№ბს-578-558(კ-13) 9 ივლისი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლევან მურუსიძე, ნუგზარ სხირტლაძე

განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) – ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია

მოწინააღმდეგე მხარეები (მოპასუხეები) – ა. ნ-ე

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 17 სექტემბრის განჩინება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ქ. თბილისის მერიამ 2013 წლის 15 იანვარს სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე ა. ნ-ის მიმართ.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 2010 წლის 5 იანვარს ქ. თბილისის მთავრობასა და ა. ნ-ეს შორის გაფორმდა მიწის იჯარის ხელშეკრულება 10 წლის ვადით. ხელშეკრულებით ყოველწლიური საიჯარო ქირის ოდენობა განისაზღვრა 4568 ლარის ოდენობით, რომელიც, მოიჯარეს უნდა გადაეხადა 6 თვეში ერთხელ, თანაბარწილად. ხელშეკრულების 4.5 პუნქტის თანახმად, საიჯარო ქირის გადახდის ვადის დარღვევის შემთხვევაში, მოიჯარეს დაეკისრებოდა ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე საიჯარო ქირის თანხის 0,1%-ის გადახდა.

ხელშეკრულების 4.7 პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულების პირობების შეუსრულებლობის განმეორებით გამოვლენის შემთხვევა და/ან დაწესებულ ვადებში პირგასამტეხლოს გადაუხდელობა მიიჩნეოდა მეიჯარის მიერ ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტის საფუძვლად, ხოლო ხელშეკრულების 5.2 პუნქტის შესაბამისად, საიჯარო ქირის ზედიზედ 3 თვის განმავლობაში გადაუხდელობა ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველს წარმოადგენდა.

მოსარჩელის მითითებით, ა. ნ-ემ დაარღვია საიჯარო ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება, კერძოდ, არ გადაიხადა საიჯარო ქირა ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადებში, რის გამოც ქ. თბილისის მთავრობის 2012 წლის 23 ოქტომბრის №28.31.1044 დადგენილებით ქ. თბილისის მერიამ ცალმხრივად შეწყვიტა 2010 წლის 5 იანვრის იჯარის ხელშეკრულება.

მოსარჩელემ სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლებად მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 316-317-ე, 361-ე მუხლებზე და ქ. თბილისის მერიის სასარგებლოდ ა. ნ-ისათვის საიჯარო ქირის - 10 512,7 ლარის, პირგასამტეხლოს 3 574,46 ლარისა და იჯარის უფლების შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილების მიღებიდან საიჯარო ქირის დავალიანების საბოლოო აღსრულებამდე ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე საიჯარო ქირის - 10 512,7 ლარის 0,1%-ის გადახდის დაკისრება მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 28 მაისის გადაწყვეტილებით ქ. თბილისის მერიის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ა. ნ-ესა და ქ. თბილისის მერიას შორის დადებული ხელშეკრულება წარმოადგენდა ადმინისტრაციულ ხელშეკრულებას. საქალაქო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 65-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის თანახმად ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებისას გამოიყენება ამ კოდექსის ნორმები და ხელშეკრულების შესახებ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული დამატებითი მოთხოვნები.

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულების არსებობა, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა შემთხვევებიდან. ამავე კოდექსის 327-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდებიან საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით.

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2010 წლის 5 იანვარს ქ. თბილისის თვითმმართველ ერთეულსა და ა. ნ-ეს შორის 10 წლის ვადით დაიდო მიწის ნაკვეთის იჯარის ხელშეკრულება. წლიურ საიჯარო ქირად განისაზღვრა 4568 ლარი, რომელიც მოიჯარეს უნდა გადაეხადა თანაბარწილად, 6 თვეში ერთხელ.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ხელშეკრულებით სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეებმა ნების თავისუფალი გამოვლენის საფუძველზე იკისრეს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების შესრულების ვალდებულება.

საქალაქო სასამართლომ ასევე მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად ვალდებულების საფუძველზე კრედიტორი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება. ამავე კოდექსის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. თუ მოვალე გადააცილებს ვალდებულების შესრულების დროს ან შეასრულებს მას არაჯეროვნად, აღნიშნული განიხილება ვალდებულების დარღვევად.

