საქმე #ბს-661-646(2კ-14) 15 ოქტომბერი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლევან მურუსიძე, მაია ვაჩაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ზ. ი-ი (მოსარჩელე), საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტრო (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტრო (ზ. ი-ის საკასაციო საჩივარზე), ზ. ი-ი (საქართველოს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარზე)

მესამე პირი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 11.07.2014წ. განჩინება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

04.07.13 წ. ზ. ი-მა სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე - საქართველოს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის და მესამე პირის - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიმართ, საქართველოს სასჯელაღსრულების დეპარეტამენტისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურების სახით 4 000 ევროს ექვივალენტი ლარის გადახდის დაკისრების მოთხოვნით.

მოსარჩელემ სასარჩელო განცხადებაში აღნიშნა, რომ სასჯელაღსრულების დეპარტამენტმა დაარღვია საქართველოს კონსტიტუციის მე-6 მუხლი, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-8 მუხლი და პატიმრობის კოდექსის მე-13 მუხლის მე-2 ნაწილის მოთხოვნები, ვინაიდან მოსარჩელის ნების საწინააღმდეგოდ მოპასუხემ გახსნა და წაიკითხა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოდან მისთვის, პატიმრისათვის გაგზავნილი კორესპონდენცია. აღნიშნული დასტურდება ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს წერილზე არსებული სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის შტამპით, რადგან დალუქული კონვერტის შიგნით მოთავსებულ ევროპული სასამართლოს განმწესრიგლების 26.04.13წ. წერილზე მოპასუხის მიერ შტამპის დასმა კონვერტის გახსნის გარეშე შეუძლებელი იყო.

მოსარჩელემ აღნიშნა აგრეთვე, რომ არაერთი მოთხოვნის მიუხედავად, ვერ ისარგებლა ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის მე-3 ნაწილის ,,ბ“ და ,,ც“ ქვეპუნქტებით დაცული უფლებით, კერძოდ, სასამართლოში დაცვის მოსამზადებლად და განსახორციელებლად შესაბამისი საშუალებების ქონის უფლებით, ევროსასამართლოს გამწესრიგებლის 26.04.13წ. წერილში მითითებული კომპიუტერული 12-იანი შრიფტით საჩივრის ფორმის შედგენისთვის აუცილებელი კომპიუტერული ტექნიკით სარგებლობის უფლებით, ასევე საჩივარზე დასართავი მტკიცებულებების ასლების დამზადებისათვის საჭირო ქსეროქსის აპარატით სარგებლობისა და ფლობის უფლებით, რამაც განაპირობა ევროპულ სასამართლოში გასაგზავნი საჩივრისა და მასზე დართული მტკიცებულებების ასლების მე-16 დაწესებულების ადმინისტრაციის მიერ გადაღების აუცილებლობა. აღნიშნულმა თავის მხრივ, ციხის ადმინისტრაციასა და მოპასუხეს მისცა შესაძლებლობა წინასწარ გაცნობოდნენ ევროპულ სასამართლოში გასაგზავნ საჩივარსა და მტკიცებულებებს, რითაც დაირღვა ევროკონვენციის მე-8 მუხლი. ამასთანავე, ევროსასამართლოში გასაგზავნი საჩივრის მოპასუხე იყო სახელმწიფო, შესაბამისად გზავნილის კონფიდენციალობის დაცვა მოსარჩელის კანონიერ ინტერესს წარმოადგენდა. მოსარჩელემ აგრეთვე მიუთითა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე ,,კარალევიჩუსი ლიტვის წინააღმდეგ“ და აღნიშნა, რომ მსგავს შემთხვევებში ევროსასამართლოს პრაქტიკით დადგენილია ზიანის ანაზღაურება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 12.02.2014 წ. გადაწყვეტილებით ზ. ი-ის სარჩელი მოპასუხე საქართველოს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის მიმართ ზიანის ანაზღაურების თაობაზე დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, საქართველოს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტს ზ.ი-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 300 ლარის ანაზღაურება, დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ზ.ი-ს დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის - 100 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ადამიანის უფლებათა დაცვის ევროპული სასამართლოდან ზ. ი-ს, რომელიც სასჯელს იხდის სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში, 26.04.2013წ. გაეგზავნა სასამართლოს გამწესრიგლებლის წერილი, რომელიც შეიცავდა სათანადო ფორმისა და პროცედურების დაცვით საჩივრის შედგენისა და ევროსასამართლოში გაგზავნასთან დაკავშირებულ ინფორმაციას. აღნიშნულ წერილზე მოთავსებული იყო საქართველოს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის შტამპი, მასზე არსებული თარიღის და კანცელარიაში რეგისტრაციის ნომრის (N10/53520) მითითებით. ამასთან, მოსარჩელის მოთხოვნა კომპიუტერული ტექნიკით სარგებლობის თაობაზე სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის მიერ არ იქნა დაკმაყოფილებული, მოსარჩელემ კორესპონდენციის გამრავლების მიზნით ციხის ადმინისტრაციას მიმართა დახმარებისთვის.

სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე, 992-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ ზიანის ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც არის ზიანის გამომწვევი მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების უშუალო შედეგი. ამასთან, ზიანის მიმყენებელი ქმედება უნდა გამომდინარეობდეს პირის სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებიდან. განსახილველ შემთხვევაში სარჩელი ეფუძნება მოპასუხის მიერ მოსარჩელისთვის მორალური ზიანის მიყენების ფაქტს, რაც გამოწვეულია სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით და გამოიხატა ციხის ადმინისტრაციის მიერ მასზე კანონით დაკისრებული ვალდებულების შეუსრულებლობაში. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მართალია პატიმრობის კოდექსის მე-16 მუხლი ადგენს ბრალდებულის/მსჯავრდებულის კორესპონდენციის შემოწმების შესაძლებლობას, რაც გულისხმობს ვიზუალურ დათვალიერებას შინაარსის გაცნობის გარეშე, თუმცა დასაბუთებული ვარაუდისას, თუ საფრთხე ექმნება საზოგადოებრივ წესრიგს, საზოგადოებრივ უსაფრთხოებას ან სხვა პირთა უფლებებს და თავისუფლებებს, ადმინისტრაცია უფლებამოსილია გაეცნოს კორესპონდენციის შინაარსს და საჭიროებისამებრ შეზღუდოს მისი ადრესატისთვის გაგზავნა, რის თაობაზეც დაუყონებლივ ეცნობება გამგზავნს. ამასთან, დახურული კონვერტით მიღებული კორესპონდენცია უნდა გაიხსნას ბრალდებულის/მსჯავრდებულის თანდასწრებით. სასამართლომ მიუთითა პატიმრობის კოდექსის 16-ე მუხლის მე-6 ნაწილზე და აღნიშნა, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოდან გამოგზავნილი კორესპონდენციის გახსნით, რასაც ადასტურებს წერილზე არსებული შტამპი, ციხის ადმინისტრაციამ ხელყო მოსარჩელის მიმოწერის თავისუფლება, მიუხედავად იმისა გაეცნო თუ არა ადმინისტრაცია წერილის შინაარსს.

