#ბს-189-186(გ-15) 4 ივნისი, 2015 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე, ლევან მურუსიძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე
მოსარჩელეები _ ი. კ-ე, დ. დ-ი
მოპასუხე _ საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტრო
მესამე პირი - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო
დავის საგანი _ სასამართლოთა შორის განსჯადობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
2015 წლის 9 მარტს ი. კ-ემ და დ. დ-მა სასარჩელო განცხადებით მიმართეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხის საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროს მიმართ, ხოლო მესამე პირად საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო მიუთითეს.
მოსარჩელეებმა აღნიშნეს, რომ მათ მიმართეს საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროს დევნილთათვის სახელმწიფო სტრატეგიის ფარგლებში თავშესაფარის გადაცემის თაობაზე იმ საფუძვლით, რომ ი. კ-ე და დ. დ-ი 1991 წლიდან არიან დევნილები ცხინვალიდან.
მოსარჩელეთა მითითებით, განცხადების წარდგენის შემდეგ მათთვის ცნობილი გახდა, რომ მათ გამოყოფილი აქვთ საცხოვრებელი ბინა ქარელში, ... ქ №5, (ყოფ. ... კორ. 1) ბინა 28, რომელშიც რელურად ცხოვრობს მისი მფლობელი - 2008 წლის აგვისტოს ომის შედეგად დევნილი - ტ. ტ-ე თავის დასთან ერთად, ხოლო დ. დ-ი რეგისტრირებულია მამასთან - მ. დ-თან ერთად, ქარელში, ... ქ. №5, ბინა №26-ში. მოსარჩელეები აღნიშნავენ, რომ ფართი გამოიყო მხოლოდ მ. დ-ის სახელზე, ისე რომ მოსარჩელეთათვის აღნიშნულის შესახებ არ ყოფილა ცნობილი. ამასთან, მოსარჩელეებს აღნიშნულ მისამართზე არასდროს უცხოვრიათ, ხოლო მეუღლესთან - მ. დ-თან მოსარჩელე ი. კ-ე განქორწინებულია 1988 წლიდან.
ზემოაღნიშნულის საფუძველზე, მოსარჩელეებმა საქართველოს პრეზიდენტის 2012 წლის 11 ივნისის №11/06/01 განკარგულების, 2012 წლის 3 ივლისის ნასყიდობის ხელშეკრულების, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ჩანაწერის, მოსარჩელეებისათვის საცხოვრებელი ფართის გადაცემაზე უარის თქმის შესახებ საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროს 2015 წლის 18 თებერვლის №01-02/08/4244 აქტის ბათილად ცნობა და საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროსათვის საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილების დავალება მოითხოვეს.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 13 მარტის განჩინებით ი. კ-ისა და დ. დ-ის სარჩელი საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროს მიმართ განსჯადობით განსახილველად გადაეგზავნა გორის რაიონულ სასამართლოს.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის განმარტებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სარჩელები სასამართლოს წარედგინება ხელშეკრულების შესრულების ადგილის ან იმ ადგილის მიხედვით, სადაც ხელშეკრულება უნდა შესრულებულიყო. მოცემულ შემთხვევაში 2012 წლის 3 ივლისის ხელშეკრულების შესრულების ადგილს ქარელი წარმოადგენდა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის მოსაზრებით, მოსარჩელე ითხოვს საცხოვრებელი ბინით დაკმაყოფილებას ქარელში, შესაბამისად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-18 მუხლის 1-ლი ნაწილის დანაწესიდან გამომდინარე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ განსჯად სასამართლოდ გორის რაიონული სასამართლო მიიჩნია.
გორის რაიონული სასამართლოს 2015 წლის 20 მარტის განჩინებით ადმინისტრაციული საქმე ი. კ-ისა და დ. დ-ის სარჩელის გამო, საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროს მიმართ, ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტებისა და ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე, სასამართლოს ტერიტორიული განსჯადობის საკითხის გადასაწყვეტად გადმოეგზავნა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.
გორის რაიონული სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელეები სადავოდ ხდიან საქართველოს პრეზიდენტის 2012 წლის 11 ივნისის №11/06/01 განკარგულებას, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და მ. დ-ს შორის ქარელში, ... ქ. № 5-ში მდებარე უძრავ ქონებაზე 2012 წლის 3 ივლისის ნასყიდობის ხელშეკრულებას და ფართით დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროს 2015 წლის 18 თებერვლი აქტს. 2012 წლის 11 ივნისის №11/06/01 განკარგულებისა და 2015 წლის 18 თებერვლის აქტის გამომცემი ადმინისტრაციული ორგანოების - საქართველოს პრეზიდენტისა და საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროს ადგილსამყოფელია ქალაქი თბილისი. შესაბამისად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-15 მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, სარჩელი იურიდიული პირის მიმართ სასამართლოს წარედგინება იურიდიული პირის ადგილსამყოფელის მიხედვით.
