#330310014528179
#ბს-765-757(კ-16) 20 აპრილი, 2017 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ
შემდეგი შემადგენლობით:
მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე, ვასილ როინიშვილი
განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი (მოსარჩელე) - რ. ს-ე
მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხეები) – საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო; სსიპ შემოსავლების სამსახური
დავის საგანი - ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა
გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2016 წლის 23 მარტის განჩინება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
2014 წლის 20 ივნისს რ. ს-ემ სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიმართ.
მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 2007 წლამდე იყო ინდივიდუალური მეწარმე. ქ. თბილისში, ... ქუჩაზე ნაქირავებ ფართში ჰქონდა საცხობი. მასზე ირიცხებოდა საკონტროლო-სალარო აპარატი „...“. 2007 წლის დასაწყისში აღნიშნული ფართი დაანგრიეს. ამ დროს გაურკვეველ ვითარებაში დაკარგა საკონტროლო-სალარო აპარატი, რის თაობაზეც განაცხადა პოლიციაში.
საგადასახადო მონიტორინგის დეპარტამენტის 2014 წლის 24 თებერვლის საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმით (აქტი) #063485 დააჯარიმეს 3000 ლარით. მოსარჩელემ ადმინისტრაციული საჩივრით გაასაჩივრა აღნიშნული სამართალდარღვევის ოქმი, ჯერ შემოსავლების სამსახურში, ხოლო შემდგომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებულ დავების განხილვის საბჭოში, თუმცა ადმინისტრაციული საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ შემოსავლების სამსახურის საგადასახადო მონიტორინგის დეპარტამენტის 2014 წლის 24 თებერვლის საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმის (აქტის) #063485, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2014 წლის 16 აპრილის #21292 და 2014 წლის 24 აპრილის #22273 ბრძანებებისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2014 წლის 23 მაისის #8067/2/14 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა და ჯარიმისგან გათავისუფლება მოითხოვა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 13 ნოემბრის გადაწყვეტილებით რ. ს-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ საგადასახადო მონიტორინგის დეპარტამენტის 2014 წლის 24 თებერვლის საგადასახადო სამართალდარღვევის #063485 ოქმის თანახმად, რ. ს-ე საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 281-ე მუხლის მე-7 ნაწილის საფუძველზე დაჯარიმდა 3000 ლარით.
სსიპ შემოსავლების სამსახურში რ. ს-ემ 2014 წლის 14 აპრილს წარადგინა საჩივარი, რომლითაც მოითხოვა სსიპ შემოსავლების სამსახურის საგადასახადო მონიტორინგის დეპარტამენტის 2014 წლის 24 თებერვლის საგადასახადო სამართალდარღვევის #063485 ოქმით (აქტით) დაკისრებული ჯარიმის გაუქმება.
სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2014 წლის 16 აპრილის #21292 ბრძანებით რ. ს-ის 2014 წლის 14 აპრილის საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.
სსიპ შემოსავლების სამსახურში რ. ს-ემ 2014 წლის 16 აპრილს წარადგინა საჩივარი, რომლითაც მოითხოვა სსიპ შემოსავლების სამსახურის საგადასახადო მონიტორინგის დეპარტამენტის 2014 წლის 24 თებერვლის საგადასახადო სამართალდარღვევის #063485 ოქმით (აქტით) დაკისრებული ჯარიმის გაუქმება.
სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2014 წლის 24 აპრილის #22273 ბრძანებით რ. ს-ის 2014 წლის 16 აპრილის საჩივარი სსიპ შემოსავლების სამსახურის საგადასახადო მონიტორინგის დეპარტამენტის 2014 წლის 24 თებერვლის საგადასახადო სამართალდარღვევის #063485 ოქმის (აქტის) საფუძველზე დარიცხული ჯარიმის გაუქმების თაობაზე დარჩა განუხილველი საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 301-ე მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.
სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ 2014 წლის 13 მაისს რ. ს-ემ საჩივრით მიმართა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებულ დავების განხილვის საბჭოს და სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2014 წლის 24 აპრილის #22273 ბრძანების, სსიპ შემოსავლების სამსახურის საგადასახადო მონიტორინგის დეპარტამენტის 2014 წლის 24 თებერვლის საგადასახადო სამართალდარღვევის #063485 ოქმის (აქტის) ბათილად ცნობა მოითხოვა.
საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებულ დავების განხილვის საბჭოს 2014 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილებით რ. ს-ის 2014 წლის 13 მაისის საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.
საქალაქო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 281-ე მუხლის მე-7 ნაწილზე და განმარტავს, რომ აღნიშნული მუხლი ითვალისწინებს გადასახადის გადამხდელის პასუხისმგებლობისაგან განთავისუფლების ერთადერთ საფუძველს - როდესაც საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვა გამოწვეულია სხვა პირის მიერ ჩადენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით. სხვა პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვა დადასტურებული უნდა იყოს კანონით დადგენილი წესით, შესაბამისი მტკიცებულებების წარმოდგენით.
მოცემულ შემთხვევაში კი, სასამართლოს განმარტებით, მართალია, საქმეში არსებული საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის ძველი თბილისის სამმართველოს მე-2 განყოფილების 2014 წლის 22 იანვრის ცნობიდან ირკვევა, რომ რ. ს-ემ მიმართა საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგის თაობაზე, თუმცა სსკ-ის 281-ე მუხლის მე-7 ნაწილი ცალსახად უთითებს იმაზე, რომ საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვა გამოწვეული უნდა იყოს სხვა პირის მიერ ჩადენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით, რისი დამადასტურებელი მტკიცებულებაც მოსარჩლეს არ წარმოუდგენია.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 13 ნოემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა რ. ს-ემ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2016 წლის 23 მარტის განჩინებით რ. ს-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 13 ნოემბრის გადაწყვეტილება.
სააპელაციო პალატა დაეთანხმა და გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივი შეფასებები. ამასთან, სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში დამატებით განმარტა, რომ საქმის მასალების თანახმად, საგადასახადო მონიტორინგის მიერ 2014 წლის 24 თებერვალს რ. ს-ის მიმართ შედგენილ იქნა საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმი (აქტი) #063485, რომლითაც რ. ს-ე საგადასახადო კოდექსის 281-ე მუხლის მე-7 ნაწილის საფუძველზე დაჯარიმდა 3000 ლარის ოდენობით.
საგადასახადო კოდექსის 281-ე მუხლის მე-7 ნაწილის თანახმად, გადასახადის გადამხდელის მიერ საკონტროლო-სალარო აპარატის (გარდა GPRS-ის და CRYPTO-ს მოდულის ფისკალური საკონტროლო-სალარო აპარატებისა) დაკარგვა, თუ დადგენილი არ არის, რომ ეს გამოწვეულია სხვა პირის მიერ ჩადენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით, იწვევს გადასახადის გადამხდელის დაჯარიმებას 3000 ლარის ოდენობით.
საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 269-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საგადასახადო სამართალდარღვევად ითვლება პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება (მოქმედება ან უმოქმედობა), რომლისთვისაც ამ კოდექსით გათვალისწინებულია პასუხისმგებლობა.
სააპელაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა უმოქმედობა, რამაც გამოიწვია პირის მიერ მისი კუთვნილი საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვა. აღნიშნულის გამო რ. ს-ეს მართებულად განესაზღვრა ჯარიმა გათვალისწინებული საგადასახადო კოდექსის 281-ე მუხლის მე-7 ნაწილით.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მითითება, რომ საქმეში წარმოდგენილი საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის ძველი თბილისის სამმართველოს მე-2 განყოფილების 2014 წლის 22 იანვრის ცნობით (ტ.1. ს.ფ.10) დასტურდება, რომ საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვა გამოწვეული იყო მესამე პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით. სააპელაციო პალატის განმარტებით, აღნიშნული ცნობა იძლევა ინფორმაციას მხოლოდ იმის შესახებ, რომ რ. ს-ემ პოლიციაში განაცხადა საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვის თაობაზე.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2016 წლის 23 მარტის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა რ. ს-ემ, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.
კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გადაამოწმა და არ გამოითხოვა შემოსავლების სამსახურიდან ის ინფორმაცია, რომ იგი 2007 წლიდან აღარ ეწეოდა სამეწარმეო საქმიანობას.
