#ბს-672-668(გ-17) 19 ოქტომბერი, 2017 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე, ვასილ როინიშვილი
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე
მოსარჩელე _ შპს „…“
მოპასუხე _ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო
დავის საგანი _ სასამართლოთა შორის განსჯადობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
2017 წლის 26 ივნისს შპს „…“ სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს მიმართ.
მოსარჩელემ მოპასუხე - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსათვის შპს „…“ სასარგებლოდ 5138 აშშ დოლარის, 5138 აშშ დოლარის წლიური 10%-ის 2009 წლის 4 თებერვლიდან სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების აღსრულებამდე პერიოდის ჩათვლით და ასევე 3469 ლარის ანაზღაურების დაკისრება მოითხოვა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 28 ივნისის განჩინებით შპს „…“ სარჩელი საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს მიმართ, განსჯადობით განსახილველად გადაეცა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას.
ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ მიუთითა, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით რეგლამენტირებულია სასამართლოს განსჯადი ადმინისტრაციული საქმეები და განსაზღვრულია ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განსახილველ საქმეთა კატეგორიები, კერძოდ, დადგენილია თუ რა შეიძლება წამოადგენდეს სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანს ანუ რომელი საქმეები შეიძლება იქნეს განხილული ადმინისტრაციული იურისდიქციის სასამართლოს მიერ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების ფარგლებში. ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის თანახმად, ადმინისტრაციული წესით საერთო სასამართლოებში განიხილება დავა იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც გამომდინარეობს ადმინისტრაციული კანონმდებლობიდან.
სასამართლოს მითითებით, განსახილველ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენს მოპასუხე - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსთვის თანხის დაკისრება, რომელიც გამომდინარეობს მხარეებს შორის დადებული კერძოსამართლებრივი ხელშეკრულებიდან და იგი განსახილველად უნდა გადაეცეს სამოქალაქო საქმეთა განმხილველ სასამართლოს. სასამართლოს განმარტებით, დავის გადასაწყვეტად მნიშვნელოვანია ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნება. კონკრეტულ შემთხვევაში, ხელშეკრულების შინაარსიდან გამომდინარე, არ იკვეთება ადმინისტრაციული ორგანოს საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების ფაქტი. თავად სამოქალაქო კანონმდებლობაც სამოქალაქო საქმეთა განსაზღვრის პრინციპად აღიარებს სამართლებრივ ურთიერთობას, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-11 მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით, სასამართლო განიხილავს საქმეებს დარღვეული უფლების, აგრეთვე კანონით გათვალისწინებული ინტერესების დაცვის შესახებ, კერძოდ, სამოქალაქო საოჯახო, შრომის, საადგილმამულო, ბუნებრივი რესურსების გამოყენებისა და გარემოს დაცვის ურთიერთობიდან წარმოშობილ დავებს მოქალაქეებს, მოქალაქეებსა და იურიდიულ პირებს, აგრეთვე, იურიდიულ პირებს შორის. მოცემული დავა კი სწორედ სამოქალაქო ურთიერთობიდან წარმოშობილი დავაა, რომლის რეგულირებასაც ითვალისწინებდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 13 ივლისის განჩინებით შპს „…“ სარჩელი საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს მიმართ ზიანის ანაზღაურების შესახებ, განსჯადობის თაობაზე დავის გადასაწყვეტად გადმოეგზავნა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.
სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის განმარტებით, კანონმდებელმა ადმინისტრაციული სამართალწარმოებით საქმის განხილვის ძირითად ელემენტად განსაზღვრა დავის საგანი, რომელიც წარმოშობილია იმ სამართალურთიერთობიდან, რომელიც საჯარო, კონკრეტულად, ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობით არის მოწესრიგებული.
სასამართლოს განმარტებით, ამა თუ იმ დავის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივად მიჩნევისათვის აუცილებელი პირობაა, მოსარჩელის მოთხოვნა სამართლებრივად ეფუძნებოდეს საჯარო-ადმინისტრაციული სამართლის შესაბამის ნორმებს, კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობები გამომდინარეობდეს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან ანუ მოსარჩელის მიერ მითითებული საკუთარი უფლების (უფლებების) დარღვევა თავისი არსითა და შინაარსით განპირობებული უნდა იყოს მოპასუხის მხრიდან საჯარო, მატერიალური სამართლის შესაბამისი საკანონმდებლო ნორმების დარღვევით.
