№ბს-19-18(კ-17) 29 ივნისი, 2017 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე, ვასილ როინიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) _ საქართველოს მთავარი პროკურატურა

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) _ ლ. კ-ი

მესამე პირი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2016 წლის 12 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

დავის საგანი _ ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2013 წლის 1 ნოემბერს ლ. კ-მა სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიმართ.

მოსარჩელის მითითებით, მას ბრალი ედებოდა სსსკ-ის 180-ე მუხლის „ბ-გ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებულ დანაშაულში, თუმცა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 15 აპრილის განაჩენით ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გათავისუფლდა დარბაზიდან. იგი პატიმრობაში 2012 წლის 26 ივლისიდან 2013 წლის 15 აპრილამდე იყო. უკანონო პატრიმრობაში ყოფნით მას მიადგა მატერიალური და მორალური ზიანი.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 2011 წლის ოქტომბერში შეიძინა სათესლე ნიორი 1 ტონა და 250 კგ. 8,125 ლარად, რომელიც დათესა ქ. ყვარელში ე.წ. ... მიწაზე. მიწა ნაქირავები ჰქონდა ყვარელში მცხოვრები ე. წ-ი-დ-ისგან. მიწის ქირა შეადგენდა თვეში 1000 ლარს, რომელიც უნდა გადაეხადა მოსავლის რეალიზაციის შემდეგ. ამასთან, ზეპირი ხელშეკრულება გამომშრალი და გადამუშავებული ნივრის გადაცემის შესახებ დადებული ჰქონდა მყიდველთან, რომლისგანაც ბე-ს სახით მიიღო 2000 ლარი. 1 კგ. ნიორი ღირდა 7,70 ლარი, მიღებულმა მოსავალმა კი შეადგინა 13000 კგ., რომელიც მოუვლელობის გამო განადგურდა, ვინაიდან დააპატიმრეს მოსავლის აღებიდან ერთ კვირაში. მოსარჩელემ აგრეთვე აღნიშნა, რომ ქ. ყვარელში, ზეპირი ხელშეკრულების საფუძველზე ნაქირავები ჰქონდა 12 ჰა მიწის ნაკვეთი, რომელზედაც დათესილი ჰქონდა აბაშის ყვითელი სიმინდი. 1 ჰა მიწის ნაკვეთის ქირა შეადგენდა 300 ლარს ანუ სულ ქირა შეადგენდა - 3,600 ლარს, რომელიც უნდა გადაეხდა მოსავლის რეალიზაციის შემდეგ. 1 ჰა-ზე უნდა მიეღო 7 ტონა მოსავალი ანუ სულ - 10 ჰა-ზე მინიმუმ 70 ტ., რაც მისი უკანონო პატრიმრობაში ყოფნის გამო განადგურდა.

მოსარჩელის განმარტებით, მისმა მატერიალურმა ზიანმა შეადგინა 121400 ლარი, ვინაიდან მას სიმინდის მოსავალი წინასწარ ჰქონდა გაყიდული და მოგების სახით უნდა მიეღო 100100 ლარი, ნივრის მოყვანისათვის საერთო დანახარჯმა შეადგინა 21300 ლარი (100100+21300=121400 ლარი). სიმინდის მოსავლის ნაწილში დანახარჯმა შეადგინა 12400 ლარი, მოსავალი რომ მიეღო უნდა გაეყიდა საბითუმო ფასად 1,35 ლარად, ვინაიდან, სიმინდის ფასი განისაზღვრებოდა საბაზრო ღირებულებით 1,35 - 1.40 ლარი. 10 ჰა-ზე სიმინდის მოსავალს სულ ცოტა 70 ტონას მიიღებდა, 70000 კგ X 1,35 ლარზე = 94500 ლარს შეადგენს, საერთო ზარალმა შეადგინა 94500+12400=106900 ლარი. საერთო ჯამში უკანონო პატიმრობისგან გამოწვეულმა მატერიალურმა ზიანმა შეადგინა 228300 ლარი.

მოსარჩელის მითითებით, მისი უკანონო პატიმრობა გაგრძელდა 2012 წლის 25 ივლისიდან 2013 წლის 15 აპრილამდე, რამაც მიაყენა როგორც მატერიალური, ასევე მორალური ზიანიც. უკანონო პატიმრობაში იმყოფებოდა თბილისის (გლდანის) №8 საპყრობილეში, პატიმრობაში ყოფნისას ესმოდა პატიმართა ტანჯვა-წამების ხმა. რვა დღის განმავლობაში ე.წ. „ფუქსებში“ არაადამიანურ პირებებში იყო, სადაც ადგილი ჰქონდა პატიმართა წამებასა და ცემის ფაქტებს. მიიღო მორალური ტანჯვა, შიში, წყენა, იმედგაცრუება, რამაც უარყოფითი გავლენა მოახდინა მის ჯანმრთელობაზე, რის გამოც ნევროპათოლოგის მკურნალობისა და მუდმივი მეთვალყურეობის ქვეშაა.

ამდენად, მოსარჩელემ მის სასარგებლოდ მოპასუხისათვის მატერიალური ზიანის სახით - 228 300 ლარისა და მორალური სახით - 5 000 000 ლარის დაკისრება მოითხოვა.

საქალაქო სასამართლოში საქმის განხლვისას საქმეში მოპასუხედ ჩაება საქართველოს მთავარი პროკურატურა, ხოლო თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 4 დეკემბრის საოქმო განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, საქმეში მესამე პირად ჩაება საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 4 თებერვლის გადაწყვეტილებით ლ. კ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; საქართველოს მთავარ პროკურატურას ლ. კ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის ანაზღაურება - 6 000 ლარის ოდენობით; ლ. კ-ის მოთხოვნა მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2012 წლის 25 ივლისს, სსსკ-ის 180-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ლ. კ-ი დაპატიმრებულ იქნა გლდანი-ნაძალადევის რაიონული პროკურატურის მიერ და იმავე წლის 27 ივლისს №8 პატიმრობისა და დახურული ტიპის თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულებაში იქნა მოთავსებული. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 15 აპრილის განაჩენით ლ. კ-ი ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ, გამართლდა და იმავე დღეს გათავისუფლდა სხდომის დარბაზიდან. აღნიშნული განაჩენი გაასაჩივრა ბრალდების მხარემ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2013 წლის 2 ოქტომბრის განაჩენით უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის კოლეგიის განაჩენი.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტზე, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლზე და ზემოაღნიშნული ნორმების ანალიზის საფუძველზე განმარტა, რომ ზიანის ანაზღაურებას ექვემდებარებოდა მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც წარმოადგენდა ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს, ანუ უნდა არსებულიყო ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების პირობები, კერძოდ, ზიანი მიყენებული უნდა ყოფილიყო მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით, მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და ზიანს შორის უნდა ყოფილიყო მიზეზობრივი კავშირი და ბრალი ზიანის მიმყენებელს უნდა მიუძღვოდეს.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა ასევე სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე და აღნიშნა, რომ ზიანი ანაზღაურებას ექვემდებარებოდა მიუხედავად ზიანის მიმყენებლის ბრალისა. ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილებისთვის საკმარისია იყო ქმედების უკანონობა დადგენა და სახეზე ყოფილიყო პირის მარეაბილიტირებელი გარემოება. საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებით, პირის მარეაბილიტირებელ გარემოებად უპირობოდ უნდა ყოფილიყო მიჩნეული მის მიმართ გამამართლებელი განაჩენის გამოტანა, ვინაიდან გამამართლებელი განაჩენი ადგენდა პირის უდანაშაულობას, რაც იწვევდა მისი უფლებების აღდგენას ანუ მის რეაბილიტაციას, თუმცა უნდა არსებულიყო მეორე სავალდებულო წინაპირობაც - ქმედების უკანონობა. სასამართლომ აღნიშნა, რომ 2012 წლის 26 ივლისს გამოტანილ იქნა ლ. კ-ის მიმართ დადგენილება პირის ბრალდების შესახებ, ხოლო 2012 წლის 27 ივლისს თბილისის საქალაქო სასამართლომ გამოსცა განჩინება ბრალდებულის სასამართლოში პირველი წარდგენისა და აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის გამოყენების თაობაზე. შესაბამისად, ჩატარებული საგამოძიებო მოქმედებები ეფუძნებოდა კანონს და კანონის საფუძველზე მიღებულ საპროცესო დოკუმენტებს. საქართველოს პროკურატურა წინასწარ ვერ განსაზღვრავდა კონკრეტული საქმის შედეგს, ვინაიდან მტკიცებულებათა შეფასება და მათ საფუძველზე განაჩენის გამოტანა წარმოადგენდა სასამართლოს პრეროგატივას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქართველოს პროკურატურის მხრიდან ადგილი არ ჰქონია უკანონო ქმედებას და იგი მოქმედებდა კანონის შესაბამისად, რაც გამორიცხავდა სკ-ის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილით დადგენილი მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრებას. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნასთან მიმართებაში, სსკ-ის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა და ასკ-ის მე-17 მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრული ვალდებულების შესაბამისად, ლ. კ-მა ვერ უზრუნველყო კანონით გათვალისწინებული მტკიცებულებების წარმოდგენა იმ გარემოებების დასადასტურებლად, რომლებზედაც ის ამყარებდა სასარჩელო მოთხოვნას.

