჭა თავისუფლება ქმედების უკანონობისა და რეაბილიტაციის საფუძვლების შეფასებისას. ის გარემოება, რომ აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობა ლ. კ-ს შეეფარდა კანონის საფუძველზე მიღებული საპროცესო დოკუმენტების, კერძოდ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 27.07.2012წ. განჩინების საფუძველზე, არ გამორიცხავს ზიანის არსებობას და მის ანაზღაურებას. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კანონიერ ძალაში მყოფი თბილისის საქალაქო სასამართლოს 15.04.2013წ. გამამართლებელი განაჩენი უდავოდ წარმოადგენს მოსარჩელის რეაბილიტაციის საფუძველს. სკ-ის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე სახელმწიფო ვალდებულია აანაზღაუროს ის ზიანი, რომელიც უკავშირდება რეაბილიტირებული პირისათვის სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემას, მიუხედავად ზიანის მიმყენებლის ბრალისა, ვინაიდან არ დაიშვება ნორმის ისე განმარტება, რომ პირს არ მიეცეს უფლების აღდგენის ეფექტური, ქმედითი შესაძლებლობა (ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-13 მუხლი), საწინააღმდეგო ინტერპრეტაცია არ თავსდება საქართველოს კონსტიტუციით აღიარებულ ადამიანის და მისი უფლებების, როგორც უმაღლესი ფასეულობის პრიორიტეტულობასა და პატივისცემასთან. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ქმედების მართლწინააღმდეგობა ობიექტური ნიშანია, იგი არ არის დამოკიდებული ზიანის მიმყენებლის ცნობიერებასა და მის სამართლებრივ შეფასებაზე.
საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ლ.კ-ის მიმართ 26.07.2012წ. გამოტანილ იქნა დადგენილება პირის ბრალდების შესახებ, ხოლო თბილისის საქალაქო სასამართლოს 27.07.2012წ. განჩინებით ლ.კ-ს აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობა შეეფარდა. ამდენად, ჩატარებული ღონისძიებები განხორციელდა ფორმალურად კანონიერი საპროცესო აქტებისა და მოქმედებების საფუძველზე, თუმცა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 15.04.2013წ. კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით ლ. კ-ი გამართლდა წარდგენილ ბრალში. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 15.04.13წ. განაჩენით ლ. კ-ის უდანაშაულოდ ცნობასთან და წარდგენილ ბრალდებაში გამართლებასთან ერთად, გაუქმდა ლ. კ-ის მიმართ საქალაქო სასამართლოს 27.07.12წ. განჩინებით გამოყენებული აღკვეთის ღონისძიება - პატიმრობა. ამდენად, დადასტურებულია, რომ ლ. კ-ს მოუწია კონსტიტუციით გარანტირებული უფლებების შემზღუდავი ზემოქმედების ატანა შეზღუდვის თმენის ვალდებულების დაკისრების დასაბუთებული სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, რადგან კასატორი ითვლება უდანაშაულოდ. პატიმრობა თავისუფლების ინტენსიური, რადიკალური შეზღუდვაა. სკ-ის 1005.3 მუხლის მიზნებისთვის მართლსაწინააღმდეგოდ მიიჩნევა ისეთი ქმედება, რომელიც ფორმალური მართლზომიერების მიუხედავად დაუსაბუთებლად არღვევს პირის კონსტიტუციით დაცულ უფლებებსა და თავისუფლებებს. ,,ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის“ ევროპული კონვენციის 22.11.1984წ. #7 ოქმის (რატიფიცირებულია საქართველოს პარლამენტის 23.02.2000წ. #155-IIს დადგენილებით) მესამე მუხლი თანახმად, ,,თუ საბოლოო