სასამართლოს მითითებით, შპს „…“ ითხოვს 1996 წლის 24 მაისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოპასუხისათვის თანხის დაკისრებას. შესაბამისად, განსჯადობის საკითხის გადასაწყვეტად უნდა შეფასდეს მითითებული ხელშეკრულების სამართლებრივი მხარე.
საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, ადმინისტრაციული ხელშეკრულება წარმოადგენს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების მიზნით ფიზიკურ ან იურიდიულ პირთან, აგრეთვე სხვა ადმინისტრაციულ ორგანოსთან დადებულ სამოქალაქო-სამართლებრივ ხელშეკრულებას.
მხარეებს შორის დადებული ხელშეკრულების ადმინისტრაციულ ხელშეკრულებად მიჩნევის განმსაზღვრელ ძირითად ელემენტს წარმოადგენს, როგორც ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების მიზანი, ისე სამართლებრივ ურთიერთობაში მისი, როგორც სუბიექტის მონაწილეობა.
სასამართლოს განმარტებით, საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების მიზანი გულისხმობს არა მხოლოდ ადმინისტრაციული ორგანოს უფლებამოსილებას მიკუთვნებული ნებისმიერი საკითხის გადაწყვეტას, არამედ ძირითადი, უშუალო ფუნქციის განსახორციელებლად ხელშეკრულების დადებას. სხვაგვარად ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დადებულ ნებისმიერ ხელშეკრულებას მიენიჭებოდა ადმინისტრაციული ხელშეკრულების სტატუსი, რამდენადაც ადმინისტრაციული ორგანო ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, უფლებამოსილია განახორციელოს მხოლოდ კანონით მისთვის მინიჭებული უფლებამოსილება.
სასამართლოს მითითებით, 1994 წლის 24 მაისს ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოსა და „ა…“ შრომით კოლექტივს შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, თბილისში, ისნის რაიონში, …, მე-3 მ/რ-ის 337 კორპუსში მდებარე „ა…“ ძირითად საშუალებებსა და 721,46 კვ.მ არასაცხოვრებელ ფართზე, 9342 აშშ დოლარის ეკვივალენტურ თანხად ეროვნულ ვალუტაში. „ა…“ შრომითი კოლექტივის ვალდებულება იყო ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ქონებაზე საპრივატიზებო ღირებულების დარჩენილი 45%-ის გადახდა.
აღნიშნული ხელშეკრულების დადებას წინ უსწრებდა იმ დროისათვის მოქმედი „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო საწარმოთა პრივატიზების შესახებ“ 1991 წლის 9 აგვისტოს საქართველოს კანონი, რომელიც ძალადაკარგულად იქნა ცნობილი 1997 წლის 30 მაისის „სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ“ საქართველოს კანონით, ხოლო ეს უკანასკნელი, თავის მხრივ, გაუქმედა 2010 წლის 21 ივლისის „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონით.
სასამართლოს მითითებით, ხელშეკრულების დადების დროისათვის მოქმედი „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო საწარმოთა პრივატიზების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლი განმარტავდა პრივატიზების ცნებას, რომლის თანახმადაც, პრივატიზება არის მოქალაქეთა, მათი გაერთიანებების და არასახელმწიფო იურიდიული პირების მიერ სახელმწიფო ქონებაზე საკუთრების უფლების შეძენა, რომლის შედეგად ისინი თავის თავზე იღებენ ამ უფლებიდან გამომდინარე ქონებრივ, საფინანსო და სხვა ვალდებულებებს.
„საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო საწარმოთა პრივატიზების შესახებ“ 1991 წლის 9 აგვისტოს კანონის მე-4 მუხლით სახელმწიფო საწარმოთა პრივატიზების განმახორციელებელ ორგანოს წარმოადგენდა სახელმწიფო ქონების მართვის კომიტეტი. ამდენად, სახელმწიფო ქონების მართვის ქ. თბილისის მთავარი სამმართველო წარმოადგენდა დასახელებული ობიექტის პრივატიზების ჩატარებაზე უფლებამოსილ ორგანოს. ამავე კანონის მე-20 მუხლი განსაზღვრავდა საპრივატიზაციო გარიგების წესსა და პირობებს, რომლის თანახმადაც პრივატიზების ფორმებისაგან დამოუკიდებლად სახელმწიფო საწარმოთა, აგრეთვე სახელმწიფო სააქციო საზოგადოებათა (ამხანაგობათა) საწესდებო კაპიტალში წილის (პაი, აქციები) გამყიდველსა და მყიდველს შორის ფორმდება ხელშეკრულება, რომელშიც შინაარსითა და ფორმით უნდა შეესაბამებოდეს საქართველოს რესპუბლიკის კანონმდებლობის მოთხოვნებს.