რაც შეეხება მორალური ზიანის ანაზღაურებას, საქალაქო სასამართლომ აღნიშნულთან მიმართებაში მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის მე-18 და 413-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ სასამართლომ გაითვალისწინა მოსარჩელის მიმართ განხორციელებული იძულების ფორმების სიმძიმე, კერძოდ, მას 2012 წლის 25 ივლისიდან 2013 წლის 15 აპრილამდე თავისუფლება აღკვეთილი ჰქონდა, რაც არ იყო ჩვეულებრივი და რიგითი მოვლენა ადამიანის ცხოვრებაში. ის დაკავშირებული იყო გარკვეულ ნეგატიურ განცდებთან და სტრესთან. ყოველივე ეს უარყოფითად აისახა დაპატიმრებული პირის ჯანმრთელობაზე. გარდა ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესებისა, შეილახა მოსარჩელის პატივი და ღირსებაც. მორალური ზიანის ანაზღაურების მოცულობას განსაზღვრავდა სასამართლო მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველზე. სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველ შეთხვევაში მიყენებული მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად გონივრული თანხა 6 000 ლარს წარმოადგენდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 4 თებერვლის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ლ. კ-მა, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 4 თებერვლის გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს მთავარმა პროკურატურამ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2014 წლის 20 ივნისის განჩინებით საქართველოს მთავარი პროკურატურისა და ლ. კ-ის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 4 თებერვლის გადაწყვეტილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2014 წლის 20 ივნისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს მთავარმა პროკურატურამ და ლ. კ-მა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2015 წლის 29 იანვრის განჩინებით საქართველოს მთავარი პროკურატურის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დაუშვებლად.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2015 წლის 4 ივნისის განჩინებით ლ. კ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2014 წლის 20 ივნისის განჩინება ლ. კ-ისათვის მატერიალური ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს; დანარჩენ ნაწილში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2014 წლის 20 ივნისის განჩინება დარჩა უცვლელად.

საკასაციო სასამართლომ გაიზიარა მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, თუმცა აღნიშნა, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტის თანახმად, ყველასათვის გარანტირებული იყო სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკების და თვითმმართველობის ორგანოთა და მოსამსახურეთაგან უკანონოდ მიყენებული ზარალის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის და ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-7 პუნქტის თანახმად, უკანონოდ დაკავებულ ან დაპატიმრებულ პირს ჰქონდა კომპენსაციის მიღების უფლება. აღნიშნული კონსტიტუციური დებულებების შესაბამისად, საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლის მიხედვით, პირს უფლება ჰქონდა მოეთხოვა მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. სზაკ-ის 208.1 მუხლის მიხედვით, სახელმწიფოს, ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელი იყო სახელმწიფო. სზაკ-ის 207-ე მუხლით განისაზღვრა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმების, პრინციპებისა და საფუძვლების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, გარდა იმ გამონაკლისებისა, რომლებიც ამავე კოდექსით იყო დადგენილი. ამდენად, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის უკანონოდ გამოყენების, ადმინისტრაციული პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებულ ზიანს ანაზღაურებდა სახელმწიფო, გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად (სკ-ის 1005.3). აღნიშნული კონსტიტუციური ნორმები არ შეიცავდნენ მითითებას ბრალზე, როგორც ზიანის ანაზღაურების პირობაზე. კანონმდებელი ითვალისწინებდა ბრალის გარეშე პასუხისმგებლობის ცალკეულ შემთხვევებს (მაგ. სატრანსპორტო საშუალების მფლობელის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება), სკ-ის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილი საგამონაკლისო წესით ადგენდა სახელმწიფოს მიერ ზიანის ანაზღაურების წესს თანამდებობის პირებისა და ორგანოების ბრალის მიუხედავად.

საკასაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სკ-ის 1005.3 მუხლის დისპოზიციიდან გამომდინარე, ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელი იყო შემდეგი წინაპირობების არსებობა: დამდგარი ზიანი, მართლწინააღმდეგობა - უკანონო ბრალდება/მსჯავრდება, მიზეზობრივი კავშირი უკანონო ბრალდებასა და დამდგარ ზიანს შორის, აგრეთვე პირის მარეაბილიტერებელი გარემოება. უკანონო ბრალდების შედეგად დამდგარ, ასანაზღაურებელ ზიანში მოიაზრებოდა როგორც მატერიალური, ასევე მორალური ზიანი, რადგან პირის თავისუფლების ხელყოფასა და ხელშეუხებლობის დარღვევას, როგორც წესი თან სდევდა პირის პატივისა და ღირსების, საქმიანი რეპუტაციის და კანონით დაცული სხვა უფლებების შელახვა. მატერიალური (ქონებრივი) ზიანი შესაძლოა გამოიხატოს ქონების დაზიანებაში, შემოსავლის მიუღებლობაში, ჯანმრთელობის დაზიანებაში, დამატებითი ხარჯების გაწევაში და ა.შ., ხოლო არაქონებრივი ზიანი ვლინდება პირის მორალურ განცდებში, რომელიც შესაძლოა დაკავშირებული ყოფილიყო აქტიური საზოგადოებრივი ცხოვრების წესის გაგრძელების შუეძლებლობასთან, პირის პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შელახვასთან და სხვ., თუმცა ანაზღაურებას ექვემდებარებოდა არა ყველა სახის მორალური ზიანი, არამედ მხოლოდ ის, რომლის ანაზღაურებაც გათვალისწინებული იყო მოქმედი კანონმდებლობით (სკ-ის 413 მუხ.).

საკასაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ კანონიერ ძალაში მყოფი თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 15 აპრილის გამამართლებელი განაჩენი უდავოდ წარმოადგენდა მოსარჩელის რეაბილიტაციის საფუძველს. სკ-ის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე სახელმწიფო ვალდებული იყო აენაზღაურებინა ის ზიანი, რომელიც უკავშირდებოდა რეაბილიტირებული პირისათვის სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემას, მიუხედავად ზიანის მიმყენებლის ბრალისა, ვინაიდან არ დაიშვებოდა ნორმის ისე განმარტება, რომ პირს არ მისცემოდა უფლების აღდგენის ეფექტური, ქმედითი შესაძლებლობა (ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-13 მუხლი), საწინააღმდეგო ინტერპრეტაცია არ თავსდებოდა საქართველოს კონსტიტუციით აღიარებულ ადამიანისა და მისი უფლებების, როგორც უმაღლესი ფასეულობის პრიორიტეტულობასა და პატივისცემასთან.

საკასაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სკ-ის 1005.3 მუხლის მიზნებისთვის მართლსაწინააღმდეგოდ მიიჩნეოდა ისეთი ქმედება, რომელიც ფორმალური მართლზომიერების მიუხედავად, დაუსაბუთებლად არღვევდა პირის კონსტიტუციით დაცულ უფლებებსა და თავისუფლებებს. ,,ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის“ 1984 წლის 22 ნოემბრის ევროპული კონვენციის #7 ოქმის მესამე მუხლის თანახმად, ,,თუ საბოლოო გადაწყვეტილებით პირი მსჯავრდებული იყო სისხლის სამართლის დანაშაულისათვის და შემდგომში მისი ეს მსჯავრდება გაუქმდა, ან სასჯელის მოხდისაგან ის გათავისუფლდა, რადგან ახალმა ან ახლად გამოვლენილმა გარემოებებმა ცხადყო, რომ მართლმსაჯულება არაჯეროვნად განხორციელდა, ამგვარი მსჯავრდების გამო შეფარდებული სასჯელისათვის მას მიეკუთვნებოდა კომპენსაცია შესაბამის სახელმწიფოში მოქმედი კანონის ან დამკვიდრებული პრაქტიკის მიხედვით“. საქმეზე ,,პოღოსიანი და ბაღდასარიანი სომხეთის წინააღმდეგ“ (Case of Poghosyan and Baghdasaryan v. Armenia, 12.09.2012წ., განაცხადი #22999/06) ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ განმარტა, რომ უკანონო მსჯავრდების დადასტურებისას, პირისათვის დამდგარი მატერიალური და მორალური ზიანისათვის კომპენსაციის გადახდა უნდა მომხდარიყო ეროვნულ კანონმდებლობაში აღნიშნული დანაწესის არარსებობის შემთხვევაშიც (§ 51). ამდენად, საკასაციო პალატამ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში მართლსაწინააღმდეგო შედეგის არსებობა (დადასტურებული უკანონო მსჯავრდება/ბრალდება, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის უკანონოდ შეფარდება) განაპირობებდა ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობას, რადგან აღკვეთის ღონისძიების შეფარდების მომენტში ფორმალურად მართლზომიერი საპროცესო მოქმედებები მარეაბილიტირებელი გარემოების დადგენისთანავე სკ-ის 1005.3 მუხლის მიზნებისთვის მიიჩნეოდნენ უკანონოდ, რადგან ხსენებული ნორმა მიზნად ისახავდა დაზარალებულის დაცვას, კერძოდ, გამართლებული პირისათვის სახელმწიფო ორგანოების მოქმედებების შედეგად მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად კომპენსაციის მიცემას. საკასაციო პალატამ აღნიშნა, რომ რეაბილიტაცია სისხლის სამართლის პროცესში იყო იმ პირის უფლებებისა და თავისუფლებების აღდგენა, რომელიც უკანონოდ და დაუსაბუთებელად დაექვემდებარა სისხლისსამართლებრივ დევნასა თუ პასუხისმგებლობას. პირის რეაბილიტაციის უმთავრესი იურიდიული საფუძველი გამამართლებელი განაჩენი იყო, რომელიც პირის არაბრალეულობასა და უდანაშაულობას ადასტურებდა. განსახილველ შემთვევაში ლ. კ-ის მიმართ დამდგარი იყო გამამართლებელი განაჩენი - სახეზე იყო მარეაბილიტირებელი გარემოება, რასაც სააპელაციო პალატაც დადგენილად მიიჩნევდა, შესაბამისად, სკ-ის 1005.3 მუხლის მიზნებისთვის არსებობდა იმ ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძველი, რომელიც გამოწვეული იყო უშუალოდ აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის შეფარდებით, მით უფრო, რომ კანონიერ ძალაში მყოფი 2013 წლის 15 აპრილის განაჩენით უდანაშაულოდ ცნობასა და გამოყენებული აღკვეთის ღონისძიების გაუქმებასთან ერთად, ლ. კ-ს განემარტა ზიანის ანაზღაურების უფლების შესახებ.