გადაწყვეტილებით პირი მსჯავრდებულია სისხლის სამართლის დანაშაულისათვის და შემდგომში მისი ეს მსჯავრდება გაუქმდა, ან სასჯელის მოხდისაგან ის გათავისუფლდა, რადგან ახალმა ან ახლად გამოვლენილმა გარემოებებმა ცხადყო, რომ მართლმსაჯულება არაჯეროვნად განხორციელდა, ამგვარი მსჯავრდების გამო შეფარდებული სასჯელისათვის მას მიეკუთვნება კომპენსაცია შესაბამის სახელმწიფოში მოქმედი კანონის ან დამკვიდრებული პრაქტიკის მიხედვით“. უფრო მეტიც, საქმეზე ,,პოღოსიანი და ბაღდასარიანი სომხეთის წინააღმდეგ“ (Case of Poghosyan and Baghdasaryan v. Armenia, 12.09.2012წ., განაცხადი #22999/06) ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ განმარტა, რომ უკანონო მსჯავრდების დადასტურებისას, პირისათვის დამდგარი მატერიალური და მორალური ზიანისათვის კომპენსაციის გადახდა უნდა მოხდეს ეროვნულ კანონმდებლობაში აღნიშნული დანაწესის არარსებობის შემთხვევაშიც (§ 51). ამდენად, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში მართლსაწინააღმდეგო შედეგის არსებობა (დადასტურებული უკანონო მსჯავრდება/ბრალდება, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის უკანონოდ შეფარდება) განაპირობებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობას, რადგან აღკვეთის ღონისძიების შეფარდების მომენტში ფორმალურად მართლზომიერი საპროცესო მოქმედებები მარეაბილიტირებელი გარემოების დადგენისთანავე სკ-ის 1005.3 მუხლის მიზნებისთვის მიიჩნევიან უკანონოდ, რადგან ხსენებული ნორმა მიზნად ისახავს დაზარალებულის დაცვას, კერძოდ გამართლებული პირისათვის სახელმწიფო ორგანოების მოქმედებების შედეგად მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად კომპენსაციის მიცემას. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ რეაბილიტაცია სისხლის სამართლის პროცესში არის იმ პირის უფლებებისა და თავისუფლებების აღდგენა, რომელიც უკანონოდ და დაუსაბუთებელად დაექვემდებარა სისხლისსამართლებრივ დევნასა თუ პასუხისმგებლობას. პირის რეაბილიტაციის უმთავრესი იურიდიული საფუძველი გამამართლებელი განაჩენია, რომელიც პირის არაბრალეულობასა და უდანაშაულობას ადასტურებს. განსახილველ შემთვევაში ლ.კ-ის მიმართ დამდგარია გამამართლებელი განაჩენი - სახეზეა მარეაბილიტირებელი გარემოება, რასაც სააპელაციო პალატაც დადგენილად მიიჩნევს, შესაბამისად, სკ-ის 1005.3 მუხლის მიზნებისთვის არსებობს იმ ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძველი, რომელიც გამოწვეულია უშუალოდ აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის შეფარდებით, მით უფრო, რომ კანონიერ ძალაში მყოფი 15.04.13 წ. განაჩენით უდანაშაულოდ ცნობასთან და გამოყენებული აღკვეთის ღონისძიების გაუქმებასთან ერთად, ლ. კ-ს განემარტა ზიანის ანაზღაურების უფლების შესახებ.