ამასთან, კასატორის განმარტებით, მის მიერ წარმოდგენილი 2016 წლის 4 აპრილის ცნობის თანამახამდ, იგი 2007 წლიდან აღარ ეწეოდა სამეწარმეო საქმიანობას და კანონის შესაბამისად, მას საგადასახადო დოკუმენტაციის, მათ შორის, საკონტროლო-სალარო აპარატის შენახვა ევალებოდა 6 წლის ვადით და შემოსავლების სამსახურს უნდა შეემოწმებინა 2013 წლის 1 თებერვლამდე.
კასატორმა ასევე არ გაიზირა სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება, რომ 2014 წლის 22 იანვრის დოკუმენტი საკონტროლო-სალარო აპარტის დაკარგვის გამო პოლიციისათვის მიმართვის თაობაზე, არ შეიძლება ჩაითვალოს სხვა პირის მიერ ჩადენილ მართლსწინააღმდეგო ქმედებად.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2016 წლის 31 ოქტომბრის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, რ. ს-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2017 წლის 12 იანვრის განჩინებით რ. ს-ის საკასაციო საჩივარი დაშვებულ იქნა განსახილველად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და მიაჩნია, რომ რ. ს-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც რ. ს-ის სარჩელი დაკმაყოფილდება ნაწილობრივ.
საკასაციო სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს, რომ საგადასახადო მონიტორინგის დეპარტამენტის 2014 წლის 24 თებერვლის საგადასახადო სამართალდარღვევის #063485 ოქმის (აქტის) თანახმად, რ. ს-ე საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 281-ე მუხლის მე-7 ნაწილის საფუძველზე დაჯარიმდა 3000 ლარით. მითითებული სამართალდარღვევის ოქმი (აქტი) რ. ს-ემ 2014 წლის 14 აპრილს გაასაჩივრა სსიპ შემოსავლების სამსახურში, რომლის 2014 წლის 16 აპრილის #21292 ბრძანებით რ. ს-ის საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.
2014 წლის 16 აპრილს რ. ს-ემ კვლავ წარადგინა ადმინისტრაციული საჩივარი საგადასახადო მონიტორინგის დეპარტამენტის 2014 წლის 24 თებერვლის საგადასახადო სამართალდარღვევის #063485 ოქმის (აქტის) გაუქმების მოთხოვნით. სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2014 წლის 24 აპრილის #22273 ბრძანებით რ. ს-ის საჩივარი საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 301-ე მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე დარჩა განუხილველი.
2014 წლის 13 მაისს რ. ს-ემ საჩივრით მიმართა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებულ დავების განხილვის საბჭოს, რომლითაც სსიპ შემოსავლების სამსახურის საგადასახადო მონიტორინგის დეპარტამენტის 2014 წლის 24 თებერვლის საგადასახადო სამართალდარღვევის #063485 ოქმის (აქტის) და სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2014 წლის 24 აპრილის #22273 ბრძანების ბათილად ცნობა მოითხოვა.
საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2014 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილებით რ. ს-ის საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.
საკასაციო საჩივარზე დართული სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2016 წლის 4 აპრილის #21-11/28830 წერილის თანახმად, შემოსავლების სამსახურის საარქივო სამმართველოდან შემოსული ინფორმაციის საფუძველზე, რ. ს-ეს წარდგენილი აქვს განცხადება 2007 წლის 1 თებერვლიდან ეკონომიკური საქმიანობის შეჩერების შესახებ და წლიური დეკლარაცია ერთობლივი შემოსავლებისა და გამოქვითების შესახებ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 153-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად.
საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, მოსარჩელე რ. ს-ემ სადავოდ გახადა სამართალდარღვევის საერთოდ ჩადენის ფაქტი, რადგან მიაჩნია, რომ საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვა გამოწვეული არ იყო მისი ბრალით, ვინაიდან 2007 წელს მთავრობის გადაწყვეტილებით დაანგრიეს ფართი, რომელშიც იგი ეწეოდა სამეწარმეო საქმიანობას, რა დროსაც გაურკვეველ ვითარებაში დაკარგა საკონტროლო- სალარო აპარატი. ამასთან, მისი განმარტებით, იგი 2007 წლიდან აღარ ეწეოდა სამეწარმეო საქმიანობას.
საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, საგადასახადო სამართალდარღვევები საქართველოში მოწესრიგებულია საგადასახადო კოდექსით, რომელიც განსაზღვრავს საგადასახადო სამართალდარღვევის სახეებსა და საგადასახადო კანონმდებლობის დარღვევისათვის პასუხისმგებლობას. კერძოდ, საგადასახადო კოდექსის 269-ე მუხლით განსაზღვრულია ქმედების საგადასახადო სამართალდარღვევად მიჩნევისა და საგადასახადო პასუხისმგებლობის ზოგადი პრინციპები, რომლის მიხედვით, საგადასახადო სამართალდარღვევად ჩაითვლება პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება (მოქმედება ან უმოქმედობა), რომლისთვისაც ამ კოდექსით გათვალისწინებულია პასუხისმგებლობა. საგადასახადო სამართალდარღვევისათვის პირს პასუხისმგებლობა შეიძლება დაეკისროს მხოლოდ ამ კოდექსით დადგენილი საფუძვლითა და წესით. აღნიშნული მუხლიდან გამომდინარე, საგადასახადო პასუხისმგებლობა არის კონკრეტული საგადასახადო სამართალდარღვევის ჩამდენი პირის ვალდებულება, საგადასახადო კოდექსით დადგენილი წესით, პასუხი აგოს მის მიერ ჩადენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებისათვის. მართლსაწინააღმდეგოა ქმედება, რომელიც არღვევს საგადასახადო კანონმდებლობის ნორმებს.
საგადასახადო კოდექსის 281-ე მუხლის მე-7 ნაწილი ითვალისწინებს პასუხისმგებლობას გადასახადის გადამხდელის მიერ საკონტროლო-სალარო აპარატის (გარდა GPRS-ის და CRYPTO-ს მოდულის ფისკალური საკონტროლო-სალარო აპარატებისა) დაკარგვისათვის: „გადასახადის გადამხდელის მიერ საკონტროლო-სალარო აპარატის (გარდა GPRS-ის და CRYPTO-ს მოდულის ფისკალური საკონტროლო-სალარო აპარატებისა) დაკარგვა, თუ დადგენილი არ არის, რომ ეს გამოწვეულია სხვა პირის მიერ ჩადენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით, – იწვევს გადასახადის გადამხდელის დაჯარიმებას 3 000 ლარის ოდენობით“.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკონტროლო-სალარო აპარატი წარმოადგენს სახელმწიფოს კონტროლის ინსტრუმენტს ნაღდი ფულის ბრუნვაზე და გადასახადის გადამხდელის მიერ მომხმარებლებთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისას შესაბამისი მონაცემების დროულად აღრიცხვაზე. საკონტროლო-სალარო აპარატი განკუთვნილია მომხმარებელთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისას მიწოდებული საქონლის (მომსახურების) რეგისტრაციისათვის და შესაბამისი მონაცემების აღრიცხვისათვის. არსებობს ფისკალური და არაფისკალური საკონტროლო-სალარო აპარატი, რომლებიც ერთმანეთისგან განსხვავდებიან მეხსიერებით. ფისკალური მეხსიერების საკონტროლო-სალარო აპარატს გააჩნია ინფორმაციის მატარებელი, რაც არ იძლევა მონაცემების წაშლის საშუალებას, ასევე გააჩნია ქვეყნის ფისკალური კანონმდებლობით გათვალისწინებული კონსტრუქციის სხვა განსაკუთრებულობა. საკონტროლო-სალარო აპარატის ფისკალურ მეხსიერებაში გროვდება ამ საკონტროლო-სალარო აპარატის მეშვეობით განხორციელებული ყველა ოპერაციის შესახებ მონაცემები.