საკასაციო პალატამ მიუთითა, რომ ზოგადად, სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობისათვის დამახასიათებელი იყო ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის პრინციპი (სკ-ის 992 მუხ.), თუმცა აღნიშნული დანაწესი არ იყო აბსოლუტური ხასიათის. განსახილველ შემთხვევაში, სახელწიფოსათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრების სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენდა სკ-ის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, რომლის თანახმად, ზიანი ანაზღაურდებოდა ზიანის მიმყენებლის ბრალის მიუხედავად. ამდენად, დაუსაბუთებელი იყო სააპელაციო პალატის მითითება ბრალის, როგორც მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების აუცილებელ წინაპირობაზე, სკ-ის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიზნებისათვის. დაუშვებელი იყო დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მომწესრიგებელი ზოგადი ნორმებით (სკ-ის 992, 1005.1 მუხ.) დადგენილი მოთხოვნების განვრცობა სპეციალური ნორმით (სკ-ის 1005.3 მუხ.) მოწესრიგებულ კონკრეტულ სამართალურთიერთობაზე, რომელსაც ადგილი ჰქონდა უკანონო ბრალდებისა და აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის უკანონო შეფარდების შემთხვევაში.

საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, სააპელაციო პალატამ დასაშვებად მიიჩნია მორალური ზიანის ანაზღაურება მაშინ, როცა მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრებისათვის კანონმდებლობით უფრო მაღალი სტანდარტი იყო დადგენილი (სკ-ის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მორალური ზიანი ექვემდებარება ანაზღაურებას მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევაში, აღნიშნულის გათვალისწინებით სკ-ის 1005.3 მუხლი შესაძლებლად მიიჩნევს რეაბილიტირებული პირისათვის მორალური ზიანის ანაზღაურებას უკანონო ბრალდების შემთხვევაში).

ლ. კ-მა მოითითა, რომ თავისუფლების უკანონო აღკვეთის შედეგად მას მიადგა მატერიალური ზიანი, რის დასადასტურებლადაც წარმოადგინა რიგი მტკიცებულებები (მესამე პირთა ახსნა-განმარტებებს, დასკვნას დამდგარი ზიანის შეფასების შესახებ და სხვ.). მატერიალურ ზიანთან დაკავშირებით, სააპელაციო პალატა შემოიფარგლა მხოლოდ სსკ-ის 102-ე მუხლზე მითითებით და აღნიშნა, რომ მხარემ ვერ უზრუნველყო იმ გარემოებების დადასტურება, რომლებზეც ამყარებდა თავის მოთხოვნას, თუმცა არ შეუფასებია საქმეში ლ. კ-ის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები, არ უმსჯელია კანონმდებლობით დადგენილი წესის გათვალისწინებით მათი გაზიარების შესაძლებლობაზე. ამდენად საქმე განხილული იყო სსკ-ის 105-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით, მტკიცებულებათა ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური შეფასების გარეშე. სსკ-ის 105-ე მუხლის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მტკიცებულებების სრული და ყოველმხრივი შეფასების საფუძველზე უნდა დაედგინა მატერიალური ზიანის არსებობა, გამოყენებულ აღკვეთის ღონისძიებასა და ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირი, ემსჯელა ასანაზღაურებელი მატერიალური ზიანის ფარგლებსა და ოდენობაზე. საკასაციო სასამართლო არ იყო საქმის ფაქტობრივი გარემოებების დამდგენი სასამართლო, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევით იყო გამოტანილი (სსკ-ის 393.1 მუხ.), სსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. განსახილველ შემთხვევაში, საქმეზე არ იყო დადგენილი მატერიალური ზიანის არსებობა და ასეთის არსებობის შემთხვევაში - ზიანის ანაზღაურების ფარგლები, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მოკლებული იყო მატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ ლ. კ-ის მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლიანობაზე მსჯელობის შესაძლებლობას.

რაც შეეხებოდა მორალური ზიანის ანაზღაურების საკითხს, საკასაციო სასამართლომ გაიზიარა სააპელაციო პალატის დასაბუთება და აღნიშნა, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება დაკავშირებული იყო არაქონებრივ უფლებათა დარღვევასთან. არაქონებრივი უფლებები წარმოადგენდა სამოქალაქო სამართლის ისეთ ობიექტს, რომლის სპეციფიკის გათვალისწინებით მისი ხელყოფის შედეგად დამდგარ ზიანს ქონებრივი ეკვივალენტი არ გააჩნდა. ამდენად, არაქონებრივი ზიანის მოთხოვნის წარმოშობისათვის საკმარისი იყო არაქონებრივი უფლების (პატივი, ღირსება, საქმიანი რეპუტაცია, პირადი ხელშეუხებლობა) ხელყოფის ფაქტის არსებობა, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზე იყო. თავისუფლების აღკვეთა დაკავშირებული იყო გარკვეულ ნეგატიურ განცდებთან, სტრესულ მდგომარეობასთან, რეპუტაციის შელახვასთან. ზიანის ანაზღაურების მოცულობას განსაზღვრავდა სასამართლო მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველზე. ამასთან, ეს მოთხოვნა მოსარჩელის მხოლოდ მოსაზრებას წარმოადგენდა, ანაზღაურების მოცულობის განსაზღვრა სასამართლოს შეხედულებით წყდებოდა, მორალური ზიანის მოცულობას განსაზღვრავდა სასამართლო გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. საკასაციო პალატამ მიიჩნია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 4 თებერვლის გადაწყვეტილებით მოპასუხისათვის ლ. კ-ის სასარგებლოდ დაკისრებული თანხა (6 000 ლარი) მიყენებული მორალური ზიანის ანაზღაურების მიზნების პროპორციული იყო.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2016 წლის 12 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ლ. კ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 4 თებერვლის გადაწყვეტილება მატერიალური ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში საქმეზე მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; ლ. კ-ის სარჩელი მთავარი პროკურატურისათვის მატერიალური ზიანის მოთხოვნის ნაწილში დაკმაყოფილდა; საქართველოს მთავარ პროკურატურას ლ. კ-ის სასარგელოდ დაეკისრა მატერილაური ზიანის ანაზღაურება - 228 300 ლარის ოდენობით.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2012 წლის 25 ივლისს, სსსკ-ის 180-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, ლ. კ-ი დაპატიმრებულ იქნა გლდანი-ნაძალადევის რაიონული პროკურატურის მიერ და №8 პატიმრობისა და დახურული ტიპის თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულებაში მოთავსდა იმავე წლის 27 ივლისს. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 15 აპრილის განაჩენით ლ. კ-ი ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ, გამართლდა წარდგენილ ბრალში და იმავე დღეს გათავისუფლდა სხდომის დარბაზიდან. განაჩენში მიეთითა, რომ ლ. კ-ს ჰქონდა ზიანის ანაზღაურების უფლება, ასევე აღინიშნა, რომ საქმეში დაცული მტკიცებულებების ერთობლიობით უტყუარად არ დასტურდებოდა ლ. კ-ის მიერ დანაშაულის ჩადენის ფაქტი. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2013 წლის 2 ოქტომბრის განაჩენით უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის განაჩენი, რომელიც საქმის განხილვის ეტაპისათვის შესულია კანონიერ ძალაში.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმის სააპელაციო სასამართლოში დაბრუნების ეტაპზე, საკასაციო სასამართლომ ყურადღება მიაქცია სკ-ის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის დისპოზიციას და განმარტა, რომ უკანონო ბრალდების შედეგად დამდგარ, ასანაზღაურებელ ზიანში მოიაზრებოდა როგორც მატერიალური, ისე მორალური ზიანი. მატერიალური ზიანი შეიძლება გამოხატულიყო ქონების დაზიანებაში, შემოსავლის მიუღებლობაში, ჯანმრთელობის დაზიანებაში, დამატებითი ხარჯების გაწევაში და ა.შ. სკ-ის 1005.3 მუხლის თავისებურება იმაში მდგომრეობდა, რომ ზიანი ანაზღაურებას ექვემდებარებოდა ზიანის მიმყენებლის ბრალის მიუხედავად და მისი დაკმაყოფილებისათვის საკმარისი იყო ზიანის არსებობის დადგენა, ქმედების უკანონობა და სახეზე იყოფილიყო პირის მარეაბილიტირებელი გარემოებები.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საკასაციო სასამართლომ კანონიერ ძალაში მყოფი თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 15 აპრილის გამამართლებელ განაჩენზე მითითებით, უდავოდ მიიჩნია პირის მარეაბილიტირებელი გარემოებების არსებობის ფაქტი და სსკ-ის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე განმარტა, რომ მოცემულ შემთხვევაში ლ. კ-თან მიმართებაში არსებობდა იმ ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძველი, რომელიც გამოწვეული იყო უშუალოდ აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის შეფარდებით. საკასაციო სასამართლოს მიერ განჩინებაში წარმოდგენილ განმარტებებზე დაყრდნობით სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძვლების არსებობის ფაქტი და ჩათვალა, რომ ის მართლსაწინააღმდეგო შედეგი, რაც გამოყენებულ იქნა ლ. კ-ის მიმართ, განაპირობებდა საქართველოს მთავარი პროკურატურის ვალდებულებას, აენაზღაურებინა დამდგარი მატერიალური ზიანი. შესაბამისად, საქმის განხილვის მითითებულ ეტაპზე სასამართლოს კვლევის საგანს წარმოადგენდა მხოლოდ მატერიალური ზიანის არსებობის და აღკვეთის ღონისძიებასა და დამდგარ ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირის დადგენა.