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სისხლისსამართლებრივი დევნა და ბრალდებულის მიმართ აღკვეთის ღონისძიების გამოყენება ემსახურება სახელმწიფოს ლეგიტიმურ მიზანს - საზოგადოების, მისი კონკრეტული წევრის უსაფრთხოების დაცვას, ამასთანავე გამოძიების მწარმოებელ ორგანოს არ აქვს საქმის შედეგის წინასწარ განსაზღვრის შესაძლებლობა, მტკიცებულებათა შეფასება გამამტყუნებელი განაჩენის დადგენის საკმარისობის კუთხით სასამართლოს უფლებამოსილების სფეროს განეკუთვნება. გამოძიება სახელმწიფო საქმიანობის განსაკუთრებული სახეობაა, საგამოძიებო საქმიანობის სპეციფიკა იმაში მდგომარეობს, რომ მას უხდება თავისი საქმიანობის წარმართვა ინფორმაციული დეფიციტის პირობებში. ამასთანავე, საგამოძიებო საქმიანობის აღნიშნული სპეციფიკა არ ქმნის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებისაგან სრულად გათავისუფლების საფუძველს, ხსენებულმა გარემოებამ შესაძლოა გავლენა მოახდინოს მხოლოდ ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობის ფარგლებზე.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ზოგადად, სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობისათვის დამახასიათებელია ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის პრინციპი (სკ-ის 992 მუხ.), თუმცა აღნიშნული დანაწესი არ არის აბსოლუტური ხასიათის. განსახილველ შემთხვევაში სახელწიფოსათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრების სამართლებრივი საფუძველია სკ-ის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, რომლის თანახმად ზიანი ანაზღაურდება ზიანის მიმყენებლის ბრალის მიუხედავად. ამდენად, დაუსაბუთებელია სააპელაციო პალატის მითითება ბრალის, როგორც მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების აუცილებელ წინაპირობაზე, სკ-ის 1005.3 მუხლის მიზნებისათვის. დაუშვებელია დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მომწესრიგებელი ზოგადი ნორმებით (სკ-ის 992, 1005.1 მუხ.) დადგენილი მოთხოვნების განვრცობა სპეციალური ნორმით (სკ-ის 1005.3 მუხ.) მოწესრიგებულ კონკრეტულ სამართალურთიერთობაზე, რომელსაც ადგილი აქვს უკანონო ბრალდებისა და აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის უკანონო შეფარდების შემთხვევაში.
საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელი და წინააღმდეგობრივია. სააპელაციო პალატა ერთის მხრივ დადგენილად თვლის მარეაბილიტირებელი გარემოებების არსებობას, უთითებს სკ-ის 1005.3 მუხლის საფუძველზე სახელმწიფოს ვალდებულებას აანაზღაუროს რეაბილიტირებული პირის სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემასთან დაკავშირებული ზიანი, მიუხედავად ზიანის მიმყენებლის ბრალისა (ტ. 2, ს.ფ. 55), ხოლო მეორეს მხრივ აღნიშნავს, რომ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების საფუძველი არ არსებობს ქმედების მართლწინააღმდეგობისა და ბრალეულობის დაუდგენლობის გამო (ტ.2, ს.ფ. 57). ამასთანავე, ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის, როგორც ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრების აუცილებელი წინაპირობის არსებობის საჭიროებაზე მითითების მიუხედავად, სააპელაციო პალატამ დასაშვებად მიიჩნია მორალური ზიანის ანაზღაურება, მაშინ როდესაც მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრებისათვის კანონმდებლობით უფრო მაღალი სტანდარტია დადგენილი (სკ-ის 413.1 მუხლის მიხედვით მორალური ზიანი ექვემდებარება ანაზღაურებას მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევაში, აღნიშნულის გათვალისწინებით სკ-ის 1005.3 მუხლი შესაძლებლად მიიჩნევს რეაბილიტირებული პირისათვის მორალური ზიანის ანაზღაურებას უკანონო ბრალდების შემთხვევაში).