საქალაქო სასამართლომ ასევე მიუთითა ევროპული კონვენციის მე-8 მუხლით გარანტირებულ მიმომწერის პატივისცემის უფლებაზე და აღნიშნა, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცენდენტული სამართალი აღიარებს პატიმრების მიმოწერაზე კონტროლის ზოგიერთი ღონისძიების დასაშვებობას, თუმცა უთითებს, რომ ჩარევა არ უნდა სცდებოდეს დასახული კანონიერი მიზნის ფარგლებს. სასამართლომ საფუძვლიანად მიიჩნია მოსარჩელის მითითება იმაზე, რომ ციხის ადმინისტრაციის მიერ მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედებით პატიმრის მიმოწერის პატივისცემის უფლების დარღვევით და პირად ცხოვრებაში ჩარევით ხელყოფილ იქნა მისი პირადი არაქონებრივი უფლებები. სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 413-ე და მე-18 მუხლების საფუძველზე მიიჩნია, რომ სახეზეა დელიქტი, რომელსაც მოჰყვა ისეთი მორალური ზიანი, რომლის დადგომის შემთხვევაში კანონმდებელი ითვალისწინებს მისი ანაზღაურების შესაძლებლობას. მორალური ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება კონკრეტულ შემთხვევაში დაკავშირებულია არაქონებრივ უფლებათა დარღვევასთან. სამოქალაქო სამართლის აღნიშნული ობიექტის სპეციფიკის გათვალისწინებით მისი ხელყოფის შედეგად დამდგარ ზიანს ქონებრივი ექვივალენტი არ გააჩნია. ამდენად, მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის წარმოშობისთვის საკმარისია არსებობდეს არაქონებრივი უფლებების ხელყოფის ფაქტი, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა. მორალური ზიანის მოცულობას განსაზღვრავს სასამართლო გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. მოცემულ შემთხვევაში სასამართლომ მიიჩნია, რომ დამდგარი მორალური ზიანის კომპენსაციისთვის დარღვევის ფაქტის კონსტატაციასთან ერთად გათვალისწინებული უნდა იქნეს ზიანის მიმყენებლის ბრალის ხარისხი, დაზარალებულის განცდების სიღრმე. სასამართლომ გაითვალისწინა აგრეთვე ის გარემოება, რომ მოპასუხის მხრიდან მოსარჩელის უფლებების ხელყოფას არ მოჰყოლია რაიმე მატერიალური ზიანი და აღნიშნა, რომ მიყენებულ მორალურ ზიანს ფულადი ექვივალენტი არ გააჩნია, კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ნეგატიური განცდების შემსუბუქება და დადებითი ემოციების გამოწვევა. ზემოაღნიშნულის საფუძველზე სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხეს ზ. ი-ის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს მორალური ზიანის ანაზღაურება 300 ლარის ოდენობით.

სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება დოკუმენტაციის ასლების გადასაღებად ადმინისტრაციისათვის გადაცემის გამო მისი მიმოწერის უფლების დარღვევის შესახებ და მიუთითა, რომ პატიმრობის კოდექსის მე-16 მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით ციხის ადმინისტრაცია უზრუნველყოფს ბრალდებულს/მსჯავრდებულს საწერი საშუალებებითა და ქაღალდით, მოსარჩელისათვის კომპიუტერული ტექნიკის გადაცემა არ წარმოადგენს ციხის ადმინისტრაციისათვის კანონით დაკისრებულ ვალდებულებას, შესაბამისად სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა აღნიშნულ ნაწილში არ არის საფუძვლიანი.

საქალაქო სასამართლომ დაადასტურა მოსარჩელის უფლება ადვოკატთან შეუზღუდავად შეხვედრისა და სამართლებრივი დახმარების უზრუნველყოფის შესახებ, თუმცა არ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება მისთვის დაცვის უფლების შეზღუდვის თაობაზე და აღნიშნა, რომ წარმომადგენელს სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში მოსარჩელესთან შეხვედრაზე უარი ეთქვა იმ მოტივით, რომ იგი არ იყო საადვოკატო საქმიანობის განხორციელებაზე უფლებამოსილი პირი, რამდენადაც ზ. ი-ის წარმომადგენლის მიერ სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში ვერ წარადგინა საადვოკატო საქმიანობის უფლების დამადასტურებელი მოწმობა. ,,ადვოკატთა შესახებ“ კანონის მე-19 მუხლის თანახმად მხოლოდ წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მინიჭება არ ქმნის საადვოკატო საქმიანობის განხორციელების საკმარის საფუძველს, აუცილებელია, აგრეთვე, რომ პირი იყოს ამ უფლებამოსილების მატარებელი სპეციალური სუბიექტი, რომელიც აკმაყოფილებს ,,ადვოკატთა შესახებ“ კანონის მოთხოვნებს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 12.02.2014 წ. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ზ. ი-მა და საქართველოს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 11.07.2014წ. განჩინებით საქართველოს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტისა და ზ. ი-ის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 12.02.2014წ. გადაწყვეტილება, ზ.ი-ს დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის - 150 ლარის გადახდა. სააპელაციო პალატამ სსკ-ის 390-ე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,გ“ ქვეპუნქტზე მითითებით სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სამართლებრივი შეფასება. სასამართლომ მიუთითა, რომ დაკისრებული კომპენსაცია ატარებს მხოლოდ სიმბოლურ ხასიათს და სასამართლოს მიერ განიხილება როგორც ხელყოფის მსგავსი ფაქტების გამორიცხვის ერთგვარი პრევენცია. აღნიშნულის გათვალისწინებით სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ადმინისტრაციული ორგანოსათვის დაკისრებული თანხის ოდენობა სრულად პასუხობს კომპენსაციის მიზანს. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა სასჯელაღსრულების დეპარტამენტისა და ზ. ი-ის მიერ.

კასატორმა საქართველოს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტმა მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და აღნიშნა, რომ უსაფუძვლოა სასამართლოს მითითება საქართველოს კონსტიტუციის მე-20 მუხლსა და პატიმრობის კოდექსის მე-16 მუხლზე, რადგან მე-16 მუხლის სუბიექტი არის პატიმრობისა და თავისუფლების აღკვეთის ადმინისტრაცია და არა სასჯელაღსრულების დეპარტამენტი. ამასთანავე, ადმინისტრაციას ეკრძალება ბრალდებულის/მსჯავრდებულის სახელზე და არა დეპარტამენტის სახელზე შემოსული კორესპონდენციის შემოწმება. განსახილველ შემთხვევაში წერილი გამოგზავნილი იყო სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის მისამართზე და მისი ადრესატი იყო სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის სტრუქტურული ქვედანაყოფის ხელმძღვანელი, შესაბამისად დეპარტამენტი ვალდებული იყო გაეხსნა წერილი და დაესვა მასზე შტამპი. ამდენად, საფუძველს არის მოკლებული სასამართლოს მსჯელობა ციხის ადმინისტრაციის მიერ მსჯავრდებულის მიმოწერის უფლების ხელყოფაზე. მას შემდეგ, რაც ცნობილი გახდა ზ.ი-ისთვის წერილის გადაცემის შესახებ, ის გადაეცა მსჯავრდებულს დადგენილი წესების სრული დაცვით.