სასამართლოს მითითებით, დღეს მოქმედი „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-31 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის პრივატიზებისას პრივატიზების განმახორციელებელ ორგანოსა და ქონების შემძენს შორის იდება შესაბამისი ხელშეკრულება, რომელიც საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლების რეგისტრაციისა და შესაბამისი ვალდებულებების (მათ შორის, ასეთის არსებობის შემთხვევაში, საპრივატიზებო საფასურის გადახდის ვალდებულების) წარმოშობის საფუძველია.
საქართველოს მთავრობის მიერ 2008 წლის 30 ივლისს მიღებულ იქნა #161 დადგენილება „საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს ტერიტორიული ორგანოს - ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამმართველოს ლიკვიდაციისა და „საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს დებულების დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2004 წლის 10 სექტემბრის #77 დადგენილებაში დამატების შეტანის თაობაზე, რომლის თანახმადაც, ლიკვიდირებულ იქნა საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს ტერიტორიული ორგანო - ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამმართველო და უფლებამონაცვლედ დადგინდა საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრო.
სასამართლოს განმარტებით, კონკრეტულ შემთხვევაში სახეზეა სახელმწიფო მიზნობრივი პროგრამის განხორცილებასთან დაკავშირებული ურთიერთობა, რაც იმდროინდელი „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო საწარმოთა პრივატიზების შესახებ“ 1991 წლის 9 აგვისტოს კანონის თანახმად, ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის მთავარი სამმართველოს კომპეტენციას განეკუთვნებოდა და საჯარო სამართლებრივი ხასიათისაა.
კონკრეტულ შემთხვევაში დავის საგანია ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოსა და „ა…“ შრომით კოლექტივს შორის 1996 წლის 24 მაისს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე თანხის დაკისრება. შესაბამისად, სადავო სამართალურთიერთობის მხარეებს წარმოადგენდენ, ერთი მხრივ, „ა…“ შრომითი კოლექტივის უფლებამონაცვლე შპს „…“, ხოლო მეორე მხრივ, ადმინისტრაციული ორგანო - ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველო. მხარეებს შორის გაფორმებული ხელშეკრულების საგანია თბილისში, ისანის რაიონში, …, მე-3 მ/რ, 337 კორპუსში მდებარე „ა…“ ძირითად საშუალებებისა და 721,46 კვ.მ არასაცხოვრებელ ფართის „ა…“ შრომითი კოლექტივისათვის პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების მიზნით, 9342 აშშ დოლარად, საკუთრებაში გადაცემა. ხელშეკრულების დადების სამართლებრივი საფუძველია პრივატიზაციის პროცესში ვაჭრობის, საზოგადოებრვი კვებისა და საყოფაცხოვრებო მომსახურების საწამოების მუშაკთათვის ობიექტების პირდაპირი მიყიდვის შესახებ საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1994 წლის 29 მაისის #178 ბრძანებულება, რომლითაც დადგინდა პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების პირობები. ამდენად, სახეზეა პირობადადებული ხელშეკრულება.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივი ანალიზის საფუძველზე სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიამ მიიჩნია, რომ სადავო სამართალურთიერთობა გამომიდნარეობს ადმინისტრაციული (საჯარო) კანონმდებლობიდან. სასარჩელო მოთხოვნა ეხება კერძო სამართლის სუბიექტსა და ადმინისტრაციულ ორგანოს შორის არსებული საჯარო-სამართლებრივი ურთიერთობიდან წარმოშობილ დავას, მოპასუხესთან დადებული ხელშეკრულება ადმინისტრაციული ხელშეკრულებაა, რომელიც დადებულია ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობის საფუძველზე, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ კერძო სამართლის იურიდიულ პირთან საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების მიზნით და შესაბამისად, დავაც ადმინისტრაციული კანონმდებლობიდან გამომიდნარეობს.
„სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-20 მუხლის მე-6 პუნქტის შესაბამისად, სახელმწიფო ქონების პრივატიზების მიზნით დადებული შესაბამისი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საპრივატიზებო პიროებების დარღვევის გამო ხელშეკრულების ცალმხრივად მოშლის შემთხვევაში პრივატიზებული ქონება ბრუნდება სახელწიფო საკუთრებაში, ხოლო ამ ქონებაზე რეგისტირებული მესამე პირის (პირთა) იპოთეკის უფლება (უფლებები) უქმდება, თუ ქონების იპოთეკით დატვირთვამდე საჯარო რეესტრში უძრავი ნივთის შესახებ ჩანაწერში რეგისტრირებულია საპრივატიზებო ვალდებულების (ვალდებულებების) ამსახველი შესაბამისი ინფორმაცია. ამასთანავე, ქონების შემძენს სახელმწიფო არ აუნაზღაურებს გადახდილ თანხებსა და გაწეულ ხარჯებს.
საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 30 მაისის #365 დადგენილების მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, პროგრამის უძრავ ქონებაზე ხელმისაწვდომობის კომპონენტის ფარგლებში გაფორმებული შესაბამისი ნასყიდობის ხელშეკრულების შეწყვეტის შედეგები განისაზღვრება „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონისა და სხვა სამართლებრივი აქტების შესაბამისად.
ნასყიდობის ხელშეკრულების შეწყვეტის შედეგებს განსაზღვრავდა აგრეთვე იმ დროს მოქმედი „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო საწარმოთა პრივატიზების შესახებ“ 1991 წლის 9 აგვისტოს კანონი.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიამ მიიჩნია, რომ მოცემული საქმე განეკუთვნება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით განსაზღვრულ სასამართლოს განსჯად ადმინისტრაციულ საქმეს.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების, განსჯადობის თაობაზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიების მოსაზრებების გაცნობის შედეგად, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26.3. მუხლით მინიჭებული უფლებამოსილების საფუძველზე, წყვეტს რა დავას სასამართლოთა შორის განსჯადობის თაობაზე, მიიჩნევს, რომ მოცემული საქმე განსჯადობით განსახილველად უნდა დაექვემდებაროს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლი შეეხება სამოქალაქო საქმეების უწყებრივ ქვემდებარეობას სასამართლოებისადმი, რომლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით სასამართლო განიხილავს საქმეებს დარღვეული თუ სადავოდ ქცეული უფლების, აგრეთვე, კანონით გათვალისწინებული ინტერესების დაცვის შესახებ, კერძოდ, სამოქალაქო, საოჯახო, შრომის, საადგილმამულო, ბუნებრივი რესურსების გამოყენებისა და გარემოს დაცვის ურთიერთობებიდან წარმოშობილ დავებს მოქალაქეებს, მოქალაქეებსა და იურიდიულ პირებს, აგრეთვე იურიდიულ პირებს შორის.
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლში მოცემულია სასამართლოს განსჯადი ადმინისტრაციული საქმეების ჩამონათვალი, კერძოდ, აღნიშნული მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანს შეიძლება წარმოადგენდეს: ა) ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის შესაბამისობა საქართველოს კანონმდებლობასთან; ბ) ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადება, შესრულება ან შეწყვეტა; გ) ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე; დ) აქტის არარად აღიარება, უფლების ან სამართალურთიერთობის არსებობა-არარსებობის დადგენა. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილი მიუთითებს, რომ ამ მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილებით გათვალისწინებული საქმეების გარდა, სასამართლოში ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილება სხვა საქმეებიც იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც აგრეთვე გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან.
საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ამა თუ იმ დავის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივად მიჩნევისათვის აუცილებელი პირობაა, მოსარჩელის მოთხოვნა სამართლებრივად ეფუძნებოდეს საჯარო - ადმინისტრაციული სამართლის შესაბამის ნორმებს, კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობები გამომდინარეობდეს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან, ანუ მოსარჩელის მიერ მითითებული საკუთარი უფლების (უფლებების) დარღვევა თავისი არსითა და შინაარსით განპირობებული უნდა იყოს მოპასუხის მხრიდან საჯარო, მატერიალური სამართლის შესაბამისი საკანონმდებლო ნორმების დარღვევით. ამასთან, დავის ერთ-ერთ მონაწილე მხარეს აუცილებლად უნდა წარმოადგენდეს ადმინისტრაციული ორგანო.