გორის რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში სახეზე არ არის განსაკუთრებული და ნივთობრივი განსჯადობის შემთხვევა და სარჩელის განსჯადობის საკითხი უნდა გადაწყდეს საერთი განსჯადობის წესების დაცვით, ანუ მოპასუხის ადგილმდებარეობის მიხედვით.
გორის რაიონულმა სასამართლომ არ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მოსაზრება, რომ სადავო ინდივიდუალური ადმინისტაციულ-სამართლებრივი აქტები გამომდინარეობს 2012 წლის 3 ივლისის ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან, რამდენადაც ნასყიდობის ხელშეკრულებას საფუძვლად უდევს საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს 2010 წლის 16 სექტემბრის №1-1/1537 ბრძანებით დამტკიცებული „სახელმწიფო ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ დებულება“ და საქართველოს პრეზიდენტის 2012 წლის 11 ივნისის №11/06/01 სადავოდ გამხდარი განკარგულება. ის ფაქტი, რომ ერთ-ერთ სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს ქარელში მდებარე უძრავ ქონებაზე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, მოცემული საქმის ტერიტორულ განსჯადობაზე გავლენას ვერ მოახდენს, რადგან ამ შემთხვევაში მნიშვნელობა ენიჭება არა ნივთის ადგილსამყოფელს ან ხელშეკრულების შესრულების ადგილს, არამედ სადავო ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტების გამომცემი ადმინისტრაციული ორგანოების ადგილსამყოფელს.
გარდა აღნიშნულისა, გორის რაიონული სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელეები ზოგადად ითხოვენ საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილებას და არ უთითებენ კონკრეტულად ქარელის რაიონში ფართის გამოყოფაზე. ამასთან, „რაიონული (საქალაქო), თბილისისა და ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოების შექმნის, მათი სამოქმედო ტერიტორიისა და მოსამართლეთა რაოდენობის განსაზღვრის შესახებ“ საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს 2007 წლის 9 აგვისტოს №1/120-2007 გადაწყვეტილების 53-ე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ხაშურის რაიონული სასამართლოს სამოქმედო ტერიტორია განისაზღვრა ხაშურის, ქარელისა და თიღვის მუნიციპალიტეტის საზღვრებით, ამიტომ იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ჩაითვლება, რომ სარჩელი განხილული უნდა იქნეს უძრავი ნივთისა თუ ნასყიდობის ხელშეკრულების შესრულების ადგილის მიხედვით, სარჩელი განსახილველად ექვემდებარება არა გორის, არამედ ხაშურის რაიონულ სასამართლოს.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების, განსჯადობის თაობაზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიისა და გორის რაიონული სასამართლოს მოსაზრებების გაცნობის შედეგად, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26.3. მუხლით მინიჭებული უფლებამოსილების საფუძველზე, წყვეტს რა დავას სასამართლოთა შორის განსჯადობის თაობაზე, მიაჩნია, რომ მოცემული საქმე განსჯადობით განსახილველად უნდა დაექვემდებაროს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 42.2 მუხლის თანახმად, ყოველი პირი უნდა განსაჯოს მხოლოდ იმ სასამართლომ, რომლის იურისდიქციასაც ექვემდებარება მისი საქმე. „ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენცია“ კანონიერ სასამართლოზე ადამიანის უფლებას სამართლიანი სასამართლოს ძირითადი უფლების შემადგენელ ნაწილად მოიაზრებს (მე-6 მუხ.). კანონიერი სასამართლოს უფლება კი სასამართლოს განსჯადობის ზუსტ განსაზღვრას მოითხოვს.
ამასთან, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლი იმპერატიული შინაარსის ნორმაა, რომელიც ცალსახად ადგენს სარჩელის წარდგენის ვალდებულებას განსჯად სასამართლოში. მითითებული ნორმის პირველი ნაწილის თანახმად, სარჩელი უნდა წარედგინოს იმ სასამართლოს, რომელიც უფლებამოსილია განიხილოს და გადაწყვიტოს ადმინისტრაციული საქმე. ამასთან, ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, არაგანსჯად სასამართლოში სარჩელის წარდგენის შემთხვევაში სასამართლო სარჩელს გადაუგზავნის განსჯად სასამართლოს და ამის შესახებ აცნობებს მოსარჩელეს.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ იმ მომენტიდან, როცა სასამართლო არაგანსჯადი ხდება, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26.2. მუხლი სასამართლოს ავალდებულებს საქმე გადაუგზავნოს განსაჯად სასამართლოს, წინააღმდეგ შემთხვევაში სახეზე იქნება არაუფლებამოსილი სასამართლოს მიერ საქმის განხილვა, რაც იწვევს საპროცესო ნორმების იმგვარ დარღვევას, რომელიც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური პროცესუალური საფუძველი ხდება.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ თუ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის III თავით (განსჯადობა) გათვალისწინებული განსჯადობის წესები. აღნიშნულ თავში შემავალი მე-15 მუხლით რეგლამენტირებულია საერთო განსჯადობის შესახებ წესები. მითითებული მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, სასამართლოს სარჩელი წარედგინება მოპასუხის საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით, ხოლო სარჩელი იურიდიული პირის მიმართ სასამართლოს წარედგინება იურიდიული პირის ადგილსამყოფელის მიხედვით. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-15 მუხლის პირველი ნაწილი თავისი ხასიათით, შინაარსითა და იურიდიული ბუნებით არის ზოგადი და ამავე დროს იმპერატიული ნორმა, რომელიც ერთმნიშვნელოვნად და ცალსახად ადგენს განსჯად საერთო სასამართლოს ტერიტორიული ნიშნის, ანუ მოპასუხის ადგილსამყოფელის მიხედვით.