კასატორი ზ. ი-ი მოითხოვს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 11.07.2014წ. განჩინების გაუქმებას და საქმის გარემოებათა ხელახლა გამოსაკვლევად საქმის თბილისის სააპელაციო სასამართლოსათვის დაბრუნებას, ასევე სააპელაციო პალატის წინმსწრები 28.03.2014წ. (ხარვეზის დადგენის შესახებ), 30.05.2014წ. (სასამართლოს შემადგენლობის აცილებისა და წარმომადგენლის დაშვებაზე უარის თქმის შესახებ) განჩინებების, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 12.02.2014წ. გადაწყვეტილებისა და 13.11.2013წ. განჩინებების გაუქმებას. კასატორმა მიუთითა, რომ სასამართლოებმა სსკ-ის 47-ე მუხლით გათვალისწინებული მოთხოვნათა დარვევით, მტკიცებულებებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების იგნორირებით და პატიმრობის კოდექსით დადგენილი შეზღუდვებისა და აკრძალვების გაუთვალისწინებლად განიხილეს ბაჟისგან გათავისუფლების საკითხი. კასატორი თვლის, რომ მას არ უნდა დაკისრებოდა სახელმწიფო ბაჟის გადახდა. კასატორმა მტკიცებულებების ჯეროვანი გამოკვლევისთვის მოითხოვა საქმის საპელაციო სასამართლოსთვის დაბრუნება, რადგან სააპელაციო სასამართლომ მხედველობაში არ მიიღო საქმეში დაცული მტკიცებულებები. კასატორი მიუთითებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებას „კარალევიჩუსი ლიტვის წინააღმდეგ“ და აღნიშნავს რომ მისთვის მიყენებული ზიანის სანაცვლოდ 300 (სამასი) ლარის ანაზღაურება არ არის სამართლიანი კომპენსაცია და ზიანის ანაზღაურება უნდა მომხდარიყო ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის შესაბამისად 1000 ევროს ოდენობით. კასატორი აღნიშნავს, რომ სასამართლოებმა არ გამოიყენეს პატომრობის კოდექსის მე-18 მუხლის ის რედაქცია, რომლის თანახმად, კასატორი უფლებამოსილი იყო შეხვედროდა მის წარმომადგენელს, რომელთანაც ნოტარიულად ჰქონდა დამოწმებული მინდობილობა. კასატორის განმარტებით, მას არ მიეცა საშუალება რომ შეესრულებინა ევროპული სასამართლოს გამწესრიგებლის მომართვა და კომპიუტერის გამოყენებით შეევსო საჩივარი, რომელიც უნდა გაეგზავნა ევროპულ სასამართლოში, მიუხედავად იმისა, რომ სპეციალურ ფორმაში ბეჭდური სახით შევსებული საჩივრის წარდგენა აუცილებელი მოთხოვნა იყო ევროპული სასამართლოს გამწესრიგლების მხრიდან. კასატორის თვლის, რომ აღნიშნულის შედეგად დაირღვა ევროკონვენციის მე-6 მუხლის მე-3 პუნქტის ,,ბ“ და ,,გ“ ქვეპუნქტები, რის გამოც სასჯელაღსრულების დეპარტამენტს ზ. ი-ის სასარგებლოდ დამატებით უნდა დაეკისროს ზიანის ანაზღაურება - 3 000 ევროს ოდენობით.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 31.10.2014წ. განჩინებით ზ. ი-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 11.07.2014წ. (სააპელაციო საჩივრების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ), 28.03.2014წ. (სააპელაციო საჩივარზე ხარვეზის დადგენის შესახებ) და 30.05.2014წ. (სასამართლოს შემადგენლობის აცილებისა და წარმომადგენლის დაშვებაზე უარის თქმის შესახებ) განჩინებების ნაწილში. ამავე თარიღის განჩინებით განუხილველად იქნა დატოვებული ზ. ი-ის საკასაციო საჩივარი თბილისის საქალაქო სასამართლოს 12.02.2014წ. გადაწყვეტილების და 13.11.2013წ. განჩინებების გასაჩივრების ნაწილში.