ლ. კ-ი უთითებს, რომ თავისუფლების უკანონო აღკვეთის შედეგად მას მიადგა მატერიალური ზიანი, რის დასადატურებლადაც წარმოადგენს რიგ მტკიცებულებებს (მესამე პირთა ახსნა განმარტებებს, დასკვნას დამდგარი ზიანის შეფასების შესახებ და სხვ.). მატერიალურ ზიანთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატა შემოიფარგლა მხოლოდ სსკ-ის 102-ე მუხლზე მითითებით და აღნიშნა, რომ მხარემ ვერ უზრუნველყო იმ გარემოებების დადასტურება, რომლებზეც ამყარებდა თავის მოთხოვნას, თუმცა არ შეუფასებია საქმეში ლ.კ-ის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები, არ უმსჯელია კანონმდებლობით დადგენილი წესის გათვალისწინებით მათი გაზიარების შესაძლებლობაზე. ამდენად საქმე განხილულია სსკ-ის 105-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით, მტკიცებულებათა ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური შეფასების გარეშე. სსკ-ის 105-ე მუხლის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მტკიცებულებების სრული და ყოველმხრივი შეფასების საფუძველზე უნდა დაედგინა მატერიალური ზიანის არსებობა, გამოყენებულ აღკვეთის ღონისძიებასა და ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირი, ემსჯელა ასანაზღაურებელი მატერიალური ზიანის ფარგლებსა და ოდენობაზე. საკასაციო სასამართლო არ არის საქმის ფაქტობრივი გარემოებების დამდგენი სასამართლო, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი (სსკ-ის 393.1 მუხ.), სსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. განსახილველ შემთხვევაში, საქმეზე არ არის დადგენილი მატერიალური ზიანის არსებობა და ასეთის არსებობის შემთხვევაში - ზიანის ანაზღაურების ფარგლები, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მოკლებულია მატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ ლ.კ-ის მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლიანობაზე მსჯელობის შესაძლებლობას.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინება აღნიშნულ ნაწილში არ არის დასაბუთებული, განჩინების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, რაც სსკ-ის 394-ე მუხლის „ე1“ ქვეპუნქტის თანახმად ქმნის აღნიშნულ ნაწილში განჩინების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს არ მისცა სათანადო სამართლებრივი შეფასება, რის გამოც არსებობს სსკ-ის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლით გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმების და გაუქმებულ ნაწილში საქმის ხელახალი განხილვისათვის დაბრუნების საფუძველი. საქმის ხელახალი განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს საქმეში დაცული მტკიცებულებები, სრულყოფილად დაადგინოს საქმის გარემოებები და მისცეს მათ სწორი სამართლებრივი შეფასება.
რაც შეეხება მორალური ზიანის ანაზღაურების საკითხს, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის დასაბუთებას და აღნიშნავს, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება დაკავშირებულია არაქონებრივი უფლებათა დარღვევასთან. არაქონებრივი უფლებები წარმოადგენს სამოქალაქო სამართლის ისეთ ობიექტს, რომლის სპეციფიკის გათვალისწინებით მისი ხელყოფის შედეგად დამდგარ ზიანს ქონებრივი ექვივალენტი არ გააჩნია. ამდენად, არაქონებრივი ზიანის მოთხოვნის წარმოშობისათვის საკმარისია არსებობდეს არაქონებრივი უფლების (პატივი, ღირსება, საქმიანი რეპუტაცია, პირადი ხელშეუხებლობა) ხელყოფის ფაქტი, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა. თავისუფლების აღკვეთა დაკავშირებულია გარკვეულ ნეგატიურ განცდებთან, სტრესულ მდგომარეობასთან, რეპუტაციის შელახვასთან. ზიანის ანაზღაურების მოცულობას განსაზღვრავს სასამართლო მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველზე. ამასთან, ეს მოთხოვნა მოსარჩელის მხოლოდ მოსაზრებაა, ანაზღაურების მოცულობის განსაზღვრა სასამართლოს შეხედულებით წყდება, მორალური ზიანის მოცულობას განსაზღვრავს სასამართლო გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. საკასაციო პალატა თვლის, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 04.02.2014წ. გადაწყვეტილებით მოპასუხისათვის ლ. კ-ის სასარგებლოდ დაკისრებული თანხა (6 000 ლარი) მიყენებული მორალური ზიანის ანაზღაურების მიზნების პროპორციულია. სკ-ის 413-ე მუხლში მითითება მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების თაობაზე გულისხმობს დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურებების გათვალისწინებას (სუს ბს-972-963(3კ-08) 08.04.2009წ. გადაწყვეტილება). მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს ისეთ გარემოებებს, როგორიცაა: დამდგარი ზიანის სიმძიმე, დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულება მორალური ზიანის მიმართ, განცდების ინტენსივობა, შელახული უფლების მნიშვნელობა და სხვ.. მორალური ზიანის ანაზღაურების უმთავრესი მიზანი არ არის ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. ამდენად, კასატორის მიერ მიყენებული მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად მოთხოვნილი თანხა (5 000 000 ლ.) არის აშკარად არაადეკვატური. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მორალური ზიანის კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა. არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება ვერ აღუდგენს დაზარალებულს ხელყოფამდე არსებულ სულიერ მდგომარეობას, მისი მიზანია არამატერიალური სიკეთის ხელყოფით გამოწვეული ტანჯვის შემსუბუქება, ნეგატიური განცდების სიმძიმისა და ინტენსივობის შემცირება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მოსარჩელისათვის მორალური ზიანის ანაზღაურების სახით მიკუთვნებული კომპენსაცია გონივრულ და სამართლიან ანაზღაურებას წარმოადგენს სკ-ის 413-ე მუხლის მიზნებისთვის, შესაბამისად, აღნიშნულ ნაწილში კასატორის ლ. კ-ის მიერ გასაჩივრებული განჩინება უცვლელად უნდა იქნეს დატოვებული.
