საქმე ბს-506-499 (გ-15) 22 დეკემბერი, 2015 წელი,

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თავმჯდომარე: ვასილ როინიშვილი (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე

ნუგზარ სხირტლაძე

საქართველოს ადმინისტრაციულ საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის, 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე განიხილა შპს „...“ სასარჩელო განცხადებასთან დაკავშირებით წარმოშობილი დავა განსჯადობის შესახებ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიასა და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას შორის.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

შპს „...“ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას საქართველოს ცენტრალური საარჩევნო კომისიის (ცესკოს) წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა და მოითხოვა მოპასუხისათვის ძირითადი დავალიანების - 16680 ლარის, ასევე პირგასამტეხლოს - 14900 ლარის გადახდის დაკისრება.

მოსარჩელე განმარტავს, რომ 2007 წლის 10 აგვისტოს საქართველოს მთავრობასა და შპს „...“ შორის ურთიერთგაგების მემორანდუმი გაფორმდა ერთიანი სამთავრობო ქსელის შექმნასთან დაკავშირებით. მემორანდუმის ფარგლებში შპს „...“ და ცესკოს შორის 2011 წლის 28 იანვარს გაფორმდა ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც მოსარჩელე ეტაპობრივად უზრუნველყოფდა დამკვეთის ჩართვას ერთიან სამთავრობო ქსელში და ასევე თანმდევი მომსახურების გაწევას. ცესკოს 2011 წლის 18 აგვისტოს წერილის საფუძველზე ხელშეკრულება შეწყდა და შეწყვეტილად ჩაითვალა 2011 წლის 20 სექტემბრიდან. ხელშეკრულების შეწყვეტას წინ უსწრებდა ცესკოს პრეტენზია „...“ მიმართ მომსახურების ხარისხთან დაკავშირებით. მიუხედავად იმისა, რომ მომსახურების ნაკლი არ დადასტურდა, ცესკო უარს ამბობს ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულების შესრულებაზე და დავალიანების გადახდაზე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 11 ივლისის განჩინებით შპს „...“ სარჩელი ცესკოს მიმართ, განსჯადობის წესების დაცვით, განსახილველად გადაეგზავნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ 2011 წლის 28 იანვრის ხელშეკრულების საფუძველს არ წარმოადგენს მხარეთა ნების ავტონომია, არამედ იგი დადებულია სავალდებულო წესით, 2007 წლის 30 ივლისის N408 განკარგულების საფუძველზე, სადაც ცესკო არ მოქმედებდა ნების თავისუფალი გამოვლენის პირობებში, არც გარიგების შინაარსისა და არც კონტრაჰენტის არჩევის თვალსაზრისით.

სასამართლოს აზრით, 2011 წლის 28 იანვრის ხელშეკრულება არ ატარებს კერძოსამართლებრივ ხასიათს და მხარეები არ არიან სამოქალაქო უფლება-მოვალეობების მატარებლები. ხელშეკრულების დადება მოხდა ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე მიღებული ერთიანი სამთავრობო ქსელით მომსახურების შესყიდვის ღონისძიებათა შესახებ საქართველოს მთავრობის განკარგულების საფუძველზე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 1 ივნისის განჩინებით შპს „...“ სარჩელი ცესკოს მიმართ, განსჯადი სასამართლოს განსაზღვრის მიზნით, გადაეცა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას.

ადმინისტრაციული კოლეგიის მოსაზრებით, 2011 წლის 18 იანვრის ხელშეკრულება არ შეიცავს ადმინისტრაციული ხელშეკრულების მახასიათებელ ნიშნებს. მსგავსი შინაარსის ხელშეკრულებებს გააფორმებდა შპს „...“ რომელიმე მსხვილ კორპორაციულად ორგანიზებულ სუბიექტთან, რომელსაც ერთიანი ქსელი ესაჭიროება საქმიანობის ეფექტურად და ხარისხიანად განხორციელების მიზნით. სასამართლოს მოსაზრებით, 28.01.11 წლის ხელშეკრულება ნარდობის (მომსახურების) ხელშეკრულებაა.