სააპელაციო სასამართლომ პირველ რიგში ყურადღება მიაქცია მხარეთა შორის მტკიცების განაწილების საპროცესო ვალდებულებას და მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლზე, რომლის შესაბამისადაც, თითოეულმა მხარეს უნდა დაემტკიცებინა გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებდა თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლებოდა თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად, უნდა დადასტურებულიყო გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლებოდა დადასტურებულიყო სხვა სახის მტკიცებულებებით. ანალოგიური შინაარსის დებულებებს შეიცავდა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლი, რომელიც ადგენდა, რომ მოსარჩელე ვალდებული იყო დაესაბუთებინა თავისი სარჩელი და წარედგინა შესაბამისი მტკიცებულებები. მოპასუხე ვალდებული იყო წარედგინა წერილობითი პასუხი (შესაგებელი) და შესაბამისი მტკიცებულებები. საქმის განხილვის არც ერთ ეტაპზე საქართველოს მთავარი პროკურატურის მხრიდან წარმოდგენილი არ ყოფილა ისეთი სახის მტკიცებულება, რომელიც გააქარწყლებდა ან ეჭვქვეშ დააყენებდა საქმეში მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებს. აღნიშნული სააპელაციო სასამართლოს აძლევდა საფუძველს დაესკვნა, რომ საქართველოს მთავარმა პროკურატურამ თავი ვერ გაართვა მტკიცების ტვირთს, ხოლო რაც შეეხებოდა საქმეში მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, რომლის უარყოფაც ვერ მოხდა მოპასუხის მიერ, იძლეოდა საფუძველს სარჩელი მიჩნეული ყოფილიყო დასაბუთებულად.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმის მასალებში საქმის განხილვის პირველ ეტაპზე წარმოდგენილი მტკიცებულებები არ პასუხობდა მტკიცებულებათა სანდოობის სტანდარტს, სააპელაციო სასამართლოს მოთხოვნის საფუძველზე ლ. კ-ის მიერ ყველა შესაბამისი დოკუმენტი წარმოდგენილი იყო სანოტარო წესით დამოწმებული ფორმით, რაც დამატებით დაერთო საქმის მასალებს. საქმეში დაცული დოკუმენტების შესწავლის საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ ეჭვქვეშ ვერ დააყენა ის გარემოება, რომ ლ. კ-ს იჯარით ნამდვილად ჰქონდა აღებული 11,2 ჰა სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, საიდანაც 10 ჰა-ზე დათესილი ჰქონდა სიმინდი, ხოლო 1,2 ჰა მიწის ნაკვეთზე - ნიორი. სამოქალაქო კოდექსის 593-ე მუხლი სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის იჯარის ხელშეკრულების სავალდებულო ფორმად არ ადგენდა წერილობით ფორმას. მითითებული მუხლის საფუძველზე, თუ იჯარის ხელშეკრულება წერილობით არ იყო დადებული, ივარაუდებოდა, რომ ხელშეკრულება დადებული იყო განუსაზღვრელი ვადით. საქმეში ტ.2, ს.ფ. 255 წარმოდგენილი იყო ლ. ლ-ის განცხადება, დამოწმებული სანოტარო ფორმით, რომელშიც ლ. ლ-ი ადასტურებდა, რომ მან ლ. კ-ს სიმინდის დათესვის მიზნით გადასცა 1,2 ჰა მიწის ნაკვეთი, რისთვისაც ლ. კ-ს ერთ ჰექტარზე უნდა გადაეხადა 300 ლარი. ვიანიდან, ლ. კ-ი დააპატიმრეს, სიმინდის აღება არ მოხდა და შეთანხმებული ქირა მას დღემდე არ მიუღია.

სააპელაციო სასამართლომ, იმ გარემოების დადგენის მიზნით, 12 ჰა სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი ნამდვილად ირიცხებოდა თუ არა ლ. ლ-ის საკუთრებაში და რეალურად არსებობდა თუ არა ამ მიწის ნაკვეთის გადაცემის შესაძლებლობა, შეისწავლა უძრავი ნივთის მდგომარეობის შესახებ ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან (ტ.2, ს.ფ. 294), რომლის საფუძველზეც დასტურდებოდა, რომ 2006 წლიდან ქ. ყვარელში, ლ. ლ-ის საკუთრებად რეგისტრირებული იყო 120 000.00 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი. საქმეში ტ.2 ს.ფ. 202 წარმოდგენილი იყო ე. დ-ის მიერ გაკეთებული განცხადება, დამოწმებული სანოტარო ფორმით, რომელშიც იგი განმარტავდა, რომ მან ყვარელში, ე.წ. ... ტერიტორიაზე მდებარე 1,2 ჰა მიწის ნაკვეთი მიაქირავა ლ. კ-ს, რომელზეც ლ. კ-მა დათესა ნიორი და აიღო მოსავალი. საქმეში ტ.1, ს.ფ. 67 წარმოდგენილი იყო ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან, რომლის საფუძველზეც დგინდებოდა, რომ ე. წ-ზე (ე. დ-ზე) ქ. ყვარელში რეგისტრირებული იყო 4465,00 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, რომელიც ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე მიღებული ჰქონდა 2012 წელს. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდებოდა, რომ ე. წ-ი (პ/ნ ...) 2013 წლის 10 სექტემბრამდე რეგისტრირებულ ქორწინებაში იყო თ. დ-თან; ე. წ-ი და ე. დ-ი წარმოადგენდა ერთი და იგივე პიროვნებას. საქმეში წარმოდგენილი იყო გორის რაიონის სოფელ ... მცხოვრები დ. გ. კ-ის განცხადება (ტ.2, ს.ფ.207), რომლის საფუძველზეც, დ. კ-ი ადასტურებდა, რომ მან 2 ტონამდე სათესლე ნიორი 1 კგ. 6 ლარად და 50 თეთრად მიჰყიდა ლ. კ-ს. იმ გარემოებას, რომ ლ. კ-მა შეისყიდა სათესლე ნიორი ადასტურებდა ასევე, ქ. გორში მცხოვრები ლ. პ-ი, რომელიც განმარტავდა, რომ სათესლე ნიორი ლ. კ-მა შეისყიდა მისი დახმარებით, მისივე ნათესავისაგან. იმ გარემოებას, რომ ლ. კ-მა დათესა ნიორი და სიმინდი, მოიყვანა მოსავალი და მის მოყვანაზე დასაქმებული იყო არაერთი პირი, ადასტურებდა ქ. ყვარელში მცხოვრები ა. ს-ი, რომელიც მიუთითებდა, რომ ყველა საჭირო საკულტივაციო სამუშაო განახორციელა საკუთარი ტრაქტორით; მოსავლის მოყვანისა და მუშაობის ფაქტს ადასტურებდნენ ქ. ყვარელში მცხოვრები შემდეგი პირები: ნ. ქ-ი, ნ. მ-ი, ა. ს-ი, ა. რ-ი, გ. ჩ-ი, შ. ც-ე, ს. ქ-ი, ქ. მ-ი. აღსანიშნავია, რომ სისხლის სამართლის საქმეზე თანდართულ მტკიცებულებებში, ცალკეულ მოწმეთა ჩვენებებში, ასევე ასახული იყო მითითება იმის თაობაზე, რომ ლ. კ-ს დათესილი ჰქონდა ნიორი, ელოდებოდა მის აღებას და მოგების მიღებას. ყვარლის მუნიციპალიტეტის გამგეობის ტერიტორიული ორგანოს ქ. ყვარლის რწმუნებულის მიერ 2014 წლის 29 მაისს გაცემული იყო ცნობა N301 (ტ.2, ს.ფ. 32), რომლითაც ქ. ყვარლის რწმუნებული ადასტურებდა, რომ ლ. კ-ს 2012 წელს ნამდვილად ჰქონდა დათესილი 10 ჰა მიწის ნაკვეთზე სიმინდი და 1.2 ჰა მიწის ნაკვეთზე ნიორი. ფაქტობრივად ყველა ზემოაღნიშნული მოწმის მიერ განმარტებული იყო, რომ მოსავლის დაბინავება ვერ მოხდა და მოსავალი განადგურდა, ვინაიდან ლ. კ-ი მითითებული მომენტისათვის იყო დაკავებული.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე დასტურდებოდა, რომ ლ. კ-ი რეგისტრირებული იყო ქ. ყვარელში, ... ქ. N39-ში დედასა და მამასთან ერთად, რომლებიც იყვნენ პენსიონერები. არსებულ ვითარებაში სააპელაციო სასამართლომ ეჭვქვეშ ვერ დააყენა ის გარემოება, რომ ლ. კ-ის დაკავების პერიოდში ოჯახში არ ირიცხებოდა სრულწლოვანი შრომისუნარიანი პირი, რომელიც შეძლებდა მოსავლის მოვლას და ზიანის თავიდან აცილებას.

