#ბს-795-791(გ-17) 9 ნოემბერი, 2017 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე, ვასილ როინიშვილი
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე
მოსარჩელე _ ზ. რ-ი
მოპასუხეები _ თ. რ-ი; ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „...“
დავის საგანი _ სასამართლოთა შორის განსჯადობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
2017 წლის 20 აპრილს ზ. რ-მა სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების - თ. რ-ისა და ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „...“ მიმართ.
მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ მისი ბაბუა - ს. რ-ი მაშინდელი თბილისის პირველი მაისის აღმასკომის 1978 წლის 28 თებერვლის გადაწყვეტილების საფუძველზე გაწევრიანდა საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივ „...“ ოროთახიანი ბინის მშენებლობაზე. 1979 წლის 20 დეკემბერს თბილისის ორჯონიკიძის რაიონის აღმასკომის საბინაო განყოფილების მიერ ს. რ-ზე გაიცა საცხოვრებელი ბინის ორდერი ქ. თბილისი, ... მე-3 მ/რ, 1 კვ. კორპ. 6, ბინა 10. 1992 წლის 16 მარტს გარდაიცვალა ს. რ-ი, რომელმაც 1984 წლის 16 თებერვალს დამოწმებული ანდერძის თანახმად, მთელი მისი ქონება, რაც აღმოჩნდებოდა მის საკუთრებაში, უანდერძა შვილიშვილს - ზ. რ-ს (მოსარჩელე).
მოსარჩელის განმარტებით, მან აღნიშნული ანდერძის შესახებ შეიტყო 2016 წლის დეკემბერში, როდესაც მისმა დამ გადასცა ანდერძი. შემდგომ მოპოვებული დოკუმენტების საფუძველზე, მისთვის ასევე ცნობილი გახდა, რომ 1993 წლის 16 ივლისს მოპასუხე - თ. რ-სა და საბინაო სამშენებლო კოოპერატივის „...“ (სამართალმემკვიდრე ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „...“) წარმომადგენელს შორის გაფორმდა პრივატიზაციის ხელშეკრულება საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის #107 დადგენილების საფუძველზე და საცხოვრებელი სახლის - მდებარე, თბილისი, ... მე-3 მ/რ, 1 კვ. კორპ. 6, ბინა 10, მესაკუთრე გახდა თ. რ-ი. მაშინ, როდესაც საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის #107 დადგენილების მე-10 პუნქტის და იმჟამად მოქმედი კანონმდებლობის თანახმად, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივში მეპაიეს უფლება ჰქონდა ეცხოვრა ბინაში ოჯახის წევრებთან ერთად. მეპაიეს ოჯახის უფლება კანონით შეზღუდული იყო და მათ გააჩნდათ მხოლოდ საცხოვრებელ ფართში ცხოვრების უფლება და არ ჰქონდათ უფლება დამოუკიდებლად განეკარგად იგი. საბინაო-საამშენებლო კოოპერატივში პრივატიზაციის გზით საცხოვრებელი ბინის საკუთრებაში მიღების უფლებით აღიჭურვა კოოპერატივის წევრი - მეპაიე. მეპაიეს გარდაცვალების შემთხვევაში პაიზე უფლება გადადიოდა მემკვიდრეებზე. შესაბამისად, მოპასუხე თ. რ-ი არ იყო არც საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივ „...“ წევრი - მეპაიე და არც ს. რ-ი მემკვიდრე, ვინაიდან, ს. რ-მა მთელი თავისი ქონება 1984 წლის 16 თებერვლის ანდერძით უნადერძა შვილიშვილს - ზ. რ-ს.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ 1993 წლის 16 ივლისს მოპასუხე - თ. რ-სა და საბინაო სამშენებლო კოოპერატივის „...“ (სამართალმემკვიდრე ბინთმესაკუთრეთა ამხანაგობა „...“) წარმომადგენელს შორის გაფორმებული პრივატიზაციის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და უძრავ ქონებაზე მესაკუთრედ ცნობა მოითხოვა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 20 აპრილის განჩინებით ზ. რ-ის შუამდგომლობა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების თაობაზე დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხე - თ. რ-ს აეკრძალოა უძრავი ქონების - მდებარე ქ. თბილისი, ... ... მე-3 მ/რ, 1 კვარტ. კორპ. 6, ბინა 10, საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 1 სექტემბრის საოქმო განჩინებით ზ. რ-ის სარჩელი მოპასუხეების - თ. რ-ისა და ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „...“ მიმართ განსჯადობით განსახილველად გადაეგზავნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 7 სექტემბრის განჩინებით ზ. რ-ის სარჩელი თ. რ-ისა და ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „...“ მიმართ ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და უძრავი ნივთის მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე, განსჯადობის საკითხის გადასაწყვეტად გადმოეგზავნა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.