სსკ-ის 46-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის ,,დ“ ქვეპუნქტის, ,,სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის მე-5 მუხლის 1-ლი პუნქტის ,,ო“ ქვეპუნქტის საფუძველზე კასატორი საკასაციო საჩივრის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში განთავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან.
სარეზოლუციო ნაწილი
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე, 399-ე, 412-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ლ.კ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 20.06.2014წ. განჩინება ლ.კ-ისათვის მატერიალური ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;
3. დანარჩენ ნაწილში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 20.06.2014წ. განჩინება დარჩეს უცვლელი;
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ნ. სხირტლაძე
მოსამართლეები: ლ. მურუსიძე
მ. ვაჩაძე
ბს-485-474(2კ-14) 29 იანვარი, 2015 წ.
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ
შემდეგი შემადგენლობით:
ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, პაატა სილაგაძე
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, განიხილა ლ.კ-ის და საქართველოს მთავარი პროკურატურის საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საფუძვლები თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 20.06.2014 წ. განჩინებაზე.
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ლ.კ-მა 01.11.2013წ. სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მოპასუხე საქართველოს მთავარი პროკურატურის მიმართ მატერიალური ზიანის - 228 300 ლარის და მორალური ზიანის - 5 000 000 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნით.
დავის საქალაქო სასამართლოში განხილვისას საქმეში მესამე პირად ჩაერთო საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს 04.02.2014წ. გადაწყვეტილებით ლ.კ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, საქართველოს მთავარ პრკურატურას ლ.კ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის - 6000 ლარის ანაზღაურება, მოთხოვნა მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში სააპელაციო წესით გასაჩივრდა საქართველოს მთავარი პროკურატურის მიერ, რომელმაც ლ.კ-ის სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა. გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ლ.კ-მა სარჩელის სრულად დაკმაყოფილების მოთხოვნით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 20.06.2014წ. განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 04.02.2014წ. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, რაც საკასაციო წესით გასაჩივრდა საქართველოს მთავარი პროკურატურისა და ლ.კ-ის მიერ.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებული განჩინების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს მთავარი პროკურატურის საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად უნდა იქნეს ცნობილი შემდეგ გარემოებათა გამო:
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოყენებული საპროცესო და მატერიალური სამართლის ნორმების განმარტებისა და სამართლის განვითარების მიზნით, საკასაციო სასამართლოს მიერ ზოგადი მნიშვნელობის მქონე სახელმძღვანელო და სარეკომენდაციო გადაწყვეტილების გამოტანის ფაქტობრივი საჭიროება.
საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საქართველოს მთავარი პროკურატურის საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. საქართველოს მთავარი პროკურატურის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 20.06.2014წ. განჩინება;
3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე: ნ. სხირტლაძე
მოსამართლეები: მ. ვაჩაძე
პ.სილაგაძე