საქალაქო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ ა. ნ-ის სასარგებლოდ საიჯარო ქირა გადახდილი ჰქონდა შპს „...“, რომლის დამფუძნებელიც და 40%-ის წილის მფლობელი იყო ა. ნ-ე. საგადასახადო დავალებების საფუძველზე, ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებული მიწის იჯარიდან და მართვაში (უზუფრუქტი, ქირავნობა და სხვა) გადაცემიდან მიღებული შემოსავლის სანაცვლოდ ა. ნ-ის სასარგებლოდ 2010 წელს გადახდილია საიჯარო ქირა ჯამში - 4865,28 ლარი, 2011 წელს გადახდილია საიჯარო ქირა ჯამში - 4400 ლარი, ხოლო 2012 წელს გადახდილია საიჯარო ქირა - 2 300 ლარის ოდენობით.

აღნიშნული საგადასახადო დავალებებზე დაყრდნობით, საქალაქო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ 2010 წლის 4 აგვისტოს სალარო შემოსავლის №3 ორდერის საფუძველზე გადახდილია საიჯარო ქირა - 2434,28 ლარი, 2010 წლის 4 აგვისტოს №1 საგადასახადო დავალების საფუძველზე გადახდილია საიჯარო ქირა - 2 284 ლარი, 2010 წლის 4 აგვისტოს №2 საგადასახადო დავალებით გადახდილია საიჯარო ქირა - 147 ლარი, 2011 წლის 30 ივნისის №1 საგადასახადო დავალებით გადახდილია საიჯარო ქირა - 2 200 ლარი, 2011 წლის 23 დეკემბრის №1 საგადასახადო დავალებით გადახდილია საიჯარო ქირა - 2200 ლარი, ხოლო 2012 წლის 4 ივლისის №1 საგადასახადო დავალებით გადახდილია საიჯარო ქირა - 2300 ლარი.

საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხე ა. ნ-ემ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობები შეასრულა ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას, კერძოდ საიჯარო ქირა ქალაქ თბილისის თვითმმართველი ერთეულის სასარგებლოდ სრულყოფილად გადაიხადა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების შესაბამისად. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საქალაქო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია ქ. თბილისის მერიის სარჩელი.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ქ. თბილისის მერიამ, რომელმაც თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 28 მაისის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 17 სექტემბრის განჩინებით ქ. თბილისის მერიის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 28 მაისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს შეფასებები და დასკვნები საქმის ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით, ამასთან, დამატებით განმარტა, რომ ქ. თბილისის მერია სადავოდ არ ხდიდა შპს „...“ მიერ თანხის გადახდას, თუმცა, მოსარჩელის მოსაზრებით, არ დგინდებოდა გადახდილი თანხების მიზნობრიობა, რის გამოც მოსარჩელე მიიჩნევდა, რომ ა. ნ-ეს ვალდებულება არ შეუსრულებია.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ქ. თბილისის მერიამ ვერ წარმოადგინა იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ შპს „...“ რაიმე ხელშეკრულება აქვს დადებული ქ. თბილისის მერიასთან, რომლის შესასრულებლადაც შესაძლო ხდებოდა თანხების გადახდა. სააპელაციო სასამართლოს მითითბით, შპს „...“ მიერ გადახდილი თანხების დამადასტურებელ ქვითრებზე მითითებული იყო მიწის საკადასტრო კოდი, რომელიც იდენტური იყო ა. ნ-ისათვის იჯარით გადაცემული მიწის საკადასტრო კოდისა, რომელიც უნიკალურია და არ მეორდება.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, პირგასამტეხლო სახელშეკრულებო ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის დამატებით საშუალებასა და ფინანსური პასუხისმგებლობის ერთგვარ ფორმას წარმოადგენს, რომელსაც გააჩნია ვალდებულების დროული შეუსრულებლობის პრევენციის ფუნქცია. პირგასამტეხლო კრედიტორისთვის მოსალოდნელი ზიანის ანაზღაურების ლეგალური საშუალება და კრედიტორის აქცესორული უფლებაა - არ არსებობს პირგასამტეხლო ძირითადი უფლების გარეშე, ხოლო ძირითადი უფლების ნამდვილობის იურიდიული აღიარება-დადასტურება და საპროცესო ლეგიტიმაცია პირგასამტეხლოს დაკისრების საფუძველია. ამდენად, იმ პირობებში, როდესაც სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია რა საიჯარო ქირის გადახდა მოპასუხის მიერ, უსაფუძვლო იყო მოსარჩელის მტკიცება პირგასამტეხლოს დაკისრების თაობაზე.

ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ ა. ნ-ემ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობები შეასრულა ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას, კერძოდ, საიჯარო ქირა ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულის სასარგებლოდ გადაიხადა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების შესაბამისად სრულყოფილად.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ წარდგენილი მტკიცებულებების, მითითებული ნორმების ურთიერთშეჯერებისა და ანალიზის შედეგად მიიჩნია, რომ არ არსებობდა სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ქ. თბილისის მერიამ, რომელმაც თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 17 სექტემბრის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორი შეფასება მისცა საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებებს და არასწორად განმარტა კანონი, კერძოდ, საქმეში წარმოდგენილი იყო ა. ნ-ის მიერ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული გადახდის პირობების დარღვევის შედეგად დარიცხული პირგასამტეხლოსა და გადასახდელი ქირის ოდენობის შესახებ ცხრილი, რომელშიც ასახული იყო ა. ნ-ის მიერ შესრულებული გადახდები, რაც საიჯარო ქირის ნაწილში შეადგენდა მხოლოდ 2010 წლის 4 აგვისტოს გადახდილ 2284 ლარს. აღნიშნული თანხის გადახდის ფაქტი ადმინისტრაციულ ორგანოს სადავოდ არ გაუხდია და ასახა კიდეც წარმოდგენილ ცხრილში.

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია 2010 წლის 4 აგვისტოს №3 შემოსავლების ორდერი ცალკე გადახდის ქვითრად და ჩათვალა, რომ ა. ნ-ემ ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულის სასარგებლოდ დამატებით გადაიხადა 2434,28 ლარი, რომელიც რეალურად წარმოადგენდა ორი საგადახდო დავალების ჯამს და არა დამოუკიდებელი საგადახდო დავალების შესრულებას. შემოსავლის ორდერით ხდება მთლიანი გადასახდელი თანხის დაფიქსირება ბანკის საკომისიოს ჩათვლით.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 15 ნოემბრის განჩინებით ქ. თბილისის მერიის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2014 წლის 21 იანვრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად.

2015 წლის 26 თებერვალს, მომხსენებელი მოსამართლის სამოსამართლეო უფლებამოსილების ვადის გასვლის გამო, მოცემული საქმე განსახილველად გადაეცა მოსამართლე მაია ვაჩაძეს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ქ. თბილისის მერიის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქმის მასალებში ასახულ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე: 2010 წლის 5 იანვარს ქალაქ თბილისის თვითმმართველ ერთეულსა და ა. ნ-ეს შორის დაიდო მიწის იჯარის ხელშეკრულება 10 წლის ვადით, რომლის საფუძველზეც ა. ნ-ეს გადაეცა ქ. თბილისში, ... ქ. №1-ის მიმდებარედ არსებული 571 კვ.მ მიწის ნაკვეთი მშენებლობის უფლების გარეშე. მითითებული საიჯარო ხელშეკრულების მე-2 პუნქტით საიჯარო ქირის ოდენობა განისაზღვრა წელიწადში 4568 ლარით, რომელიც მოიჯარეს უნდა გადაეხადა თანაბარწილად, 6 თვეში ერთხელ. ამავე ხელშეკრულების 4.5 პუნქტის თანახმად, საიჯარო ქირის გადახდის ვადის დარღვევის შემთხვევაში მოიჯარეს დაეკისრებოდა საიჯარო ქირის 0,1%-ის გადახდა დარღვევის დღიდან ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე. ხელშეკრულების 4.7 პუნქტის შესაბამისად, ხელშეკრულების პირობების შეუსრულებლობის განმეორებით გამოვლენის, ან/და დაწესებულ ვადებში პირგასამტეხლოს გადაუხდელობის შემთხვევაში, მეიჯარეს უფლება ჰქონდა ცალმხრივად მოეშალა ხელშეკრულება.