სსკ-ის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად საქმე განხილულ იქნა ზეპირი მოსმენის გარეშე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრების საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს სასნჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო ზ. ი-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმეზე დადგენილია, რომ სასჯელაღსრულების დეპარტამენტში გაიხსნა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოდან ზ.ი-ის სახელზე გამოგზავნილი კორესპონდენცია, რასაც ადასტურებს წერილზე არსებული სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის შტამპი, მასზე თარიღისა და ნომრის მითითებით. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მიმოწერის ხელშეუხებლობა სხვათა მხრიდან კონტროლისაგან თავისუფალი კომუნიკაციის უფლებაა. კომუნიკაციის ხელშეუხებლობის ძირითადი უფლებით დაცულია კომუნიკაციის მონაწილე ყველა პარტნიორი, როგორც გარე, ასევე შიდა ჩარევისაგან. სახელმწიფოს მიერ უფლებების დაცვა უზრუნველყოფილი უნდა იქნეს პირის პატიმრობის შემთხვევაშიც. სასამართლო განაჩენის საფუძველზე პირისათვის თავისუფლების აღკვეთა არ ართმევს პირს საქართველოს კონსტიტუციითა და საერთაშორისო აქტებით გარანტირებულ უფლებებს, თუმცა პატიმრებთან მიმართებით შესაძლოა განხორციელედეს ლეგიტიმური მიზნითა და კანონით დადგენილი საფუძვლებით აღნიშნული უფლებების შეზღუდვა. თავისუფლებააღკვეთილი პირის გარე სამყაროსთან კავშირის შენარჩუნებისა და საკუთარი უფლებების ქმედითი რეალიზაციის ერთ-ერთი უმთავრესი საშუალებაა კორესპონდენცია. პირის, მათ შორის პატიმრის, მიმოწერის უფლება ექცევა საქართველოს კონსტიტუციის მე-20 მუხლის პირველი პუნქტითა და ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-8 მუხლით დაცულ სფეროში, თუმცა ორივე შემთხვევაში გათვალისწინებულია უფლებით დაცულ სფეროში ჩარევის შესაძლებლობა. ცენზურის არსებობა პატიმართა კორესპონდენციებზე დასაშვებია მხოლოდ კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში. ამასთანავე, უწესრიგობისა და დანაშაულის თავიდან აცილების მიზნით გამართლებულად შეიძლება ჩაითვალოს პატიმართან მიმართებაში უფრო ფართო ჩარევის განხორციელება, ვიდრე თავისუფლებაში მყოფი პირის შემთხვევაში (21.02.1975 წ., =4451/70 გადაწყვეტილება ,,გოლდერი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“, Golder v. the United Kingdom, §45), თუმცა მიმოწერის კონტროლის სისტემა თავის მხრივ უნდა ექვემდებარებოდეს კონტროლს (25.03.1983წ. გადაწყვეტილება ,,სილვერი და სხვები გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“, Silver and others v the United Kingdom, §90, 98). ევროსასამართლოს პრაქტიკის თანახმად, უფლების შეზღუდვა დაშვებული უნდა იყოს კანონით, უფლებაში ჩარევა უნდა ემსახურებოდეს კანონიერ მიზანს, გამოყენებული საშუალება უნდა იყოს მისაღწევი მიზნის პროპორციული, შეზღუდვა აუცილებელი უნდა იყოს დემოკრატიულ საზოგადეობაში (25.03.1983 წ. გადაწყვეტილება ,,სილვერი და სხვები გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“, Silver and others v the United Kingdom, 25.03.1983წ., §84). კონტროლის განხორციელება კონფიდენციალურ კორესპონდენციაზე სათანადოდ უნდა დასაბუთდეს (იხ. ევროსასამართლოს 24.07.2001წ. =44558/98 გადაწყვეტილება საქმეზე ,,ვალასინასი ლიტვის წინააღმდეგ“, Valasinas v. Lithuania, §128). კანონით დადგენილი წესის დარღვევით უფლებაში ჩარევა განიხილება საკმარის ფაქტორად კონვენციის მე-8 მუხლის დარღვევის დასადგენად (28.09.2000წ., = 25498/94 გადაწყვეტილება საქმეზე ,,მესინა იტალიის წინააღმდეგ“, Messina v. Italy (=2), §83, აგრეთვე დიდი პალატის 01.03.2000წ. =26772/95 გადაწყვეტილება საქმეზე „ლაბიტა იტალიის წინააღმდეგ“, Labita v. Italy, §176,179,184). კანონთან შესაბამისობის შემოწმებისას მოწმდება არა მხოლოდ კანონმდებლობის მოთხოვნების დაცულობა, არამედ აგრეთვე ეროვნული კანონმდებლობის ხარისხი, მისი შესაბამისობა ევროკონვენციასთან (16.02.2000წ., =27798/95 გადაწყვეტილება საქმეზე ,,ამანი შვეიცარიის წინააღმდეგ, Amann v. Switzerland, §56).

თავისუფლებააღკვეთილი პირების მიმოწერის უფლებასთან დაკავშირებით ევროსასამართლოს მიერ დადგენილი მიდგომების თანმხვედრ მოწესრიგებას ვხვდებით ეროვნულ კანონმდებლობაში. პატიმრობის კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით ბრალდებულს/მსჯავრდებულს უფლება აქვს, შეუზღუდავი რაოდენობით გაგზავნოს და მიიღოს წერილები ამ კოდექსით დადგენილი წესით, გარდა ამავე კოდექსით გათვალისწინებული შემთხვევებისა. ამავე მუხლის მე-5 და მე-6 ნაწილების თანახმად დახურული კონვერტით მიღებული კორესპონდენცია უნდა გაიხსნას ბრალდებულის/მსჯავრდებულის თანდასწრებით. აღნიშნული კორესპონდენცია ექვემდებარება ვიზუალურ დათვალიერებას, შინაარსის გაცნობის გარეშე, ადმინისტრაციის შესაბამის უფლებამოსილ პირს ეკრძალება ბრალდებულის/მსჯავრდებულის კორესპონდენციის შეჩერება ან/და შემოწმება, რომლის ადრესატი ან აბონენტი არის საქართველოს პრეზიდენტი, საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარე, საქართველოს პრემიერ-მინისტრი, საქართველოს პარლამენტის წევრი, სასამართლო, ადამიანის უფლებათა ევროპის სასამართლო, საერთაშორისო ორგანიზაცია, რომელიც შექმნილია საქართველოს პარლამენტის მიერ რატიფიცირებული ადამიანის უფლებათა დაცვის სფეროს საერთაშორისო ხელშეკრულების საფუძველზე, საქართველოს სამინისტრო, დეპარტამენტი, საქართველოს სახალხო დამცველი, დამცველი, პროკურორი. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს სამდივნოდან პატიმრის სახელზე გამოგზავნილი წერილების შინაარსის გაცნობა, იმისდამიუხედავად არის თუ არა დაშვებული ცენზურა შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობით, არ მიიჩნევა ,,აუცილებლად დემოკრატიულ საზოგადოებაში“, ვინაიდან არ დგინდება რაიმე საფუძვლიანი არგუმენტი ჩარევის გასამართლებლად (07.04.2005წ. =53254/99 გადაწყვეტილება საქმეზე ,,კარალევიჩუსი ლიტვის წინააღმდეგ“, Karalevicius v. lithuania, §60). 2015 წლის 01 სექტემბრამდე მოქმედი (ზ.ი-ის სახელზე გაგზავნილი კორესპონდენცია გაიხსნა 15.05.2013წ.) საქართველოს სასჯელაღსრულების, პრობაციისა და იურიდიული დახმარების საკითხთა მინისტრის 30.05.2011წ. №97 ბრძანებით დამტკიცებული ,,თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულების დებულების“ 38-ე მუხლის 26-ე პუნქტის თანახმად, ადმინისტრაციას ეკრძალება ადამიანის უფლებათა ევროპის სასამართლოს სახელზე გაგზავნილი მსჯავრდებულის განცხადების, მოთხოვნის და საჩივრის შეჩერება ან შემოწმება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლისა და ეროვნული კანონმდებლობის ანალიზის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის მიერ კორესპონდენციის გახსნა და წაკითხვა არ იყო „დაშვებული კანონით“, ვინაიდან ევროპული სასამართლოდან გამოგზავნილი წერილების გახსნას ერთმნიშვნელოვნად კრძალავს პატიმრობის კოდექსის მე-16 მუხლი. კანონმდებლობით არ არის დადგენილი რაიმე გამონაკლისი, მიზანი ან სამართლებრივი სიკეთე, რომლის დასაცავად შესაძლოა გახსნასა და შემოწმებას დაექვემდებაროს თავისუფლებააღკვეთილი პირის სახელზე ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოდან გამოგზავნილი წერილი. მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს ისეთი დაცვის ღირსი ინტერესი, რომელიც პირადი კომუნიკაციის ხელშეუხებლობის გარანტირებულ უფლებაზე მაღლა დგას. ამასთანავე აღსანიშნავია, რომ პატიმრის ევროსასამართლოსთან მიმოწერის კონფიდენციალობას განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება, რადგან ის შეიძლება შეიცავდეს სახელმწიფო ორგანოთა ან პენიტენციალური სისტემის მოხელეთა მაკომპრომიტირებელ მონაცემებს. შესაბამისად, შესაძლოა კორესპონდენციაში ასახული ინფორმაციის დაცვის ინტერესი პატიმარს უპირველესად სწორედ სახელმწიფო ორგანოთა მიმართ ჰქონდეს. ამდენად, ვინაიდან განსახილველ შემთხვევაში უფლებით დაცულ სფეროში ჩარევა არ არის ,,კანონით დაშვებული“, საკასაციო სასამართლო საჭიროდ აღარ თვლის იმსჯელოს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის მიერ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-8 მუხლით დაცულ უფლებაში განხორციელებული ჩარევის კანონიერ მიზანსა და ქმედების პროპორციულობაზე, მით უფრო, რომ ჩარევის გამამართლებელ საფუძვლებზე არც მოპასუხე უთითებს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სახელმწიფოს ვალდებულებას შეადგენს არა მარტო პირადი მიმოწერის უფლებაში ჩაურევლობის დაცვის ნორმატიული გარანტიების შექმნა, არამედ აღნიშნული უფლების დაცვის პრაქტიკული რეალიზების უზრუნველყოფაც, რაც პირველ რიგში, სახელმწიფო უწყებების მიერ შესაბამისი საფუძვლის გარეშე აღნიშნული უფლებით დაცულ სფეროში ჩარევას უნდა გამორიცხავდეს.