მიუხედავად იმისა, რომ საგადასახადო კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს საკონტროლო-სალარო აპარატის შენახვის რაიმე სპეციალურ წესს, ის გარემოება, რომ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 31 დეკემბრის #994 ბრძანებით დამტკიცებული „საგადასახადო კონტროლის განმახორციელებელი პირის შერჩევისა და საგადასახადო კონტროლის განხორციელების, მიმდინარე კონტროლის პროცედურების ჩატარების, სასაქონლო-მატერიალურ ფასეულობათა ჩამოწერის, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიებების განხორციელების, სამართალდარღვევათა საქმის წარმოების წესის“ მე-19 მუხლის 1-ლი პუნქტით გათვალისწინებულია აპარატის რეგისტრაცია, რომელიც გულისხმობს აპარატზე ფისკალური მეხსიერების ჩართვას და მონაცემების ერთიან კომპიუტერულ ბაზაში აპარატის სარეგისტრაციო მონაცემების ასახვას, აკისრებს საკონტროლო-სალარო აპარატის გამოყენებით ანგარიშსწორების განმახორციელებელ გადასახადის გადამხდელს სათანადო გულისხმიერებით მიუდგეს მის შენახვას, მეწარმისათვის საჭირო გულისხმიერებით გაუფრთხილდეს აპარატს და შეინახოს იგი ისეთ პირობებში, რომელიც გამორიცხავს სხვა პირთა აპარატთან უნებართვოდ დაშვებას, აპარატის დაუფლებას ან სხვა გზით აპარატის გასვლას გადასახადის გადამხდელის მფლობელობიდან, მესაკუთრეს შესაძლებელია დაევალოს მისი საკუთრების შენახვის ვალდებულებაც, თუ მისი საკუთრებაში არსებული ნივთი განსაკუთრებულ, სოციალურ, ეკონომიკურ ფასეულობას წარმოადგენს.
კონკრეტულ შემთხვევაში კი, როგორც აღვნიშნეთ, საკონტროლო-სალარო აპარატის ფისკალურ მეხსიერებაში გროვდება საკონტროლო-სალარო აპარატის მეშვეობით განხორციელებული ყველა ოპერაციის შესახებ მონაცემები, რომელიც საგადასახადო სამსახურისათვის წარმოადგენს სააღრიცხვო დოკუმენტაციას, საგადასახადო კოდექსის მე-8 მუხლის 22-ე პუნქტის საფუძველზე, ანუ სააღრიცხვო დოკუმენტაციის შესაბამისად, ხორციელდება მეწარმის საგადასახადო კონტროლი, ე.ი. სააღრიცხვო დოკუმენტაცია შეიცავს ნებისმიერ წერილობითი (მათ შორის, ელექტრონული) ფორმით შესრულებულ საბუთს, რომელსაც კავშირი აქვს დაბეგვრასთან. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ვინაიდან, საკონტროლო-სალარო აპარატი წარმოადგენს უმნიშვნელოვანესი მმართველობითი ღონისძიების - საგადასახადო ადმინისტრირების ერთ-ერთ განსაკუთრებულ სახეს, მეწარმე ვალდებულია განსაკუთრებული გულისხმიერებით შეინახოს საკონტროლო-სალარო აპარატი და ამისთვის არ არის აუცილებელი საგადასახადო კანონმდებლობით შემუშავებული შენახვის წესებისა და პირობების დადგენა. აღნიშნული ვალდებულების უგულვებელყოფით აპარატის დაკარგვა ადასტურებს ბრალის გაუფრთხილებლობის ფორმას, რაც მეწარმის მიმართ საჯარიმო სანქციის გამოყენების საფუძველია.
საკასაციო სასამართლოს მითითებით, საგადასახადო კოდექსის 281-ე მუხლის მე-7 ნაწილით გათვალისწინებული სამართალდარღვევა - საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვა თავისი ბუნებით წარმოადგენს გაუფრთხილებლობით ჩადენილ ქმედებას. სამართალდარღვევა გაუფრთხილებლობით ჩადენილად ჩაითვლება თუ მისი ჩამდენი ითვალისწინებდა თავისი მოქმედების ან უმოქმედობის მავნე შედეგების დადგომის შესაძლებლობას, მაგრამ ვარაუდობდა მათ თავიდან აცილებას ან არ ითვალისწინებდა ასეთი შედეგების დადგომის შესაძლებლობას, თუმცა უნდა გაეთვალისწინებინა ისინი (ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის მე-12 მუხლი). ამდენად, გაუფრთხილებლობა ბრალის ერთ-ერთი ფორმაა. გადასახადის გადამხდელს საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვის გამო პასუხისმგებლობა არ დაეკისრება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დადგინდება, რომ საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვა გამოწვეული იყო სხვა პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით, ანუ საკანონმდებლო ნორმა ცალსახად ადგენს, რომ სახეზე უნდა იყოს კანონმდებლობის შესაბამისად დადგენილი და დადასტურებული ფაქტი, რომ მეწარმეს საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვაში ბრალი არ მიუძღვის, მისი დაკარგვა არ გამოუწვევია მის დაუდევარ ქმედებას, რაც გამოიხატება იმაში, რომ იგი სათანადო პასუხისმგებლობით არ მოეკიდა საკონტროლო-სალარო აპარატის შენახვას, არამედ მისი დაკარგვა გამოწვეულია სხვა პირის ბრალეული ქმედებით ან დაუძლეველი ძალის არსებობით. ამგვარი ფაქტის დაუდგენლობის შემთხვევაში ქმედების/უმოქმედობის კვალიფიკაციისათვის საგადასახადო კოდექსის 281-ე მუხლის მე-7 ნაწილის გამოყენება კანონსაწინააღმდეგოა, რამდენადაც ადმინისტრაციული ორგანოების მხრიდან ნორმათ შეფარდებას წინ უსწრებს ფაქტების გამოკვლევა-დადგენა-შეფასების სტადია, რაც ზუსტად უნდა შეესაბამებოდეს კანონით აღწერილ შემთხვევას.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემული დავის კანონიერად გადაწყვეტისათვის პრინციპულია გაირკვეს მეწარმის ქმედების, რომელიც საგადასახადო ორგანოებმა დააკვალიფიცირეს სამართალდარღვევად, ბრალეულობის საკითხი. საგადასახადო ორგანომ უნდა იმსჯელოს, არის თუ არა სახეზე ისეთი ობიექტური გარემოება, რამაც შეიძლება გამორიცხოს მეწარმის ბრალეულობის საკითხი, რამდენადაც პირის ბრალის გარეშე ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობის შემადგენლობა სახეზე არ არის. მხოლოდ ამ ფაქტების გამოკვლევა-დადგენის შემდეგ მეწარმეს შეიძლება დაეკისროს ან არ დაეკისროს პასუხისმგებლობა. მით უფრო იმ პირობებში, როცა საქმის მასალებით ირკვევა, რომ რ. ს-ემ მისი კუთვნილი საკონტროლო-სალარო აპარატი დაკარგა იმ დროს, როცა მოხდა მთავრობის მიერ იმ შენობის დანგრევა, სადაც იგი ეწეოდა სამეწარმეო საქმიანობას., ადმინისტრაციულმა ორგანომ არაკვალიფიციურად შეაფასა მეწარმის ბრალეულობის საკითხი, შესაბამისად, საკითხის ხელახალი გამოკვლევისას უნდა დაადგინოს საკონტროლო-სალარო აპარატის დაკარგვა გამოწვეული იყო თუ არა მესამე პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით ან მეწარმის კონტროლის მიღმა მყოფი შემთხვევით, მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელის განმარტებით, დაანგრიეს სავაჭრო ობიექტი და მისი მტკიცებით, სწორედ ამ დროს დაკარგა საკონტროლო-სალარო აპარატი.
საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, საკონტროლო-სალარო აპარატი განეკუთვნება საგადასახადო კოდექსის მე-8 მუხლის 22-ე ნაწილით დეფინირებულ სააღრიცხვო დოკუმენტაციას, მისი დანიშნულებიდან გამომდინარე, შესაბამისად, ამავე კოდექსის 43-ე მუხლის პირველი ნაწილის ვ) ქვეპუნქტით დადგენილი გადასახადის გადამხდელის ვალდებულება - უზრუნველყოს ამ ქვეპუნქტის ჩამონათვალში მოცემული დოკუმენტების შენახვა 6 წლის ვადის განმავლობაში, მოიცავს საკონტროლო-სალარო აპარატის შენახვის ვალდებულებასაც (2014 წელს მოქმედი რედაქცია).
ამასთან, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 31 დეკემბრის №994 ბრძანებით დამტკიცებული წესის 84-ე მუხლის მე-51 პუნქტში 2014 წლის 30 დეკემბრის №416 ბრძანებით შეტანილ ცვლილებაზე, რომლის შესაბამისად, იმ პირზე რეგისტრირებული საკონტროლო-სალარო აპარატი, რომელსაც 2012 წლის იანვრიდან 2014 წლის 1 აგვისტომდე ამავე საანგარიშო პერიოდ(ებ)ზე საგადასახადო ორგანოში არ წარუდგენია საგადასახადო დეკლარაციის გაანგარიშება ან საგადასახადო ორგანოებში წარდგენილ საგადასახადო დეკლარაციის გაანგარიშების საფუძველზე გადასახდელად დასარიცხი გადასახადის თანხა ნულის ტოლია, 2014 წლის 1 აგვისტოდან ჩაითვალა რეგისტრაციიდან მოხსნილად.
საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, ვინაიდან აპარატის ფისკალურ მეხსიერებაში არსებული ინფორმაცია წარმოადგენს გადასახადით დაბეგვრის ობიექტის აღრიცხვის საშუალებას - სააღრიცხვო დოკუმენტაციას, დაბეგვრასთან დაკავშირებული მონაცემების შენახვისათვის დადგენილი ვალდებულებიდან გამომდინარე, გადამხდელი ვალდებულია უზრუნველყოს საკონტროლო-სალარო აპარატის (სსა) სათანადო შენახვა, მისი დაცულობა 6 წლის განმავლობაში (საგადასახადო კოდექსის 43-ე მუხლის 1 პუნქტის „ვ“ ქვეპუნქტი (დაჯარიმების დროისათვის მოქმედი რედაქციის შესაბამისად)). მეწარმისათვის საკონტროლო-სალარო აპარატის შენახვის დავალდებულებისა და მისი დაკარგვისათვის სანქციის დაწესების (საგადასახადო კოდექსის 281.7 მუხლი) მიზანია მეწარმის შემოწმება. საკონტროლო-სალარო აპარატის რეგისტრაციიდან მოხსნა კი, გამორიცხავს შემდგომში საკონტროლო-სალარო აპარატის მონაცემების მიხედვით მეწარმის შემოწმებას და 281-ე მუხლის მე-7 ნაწილით გათვლისწინებული საფუძვლით ჯარიმის დაკისრებას. ამდენად, საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 31 დეკემბრის №994 ბრძანებით დამტკიცებული წესის 84-ე მუხლის მე-51 პუნქტი ქმნის საგადასახადო სამართალდარღვევისათვის პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლების საფუძველს. საგადასახადო კოდექსის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილის, 269-ე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 31 დეკემბრის №994 ბრძანებით დამტკიცებული წესის 84-ე მუხლის მე-51 პუნქტით გათვალისწინებულ რეგულაციას უკუქცევითი ძალა აქვს.
საკასაციო საჩივარზე დართული სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2016 წლის 4 აპრილის წერილით დასტურდება, რომ 2007 წლის 1 თებერვლიდან რ. ს-ეს შეჩერებული აქვს ეკონომიკური საქმიანობა და საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 153-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, წარდგენილი აქვს წლიური დეკლარაცია ერთობლივი შემოსავლებისა და გამოქვითების შესახებ (იხ. ს.ფ. 111; ტ.2). აღნიშნულიდან გამომდინარე, შემოსავლების სამსახურმა უნდა შეისწავლოს მოსარჩელის პირადი აღრიცხვის ბარათი და გამოიკვლიოს, მოხდა თუ არა 2007 წლის შემდეგ გადასახადის დარიცხვა. შესაბამისად, უნდა შეამოწმოს, ხომ არ არის შესაძლებელი განსახილველ შემთხვევაზე აღნიშნული რეგულაციის გავრცელება.
საკასაციო სასამართლო განმარტავს, იმისათვის, რომ შესრულდეს კანონის მოთხოვნა და ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება იყოს კანონშესაბამისი, ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის მნიშვნელოვანი და სავალდებულო წინაპირობაა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოების გამოკვლევა, გაანალიზება, შესწავლა და გადაწყვეტილების მიღება ამ გარემოებათა შეფასების შედეგად, იმისათვის, რომ თავიდან იქნეს აცილებული ადმინისტრაციული ორგანოს დაუსაბუთებელი დასკვნის გაკეთება.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სასამართლო მიიჩნევს, რომ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გამოცემულია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის გარემოების გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე, იგი უფლებამოსილია, სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად, ბათილად ცნოს ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი და დაავალოს ადმინისტრაციულ ორგანოს, ამ გარემოებათა გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ გამოსცეს ახალი ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი.
ამდენად, სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი საგადასახადო მონიტორინგის დეპარტამენტის 2014 წლის 24 თებერვლის საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმი (აქტი) №063485, ხოლო ადმინისტრაციულ ორგანოს ეძლევა შესაძლებლობა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების სათანადო გამოკვლევის შედეგად მიიღოს კონკრეტული შემთხვევისათვის დასაბუთებული გადაწყვეტილება.