ქ. თბილისის მთავრობის 2012 წლის 23 ოქტომბრის №28.31.1044 დადგენილებით, ფინანსური ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო, შეწყდა ა. ნ-ესთან გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულება.

საქმის მასალების თანახმად, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულების მიზნით, 2010 წლის 4 აგვისტოს №1 საგადახდო დავალებით ა. ნ-ის მიერ გადახდილია საიჯარო ქირა - 2284 ლარი, ხოლო 2010 წლის 4 აგვისტოს №2 საგადახდო დავალებით გადახდილია პირგასამტეხლო -147 ლარი (აღნიშნულ გადახდას მოსარჩელე სადავოდ არ ხდის); 2010 წლის 27 დეკემბრის №1 საგადახდო დავალებით შპს „...“ მიერ გადახდილია საიჯარო ქირა - 2284 ლარი; 2011 წლის 30 ივნისის №1 საგადახდო დავალებით შპს „...“ მიერ გადახდილია საიჯარო ქირა - 2200 ლარი; 2011 წლის 23 დეკემბრის №1 საგადახდო დავალებით შპს „...“ მიერ გადახდილია საიჯარო ქირა - 2200 ლარი, ხოლო 2012 წლის 4 ივლისის საგადასახდო დავალებით შპს „...“ მიერ გადახდილია საიჯარო ქირა - 2300 ლარი.

მოსარჩელე - ქ. თბილისის მერია მოთხოვნას ამყარებს იმ გარემოებაზე, რომ ა. ნ-ემ არ გადაიხადა საიჯარო ქირა, რის გამოც მეიჯარემ ცალმხრივად შეწყვიტა მხარეთა შორის გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულება, ხოლო შპს „...“ მიერ განხორციელებული გადახდები მოსარჩელემ არ მიიჩნია ა. ნ-ესთან გაფორმებული ხელშეკრულების შესრულებად.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას.

ვალდებულების ჯეროვანი შესრულება გულისხმობს სათანადო მოვალის მიერ, სათანადო ვალდებულების, სათანადო კრედიტორის წინაშე შესრულებას სათანადო დროსა და ადგილას. კრედიტორისთვის მნიშვნელოვანია ვალდებულების შესრულების შედეგის დადგომა, რომელიც შესრულების ქმედებით მიიღწევა და აშკარაა, რომ შესრულების შედეგი ნაკისრ ვალდებულებას შეესაბამება. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე მხარემ ვერ უზრუნველყო იმის მტკიცება, რომ შპს „...“ მიერ ვალდებულება სხვა რომელიმე ხელშეკრულებიდან გამომდინარე იქნა შესრულებული. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ა. ნ-ე შპს „...“ დამფუძნებელი და 40 პროცენტიანი წილის მფლობელია.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ ა. ნ-ის სასარგებლოდ საიჯარო ქირა გადახდილია შპს „...“ მიერ. აღნიშნულს მოწმობს ის გარემოებაც, რომ განხორციელებული გადახდებიდან რიგ შემთხვევებში გადახდის დანიშნულებად მითითებულია ა. ნ-ისათვის გადაცემული მიწის საკადასტრო კოდი, რაც იძლეოდა გადახდის დანიშნულების იდენტიფიცირების შესაძლებლობას. მით უფრო, იმ ვითარებაში, როდესაც არ დასტურდება შპს „...“ და ქ. თბილისის მერიას შორის საიჯარო სახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობა, დაუსაბუთებელია აღნიშნული სუბიექტის მიერ ქ. თბილისის მერიისათვის თანხების გადახდა. სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, ყოველი შესრულება გულისხმობს ვალდებულების არსებობას. მით უფრო, რომ შპს „...“ გადახდებს აწარმოებდა ა. ნ-ესთან გაფორმებული ხელშეკრულებით დადგენილ გადახდის ვადებში და დადგენილი საიჯარო ქირის ოდენობის ფარგლებში. ყველა გადახდის დანიშნულებაში მითითებულია - „ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულების საკუთრებაში არსებული მიწის იჯარიდან და მართვაში (უზუფრუქტი, ქირავნობა და სხვა) გადაცემიდან მიღებული შემოსავალი“, ხოლო რიგი გადახდების დროს, როგორც აღინიშნა მიწის საკადასტრო კოდიც დაზუსტებულია.

აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ აღნიშნული გადახდები არ უნდა ჩაითვალოს ა. ნ-ის მიერ ვალდებულების შესრულებად. სამოქალაქო კოდექსის 371-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, თუ კანონიდან, ხელშეკრულებიდან ან ვალდებულების ბუნებიდან არ გამომდინარეობს, რომ მოვალემ პირადად უნდა შეასრულოს ვალდებულება, მაშინ ეს ვალდებულება შეიძლება შეასრულოს მესამე პირმაც. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, კრედიტორს შეუძლია არ მიიღოს მესამე პირისაგან შემოთავაზებული შესრულება, თუ მოვალე ამის წინააღმდეგია.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს შპს „...“ მიერ განხორციელებული შესრულების მიღების გამომრიცხავი ფაქტორი.

საკასაციო სასამართლო ნაწილობრივ არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს განჩინებას საიჯარო ქირის 2011 წლის 23 დეკემბერსა და 2011 წლის 30 ივნისს განხორციელებულ გადახდებთან დაკავშირებით, თუმცა აღნიშნული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის შესაბამისად, არ წარმოადგენს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველს, რამდენადაც გავლენას არ ახდენს სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობაზე.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ა. ნ-ეს 2010 წლის 5 იანვარს დადებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საიჯარო ქირა ყოველწლიურად თანაბარწილად, 6 თვეში ერთხელ უნდა განეხორციელებინა. ვალდებულების შესრულების თარიღად განისაზღვრა ხელშეკრულების დადებიდან ყოველი მომდევნო მეექვსე თვის 5 რიცხვი. კერძოდ, ა. ნ-ეს ვალდებულება უნდა შეესრულებინა 2010 წლის 5 ივლისს, რომელიც 2010 წლის 4 აგვისტოს არაჯეროვნად შეასრულა. 2010 წლის 4 აგვისტოს №1 საგადასახადო დავალების საფუძველზე ა. ნ-ემ გადაიხადა საიჯარო ქირა - 2284 ლარი. იმავე დღეს, ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულებისთვის, №2 საგადახდო დავალებით გადაიხადა პირგასამტეხლო - 147 ლარის ოდენობით (აღნიშნულ გადახდას მოსარჩელე სადავოდ არ ხდის). 2011 წლის 5 იანვრისათვის შესასრულებელი ვალდებულება შპს „...“ ა. ნ-ის ნაცვლად შეასრულა 2010 წლის 27 დეკემბერს - 2284 ლარი; ანუ 2010 წლის საიჯარო ქირის სრულად გადახდა დადასტურებულია. 2011 წლის 5 ივლისს შესასრულებელი ვალდებულება შპს „...“ ა. ნ-ის სასარგებლოდ შეასრულა 2011 წლის 30 ივლისს - 2 200 ლარი; 2012 წლის 5 იანვარს შესასრულებელი ვალდებულება შპს „...“ ა. ნ-ის სასარგებლოდ შეასრულა 2011 წლის 23 დეკემბერს - 2200 ლარი; 2012 წლის 5 ივლისს შესასრულებელი ვალდებულება შპს „...“ ა. ნ-ის სასარგებლოდ შეასრულა 2012 წლის 4 ივლისს - 2300 ლარი. ამდენად, ა. ნ-ემ დაკისრებული ვალდებულება შეასრულა ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას, გარდა 2011 წლის 5 ივლისსა და 2012 წლის 5 იანვარს შესასრულებელი ვალდებულებებისა. კერძოდ, 2011 წლის 30 ივნისის №1 საგადახდო დავალებით 2284 ლარის ნაცვლად გადახდილია - 2200 ლარი, ასევე 2012 წლის 23 დეკემბრის №1 საგადახდო დავალებით ნაცვლად - 2284 ლარისა გადახდილია - 2200 ლარი. შესაბამისად, 168 (84+84) ლარის ნაწილში ვალდებულება ჯეროვნად არ შესრულებულა.