პატიმრობის კოდექსი განსაზღვრავს ბრალდებულთა და მსჯავრდებულთა სამართლებრივი დაცვის გარანტიებს, ხოლო სასჯელღასრულების დაწესებულებათა ერთიან მართვას ახორციელებდა საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს სისტემაში შემავალი საქვეუწყებო დაწესებულება - საქართველოს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტი, რომლის დაქვემდებარებაში იყო პატიმრობისა და თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულებები (პატიმრობის კოდექსის 6.1 მუხ., მე7, მე-8 მუხ.). დეპარტამენტი ხელმძღვანელობდა და წარმართავდა დაწესებულებათა საქმიანობას, განსაზღვრავდა მათი საქმიანობის ძირითად მიმართულებებს, უზრუნველყოფდა საკონსულტაციო, მეთოდურ და პრაქტიკულ დახმარებას, ორგანიზებას და კონტროლს უწევდა სისტემის ორგანოთა მიერ შესაბამისი ნორმატიული აქტების შესრულებას (საქართველოს სასჯელაღსრულების, პრობაციისა და იურიდიული დახმარების საკითხთა მინისტრის 17.12.2012წ. =176 ბრძანებით დამტკიცებული ,,საქართველოს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის დებულების“ 3.2 მუხლის ,,ა“, ,,ბ“ ქვეპუნქტები). ამდენად, საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის - სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის მოსაზრებას დეპარტამენტის მიმართ პატიმრობის კოდექსის მე-16 მუხლის გამოყენების დაუშვებლობის შესახებ. დეპარტამენტი, თავისუფლების აღკვეთის ადმინისტრაცია წარმოადგენენ სასჯელაღსრულების ერთიანი სისტემის რგოლებს, ის გარემოება, რომ ბრალდებულის/მსჯავრდებულის წერილების ადმინისტრაციისათვის გაგზავნას უზრუნველყოფს პატიმრობის/თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულების ადმინისტრაცია, არ ათავისუფლებდა სასჯელაღსრულების დეპარტამენტს კორესპონდენციის ხელშეუხებლობის დაცვისგან. განსახილველ შემთხვევაში საქმის მასალებით (ტ.1, ს.ფ.14) დგინდება, რომ კორესპონდენციაზე განთავსებულია სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის შტამპი, სადაც მითითებულია შტამპის დასმის თარიღი და შემოსული კორესპონდენციის ნომერი. აღნიშნული გარემოება უდავოდ ადასტურებს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის მიერ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოდან პატიმრის სახელზე გამოგზავნილი წერილის გახსნის ფაქტს, რაც დადგენილად იქნა მიჩნეული სააპელაციო სასამართლოს მიერ. დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარში იმის აღნიშვნა, რომ კორესპონდენცია გამოგზავნილი იყო სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის მისამართზე და ადრესატად მითითებული იყო სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის სტრუქტურული ქვედანაყოფის ხელმძღვანელი, არ ადასტურებს არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უსაფუძვლობას. საფუძველს არის მოკლებული დეპარტამენტის მოსაზრება, თითქოს წერილის გახსნის გარეშე შეუძლებელი იყო მისი რეალური ადრესატის დადგენა, რადგან ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოდან გამომგზავნილი კორესპონდენციის კონვერტზე აღნიშნულია წერილის მიმღები კონკრეტული სუბიექტი, მიეთითება კონკრეტული ადრესატი, კონვერტზე აღნიშნულია, რომ წერილი უნდა გადაცემულიყო ზ. ი-ს(ტ.1, ს.ფ.94). ამდენად, სასჯელაღსრულების დეპარტამენტმა წერილის გახსნამდე იცოდა, რომ კორესპონდენცია ზ.ი-ისათვის იყო განკუთვნილი. შესაბამისად, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ პატიმრისათვის გაგზავნილი კორესპონდენციის ხელშეუხებლობის დარღვევით, სასჯელაღსრულების დეპარტამენტმა დაარღვია პატიმრობის კოდექსის მე-16 მუხლისა და ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-8 მუხლის მოთხოვნები. შესაბამისად, სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის მიერ მართლსაწინააღმდეგოდ და ბრალეულად დაირღვა ზ.ი-ის კანონით გარანტირებული - მიმოწერის ხელშეუხებლობის უფლება. კანონის დათქმის საწინააღმდეგოდ ზ. ი-ის სახელზე ევროსასამართლოდან გამოგზავნილი წერილის გახსნით მოხდა მართლსაწინააღმდეგო ჩარევა პატიმრის პირადი ცხოვრების სფეროში, რითაც დაირღვა მისი პირადი არაქონებრივი უფლებები. ამასთანავე, ,,საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს პენიტენციური დეპარტამენტის დებულების დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის მინისტრის 30.06.2015წ. ბრძანების მე-2 პუნქტით ძალადაკარგულად გამოცხადდა საქართველოს სასჯელაღსრულების, პრობაციისა და იურიდიული დახმარების საკითხთა მინისტრის 17.12.2012წ. =176 ბრძანება ,,საქართველოს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის დებულების დამტკიცების შესახებ“. პატიმრობის კოდექსში 01.05.2015. N3523 კანონით შესული ცვლილებებით, კოდექსს დაემატა 125¹ მუხლი, რომლის მიხედვით 2015 წლის 1 ივლისს ლიკვიდირებულ იქნა საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს სისტემაში შემავალი სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება – სასჯელაღსრულების დეპარტამენტი (1-ლი ნაწილი) და უფლებამონაცვლედ მიეთითა საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტრო (მე-8 ნაწილი).