სასამართლომ ასევე შეისწავლა საქართველოს მთავრობის 30.07.07 წლის N408 განკარგულება და ურთიერთგაგების მემორანდუმი. სასამართლომ დაადგინა, რომ შპს „...“ შესთავაზა სახელმწიფოს საუკეთესო გადაწყვეტილება სამთავრობო ქსელის მოწყობისათვის და იკისრა პროექტის ხარისხიანად განხორციელების პასუხისმგებლობა. რაც შეეხება ერთიან სამთავრობო ქსელს, მემორანდუმში მითითებულია, რომ სამთავრობო და სახელმწიფო დაწესებულებები იყენებენ სხვადასხვა ოპერატორის მომსახურებას, რაც იწვევს ხარჯების გაზრდას და ქსელების ურთიერთ შეუთავსებლობას. ერთიანი სამთავრობო ქსელი უზრუნველყოფს საინფორმაციო-საკომუნიკაციო მომსახურების მიღებას მნიშვნელოვანი ფასდაკლებით მაღალი მასშტაბის ეფექტის გათვალისწინებით, ფართოზოლოვან ქსელთან შეთავსებასა და გაუმჯობესებულ უსაფრთხოებას.

ადმინისტრაციულმა კოლეგიამ აღნიშნა, რომ ერთიანი ქსელის მოწყობას ახორციელებს მრავალი კერძო სამართლის იურიდიული პირი. მხოლოდ ის გარემოება, რომ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე არის ადმინისტრაციული ორგანო, ხელშეკრულებას არ ანიჭებს ადმინისტრაციული ხელშეკრულების მახასიათებელ თვისებებს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების, განსჯადობის თაობაზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიისა და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის განჩინებების გაცნობის შედეგად, სასკ-ის 26-ე მუხლის მესამე ნაწილით მინიჭებული უფლებამოსილების საფუძველზე, წყვეტს რა დავას სასამართლოთა შორის განსჯადობის თაობაზე, მიიჩნევს, რომ შპს „...“ სარჩელი განსჯადობით განსახილველად ექვემდებარება თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლი შეეხება სამოქალაქო საქმეების უწყებრივ ქვემდებარეობას სასამართლოებისადმი, რომლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით სასამართლო განიხილავს საქმეებს დარღვეული თუ სადავოდ ქცეული უფლების, აგრეთვე, კანონით გათვალისწინებული ინტერესების დაცვის შესახებ, კერძოდ, სამოქალაქო, საოჯახო, შრომის, საადგილმამულო, ბუნებრივი რესურსების გამოყენებისა და გარემოს დაცვის ურთიერთობებიდან წარმოშობილ დავებს მოქალაქეებს, მოქალაქეებსა და იურიდიულ პირებს, აგრეთვე იურიდიულ პირებს შორის.

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლში მოცემულია სასამართლოს განსჯადი ადმინისტრაციული საქმეების ჩამონათვალი, კერძოდ, ხსნებული მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ამ კოდექსით დადგენილი წესით საერთო სასამართლოში განიხილება დავა იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან, ხოლო ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანს შეიძლება წარმოადგენდეს: ა) ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის შესაბამისობა საქართველოს კანონმდებლობასთან; ბ) ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადება, შესრულება ან შეწყვეტა; გ) ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე; დ) აქტის არარად აღიარება, უფლების ან სამართალურთიერთობის არსებობა-არარსებობის დადგენა. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილი მიუთითებს, რომ ამ მუხლით გათვალისწინებული საქმეების გარდა, სასამართლოში ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილება სხვა საქმეებიც იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც აგრეთვე გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, კანონმდებელმა ადმინისტრაციული სამართალწარმოებით საქმის განხილვის ძირითად ელემენტად განსაზღვრა დავის საგანი, რომელიც წარმოშობილია იმ სამართალურთიერთობიდან, რომელიც საჯარო, კონკრეტულად, ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობით არის მოწესრიგებული.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ამა თუ იმ დავის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივად მიჩნევისათვის აუცილებელი პირობაა, მოსარჩელის მოთხოვნა სამართლებრივად ეფუძნებოდეს საჯარო - ადმინისტრაციული სამართლის შესაბამის ნორმებს, კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობები გამომდინარეობდეს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან, ანუ მოსარჩელის მიერ მითითებული საკუთარი უფლების (უფლებების) დარღვევა თავისი არსითა და შინაარსით განპირობებული უნდა იყოს მოპასუხის მხრიდან საჯარო, მატერიალური სამართლის შესაბამისი საკანონმდებლო ნორმების დარღვევით.