სააპელაციო სასამართლომ 2010 წლის 4 აგვისტოს შემოსავლის ორდერი №3 მიიჩნია ცალკე გადახდის დამადასტურებელ ქვითრად და, ჩათვალა, რომ ა. ნ-ეს დამატებით გადახდილი ჰქონდა 2434,28 ლარი.

2010 წლის 4 აგვისტოს სალაროს შემოსავლის ორდერი №3 არ წარმოადგენს ცალკე გადახდის დამადასტურებელ ქვითარს. აღნიშნული სალარო შემოსავლის ორდერით ა. ნ-ის მიერ გადასახდელი თანხაა დაფიქსირებული, კერძოდ, შემოსავლის ორდერში მითითებული თანხა წარმოადგენს ა. ნ-ის მიერ გადასახდელი საიჯარო ქირის - 2 284 ლარის, ვადის გადაცილებისთვის დაკისრებული პირგასამტეხლოს -147 ლარისა და საბანკო მომსახურების საფასურის ჯამს.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულების 4.5 მუხლის საფუძველზე, ა. ნ-ეს 2011 წლის 30 ივნისსა და 2011 წლის 31 დეკემბერს გადაუხდელი 168 (84+84) ლარის ნაწილში, არაჯეროვნად შესრულებული საგადასახადო ვალდებულების გამო ეკისრება პირგასამტეხლო დარღვევის დღიდან ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 0,1%-ის ოდენობით (წლიური 36%).

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 417-ე მუხლზე, რომლის თანახმად პირგასამტეხლო არის მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული ფულადი თანხა, რომელიც მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულებისათვის. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 418-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ხელშეკრულების მხარეებს შეუძლიათ თავისუფლად განსაზღვრონ პირგასამტეხლო, რომელიც შეიძლება აღემატებოდეს შესაძლო ზიანს.

ამასთან, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 420-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოს შეუძლია საქმის გარემოებათა გათვალისწინებით შეამციროს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო. ამდენად, მიუხედავად იმისა, რომ ხელშეკრულების მხარეები თავისუფალნი არიან პირგასამტეხლოს ოდენობის განსაზღვრაში, სასამართლო უფლებამოსილია შეამციროს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მხარეთა შეთანხმებით დადგენილი პირგასამტეხლოს ოდენობა - საიჯარო ქირის თახნის 0,1% გადახდის დარღვევის დღიდან ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე, რომელიც შეადგენს წლიურ 36%-ს, არის შეუსაბამოდ მაღალი. თავისუფალი და სამართლიანი სამოქალაქო ბრუნვისა და ეკონომიკური თავისუფლების, როგორც კონსტიტუციური პრინციპის უზრუნველყოფა-რეალიზების ინტერესები მოითხოვს პირგასამტეხლოს ოდენობის გონივრულ შესაბამისობას ძირითადი სახელშეკრულებო დავალიანების თანხასთან მიმართებაში. მართალია, შეთანხმებული პირგასამტეხლო შესაძლებელია აღემატებოდეს მოსალოდნელ ზიანს, მაგრამ არ უნდა დაირღვეს მხარეთა თანასწორობისა და ხელშეკრულების პირობების სამართლიანობის პრინციპები. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში პირგასამტეხლოს ოდენობა შეუსაბამოდ მაღალია, რის გამოც სასამართლო უფლებამოსილია შეამციროს პირგასამტეხლოს თანხა გონივრულ ფარგლებში, სამართლიანობის პრინციპის გათვალისწინებით.

ა. ნ-ის მიერ საკასაციო სასამართლოში წარმოდგენილ იქნა საგადახდო დავალება, რომლის შესაბამისად, 2015 წლის 12 ივნისს ა. ნ-ემ უზრუნველყო 2011 წლის 5 ივლისს და 2012 წლის 5 იანვარს არაჯეროვნად შესრულებული ვალდებულების შესრულება ჯამში - 168 ლარი (84+84), ასევე გადაიხადა პირგასამტეხლო, სულ - 113,4 ლარი.