არაქონებრივი უფლების ხელყოფის შედეგად დამდგარ ზიანს არ აქვს ქონებრივი ექვივალენტი, არაქონებრივი ზიანის ანაზრაურებისათვის საკმარისია არაქონებრივი უფლების ხელყოფის ფაქტი, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა. ადმინისტრაციის მიერ მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედებით - მიმოწერის, პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის დარღვევით ხელყოფილ იქნა მოსარჩელის პირადი არაქონებრივი უფლებები. სკ-ის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. ამავე კოდექსის მე-18 მუხლის მიხედვით პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას პირადი ცხოვრების საიდუმლოება შელახვისაგან, ამ მუხლით გათვალისწინებული სიკეთის დაცვა ხორციელდება მიუხედავად ხელმყოფის ბრალისა, ბრალეული ხელყოფის შემთხვევაში უფლებამოსილ პირს უფლება აქვს მოითხოვოს არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურებაც. ამდენად, მოსარჩელის მოთხოვნა მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ საფუძვლიანია, სახეზეა დელიქტი, მას მოჰყვა ისეთი მორალური ზიანი, რომელიც ექვემდებარება ანაზღაურებას. მორალური ზიანის ანაზღაურების მოცულობას განსაზღვრავს სასამართლო გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო ითვალისწინებს დარღვევის სიმძიმეს და ხასიათს, ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის ხარისხს, დაზარალებულის განცდების სიღრმეს და სხვა ობიექტურ თუ სუბიექტურ გარემოებებს. მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან დამდგარ ზიანს ფულადი ექვივალენტი არ გააჩნია. ამასთანავე, კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ნეგატიური განცდების შემსუბუქება და დადებითი ემოციების გამოწვევა. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს ქვედა ინსტანციების სასამართლოების მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ 300 ლარი დამდგარი მორალური ზიანის სამართლიანი და გონივრული ანაზღაურებაა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ზიანის ანაზღაურების სახით განსაზღვრული თანხა (300 ლ.), ორი სასამართლო ინსტანციის მიერ ზ.ი-ისათვის სახელმწიფო ბაჟის სახით გადასახდელად დაკისრებული ჯამური თანხის (250 ლ.) გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლოს აზრით არაგონივრულია, განსაზღვრული თანხა ვერ უზრუნველყოფს მორალური ზიანის სამართლიან ანაზღაურებას, მართლმსაჯულების ეფექტურობას, უგულვებელყოფს ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-13 მუხლის მოთხოვნას, ფორმალურს ხდის მართლმსაჯულების განხორციელებას, უფლებების და თავისუფლებების სამართლებრივ დაცვას, არ ემსახურება დარღვევის პრევენციას. იმის გათვალისწინებით, რომ ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრაში პრიორიტეტი ენიჭება ეროვნულ საერთო სასამართლოს, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სამართლოანი კომპენსაციის ოდენობა 1 000 ლარით უნდა განისაზღვროს.

რაც შეეხება კასატორის სააპელაციო პალატის წინმსწრები, ხარვეზის დადგენის შესახებ სააპელაციო პალატის 28.03.14წ. განჩინების გაუქმების მოთხოვნას, სსკ-ის 368.5 მუხლის თანახმად, თუ სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი არ არის სახელმწიფო ბაჟი, სასამართლო ავალებს საჩივრის შემტან პირს შეავსოს ხარვეზი. ხსენებული განჩინებით აპელანტ ზ.ი-ს დაუდგინდა ხარვეზი, ხოლო შემდგომში სსკ-ის 48-ე მუხლის საფუძველზე, სახელმწიფო ბაჟის გადავადების შესახებ ზ.ი-ის 10.04.2014წ. შუამდგომლობის საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლოს 25.04.2014წ. განჩინებით ზ.ი-ს გადაუვადდა სახელმწიფო ბაჟის გადახდა. შესაბამისად, სახელმწიფო ბაჟის გადაუხდელობის გამო ზ.ი-ის სააპელაციო საჩივარი არ დარჩენილა განუხილველად, ზ.ი-ს მიეცა პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილების სააპელაციო წესით გასაჩივრების უფლება. სააპელაციო სასამართლომ არსებითად განიხილა სააპელაციო საჩივარი, დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრებას ზ.ი-ისთვის მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესახებ. ამდენად, სააპელაციო პალატის 28.03.14წ. განჩინებით ზ.ი-ის უფლება სასამართლოს დაცვაზე არ შელახულა, შესაბამისად არ არსებობს განჩინების გაუქმების საფუძველი.