სასამართლომ მიუთითა, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1 მუხლის მიხედვით, სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანი შეიძლება იყოს: ა) ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის შესაბამისობა საქართველოს კანონმდებლობასთან; ბ) ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადება, შესრულება ან შეწყვეტა; გ) ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე; დ) აქტის არარად აღიარება, უფლების ან სამართალურთიერთობის არსებობა-არასებობის დადგენა.
საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლი შეეხება სამოქალაქო საქმეების უწყებრივ ქვემდებარეობას სასამართლოებისადმი, რომლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით სასამართლო განიხილავს საქმეებს დარღვეული თუ სადავოდ ქცეული უფლების, აგრეთვე, კანონით გათვალისწინებული ინტერესების დაცვის შესახებ, კერძოდ, სამოქალაქო, საოჯახო, შრომის, საადგილმამულო, ბუნებრივი რესურსების გამოყენებისა და გარემოს დაცვის ურთიერთობებიდან წარმოშობილ დავებს მოქალაქეებს, მოქალაქეებსა და იურიდიულ პირებს, აგრეთვე იურიდიულ პირებს შორის.
სასამართლოს მითითებით, განსახილველ შემთხვევაში, დავის საგანს უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების გადაცემის თაობაზე თ. რ-სა და საბინაო სამშენებლო კოოპერატივ „....“ შორის 1993 წლის 16 ივლისს გაფორმებული ხელშეკრულების ბათილობა და შესაბამის უძრავ ქონებაზე უფლება წარმოადგენს.
ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავა, შეიძლება მიჩნეულ იქნეს ადმინისტრაციული სასამართლოს განსჯადად, თუ იგი ადმინისტრაციული ხელშეკრულებიდან გამომდინარეობს, თანახმად ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის 1-ლი ნაწილისა.
ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის განმარტებით, ხელშეკრულების მიზანი მისი შინაარსიდან გამომდინარე განისაზღვრება. არსებითია, თუ როგორია ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების ან დადგენილი მოთხოვნების სამართლებრივი ბუნება. კონკრეტულ შემთხვევაში ხელშეკრულება დადებულია არა ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საჯარო სამართლებრივი უფლებამოსილების განხორციელების მიზნით, რაც ადმინისტრაციული ხელშეკრულების სამართლებრივი ხასიათის განმსაზღვრელი ელემენტია, არამედ იურიდიულ და ფიზიკურ პირებს შორის კერძო სამართლებრივი ფორმით. მხარეებს სადავო ხელშეკრულებიდან წარმოეშვათ კერძო სამართლებრივი უფლება-მოვალეობანი. ხელშეკრულების დადების პირობას არ წარმოადგენს ადმინისტრაციული (საჯარო) კანონმდებლობიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულება ან უფლებამოსილების განხორციელება, ანუ ხელშეკრულების საფუძველი არ გამომდინარეობს ადმინისტრაციული (საჯარო) კანონმდებლობიდან. სადავო ხელშეკრულების ობიექტი - ბინა განეკუთვნება არა სახელმწიფო საბინაო ფონდს, არამედ კოოპერატიული ბინათმშენებლობის ფონდის კატეგიორიას, რაც ნიშნავს, რომ ბინა არ ყოფილა სახელმწიფოს საკუთრება და იგი სახელმწიფოს სახელით არ განკარგულა, ამდენად, სახეზე არ არის საცხოვრებელი ფართის პრივატიზაციის კლასიკური შემთხვევა; ხოლო ის გარემოება, რომ დავის მოწესრიგებისთვის სხვა ნორმატიულ აქტებთან ერთად გამოყენებულ უნდა იქნეს საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის 107 დადგენილება, არ განაპირობებს სადავო ხელშეკრულების ადმინისტრაციულ ხელშეკრულებად კვალიფიკაციას, რამდენადაც სახეზე არ არის ამგვარი ხელშეკრულების უმნიშვნელოვანესი ელემენტი - საჯარო უფლებამოსილების მიზნის განხორციელება.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის მოსაზრებით, სადავო ხელშეკრულება სამოქალაქო ხელშეკრულებას წარმოადგენს როგორც ფორმალური, ასევე მატერიალური თვალსაზრისით.