ზემოაღნიშნულმა დადგენილმა და გამოკვლეულმა ფაქტობრივმა გარემოებებმა სააპელაციო სასამართლოს მისცა შესაძლებლობა, დადგენილად მიეჩნია ფაქტი იმის თაობაზე, რომ ლ. კ-ს 11,2 ჰა-ზე მიწის ნაკვეთზე ნამდვილად ჰქონდა დათესილი მოსავალი, რომლის დაბინავება და შემოსავლის მიღება ვერ შეძლო იმის გამო, რომ მოსავლის აღებისა და დაბინავების პერიოდში მის მიმართ გამოყენებულ იქნა თავისუფლების აღკვეთის ღონისძიება. რაც შეეხებოდა ზიანის ოდენობას, საგულისხმო იყო, რომ მოსარჩელის მიერ საქმეში წარმოდგენილი იყო შპს „...“ მიერ გაცემული დასკვნა, რომლის საფუძველზეც ლ. კ-ის მიერ იჯარით აღებულ მიწის ნაკვეთზე მიღებული ნივრის მოსავლისა და სიმინდის აუღებელი მოსავლის განადგურებით გამოწვეული ზიანი შეფასდა 228 300 ლარად.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამატებითი მტკიცებულებების მოძიების მიზნით, გამოყენებულ იქნა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-19 მუხლით მინიჭებული უფლებამოსილება და საქმე შესაბამისი განჩინებით და საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შეკითხვებით, გადაიგზავნა სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროში. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2016 წლის 22 ივნისის N5003308816 მომართვით საქმე დაბრუნდა შეუსრულებელი იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ საჭირო იყო საექსპერტო მომსახურების ხარჯების წინასწარი გადახდა და იმ პირზე მითითება, ვინც უზრუნველყოფდა ხარჯის გადახდას. მხარეებმა უარი განაცხადეს ხარჯების გადახდაზე. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი იყო აუდიტორული დასკვნა, რომლითაც განისაზღვრა მიყენებული ზიანის ოდენობა; ასევე მოსარჩელემ წარმოადგინა სტატისტიკის ეროვნული სააგენტოს ცნობა, საიდანაც დგინდებოდა, რომ 2011 წელს 1 კგ. სიმინდის ფქვილის ღირებულება შეადგენდა 2,52 ლარს; 2012 წელს - 1,92 ლარს; ხოლო 1 კგ. ნივრის ღირებულება 2011 წელს იყო 7,35 ლ. სტატისტიკის ეროვნული სააგენტოს მიერ მოწოდებული ინფორმაცია თანხვედრაში იყო აუდიტორულ დასკვნაში ასახულ მონაცემებთან. საქმეში დაცული და მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი დოკუმენტაციის გამომრიცხავი მტკიცებულებები კი წარმოდგენილი არ ყოფილა. სასამართლო მოთხოვნის მიუხედავად, საქართველოს მთავარმა პროკურატურამ ვერ უზრუნველყო სათანადო მტკიცებულებების წარმოდგენა, მისი მხრიდან მოძიებული და წარმოდგენილი არ იქნა ზიანის გამომრიცხავი ფაქტობრივი გარემოებები, ასევე მტკიცებულებები, რაც ეჭვქვეშ დააყენებდა მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი ზიანის ოდენობას. არსებულ პირობებში, სააპელაციო სასამართლო ვალდებული იყო დადასტურებულად მიეჩნია მოსარჩელის მიერ მითითებული ზიანის ოდენობა, რისი ანაზღაურებაც საქართველოს მთავარ პროკურატურას მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაკისრებოდა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2016 წლის 12 ოქტომბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს მთავარმა პროკურატურამ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

კასატორის განმარტებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე და 1005-ე მუხლების დეფინიცია ცხადყოფს, რომ პირს ზიანი უნდა მიადგეს ქმედების განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობის ბრალის ფორმით. ამასთან, მიზეზობრივი კავშირი უნდა არსებობდეს განხორციელებულ ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის. მოხელის უკანონო ქმედება, რომელმაც ზიანი გამოიწვია, უნდა გამომდინარეობდეს მოხელის სამსახურებრივი მდგომარეობიდან და იყოს ბრალეული, განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობით გამოწვეული და უნდა არსებობდეს პირდაპირი და არა სავარაუდო მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებები, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. აქედან გამომდინარე, ცალსახაა, რომ იმ შემთხვევაში, როცა საუბარია მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურებაზე, აუცილებელია დადგინდეს მიყენებული ზიანის არსებობის ფაქტი, მიზეზობრივი კავშირი ქმედებას და დამდგარ შედეგს შორის და მიყენებული ზიანის ოდენობა. სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება კი უნდა ეფუძნებოდეს უტყუარ მტკიცებულებებს, შეიცავდეს შეფასებასა და დასაბუთებას თოთოეული გარემოებისა და სამართლებრივი ნორმის მიმართ. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება ამ მოთხოვნებს, რის გამოც იგი დაუსაბუთებელი და უკანონოა.

კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ ლ. კ-ს იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე აღებული ჰქონდა მიწის ნაკვეთი და ეწეოდა სიმინდისა და ნივრის მოყვანას. სასოფლო-სამეურნეო მიწის იჯარა წარმოადგენს გრძელვადიან, ორმხრიც, კონსესუალურ და სასყიდლიან ხელშეკრულებას. სასოფლო-სამეურნეო მიწის იჯარა დადებულად ითვლება მხარეთა შორის მის არსებით პირობებზე შეთანხმების მიღწევის მომენტიდან (სსკ-ის 327.1). იგი უნდა დაიდოს წერილობითი ფორმით (სსკ-ის 593.1), თუმცა ამ ფორმის დაუცველობა არ იწვევს ხელშეკრულების ბათილობას. აღნიშნული ნორმებისა და არსებული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, ერთმნიშვნელოვნად და ცალსახად არ იკვეთება იჯარის ხელშეკრულების არსებობის ფაქტი. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის არსებობდა ზეპირი იჯარის ხელშეკრულება. მოსარჩელის მიერ წარდგენილი დოკუმენტები (მოწმეთა ახსნა-განმარტებები, ქ. ყვარლის რწმუნებულის 2014 წლის 29 მაისის #301 წერილი, საჯარო რეესტრის ამონაწერები) ერთმანეთთან ისეთი შეუსაბამოა, რომ ვერ დგინდება, რამდენი ჰექტარი მიწის ნაკვეთი ჰქონდა გადაცემული ლ. კ-ს, რა ოდენობის სიმინდი და ნიორი დათესა და რა რაოდენობის ნივრის მოსავალი აიღო. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა დაუსაბუთებელია და ეფუძნება მტკიცებულებათა არასწორ შეფასებასა და კანონის არასწორ განმარტებას.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქმის განხილვის არც ერთ ეტაპზე საქართველოს მთავარი პროკურატურის მხრიდან წარდგენილი არ იქნა ისეთი სახის მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებდა ან ეჭვქვეშ დააყენებდა მოსარჩელის მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებს. კასატორის აზრით, საგულისხმოა, რომ ზიანის არსებობის ფაქტისა და ამ ზიანის სწორედ მოპასუხის ქმედებით გამოწვევის მტკიცების ტვირთი პროცერსუალურად ეკისრება მოსარჩელეს. ამისათვის საჭიროა საქმეში წარდგენილ იქნეს ცალსახა მტკიცებულებები, რომლებითაც უტყუარად დადასტურდება სადავო ფაქტი. საქართველოს მთავარი პროკურატურის მხრიდან საქმის განხილვის პირველივე ეტაპზე წარდგენილ იქნა შესაგებელი, ასევე მოსაზრებები სადავო საკითხებთან დაკავშირებით. სააპელაციო სასამართლომ ისე გაიზიარა აუდიტორული დასკვნა, რომ არ შეაფასა იგი. აღნიშნული დასკვნა ეფუძნება მხოლოდ აბსტრაქტულ გარემოებებსა და ჰიპოთეტურ მსჯელობებს ლ. კ-ის მიერ მოსავლის მიღებისათვის გაწეული ხარჯის ოდენობასა და მოსავლის მიღებისა და რეალიზაციის შედეგად სამომავლოდ მისაღებ თანხებზე. რაც შეეხება მიუღებელ შემოსავალს, იგი გაანგარიშებულია ერთმანეთთან შეუსაბამო გარემოებების ზეპირი განმარტებისა და იურიდიულად დაუდგენელი ფაქტების საფუძველზე. ამდენად, წარმოდგენილი აუდიტორული დასკვნის საფუძველზე საქართველოს მთავარი პროკურატურისათვის 228 300 ლარის დაკისრება მოკლებულია ყოველგვარ სამართლებრივ და ფაქტობრივ საფუძველს.

კასატორი ასევე აღნიშნავს, რომ სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროს 2016 წლის 22 ივნისის #50003308816 მომართვა მათთვის სასამართლო სხდომამდე ცნობილი არ იყო მაშინ, როცა საქმეში დაცულია 2016 წლის 15 აგვისტოს წერილი სასამართლო ექსპერტიზის ბიუროს ზემოაღნიშნული წერილის ლ. კ-ისათვის გაგზავნის თაობაზე. კასატორს მიაჩნია, რომ ამით დაირღვა შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპი. ექსპერტიზის დანიშვნის წინააღმდეგი საქართველოს მთავარი პროკურატურა საქმის განხილვის არც ერთ ეტაპზე არ ყოფილა. რაც შეეხება ექსპერტიზის ჩატარებისათვის აუცილებელი ხარჯების წინასწარ გადახდას, კასატორს მიაჩნია, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 52-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემთხვევაში, როგორც სახელმწიფო ბაჟისგან გათავისუფლებული მხარე, ასევე გათავისუფლებულია საქმის განხილვასთან დაკავშირებული ხარჯის წინასწარ გადახდისაგან.

კასატორი ასევე სადავოდ ხდის საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს, კერძოდ, მოცემულ საქმეში წარმოდგენილი არ არის უტყუარი მტკიცებულებები, რომელიც დაადასტურებდა იჯარის ხელშეკრულების არსებობის ფაქტს, იჯარით აღებულ მიწის ნაკვეთის ფართობს. სასამართლომ მოწმეთა განმარტებების საფუძველზე დაადგინა, რომ ლ. კ-მა დათესა ნიორი და სიმინდი, მოიყვანა მოსავალი და მის მოყვანაზე დასაქმებული იყო არა ერთი პირი, ხოლო მოყვანილი მოსავალი, ნიორის სახით, განადგურდა. საქმეში არსებული მოწმეთა განმარტებები იმდენად არასრულია, რომ შეუძლებელია ობიექტურად დადგინდეს სადავო გარემოებები.სასარჩელო მოთხოვნა არ არის განმტკიცებული არავითარი იურიდიული დოკუმენტით, ხელშეკრულებით, გადახდის ქვითრებით, ხარჯთაღრიცხვით, საბუღალტრო დოკუმენტებით. რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, მოსარჩელის მიერ საქმეში წარმოდგენილია შპს „...“ მიერ გაცემული აუდიტორული დასკვნა, რომლის საფუძველზეც მიღებული ნივრის მოსავლისა და სიმინდის აუღებელი მოსავლის განადგურებით გამოწვეული ზიანი შეფასდა 228 300 ლარად. სასამართლოს მიერ აღნიშნული დასკვნის ამგვარი შეფასება იურიდიულად დაუსაბუთებელი და უსაფუძვლოა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2017 წლის 18 იანვრის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს მთავარი პროკურატურის საკასაციო საჩივარი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2017 წლის 9 მარტის განჩინებით საქართველოს მთავარი პროკურატურის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და მისი განხილვა დაინიშნა მხარეთა დასწრების გარეშე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს მთავარი პროკურატურის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ; გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმეზე მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ლ. კ-ის სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქმის მასალებში ასახულ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე: 2012 წლის 25 ივლისს სსსკ-ის 180-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე ლ. კ-ი დაპატიმრებულ იქნა გლდანი-ნაძალადევის რაიონული პროკურატურის მიერ და №8 პატიმრობისა და დახურული ტიპის თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულებაში მოთავსდა იმავე წლის 27 ივლისს. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 15 აპრილის განაჩენით ლ. კ-ი ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ, გამართლდა წარდგენილ ბრალში და იმავე დღეს გათავისუფლდა სხდომის დარბაზიდან. განაჩენში მიეთითა, რომ მას აქვს ზიანის ანაზღაურების უფლება, ასევე აღინიშნა, რომ საქმეში დაცული მტკიცებულებების ერთობლიობით უტყუარად არ დასტურდებოდა ლ. კ-ის მიერ დანაშაულის ჩადენის ფაქტი. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2013 წლის 2 ოქტომბრის განაჩენით უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის განაჩენი, რომელიც საქმის განხილვის ეტაპისათვის შესულია კანონიერ ძალაში.