შესაბამისად, ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2014 წლის 16 აპრილის ბრძანება №21292.
რაც შეეხება სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2014 წლის 24 აპრილის #22273 ბრძანებისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2014 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილების კანონიერების შეფასებას, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ზოგადად საგადასახადო დავები განიხილება საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სისტემაში და სასამართლოში. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის XLII თავი აწესრიგებს საგადასახადო დავების განხილვის წესს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სისტემაში. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სისტემაში საგადასახადო დავის განმხილველი ორგანოებია: შემოსავლების სამსახური და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭო. ამავე კოდექსის 297-ე მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სისტემაში საგადასახადო დავა ორეტაპიანია და იწყება საჩივრის შემოსავლების სამსახურში წარდგენით. ამავე კოდექსის 301-ე მუხლში რეგლამენტირებულია საჩივრის განხილვაზე უარის თქმის საფუძვლები, ერთ-ერთი საფუძვლით საგადასახადო ორგანო საჩივარს არ განიხილავს, თუ არსებობს იმავე მომჩივნის მიმართ იმავე დავის საგანზე იმავე ორგანოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება („ზ“ ქვეპუნქტი). საქმის მასალებით კი დადგენილია, რომ საგადასახადო მონიტორინგის დეპარტამენტის 2014 წლის 24 თებერვლის საგადასახადო სამართალდარღვევის #063485 ოქმი რ. ს-ემ 2014 წლის 14 აპრილს გაასაჩივრა სსიპ შემოსავლების სამსახურში, რომლის 2014 წლის 16 აპრილის #21292 ბრძანებით, რ. ს-ის საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. 2014 წლის 16 აპრილს რ. ს-ემ კვლავ წარადგინა ადმინისტრაციული საჩივარი საგადასახადო მონიტორინგის დეპარტამენტის 2014 წლის 24 თებერვლის საგადასახადო სამართალდარღვევის #063485 ოქმის გაუქმების მოთხოვნით. აღნიშნული საჩივარი საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 301-ე მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2014 წლის 24 აპრილის #22273 ბრძანებით დარჩა განუხილველი. 2014 წლის 24 თებერვლის საგადასახადო სამართალდარღვევის #063485 ოქმი და აღნიშნული ბრძანება რ. ს-ემ საგადასახადო კოდექსის 305-ე მუხლის შესაბამისად, გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებულ დავების განხილვის საბჭოში, რომლის 2014 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილებით რ. ს-ის საჩივარი არ დაკმაყოფილდა იმ მოტივით, რომ არსებობდა იმავე დავის საგანზე შემოსავლების სამსახურის 2014 წლის 16 აპრილის #21292 გადაწყვეტილება. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2014 წლის 24 აპრილის #22273 ბრძანებისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2014 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის საფუძველი.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის საფუძველზე, არსებობს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და რ. ს-ის საკასაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების საფუძველი.
ამასთან, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-10 მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე, მოპასუხეს - სსიპ შემოსავლების სამსახურს რ. ს-ის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი თანხა 550 ლარის ოდენობით (პირველი ინსტანციის სასამართლოში – 100 ლარის ოდენობით; სააპელაციო სასამართლოში - 150 ლარი; საკასაციო სასამართლოში – 300 ლარის ოდენობით; სულ – 550 ლარი).
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე და 411-ე მუხლით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :
1. რ. ს-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2016 წლის 23 მარტის განჩინება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;
3. რ. ს-ის სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;
4. ბათილად იქნეს ცნობილი სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2014 წლის 16 აპრილის ბრძანება №21292;
5. სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნეს ცნობილი საგადასახადო მონიტორინგის დეპარტამენტის 2014 წლის 24 თებერვლის საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმი (აქტი) №063485; დაევალოს საქმის გარემოებების სათანადოდ გამოკვლევის შემდეგ, კანონით დადგენილ ვადაში, რ. ს-ის მიმართ გამოსცეს ახალი ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი;
6. დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;
7. მოპასუხეს - სსიპ შემოსავლების სამსახურს რ. ს-ის სასარგებლოდ დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 550 ლარის (100+150+300) ანაზღაურება;
8. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე
მოსამართლეები: ნ. სხირტლაძე
ვ. როინიშვილი