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო ზეპირი მოსმენის გარეშე გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო და ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიების განჩინებების კანონიერება-დასაბუთებულობა, რის შემდეგაც მივიდა დასკვნამდე, რომ მოცემული საქმის განხილვაზე უფლებამოსილ სასამართლოს წარმოადგენს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგია.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლი შეეხება სამოქალაქო საქმეების უწყებრივ ქვემდებარეობას სასამართლოებისადმი, რომლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით სასამართლო განიხილავს საქმეებს დარღვეული თუ სადავოდ ქცეული უფლების, აგრეთვე, კანონით გათვალისწინებული ინტერესების დაცვის შესახებ, კერძოდ, სამოქალაქო, საოჯახო, შრომის, საადგილმამულო, ბუნებრივი რესურსების გამოყენებისა და გარემოს დაცვის ურთიერთობებიდან წარმოშობილ დავებს მოქალაქეებს, მოქალაქეებსა და იურიდიულ პირებს, აგრეთვე იურიდიულ პირებს შორის.
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლში მოცემულია სასამართლოს განსჯადი ადმინისტრაციული საქმეების ჩამონათვალი, კერძოდ, ხსნებული მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ამ კოდექსით დადგენილი წესით საერთო სასამართლოში განიხილება დავა იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან, ხოლო იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანს შეიძლება წარმოადგენდეს: ა) ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის შესაბამისობა საქართველოს კანონმდებლობასთან; ბ) ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადება, შესრულება ან შეწყვეტა; გ) ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე; დ) აქტის არარად აღიარება, უფლების ან სამართალურთიერთობის არსებობა-არარსებობის დადგენა. იმავე მუხლის მე-3 ნაწილი მიუთითებს, რომ ამ მუხლით გათვალისწინებული საქმეების გარდა, სასამართლოში ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილება სხვა საქმეებიც იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც აგრეთვე გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, კანონმდებელმა ადმინისტრაციული სამართალწარმოებით საქმის განხილვის ძირითად ელემენტად განსაზღვრა დავის საგანი, რომელიც წარმოშობილია იმ სამართალურთიერთობიდან, რომელიც საჯარო, კონკრეტულად, ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობით არის მოწესრიგებული.
საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ამა თუ იმ დავის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივად მიჩნევისათვის აუცილებელი პირობაა, მოსარჩელის მოთხოვნა სამართლებრივად ეფუძნებოდეს საჯარო - ადმინისტრაციული სამართლის შესაბამის ნორმებს, კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობები გამომდინარეობდეს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან, ანუ მოსარჩელის მიერ მითითებული საკუთარი უფლების (უფლებების) დარღვევა თავისი არსითა და შინაარსით განპირობებული უნდა იყოს მოპასუხის მხრიდან საჯარო, მატერიალური სამართლის შესაბამისი საკანონმდებლო ნორმების დარღვევით.
საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, ადმინისტრაციული ხელშეკრულება წარმოადგენს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების მიზნით ფიზიკურ ან იურიდიულ პირებთან, აგრეთვე, სხვა ადმინისტრაციულ ორგანოსთან დადებულ სამოქალაქო-სამართლებრივ ხელშეკრულებას. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მხარეებს შორის დადებული ხელშეკრულების ადმინისტრაციულ ხელშეკრულებად მიჩნევის განმსაზღვრელ ძირითად ელემენტს წარმოადგეს, როგორც ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების მიზანი, ისე სამართლებრივ ურთიერთობაში მისი, როგორც სუბიექტის მონაწილეობა.