საკასაციო სასამართლო თავდაპირველად განმარტავს, რომ ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით საქართველოს მთავარ პროკურატურას ლ. კ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის ანაზღაურება - 228 300 ლარის ოდენობით, საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანს სწორედ მატერიალური ზიანის - 228 300 ლარის საქართველოს მთავარი პროკურატურისათვის დაკისრების კანონიერების შემოწმება წარმოადგენს.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია, არ ეფუძნება ფაქტობრივი გარემოებების სრულ და ყოველმხრივ გამოკვლევას და ვერ ადასტურებს კონკრეტული ოდენობით ზიანის დადგომას. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატის მიერ არასწორად იქნა აღქმული საკასაციო პალატის შეფასებები. საკასაციო პალატის მიერ გაუქმებულ გადაწყვეტილებაში სააპელაციო სასამართლოს საერთოდ არ ჰქონდა მსჯელობა ლ. კ-ის მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებზე, რის გამოც საკასაციო სასამართლომ გააუქმა სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება მატერიალური ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში და სააპელაციო სასამართლოს დაავალა მტკიცებულებათა ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური გამოკვლევა სსკ-ის 105-ე მუხლების მოთხოვნათა შესაბამისად, რათა კონკრეტულად დადგენილიყო ზიანის არსებობა, მიზეზობრივი კავშირი და ზიანის ოდენობა. სააპელაციო სასამართლოს არ დავალებია მტკიცებულებათა ავტომატური გაზიარება მათი კრიტიკული შეფასების გარეშე. მეორე მხარის მიერ საწინააღმდეგო მტკიცებულებების წარმოუდგენლობა, ადმინისტრაციული პროცესის ინკვიზიციური ბუნების გათვალისწინებით, არ ქმნიდა მოსარჩელის მოსაზრებების უკრიტიკოდ გაზიარების საფუძველს და არ ათავისუფლებდა სასამართლოს მტკიცებულებათა შეფასების ვალდებულებისაგან.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 593-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, სასოფლო-სამეურნეო მიწის იჯარის ხელშეკრულება უნდა დაიდოს წერილობით. თუ ეს ფორმა არ არის დაცული, მაშინ ივარაუდება, რომ ხელშეკრულება დადებულია განუსაზღვრელი ვადით, თუმცა ამავე კოდექსის 594-ე მუხლის მიხედვით, მხარეებმა საიჯარო ურთიერთობის დაწყებისას ერთობლივად უნდა შეადგინონ საიჯარო ქონების ნუსხა, რომელშიც აღინიშნება ქონების ოდენობა და მდგომარეობა იჯარით გადაცემის მომენტისათვის. ამდენად, მიუხედავად საიჯარო ხელშეკრულების ფორმისა, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 594-ე მუხლი სავალდებულოდ მიიჩნევს სახელშეკრულებო ურთიერთობის დაწყებისას ქონების ნუსხის შედგენას, რათა ზუსტად ჩანდეს გადაცემული ქონების ოდენობა და მდგომარეობა, ნუსხას ხელს უნდა აწერდეს ორივე მხარე და მითითებულ უნდა იქნეს მისი შედგენის თარიღი. განსახილველ შემთხვევაში აღნიშნული წერილობითი ნუსხა არ არის შედგენილი, შესაბამისად, არ დასტურდება, თუ რა ოდენობის მიწა გადაეცა ლ. კ-ს იჯარით, გადაცემული მიწიდან რა ოდენობის მიწა იქნა დამუშავებული. მხოლოდ ის, რომ ფიზიკურ პირს საკუთრებაში ერიცხება გარკვეული ფართის მიწის ნაკვეთი, უტყუარად არ ადასტურებს ნაკვეთის სრული ოდენობით ლ. კ-ისათვის გადაცემას და მის სრულად დამუშავებას.

საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, „საჯარო რეესტრის შესახებ“ კანონის მე-11 მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის თანახმად, იჯარა რეგისტრირდება უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრში. ამავე მუხლის მე-5 პუნქტის მიხედვით, რეგისტრაციას უფლებაწარმომშობი მნიშვნელობა აქვს კერძო სამართლის იურიდიული პირებისათვის. უძრავ ნივთზე იჯარის ხელშეკრულების დადება შესაძლებელია ზეპირი ფორმითაც (სკ-ის 593-ე მუხ.), რაც წარმოშობს საიჯარო ურთიერთობას მხოლოდ ხელშეკრულების მხარეებს შორის. საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის განუხორციელებლობის შემთხვევაში მესამე პირს არ წარმოექმნება მოლოდინი იჯარის არსებობის შესახებ, რადგან სწორედ უძრავ ნივთზე უფლებათა რეესტრიდან დგინდება ნივთზე უფლებრივი მდგომარეობა („საჯარო რეესტრის შესახებ“ კანონის 4.2 მუხ.). რეგისტრაციის არარსებობა ხელშეკრულებას იურიდიულ ძალას არ უკარგავს, თუმცა იგი მოქმედებს მხოლოდ ხელშემკვრელ მხარეებს შორის და ძალა არ აქვს მესამე პირებთან ურთიერთობაში. განსახილველ შემთხვევაში, იჯარა საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული არ ყოფილა, შესაბამისად, მესამე პირებს, მათ შორის, სახელმწიფო ორგანოებს არ ჰქონდათ ინფორმაცია ან მოლოდინი იჯარის ხელშეკრულების შესაძლო არსებობის შესახებ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის მიხედვით, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო. მართალია, სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილი ითვალისწინებს სახელმწიფოს პასუხისმგებლობას უკანონო ბრალდებისას, მიუხედავად ორგანოს ბრალისა, თუმცა მხედველობაშია მისაღები, რომ საგამოძიებო ორგანოს საქმიანობის სპეციფიკის გათვალისწინებით, ორგანო მოქმედებდა ინფორმაციული დეფიციტის პირობებში, რაც შესაძლოა, გახდეს ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობის შემცირების საფუძველი. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 209-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ზიანის ანაზღაურების მოცულობა განისაზღვრება საჯარო და კერძო პირის ინტერესების შეფასების საფუძველზე. გამოძიება სახელმწიფო საქმიანობის განსაკუთრებული სახეობაა, საგამოძიებო საქმიანობის სპეციფიკა იმაში მდგომარეობს, რომ მას უხდება თავისი საქმიანობის წარმართვა ინფორმაციული დეფიციტის პირობებში. საკასაციო პალატის 2015 წლის 4 ივნისის Nბს-485-474(2კ-14) განჩინებაში აღინიშნა, რომ საგამოძიებო საქმიანობის ხსენებული სპეციფიკა არ ქმნის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებისგან სრულად გათავისუფლების საფუძველს, თუმცა ამ გარემოებამ, შესაძლოა, გავლენა მოახდინოს ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობის ფარგლებზე (განჩინების მე-11 გვ.).

საკასაციო სასამართლოს მითითებით, სააპელაციო პალატას სათანადოდ არ შეუფასებია დაზარალებულის ბრალი. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 326-ე მუხლის მიხედვით, სახელშეკრულებო ვალდებულების შესახებ წესები გამოიყენება ასევე სხვა არასახელშეკრულებო ვალდებულებათა მიმართ. ამავე კოდექსის 415-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც, მაშინ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ამ ანაზღაურების მოცულობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული. „პატიმრობის კოდექსის“ მიხედვით ბრალდებულს გარანტირებული აქვს საქართველოს კონსტიტუციითა და სხვა ნორმატიული აქტებით აღიარებული უფლებები. შესაძლოა, დაზარალებულს არ ჰყავდა ოჯახის შრომისუნარიანი წევრები, რომლებიც მის ნაცვლად შეძლებდნენ მოსავლის აღებას და მისი ვარგისიანობის შენარჩუნებას, თუმცა მოსარჩელე არ იყო შეზღუდული სხვა საშუალებით, მაგ., დავალების ხელშეკრულების დადებით ან მინდობილობის მეშვეობით მესამე პირებთან დაედო შეთანხმება ქონების მოვლა-პატრონობის შესახებ, რითაც იგი შეძლებდა ზიანის სრულად თუ არა ნაწილობრივ მაინც თავიდან აცილებას. არც ერთი მტკიცებულებით არ დასტურდება, რომ ბრალდებულ ლ. კ-ს ორგანოების მხრიდან ხელი შეეშალა აღნიშნული უფლებების რეალიზაციაში. ლ. კ-მა არ გამოიყენა კანონმდებლობით მისთვის მინიჭებული უფლებამოსილებები, რათა ზიანი აეცილებინა თავიდან.

სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ პირველ ინსტანციაში ლ. კ-ის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები არ პასუხობდა მტკიცებულებების სანდოობის სტანდარტს, რის გამოც ყველა ეს დოკუმენტი სასამართლოს წარედგინა სანოტარო წესით დამოწმებული სახით. ამასთანავე, სანოტარო წესით ახსნა-განმარტების დამოწმება, არ ადასტურებს მასში ასახული შინაარსის სანდოობას, აღნიშნულით მხოლოდ ახნა-განმარტების მიმცემი პირის ვინაობა დასტურდება, შესაბამისად, ახსნა-განმარტების სანოტარო წესით დამოწმება არ ზრდის მასში ასახული შინაარსისადმი ნდობის ხარისხს.

საკასაციო სასამართლოს აღნიშვნით, ლ. კ-ი სარჩელით ითხოვს ზიანის ანაზღაურებას 228 300 ლარის ოდენობით, ზიანის გაანგარიშების საფუძვლად უთითებს შპს „...“ დასკვნაზე. სსკ-ის 172-ე მუხლის მიხედვით, ექსპერტიზის დასკვნა სასამართლოსათვის სავალდებულო არ არის და მისი შეფასება ხდება სსკ-ის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო პალატამ აღნიშნული დასკვნა გაიზიარა იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ საწინააღმდეგოს დამადასტურებელი მტკიცებულებები წარდგენილი არ ყოფილა, სასამართლოს კრიტიკულად არ შეუფასებია დასკვნაში ასახული ინფორმაციის სარწმუნოობა, არ უმსჯელია დასკვნის შედგენის საფუძვლებზე. სააპელაციო პალატას არ გაუთვალისწინებია, რომ დასკვნით დადგენილად არის მიჩნეული მისაღები სიმინდის მოსავლისა და მიღებული ნივრის მოსავლის ოდენობები, თუმცა არ არის შეფასებული მიწის სპეციფიკა, კონკრეტულ მიწაზე მოსავლის მიღების შესაძლებლობა და მისაღები მოსავლის საშუალო ოდენობა. დასკვნაში მითითებულია მოსავლის დათესვაზე, გათოხვნაზე, კულტივაციაზე და ა.შ. და აღნიშნულია, რომ გაწეული ხარჯების ჯამური ოდენობა 33 700 ლარს შეადგენს. დასკვნის საფუძვლად მითითებულია „დამკვეთის მიერ წარმოდგენილი დოკუმენტაცია“. ამასთანავე, არც დასკვნიდან და არც საქმის სხვა მასალებიდან არ დგიდება კონკრეტულად რა დოკუმენტაცია დაედო საფუძვლად გაწეული ხარჯის ოდენობის შეფასებას. საქმეში დაცულია მოწმის ჩვენება, რომელიც ადასტურებს, რომ ლ. კ-ს ეხმარებოდა მიწის დამუშავებაში, თუმცა აღნიშნული ჩვენებით არ დგინდება კონკრეტულად გაწეული სამუშაოები, მათი მოცულობა და ღირებულება. ასაღები და აღებული მოსავლის ოდენობის დადგენის წყაროდ შემფასებელს მითითებული აქვს სამი ვებგვერდი. აქედან პირველი ვებგვერდი უკრაინულია და ეხება უკრაინაში წვეთოვანი მორწყვის მეთოდით ნივრის მოყვანას, რაც განსახილველ შემთხვევაში დავისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებების დასადგენად ნაკლებ გამოსადეგია. მე-2 ვებგვერდზე განთავსებულ სტატიაში მითითებულია სიმინდის საშუალო წლიური მოსავალი 1 ჰა-ზე კონკრეტული სიმინდის ჯიშებისათვის, რაც მერყეობს 5-დან 14 ტონამდე და აღნიშნულია, რომ ჰიბრიდულ სიმინდს უფრო ნაკლები მოსავალი აქვს. დაუდგენელია იმავე ოდენობის მოსავლის მიღება იყო თუ არა შესაძლებელი ლ. კ-ის მიერ დამუშავებულ მიწის ნაკვეთზე და რა ჯიშის სიმინდი ჰქონდა მას დათესილი. ვებგვერდზე ასახული ინფორმაცია ზოგადი და არაკონკრეტულია, არ არის გარკვეული კონკრეტულ შემთხვევაში ანალოგიური ოდენობის მიღების შესაძლებლობა. ამდენად, ამ ინფორმაციის ავტომატური გაზიარება კონკრეტულ დავაზე დაუშვებელია. რაც შეეხება მე-3 ვებგვერდს, მასზე შესვლა საერთოდ ვერ ხერხდება. ამდენად, დასკვნაში მითითებული ასაღები და აღებული მოსავლის ოდენობა არ არის დასაბუთებული.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოსავლის სარეალიზაციო ფასის დადგენის წყაროდ დასკვნის ავტორი უთითებს ორ ვებგვერდზე. აქედან პირველ ვებგვერდზე მითითებულია ზოგადად, რომ გაიზარდა სიმინდისა და ხორბლის ფასები, თუმცა კონკრეტული თანხები არ არის მითითებული. მე-2 ვებგვერდი არის საინფორმაციო პორტალი, სადაც აღნიშნულია, უკრაინაში, რუსეთსა და აშშ-ში სიმინდის ფასის ზრდის ტენდენცია. საქართველოში არსებულ ფასებთან მიმართებით რაიმე მითითება არ კეთდება. ამდენად, ამ წყაროებზე მითითებით შეუძლებელია საქართველოში 2012 წელს აღებული სიმინდისა და ნივრის მოსავლის საშუალო სარეალიზაციო ფასის განსაზღვრა. დასკვნაში მიჩნეულია, რომ ლ. კ-ს დათესილი ჰქონდა აბაშის სიმინდი, თუმცა დაუდგენელია რით დასტურდება აღნიშნული გარემოება. სიმინდის ჯიში მნიშვნელოვანია სიმინდის სარეალიზაციო ფასისა და მოსავლიანობის დასადგენად.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ლ. კ-ის მიერ მოთხოვნილი ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობა მოიცავს სამ კომპონენტს: დათესვაზე, გათოხვნაზე, კულტივაციაზე და ა.შ. გაწეულ ხარჯს, ნივრის აღებული მოსავლის გაფუჭებით მიუღებელ შემოსავალსა და სიმინდის აუღებელი მოსავლის გაფუჭებით მიუღებელ შემოსავალს. ამ თანხების ოდენობა ლ. კ-ის მიერ წარმოდგენილი შპს „...“ დასკვნით სათანადოდ არ დასტურდება. საქმეში წარმოდგენილ სხვა მტკიცებულებებში - მოწმეთა ჩვენებებში აღნიშნულია, რომ ლ. კ-მა დაკავების გამო ვერ აიღო სიმინდის მოსავალი და გაუფუჭდა ნივრის მოსავალი, თუმცა მოსავლის ოდენობისა და ღირებულების ოდენობის დადგენა სპეციალური ცოდნის საფუძველზეა შესაძლებელი.

საქმეში დაცული სტატისტიკის ეროვნული სააგენტოს ცნობაში ასახულია 2011 წელს ნივრის საბაზრო ფასი და აღნიშნულია, რომ სიმინდის საბაზრო ფასზე საქსტატი დაკვირვებას არ აწარმოებს და ინფორმაცია არ აქვს. ამდენად, აღნიშნული წერილის საფუძველზე შეუძლებელია დადგინდეს 2012 წელს (როდესაც ლ. კ-ი დააკავეს) ნივრისა და სიმინდის სარეალიზაციო ფასი, მით უფრო, რომ წერილი სიმინდის სარეალიზაციო ფასზე ინფორმაციას არ შეიცავს. შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ აღნიშნულ ცნობაზე, როგორც ფასის განმსაზღვრელ ერთ-ერთ მტკიცებულებაზე, მითითება დაუსაბუთებელია.

ამდენად, ნაკვეთის თვისებების, მეტეოროლოგიური პირობებისა და სხვა გარემოებების გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ ვერ დაადგინა სიმინდისა და ნივრის მოსავლის შესაძლო ოდენობის მიღება კონკრეტული ფართის მიწის ნაკვეთებზე, ასევე 2012 წელს ბაზარზე არსებული მოთხოვნისა და სხვა ობიექტური ფაქტორების გათვალისწინებით, მოსავლის რეალიზაციის ფასი. აღნიშნული გარემოებების გამორკვევის მიზნით სააპელაციო პალატამ თავადვე მიიჩნია საჭიროდ ექსპერტიზის დანიშვნა, რაც დამატებით ადასტურებს, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით აღნიშნული ფაქტების სარწმუნოდ დადგენა ვერ ხდება. მიუღებელი შემოსავლის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლომ უნდა იხელმძღვანელოს ობიექტური, დადასტურებადი გარემოებებით, რათა არ მოხდეს დაზარალებულის უსაფუძვლოდ გამდიდრება. ამდენად, ზემოაღნიშნულ მტკიცებულებთა გამოკვლევის შედეგად, სახეზეა მატერიალური ზიანის ანაზღაურების საფუძვლები, თუმცა ზიანის კონკრეტული ოდენობა (228 300 ლარი) სრულად ანაზღაურებას არ ექვემდებარება და სააპელაციო სასამართლოს ავტომატურად არ უნდა დაეკისრებინა მოპასუხისათვის მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი სრული თანხა.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მტკიცებულებათა სახეები, რომელიც შეიძლება გამოიყენოს სასამართლომ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების დასადგენად, ამომწურავადაა განსაზღვრული სსკ-ის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილით. არც ერთ მტკიცებულებას არ გააჩნია რაიმე უპირატესობა სხვა მტკიცებულებასთან შედარებით. აგრეთვე, არც ერთ მტკიცებულებას არა აქვს, წინასწარ დადგენილი ძალა სასამართლოსათვის, რაც იმას ნიშნავს, რომ ამა თუ იმ მტკიცებულების მნიშვნელობა წინასწარ არ არის განსაზღვრული და მისი ძალა და მნიშვნელობა სასამართლოს შეფასებაზეა დამოკიდებული. მტკიცებულებათა შეფასების დროს მხარეებს უფლება აქვთ, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მტკიცებულებების სარწმუნოობა. მათი უტყუარობისა თუ სიყალბის შესახებ მოსაზრებები შეიძლება გამოთქვან არა მარტო მხარეებმა, არამედ მესამე პირებმა, აგრეთვე, სპეციალისტებმა და ექსპერტებმა, თუ ისინი მონაწილეობენ პროცესში. საბოლოოდ კი, წარმოდგენილ მტკიცებულებებს აფასებს სასამართლო.