რაც შეეხება სააპელაციო სასამართლოს მიერ არსებითი განხილვის შედეგად გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის გადახდის დაკისრებას, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საერთო სასამართლოებში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან კანონისმიერი გათავისუფლების საფუძველს ითვალისწინებენ სასკ-ის მე-9 მუხლი, სსკ-ის 46-ე მუხლი და ,,სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის 5.1 მუხლი. ხსენებული საკანონმდებლო აქტები ითვალისწინებენ როგორც კონკრეტული კატეგორიის (მაგ. სოციალური დაცვის) დავების სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებას, ასევე იმ სუბიექტთა წრეს, რომლებიც თავისუფლდებიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან. კანონმდებლობა ითვალისწინებს აგრეთვე სასამართლოს მიერ სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან გათავისუფლებას (სსკ-ის 47-ე მუხ.) ან შემცირებას (სსკ-ის 48-ე მუხ.). ამდენად, სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლების საკითხის გადაწყვეტა საჭიროებს დავის ბუნების და საკასაციო საჩივრის ავტორის მდგომარეობის გათვალისწინებას. განსახილველი დავა არ განეკუთვნება იმ საქმეთა კატეგორიას, რომლებიც კანონმდებლობით (სსკ-ის 46-ე მუხ., ,,სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის მე-5 მუხ.) თავისუფლდებიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან. ამასთანავე, აღნიშნული არ გამორიცხავდა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დავის არსებითი განხილვისას კონკრეტულად მოცემული დავისათვის სსკ-ის 47-ე მუხლის საფუძველზე სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან გათავისუფლების საკითხის მიზანშეწონილობაზე, გადასახადისგან გათავისუფლების პირობების არსებობაზე, მოსარჩელის ქონებრივ მდგომარეობაზე მსჯელობას, ვინაიდან სსკ-ის 47.1 მუხლის თანახმად, სასამართლოს შეუძლია მთლიანად ან ნაწილობრივ გაათავისუფლოს მოქალაქე სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან, რის თაობაზეც მოსამართლეს გამოაქვს მოტივირებული განჩინება. სასამართლო თვლის, რომ სსკ-ის 47-ე მუხლის 1-ლი ნაწილით გათვალისწინებული დისკრეცია შესაძლოა შეიცვალოს ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დისკრეციით. საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების ნაწილში არ არის დასაბუთებული. იმის გათვალისწინებით, რომ დავა წარმოიშვა ადამიანის უფლებათა დაცვის სასამართლოდან გამოგზავნილ კორესპონდენციასთან დაკავშირებით, ამასთანავე, სარჩელის აღძვრა ევროპულ სასამართლოში არ უკავშირდება რაიმე ბაჟის გადახდას, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ განსახილველი დავის საგნის გათვალისწინებით, კონკრეტულ შემთხვევაში არსებობს ზ.ი-ის სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლების საფუძველი. რაც შეეხება სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის უფლებამონაცვლე საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს, ,,სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის მე-5 მუხლის ,,უ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საერთო სასამართლოებში განსახილველ საქმეებზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან თავისუფლდებიან დაწესებულებები (ორგანიზაციები), რომელთა ხარჯები ფინანსდება მხოლოდ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან - ყველა საქმეზე.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს კომპიუტერული საშუალებებით სარგებლობაზე უარის თქმის გამო ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნასთან დაკავშირებით კასატორის მოსაზრებას. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ პატიმრობის კოდექსის მე-16 მუხლის მე-3 ნაწილი ადგენს, მოთხოვნის შემთხვევაში ადმინისტრაციის მიერ ბრალდებულის/მსჯავრდებულის საწერი საშუალებებითა და ქაღალდით უზრუნველყოფის ვალდებულებას. კანონმდებლობა ადმინისტრაციას არ უყენებს ბრალდებულის/მსჯავრდებულის პერსონალური კომპიუტერით უზრუნველყოფის მოთხოვნას, შესაბამისად კომპიუტერული ტექნიკის პატიმრისათვის ინდივიდუალურად სარგებლობაში გადაცემაზე უარის თქმა ვერ იქნება მიჩნეული მართლსაწინააღმდეგო ქმედებად, ხოლო სკ-ის 992-ე მუხლის თანახმად, ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობის წინაპირობაა: მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედება, დამდგარი ზიანი და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის. მოთხოვნის მოცემულ ნაწილში არ დასტურდება სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის მიერ მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩადენის ფაქტი. ამასთანავე ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმწესრიგებლის 26.04.2013წ. წერილი არ შეიცავდა უპირობოდ კომპიუტერული ტექნიკის გამოყენებით საჩივრის შედგენის მოთხოვნას, სასამართლოს განმწესრიგებლის წერილში 12-იანი შრიფტი მითითებულია საჩივრის მოცულობასთან დაკავშირებით, კერძოდ იმასთან მიმართებაში, რომ ,,საჩივრის მოცულობა არ უნდა აღემატებოდეს 15 გვერდს (12-იანი შრიფტით)“. მართალია, საჩივრის ფორმა (KAT-2014/1) შეიცავს მითითებას საჩივრის პროგრამა Adobe Reader 9-ით შევსების შესახებ, თუმცა ,,ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს რეგლამენტის“ 45.1 მუხლი ადგენს განაცხადის წერილობითი სახით წარდგენის და არა კომპიუტერული საშუალებებით შედგენილი საჩივრის წარდგენის სავალდებულოობას. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის 34-ე მუხლი ითვალისწინებს ხელშემკვრელი მხარის ვალდებულებას არაფრით დააბრკოლოს საჩივრით სასამართლოსადმი მიმართვის უფლების სრულად განხორციელება. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს რეგლამენტის 47-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის მიხედვით, კონვენციის 34-ე მუხლის საფუძველზე საჩივრები წარედგინება სამდივნოს ბლანკებზე, თუ სასამართლოს გადაწყვეტილებით სხვა რამ არ იქნება დადგენილი. რეგლამენტის თანახმად, 47-ე მუხლის 1-ლი და მე-2 პუნქტის მოთხოვნების შეუსრულებლობა სავალდებულო წესით არ იწვევს მის განხილვაზე უარს. რეგლამენტის 47-ე მუხლის ახალი რედაქცია ითვალისწინებს ამ მუხლის 1-3 პუნქტში მითითებული წესების შეუსრულებლობის გამო საჩივრის განხილვაზე უარს გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც განმცხადებელი იძლევა წაყენებული მოთხოვნების შეუსრულებლობის დამაკმაყოფილებელ განმარტებას. მხარეს არ წარმოუდგენია იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ უარი თქვა ზ.ი-ის საჩივრის განხილვაზე ბლანკის არასათანადოდ შევსების, სახელდობრ, საჩივრის ტექსტის კომპიუტერული ტექნიკის გამოყენების გარეშე შევსების გამო. მეტიც, საქმეში დაცულია (ტ.1, ს.ფ. 95) სასამართლოს განმწესრიგებლის 19.07.2013წ. წერილი, რომლითაც მან აცნობა ზ. ი-ს, რომ 19.07.2013წ. დათარიღებული, სათანადოდ შევსებული საჩივრის ფორმა საბუთებითურთ მიღებულია. რაც შეეხება სტრასბურგის სასამართლოს 26.09.13წ. გადაწყვეტილებას ზ.ი-ის საჩივრის მიუღებლად ცნობის შესახებ, განმწესრიგებლის 03.10.2013წ. წერილის თანახმად დაუშვებლობას საფუძვლად დაედო სასამართლოს დასკვნა იმის შესახებ, რომ საჩივარი არ აკმაყოფილებდა კონვენციის 34-ე და 35-ე მუხლებით დადგენილ მისაღებობის კრიტერიუმებს. აღნიშნული დასკვნა გაკეთდა სასამართლოს ხელთ არსებული საქმის მასალების ერთობლიობაში შესწავლის შედეგად და არა საჩივრის ტექსტის არასათანადო შრიფტით შედგენის გამო.