ამასთან, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დავაში მხოლოდ ადმინისტრაციული ორგანოს მონაწილეობა განმსაზღვრელი არ არის დავის ადმინისტრაციულად მიჩნევისათვის, რამდენადაც ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 651 მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, კერძოსამართლებრივ ურთიერთობებში ადმინისტრაციული ორგანო მოქმედებს, როგორც სამოქალაქო სამართლის სუბიექტი და ასეთ შემთხვევაში მასზე არ ვრცელდება ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მოთხოვნები. ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დადებული ხელშეკრულების სამართლებრივ ბუნებას განსაზღვრავს ხელშეკრულების მიზანი. ხელშეკრულების მიზანი განისაზღვრება მისი შინაარსიდან გამომდინარე. გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება ხელშეკრულების მხარეების მიერ ნაკისრი ვალდებულებების, ხელშეკრულების დადების შედეგად წარმოშობილი უფლება-მოვალეობების შინაარსს.
კონკრეტულ შემთხვევაში დავის საგანია 1993 წლის 16 ივლისს თ. რ-სა და საბინაო სამშენებლო კოოპერატივ „...“ შორის გაფორმებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, რომლითაც თ. რ-ის საკუთრებაში გადავიდა უძრავი ქონება მდებარე - ქ. თბილისი, ... მე-3 მ/რ, 1 კვარტ. კორპ. 6, ბინა 10 და აღნიშნული უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობა.
საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, სადავო ხელშეკრულება არ განეკუთვნება ადმინისტრაციულ ხელშეკრულებათა კატეგორიას, ვინაიდან, როგორც საქმის მასალებით დასტურდება სადავო ბინა მიეკუთვნება საბინაო სამშენებლო კოოპერატივის საკუთრებას, რომელიც პაის გადახდის შემდეგ გადავიდა კერძო პირის საკუთრებაში. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს სახელმწიფოს მხრიდან მოქალაქეთათვის სახელმწიფო საბინაო ფონდში ამ უკანასკნელთა მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სახლის (ბინის) ნებაყოფლობით შეღავათიანი პირობებით საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემის ფაქტი. სადავო ხელშეკრულების ობიექტი - ბინა არ მიეკუთვნებოდა სახელმწიფო საბინაო ფონდის კატეგორიას, რაც ნიშნავს იმას, რომ სახელმწიფო მას ვერ განკარგავდა როგორც სახელმწიფო საკუთრებას, რაც გამორიცხავს სადავო ხელშეკრულების ადმინისტრაციულ ხელშეკრულებათა კატეგორიისადმი მიკუთვნების შესაძლებლობას.
საკასაციო სასამართლო იზიარებს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის განმარტებას, რომ დავის ადმინისტრაციულად მიჩნევისათვის ასევე განმსაზღვრელი არაა ის გარემოება, რომ დავის მოწესრიგებისას სხვა ნორმატიულ აქტებთან ერთად გამოყენებულ უნდა იქნეს საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის 107 დადგენილება, ვინაიდან, სახეზე არ არის ადმინისტრაციული ხელშეკრულების უმნიშვნელოვანესი ელემეტი - საჯარო უფლებამოსიულების განხორციელება.
ამდენად, საკასაციო სასამართლო მოთხოვნის სამართლებრივი ანალიზის საფუძველზე განმარტავს, რომ წინამდებარე სადავო სამართალურთიერთობა არ გამომდინარეობს ადმინისტრაციული (საჯარო) კანონმდებლობიდან, რის გამოც მოცემული საქმე არ განეკუთვნება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით განსაზღვრულ სასამართლოს განსჯად ადმინისტრაციულ საქმეს.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემული სადავო სამართალურთიერთობა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განსახილველი დავაა და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის განსჯადია, რის გამოც საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე საქმე განსჯადობით განსახილველად უნდა გადაეცეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ზ. რ-ის სარჩელი განსჯადობით განსახილველად დაექვემდებაროს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას;
2. საქმე გადაეგზავნოს განსჯად სასამართლოს;
3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე
მოსამართლეები: ნ. სხირტლაძე
ვ. როინიშვილი