მოცემულ შემთხვევაში სადავოა შპს „...“ და ცესკოს შორის 2011 წლის 28 იანვარს გაფორმებული ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნება.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ სხვა ადმინისტრაციულ ორგანოსთან თუ კერძო პირთან დადებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავის ადმინისტრაციულ საქმეთა კატეგორიისადმი მიკუთვნების საფუძველს არ ქმნის მხოლოდ ის გარემოება, რომ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე ადმინისტრაციული ორგანოა. ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილია ისარგებლოს კერძო სამართლის საშუალებით, უკეთუ აღნიშნული მისი შეხედულებით უფრო მისაღებია და არ ეწინააღმდეგება საჯარო სამართლებრივ ნორმებს, ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილია გამოიყენოს თავის საქმიანობაში კერძო-სამართლებრივი ფორმები და შესაბამისად დადოს კერძო-სამართლებრივი ხელშეკრულება. კერძო-სამართლებრივ ურთიერთობებში ადმინისტრაციული ორგანო მოქმედებს, როგორც სამოქალაქო სამართლის სუბიექტი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ სამოქალაქო-სამართლებრივი ხელშეკრულების დადებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი ნორმები (სზაკ-ის 65¹ მუხ.). ამდენად, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ კერძო-სამართლებრივ ხელშეკრულებასთან დაკავშირებული დავები განიხილება სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით, ხოლო ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებასთან, შესრულებასთან და შეწყვეტასთან დაკავშირებული დავები განიხილება საერთო სასამართლოების მიერ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით (სასკ-ის 25¹ მუხ., სზაკ-ის 65.2, 65¹ მუხ.). საჯარო-სამართლებრივი და კერძო-სამართლებრივი ხელშეკრულების გამიჯვნისათვის არსებითი მნიშვნელობა ენიჭება არა ხელშეკრულების მონაწილეთა სტატუსს, არამედ ხელშეკრულების მიზანს. ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დეფინიციის (სზაკ-ის 2.1 მუხლის “ზ” ქვეპუნქტი) ძირითად ელემენტი უკავშირდება საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების მიზნით ხელშეკრულების დადებას. ხელშეკრულების მიზანი მისი შინაარსით განისაზღვრება; ამდენად, გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს ხელშეკრულების მხარეების მიერ ნაკისრი ვალდებულებების, ხელშეკრულების დადების შედეგად წარმოშობილი უფლება-მოვალეობების შინაარსს. ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადების შედეგად შესაბამისი პირი აღიჭურვება საჯარო-სამართლებრივი უფლება-მოვალეობებით, ხოლო კერძო-სამართლებრივი ხელშეკრულების დადებისას მხარეები გვევლინებიან სამოქალაქო-სამართლებრივი უფლება-მოვალეობების მატარებლებად.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს თბილისის საქალაქო სასამართლოს მტკიცებას, რომ შპს „...“ და ცესკოს შორის ხელშეკრულება დაიდო მთავრობის განკარგულების საფუძველზე, სავალდებულო რეჟიმში და არ ემყარება ნების თავისუფლებას, შესაბამისად, არ არის კერძოსამართლებრივი.