საფუძველს არის მოკლებული აგრეთვე კასატორის მოსაზრება მისი დაცვის უფლების შეზღუდვის შესახებ. პატიმრობის კოდექსის მე-18 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად ბრალდებულს/მსჯავრდებულს აქვს თავის დამცველთან ყოველგვარი შეზღუდვისა და ჩარევის გარეშე შეხვედრის უფლება. ამავე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით, მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული პირები უნდა ახორციელებდნენ კანონით გათვალისწინებულ საადვოკატო საქმიანობას. ამდენად, პატიმრის მიერ პირისათვის მინდობილობის გაცემა თავისთავად არ ნიშნავს იმას, რომ რწმუნებული უფლებამოსილია განახორციელოს პატიმრის დაცვა, რწმუნებული უნდა იყოს ადვოკატი და ახორციელებდეს საადვოკატო საქმიანობას, ხოლო ,,ადვოკატთა შესახებ“ კანონის პირველი მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ადვოკატად მიიჩნევა პირი, რომელიც გაწევრიანებულია საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციაში. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ ზ.ი-ის წარმომადგენელი არ არის ადვოკატი, შესაბამისად აღნიშნული პირის თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულებაში შეშვებაზე უარის თქმა არ ნიშნავს ზ.ი-ის დაცვის უფლების ხელყოფას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სამართლებრივ საფუძველს არის მოკლებული აგრეთვე წარმომადგენლის დაშვებაზე უარის თქმის თაობაზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 30.05.2014წ. საოქმო განჩინების გაუქმების შესახებ მოთხოვნა, რადგან სსკ-ის 440-ე მუხლის თანახმად, პირებს, რომლებსაც არ გაუვლიათ ადვოკატთა ტესტირება და არ არიან გაწევრიანებული საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციაში, ეკრძალებათ წარმომადგენლის უფლებამოსილების განხორციელება სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციების სასამართლოებში, გარდა სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოს, ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოს, ორგანიზაციების თანამშრომლებისა – ამ ორგანოებისა და ორგანიზაციების საქმეებზე. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს უარი ზ. ი-ის წარმომადგენლად ლ. ფანქველაშვილის დაშვებაზე, რომელიც არ არის ადვოკატი, მართებულია. აღნიშნულის გათვალისწინებით საფუძველს არის მოკლებული მითითება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის მე-3 პუნქტის ,,b“ და ,,c“ ქვეპუნქტების დარღვევაზე, მით უფრო, რომ 6.3 მუხლის ,,b“ და ,,c“ ქვეპუნქტები ეხება სისხლის სამართლის საქმეზე ბრალდებულის დამცველთან ურთიერთობას და დაცვის მომზადებას, ხოლო 09.10.09წ. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მე-7, მე-9 ნაწილების, 44-ე მუხლის თანახმად ბრალდებულის/მსჯავრდებულის ინტერესების დაცვის და იურიდიული დახმარების განხორციელების უფლება აქვს ადვოკატს. პალატა აღნიშნავს, რომ ზ. ი-ს არ აკრძალვია ზოგადად ადვოკატის მომსახურებით სარგებლობა, მასთან შეხვედრა, სამართლებრივი კონსულტაციების მიღება, კასატორს უარი ეთქვა მხოლოდ იმ პირთან შეხვედრაზე, რომელიც არ ეწეოდა საადვოკატო საქმიანობას. საადვოკატო საქმიანობა საჯარო საქმიანობის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან გამოვლინებად მიიჩნევა (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 30.11.05წ. =1/5/323 გადაწყვეტილება), საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლი გულისხმობს ადამიანის არამხოლოდ ადვოკატით უზრუნველყოფას, არამედ კვალიფიციური და ეფექტური დაცვის განხორციელებას. საადვოკატო საქმიანობა გულისხმობს საადვოკატო საქმიანობის განხორციელებას შესაბამისი ცოდნის და კვალიფიკაციის მქონე იურისტის მიერ. სახელმწიფოს აქვს უფლება თავად მოაწესრიგოს სასამართლოზე ადვოკატთა დასწრების საკითხი და ზოგ შემთხვევაში აკრძალოს გარკვეულ პირთა დაშვება სასამართლო სხდომაზე, მაგალითად, სახელმწიფომ შეიძლება ჩამოაყალიბოს და განსაზღვროს დასაშვებ პირთა საჭირო კვალიფიკაცია და მათი პროფესიული ქცევის წესები (08.07.1978წ. =7575/76, 7586/76, 7587/76 გადაწყვეტილება საქმეზე ,,ენსლინი და სხვები გერმანიის წინააღმდეგ“, Ensslin and Others v. Germany, The Law, B, §20).

ზ. ი-მა საკასაციო წესით გაასაჩივრა ასევე სააპელაციო პალატის 30.05.2014წ. განჩინება სასამართლო შემადგენლობის აცილების თაობაზე და მოითხოვა მისი გაუქმება, თუმცა არ მიუთითებია აცილებისა და გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების სამართლებრივ საფუძვლებზე. ზ.ი-ი ვერ უთითებს ისეთ კონკრეტულ გარემოებაზე, რომელიც დაადასტურებდა მოსამართლეთა მხრიდან საქმის შედეგით დაინტერესებას ან მათ მიკერძოებას. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ სასამართლო შემადგენლობის აცილების მოთხოვნას საფუძვლად დაედო სააპელაციო პალატის უარი ლ.ფანქველაშვილის სააპელაციო პალატის სხდომაზე წარმომადგენლად დაშვების შესახებ ზ.ი-ის შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე. სასამართლო ადასტურებს მოსარჩელის კანონისმიერ უფლებას ყოველგვარი შეზღუდვის გარეშე ისარგებლოს ადვოკატის მომსახურების უფლებით, ამასთანავე პატიმრობის კოდექსის მე-18 მუხლით გათვალისწინებული ეს უფლება უკავშირდება მომსახურების გაწევას სათანადო პროფესიული უნარ-ჩვევების მქონე კვალიფიციური პირის, ადვოკატის მიერ. ამდენად, ვინაიდან სააპელაციო პალატის უარი აღნიშნული შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე კანონიერია, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ არ არსებობდა სსკ-ის 32-ე მუხლით გათვალისწინებული სასამართლო შემადგენლობის აცილების არც ერთი საფუძველი, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ ზ.ი-ის მოთხოვნა აღნიშნული განჩინების გაუქმების თაობაზე არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები სწორად არის დადგენილი, სსკ-ის 407-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი გარემოებების მიმართ არ არის წარმოდგენილი დასაბუთებული პრეტენზია. შესაბამისად, არ არსებობს სსკ-ის 412-ე მუხლის საფუძველზე სააპელაციო სასამართლოსათვის საქმის ხელახალი განხილვისათვის დაბრუნების საფუძველი. საკასაციო პალატა თვლის, რომ დავა უნდა გადაწყდეს არსებითად, თბილისის სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს ნაწილობრივ, საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს უსაფუძვლობის გამო, ხოლო ზ. ი-ის სასარჩელო მოთხოვნა უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 257-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. ზ.ი-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

3. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 11.07.2014წ. განჩინება საქართველოს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტისათვის ზ. ი-ის სასარგებლოდ 300 ლარის დაკისრების და ზ.ი-ისათვის სახელმწიფო ბაჟის გადახდის დაკისრების ნაწილებში და აღნიშნულ ნაწილებში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

4. ზ.ი-ის სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს ზ.ი-ის სასარგებლოდ დაეკისროს 1000 (ათასი) ლარის გადახდა;

5. ზ. ი-ის სარჩელი დანარჩენ ნაწილში არ დაკმაყოფილდეს;

6. ზ. ი-ი განთავისუფლდეს სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან;

7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: ნ. სხირტლაძე

მოსამართლეები: ლ. მურუსიძე

მ. ვაჩაძე