ამასთან, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-18 მუხლით რეგლამენტირებულია ნივთობრივი განსჯადობის შესახებ სპეციალური წესები. ხსენებული მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სარჩელი საკუთრების უფლების შესახებ, თუ დავა ეხება უძრავ ნივთზე, მათ შორის, მიწის ნაკვეთზე უფლებას, შეიძლება შეტანილ იქნეს სასამართლოში ნივთის ადგილსამყოფელის მიხედვით. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-18 მუხლის პირველი ნაწილის ანალიზი ნათლად გვიჩვენებს, რომ დასახელებული საპროცესო ნორმა ადგენს სპეციალურ განსჯადობას და იძლევა შესაძლებლობას, შესაბამისი სუბიექტური და ობიექტური გარემოებების არსებობისას, განსჯადი სასამართლო განისაზღვროს უძრავი ნივთის ფაქტობრივი ადგილსამყოფელის მიხედვით.
საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სარჩელები სასამართლოს წარედგინება ხელშეკრულების ადგილის ან იმ ადგილს მიხედვით, სადაც ხელშეკრულება უნდა შესრულებულიყო.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენს „სახელმწიფო ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 2012 წლის 11 ივნისის N11/06/01 განკარგულების, მის საფუძველზე საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და მ. დ-ს შორის 2012 წლის 3 ივლისს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ 2012 წლის 3 ივლისს მ. დ-ის სახელზე განხორციელებული რეგისტრაციის, საცხოვრებელი ფართის გადაცემაზე უარის თქმის შესახებ საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროს 2015 წლის 18 თებერვლის N01-02/08/4244 ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა და მოსარჩელეთა საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილების საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროსათვის დავალება, ხოლო მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოს მისამართია ქ. თბილისი.
საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის მსჯელობას, რომ მოცემული საქმე განხილულ უნდა იქნეს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ხელშეკრულების შესრულების ადგილის მიხედვით, რამდენადაც მოცემულ დავაზე სასარჩელო განცხადება აერთიანებს კუმულაციურ მოთხოვნებს, ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების, მის საფუძველზე გამოცემული ადმინისტრაციული ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და ქმედების განხორციელების დავალების შესახებ. შესაბამისად, მოცემული დავის განსჯადობის საკითხი არ უნდა გადაწყდეს მხოლოდ ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ მოთხოვნის გათვალისწინებით, მით უფრო, რომ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და მ. დ-ს შორის 2012 წლის 3 ივლისს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების მე-4 მუხლის 4.1 პუნქტი შეიცავს მხარეთა შეთანხმებას ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი სადავო საკითხების საერთო განსჯადობის წესების დაცვით გადაწყვეტის შესახებ.
ამდენად, საკასაციო სასამართლო ეთანხმება გორის რაიონული სასამართლოს მსჯელობას იმასთან დაკავშირებით, რომ განსახილველ შემთხვევაში საერთო განსჯადობის წესების საფუძველზე სარჩელი უნდა წარედგინოს, განიხილოს და გადაწყვიტოს მოპასუხის ადგილსამყოფელის მიხედვით განსჯადმა სასამართლომ. შესაბამისად, იქიდან გამომდინარე, რომ მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოის ადგილსამყოფელია ქ. თბილისი, მოცემულ საქმეზე ტერიტორიული განსჯადობის გათვალისწინებით განსჯად სასამართლოს წარმოადგენს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგია.
ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში სარჩელი მოპასუხის ადგილსამყოფელის მიხედვით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექის 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, განსჯადობით განსახილველად უნდა დაექვემდებაროს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ი. კ-ისა და დ. დ-ის სარჩელი განსჯადობით განსახილველად დაექვემდებაროს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას;
2. საქმე გადაეგზავნოს განსჯად სასამართლოს;
3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე
მოსამართლეები: ნ. სხირტლაძე
ლ. მურუსიძე