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმეში წარმოდგენილი ურთიერთგაგების მემორანდუმი და ყურადღებას ამახვილებს, რომ შესავალი ნაწილის მიხედვით, სამთავრობო და სახელმწიფო დაწესებულებები იყენებენ სხვადასხვა ოპერატორის მომსახურებას, რაც იწვევს ხარჯების გაზრდას და ქსელების ურთიერთ შეუთავსებლობას. ერთიანი სამთავრობო ქსელი უზრუნველყოფს საინფორმაციო-საკომუნიკაციო მომსახურების მიღებას მნიშვნელოვანი ფასდაკლებით მაღალი მასშტაბის ეფექტის გათვალისწინებით, ფართოზოლოვან ქსელთან შეთავსებასა და გაუმჯობესებულ უსაფრთხოებას, ამასთან, შპს „...“ მემორანდუმი გაფორმდა იმ საფუძვლით, რომ მან შესთავაზა საუკეთესო პირობები და იკისრა პროექტის ხარისხიანად განხორციელების პასუხისმგებლობა. მემორანდუმის საფუძველზე, სამთავრობო ქსელში ჩასართავად თანხმობა მიეცათ დანართ N2-ში მითითებულ უწყებებს. სამთავრობო ქსელში უნდა ჩართულიყვნენ ასევე ის დაწესებულებები, რომლებმაც ინდივიდუალურად მიმართეს შპს „...“ მომსახურების მისაღებად მემორანდუმის გაფორმებამდე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ აღნიშნული მემორანდუმი შეიძლება განხილულ იქნეს როგორც მრავალსუბიექტიანი ე.წ „ჩარჩო-ხელშეკრულება“, რომლის საფუძველზეც მისმა მონაწილეებმა გააფორმეს ინდივიდუალური ხელშეკრულებები, მათ შორის ცესკომაც. საკასაციო სასამართლო აქვე აღნიშნავს, რომ ადმინისტრაციული ორგანოების ვერტიკალური იერარქია და სუბორდინაციის პრინციპის დაცვა, მათ შორის, საჭიროების შემთხვევაში, ზემდგომი ორგანოს ან აღმასრულებელი ხელისუფლების უმაღლესი ორგანოების თანხმობის მოპოვების აუცილებლობა ხელშეკრულების დასადებად არ გამორიცხავს ამ ხელშეკრულების კერძო-სამართლებრივ ბუნებას. ამ შემთხვევაში გადამწყვეტია ხელშეკრულების შინაარსი.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ არც ურთიერთგაგების მემორანდუმი და არც შპს „...“ და ცესკოს შორის 2011 წლის 28 იანვარს გაფორმებული ხელშეკრულება არ აღჭურავს შპს „...“ საჯარო-სამართლებრივი უფლება-მოვალეობით. ხელშეკრულების დადების შედეგად არ წარმოიქმნება ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან საჯარო ქმედების (რეალაქტის) მოვალეობა. მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ადმინისტრაციულ ორგანოს დაეკისრა შესრულებულ სამუშაოთა მიღების და თანხის გადახდის ვალდებულება. ამდენად, მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულება არ წარმოშობს ადმინისტრაციული აქტის გამოცემის ან სხვა მმართველობითი ღონისძიებების განხორციელების ვალდებულებას.

საკასაციო სასამართლო ეთანხმება თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოელგიას, რომ 2011 წლის 28 იანვრის ხელშეკრულება არის ნარდობის/მომსახურების ხელშეკრულება.

ადმინისტრაციული ხელშეკრულების სამოქალაქო-სამართლებრივი ხელშეკრულებისაგან გამიჯვნისათვის, ხელშეკრულების მიზნის და საგნის ანალიზის გარდა, მნიშვნელობა აქვს ხელშეკრულების დადებას ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე. სასკ-ის 2.3 მუხლის შესაბამისად სასამართლოში ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილება სხვა საქმეებიც იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან. მოცემული სარჩელის ფარგლებში, სადავოა გაწეული მომსახურების საფასურისა და ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის პირგასამტეხლოს გადახდა, ვალდებულების შესრულებისა და ვალდებულების უზრუნველყოფის მომწესრიგებელი სამოქალაქო სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე, ამდენად, სადავო სამართალურთიერთობა არ გამომდინარეობს ადმინისტრაციული კანონმდებლობიდან. სასკ-ის 25¹ მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ კერძო-სამართლებრივი ხელშეკრულების დადებასთან, შესრულებასთან და შეწყვეტასთან დაკავშირებული დავები განიხილება სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ მხარეთა შორის არსებული სადავო სამართალურთიერთობა გამომდინარეობს ხელშეკრულებიდან, რომელიც თავისი ბუნებით ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დადებული სამოქალაქო-სამართლებრივი ხელშეკრულებაა, შესაბამისად მის შესრულებასთან დაკავშირებით წარმოშობილი დავა, სსკ-ის მე-11 მუხლის, აგრეთვე სზაკ-ის 25¹ მუხლის, 65¹ მუხლების საფუძველზე, სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განსახილველ დავას განეკუთვნება.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ შპს „...“ სარჩელი ცესკოს წინააღმდეგ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის განსჯადია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, მე-2 მუხლით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „...“ სარჩელი საქართველოს ცენტრალური საარჩევნო კომისიის მიმართ განსჯადობით დაექვემდებაროს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას;

2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავჯდომარე ვ. როინიშვილი

მოსამართლეები: მ. ვაჩაძე

ნ. სხირტლაძე