საქმეში წარმოდგენილი შპს „...“ დასკვნაში მითითებულია მოსავლის დათესვაზე, გათოხნაზე, კულტივაციაზე და ა.შ. და აღნიშნულია, რომ გაწეული ხარჯების ჯამური ოდენობა 33 700 ლარს შეადგენს. საწინააღმდეგო გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება საქართველოს მთავარ პროკურატურას არ წარმოუდგენია.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თავისებურება იმაში მდგომარეობს, რომ ზიანი ანაზღაურებას ექვემდებარება ზიანის მიმყენებლის ბრალის მიუხედავად, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის საკმარისია დადგინდეს ზიანის არსებობა, ქმედების უკანონობა და სახეზე იყოს პირის მარეაბილიტირებელი გარემოება. კანონიერ ძალაში მყოფი თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 15 აპრილის გამამართლებელი განაჩენი წარმოადგენს მოსარჩელის რეაბილიტაციის საფუძველს. ზემოაღნიშნული ნორმის საფუძველზე სახელმწიფო ვალდებულია აანაზღაუროს ის ზიანი, რომელიც უკავშირდება რეაბილიტირებული პირისათვის სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემას, მიუხედავად ზიანის მიმყენებლის ბრალისა, ვინაიდან არ დაიშვება ნორმის ისე განმარტება, რომ პირს არ მიეცეს უფლების აღდგენის ეფექტური, ქმედითი შესაძლებლობა (ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-13 მუხლი). ქმედების მართლწინააღმდეგობა ობიექტური ნიშანია, იგი არ არის დამოკიდებული ზიანის მიმყენებლის ცნობიერებასა და მის სამართლებრივ შეფასებაზე.

საკასაციო სასამართლოს მითითებით, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, ყველას, ვინც არის დაკავების ან დაპატიმრების მსხვერპლი ამ მუხლის დებულებათა დარღვევით, აქვს აღსრულებადი უფლება კომპენსაციაზე. ეს დებულება მე-13 მუხლით გათვალისწინებული იმ ზოგადი ვალდებულების კონკრეტული გამოვლინებაა, რომლის თანახმადაც, კონვენციით გარანტირებული ამა თუ იმ უფლებისა და თავისუფლების დარღვევისას ხელმისაწვდომი უნდა იყოს სამართლებრივი დაცვის ეფექტიანი საშუალება. ამასთანავე, მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტით გათვალისწინებული სამართლებრივი დაცვის საშუალება მხოლოდ მაშინ მოითხოვება, როდესაც შესაძლო მსხვერპლი მე-5 მუხლის 1-4 პუნქტების დებულებების საწინააღმდეგოდ იყო დაკავებული ან დაპატიმრებული.

აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის გამოყენების მიზნებისათვის რელევანტურია კონვენციის მე-5 მუხლის „c“ ქვეპუნქტი, რომელიც მოითხოვს, რომ დაპატიმრება მოხდეს უფლებამოსილი სამართლებრივი ორგანოს წინაშე მის წარსადგენად, როდესაც არსებობს იმ პირის მიერ სამართალდარღვევის ჩადენის საფუძვლიანი ეჭვი, ან საფუძვლიანად არის მიჩნეული პირის მიერ სამართალდარღვევის ჩადენის თუ მისი ჩადენის შემდეგ მიმალვის აღკვეთის აუცილებლობა. იგივე საფუძვლებია გათვალისწინებული საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსითაც, კერძოდ: პატიმრობა, როგორც აღკვეთის ღონისძიება, გამოიყენება მხოლოდ მაშინ, თუ ეს ერთადერთი საშუალებაა, რათა თავიდან იქნეს აცილებული: ბრალდებულის მიმალვა და მის მიერ მართლმსაჯულების განხორციელებისათვის ხელის შეშლა; ბრალდებულის მიერ მტკიცებულებათა მოპოვებისათვის ხელის შეშლა; ბრალდებულის მიერ ახალი დანაშაულის ჩადენა (მუხ. 205). სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მიხედვით აღკვეთის ღონისძიების გამოყენებისას მოქმედებს დასაბუთებული ვარაუდის სტანდარტი, რაც გულისხმობს ფაქტების ან ინფორმაციის ერთობლიობას, რომელიც მოცემული სისხლის სამართლის საქმის გარემოებათა ერთობლიობით დააკმაყოფილებდა ობიექტურ პირს, რათა დაესკვნა პირის მიერ დანაშაულის შესაძლო ჩადენა (მუხ.3, ნაწ. 11). აღნიშნული არ წარმოშობს იმის პრეზუმფციას, რომ პირი უსათუოდ გამტყუნდება ბრალად შერაცხულ ქმედებაში. ხაზგასასმელია ის გარემოება, რომ პირის დამნაშავედ ცნობისათვის აუცილებელია გონივრულ ეჭვს მიღმა სტანდარტის დაკმაყოფილება, რაც ყველაზე მაღალი სტანდარტია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანისათვის საჭირო მტკიცებულებათა ერთობლიობას, რომელიც ობიექტურ პირს დაარწმუნებდა პირის ბრალეულობაში. მტკიცებულებათა სანდოობასა და მათ საკმარისობაზე პირის მსჯავრდებისათვის შეიძლება მსჯელობა მხოლოდ მას შემდეგ, რაც სასამართლო მხარეების მონაწილეობით გამოიკვლევს მათ არსებითი განხილვის სხდომაზე. შესაბამისად, წინასწარი გამოძიების ეტაპზე იმის ვარაუდი, თუ როგორ წარიმართება სასამართლოში მტკიცებულებათა გამოკვლევა და საკმარისად მიიჩნევს თუ არა მათ მოსამართლე გამამტყუნებელი განაჩენის დასადგენად, შეუძლებელია. იმ შემთხვევაში, თუ დაცულია აღკვეთის ღონისძიების გამოყენების საფუძველი და ასევე იგი გამოყენებულია უფლებამოსილი ორგანოს - მოცემულ შემთხვევაში სასამართლოს მიერ, პირის გამართლება არ ნიშნავს იმას, რომ აღკვეთის ღონისძიება უკანონოდ იყო გამოყენებული.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ სახელმწიფო ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანის სახელმწიფო სახსრებიდან ანაზღაურება აღიარებული და გარანტირებულია როგორც საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტით, აგრეთვე, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა შესახებ ევროპული კონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტით - „თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლება“. საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტის თანახმად, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკებისა და თვითმმართველობის ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ უკანონოდ მიყენებული ზარალის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად, სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. აღნიშნული კონსტიტუციური პრინციპი განმტკიცებულია საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლში, რომლის პირველი ნაწილის თანახმად, პირს უფლება აქვს, სამოქალაქო/ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით მოითხოვოს და მიიღოს უკანონოდ ჩატარებული საპროცესო მოქმედებისა და უკანონო გადაწყვეტილების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. შესაბამისად, იმ შემთხვევაში თუ აღკვეთის ღონისძიება კანონიერად იყო გამოყენებული, პირის შემდგომი გამართლება არ წარმოშობს კომპენსაციის სრული ოდენობით ანაზღაურების ვალდებულებას არც საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის და არც ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მიხედვით.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის პრეტენზია ზიანის სახით, მიუღებელი შემოსავლის მოპასუხისთვის დაკისრების კანონიერებას შეეხება. მოცემულ შემთხვევაში კასატორის პრეტენზიას საკასაციო პალატა ნაწილობრივ იზიარებს და განმარტავს, რომ პრაქტიკულად, საკასაციო პალატის შესაფასებელია ზიანის ოდენობა.

სამართალწარმოების შეჯიბრებითობის პრინციპის მიხედვით მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები (სსკ-ის მე-4 მუხ.). აღნიშნულიდან გამომდინარე, საქმის განმხილველი სასამართლოსათვის სავალდებულოა სარჩელის საფუძვლად მითითებული ფაქტების ერთობლიობა, რომლებიც ასაბუთებენ, ამართლებენ ფაქტობრივად მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნას (სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები), რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, აღნიშნული განეკუთვნება სასამართლოს უფლებამოსილების სფეროს, რომლის განხორციელებისას სასამართლო არ არის შეზღუდული მოსარჩელის მითითებებით. სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. ზიანის ანაზღაურების საკითხის გადაწყვეტისას, იგი უნდა განისაზღვროს მხოლოდ ობიექტური კრიტერიუმებით ისე, რომ ამას არ მოჰყვეს დაზარალებულის უსაფუძვლო გამდიდრება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ზიანის სრულად ანაზღაურების ნაწილში იურიდიულად დაუსაბუთებელია. განსახილველ შეთხვევაში, მიყენებული რეალური მატერიალური ზიანის ოდენობა 33 700 ლარია. აღნიშნული გარემოება, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქართველოს მთავარი პროკურატურის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის საფუძველზე მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება. ლ. კ-ის სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ და საქართველოს მთავარ პროკურატურას ლ. კ-ის სასარგებლოდ, მატერიალური ზიანის სახით - 33 700 ლარის ანაზღაურება დაეკისროს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. საქართველოს მთავარი პროკურატურის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2016 წლის 12 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. ლ. კ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

4. დაეკისროს საქართველოს მთავარ პროკურატურას ლ. კ-ის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის სახით - 33 700 ლარის ანაზღაურება;

5. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: ნ. სხირტლაძე

ვ. როინიშვილი