ა. ნ-ემ გადაიხადა 2011 წლის 5 ივლისისა და 2012 წლის 5 იანვრის საიჯარო ქირა სრულად, ამასთან, უზრუნველყო ვალდებულების არაჯეროვნად შესრულებისთვის შემცირებული პირგასამტეხლოს გადახდა, რომლის ოდენობაც შეადგენს გადასახდელი თანხის 0,5%-ს.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ წინამდებარე განჩინების გამოტანის დროისათვის ა. ნ-ის მიერ იჯარის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება სრულად შესრულებულად უნდა ჩაითვალოს, რის გამოც არ არსებობს მისთვის დამატებით საიჯარო ქირისა და პირგასამტეხლოს დარიცხვის საფუძველი.

გარდა ზემოთ აღნიშნულისა, საკასაციო სასამართლო დამატებით განმარტავს, რომ სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეები ვალდებულნი არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლება-მოვალეობები. კეთილსინდისიერად ქცევის ვალდებულება ემყარება სამართალში საზოგადოდ მოქმედ კეთილსინდისიერების ვარაუდს. ნორმალური სამოქალაქო ბრუნვის საფუძვლად მიიჩნევა არა სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა ინტერესების დაპირისპირება, არამედ მათი სოლიდარობა ერთმანეთის მიმართ. ამასთან, კეთილსინდისიერების პრინციპი არის როგორც ნორმატიული, ასევე სუბიექტური ნების განმარტების ინსტრუმენტი, რაც თავის მხრივ, გულისხმობს იმასაც, რომ მართალია კონტრაჰენტის ქცევა უნდა შეესაბამებოდეს ფორმალურად მოქმედ მატერიალურ სამართალს, მაგრამ მისი განხორციელება კონკრეტულ შემთხვევებში არ უნდა იყოს უსამართლო ან/და არ უნდა ეწინააღმდეგებოდეს მეორე მხარის საფუძვლიან ნდობას. კეთილსინდისიერების პრინციპი ძირითადად გულისხმობს იმას, რომ კონტრაჰენტმა მხედველობაში მიიღოს მეორე მხარის ინეტერესები.

ხელშეკრულებიდან გასვლა ცალმხრივი ნების გამოვლენაა. ცალმხრივი უარის თქმა ხელშეკრულებაზე შესაძლებელია, თუ ეს დაშვებულია კანონით ან მხარის ასეთი უფლება გათვალისწინებულია ხელშეკრულებით. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 355-ე მუხლი იმპერატიულად ადგენს შეტყობინების ვალდებულებას ხელშეკრულებიდან გასვლისას. აღნიშნული მუხლის თანახმად, ხელშეკრულებიდან გასვლა ხდება ხელშეკრულების მეორე მხარისთვის შეტყობინებით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოს მიაჩნია, რომ ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების შესახებ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას უნდა შეეტყობინებინა ა. ნ-ისათვის და განესაზღვრა ვალდებულების შესრულებისათვის დამატებითი ვადა. აღნიშნული მისი, როგორც ადმინისტრაციული ორგანოს, ასევე, როგორც სამოქალაქო ურთიერთობებში მონაწილე სუბიექტის ვალდებულებაა. მით უფრო, რომ მხარეთა შორის 2010 წლის 5 იანვარს გაფორმებული ხელშეკრულების 4.1 პუნქტის შესაბამისად, მეიჯარეს უფლება ჰქონდა მოეთხოვა მოიჯარისაგან ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მეიჯარისაგან ცალმხრივად ხელშეკრულების შეწყვეტის კანონიერება სადავოდ არ გაუხდია ა. ნ-ეს და შეგებებული სარჩელი მოთხოვნის ან ნაწილში არ წარმოუდგენია, შესაბამისად, აღნიშნულ საკითხზე საკასაციო სასამართლო ვერ იმსჯელებს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს დასაბუთებულ არგუმენტაციას გასაჩივრებული განჩინების კანონიერების თაობაზე, რის გამოც არ არსებობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-394-ე მუხლების შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 17 სექტემბრის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: ლ. მურუსიძე

ნ. სხირტლაძე