საკასაციო სასამართლოს მითითებით, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანოა ყველა სახელმწიფო ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანო ან დაწესებულება, საჯარო სამართლის იურიდიული პირი (გარდა პოლიტიკური და რელიგიური გაერთიანების), აგრეთვე ნებისმიერი სხვა პირი, რომელიც საქართველოს კანონმდებლობის საფუძველზე ასრულებს საჯარო სამართლებრივ უფლებამოსილებებს.
საქართველოს მთავრობის მიერ 2008 წლის 30 ივლისს მიღებულ იქნა #161 დადგენილება „საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს ტერიტორიული ორგანოს - ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამმართველოს ლიკვიდაციისა და „საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს დებულების დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2004 წლის 10 სექტემბრის #77 დადგენილებაში დამატების შეტანის თაობაზე“, რომლის თანახმადაც, ლიკვიდირებულ იქნა საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს ტერიტორიული ორგანო - ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამმართველო და უფლებამონაცვლედ დადგინდა საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრო.
მოცემულ დავაში მხარეს წარმოადგენს ადმინისტრაციული ორგანო _ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო, ხოლო დავის საგანია - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსათვის შპს „…“ სასარგებლოდ 5138 აშშ დოლარის, 5138 აშშ დოლარის წლიური 10%-ის 2009 წლის 4 თებერვლიდან სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების აღსრულებამდე პერიოდის ჩათვლით და ასევე 3469 ლარის ანაზღაურების დაკისრება.
კონკრეტულ შემთხვევაში დავის საგანი გამომდინარეობს 1996 წლის 24 მაისს ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოსა და „ა…“ შრომით კოლექტივს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან. შესაბამისად, სადავო სამართალურთიერთობის მხარეებს წარმოადგენენ, ერთი მხრივ, „ა…“ შრომითი კოლექტივის უფლებამონაცვლე შპს „…“, და მეორე მხრივ - ადმინისტრაციული ორგანო - ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველო. მხარეებს შორის გაფორმებული ხელშეკრულების საგანია თბილისში, ისანის რაიონში, …, მე-3 მ/რ, 337 კორპუსში მდებარე „ა…“ ძირითადი საშუალებებისა და 721,46 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართის „ა…“ შრომითი კოლექტივისათვის პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების მიზნით, 9342 აშშ დოლარად, საკუთრებაში გადაცემა. ხელშეკრულების დადების სამართლებრივი საფუძველია „პრივატიზაციის პროცესში ვაჭრობის, საზოგადოებრვი კვებისა და საყოფაცხოვრებო მომსახურების საწამოების მუშაკთათვის ობიექტების პირდაპირი მიყიდვის შესახებ“ საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1994 წლის 29 მაისის #178 ბრძანებულება, რომლითაც დადგინდა პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების პირობები.
საკასაციო სასამართლოს მითითებით, განსჯადობის საკითხის გადასაწყვეტად უნდა შეფასდეს სწორედ აღნიშნული ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნება.
საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 65.1 მუხლის თანახმად, თუ კანონით სხვა რამ არ არის დადგენილი, შესაძლებელია ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობა, შეცვლა ან შეწყვეტა ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადების გზით. ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილია კონკრეტული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი ურთიერთობა, რომლის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის გზით მოწესრიგების უფლებამოსილება მას კანონით აქვს მინიჭებული, მოაწესრიგოს ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადების გზით; ხოლო ამავე კოდექსის 2.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, ადმინისტრაციული ხელშეკრულება არის ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების მიზნით ფიზიკურ ან იურიდიულ პირთან, აგრეთვე სხვა ადმინისტრაციულ ორგანოსთან დადებული სამოქალაქო სამართლებრივი ხელშეკრულება. ამასთან, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 251 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებასთან, შესრულებასთან და შეწყვეტასთან დაკავშირებული დავები განიხილება საერთო სასამართლოების მიერ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ განსჯადობის საკითხის გადაწყვეტისას ადმინისტრაციული საქმეების განსჯადობის მთავარ ფაქტორს გარდა იმ ფაქტისა, რომ ერთ-ერთი მხარე უნდა იყოს ადმინისტრაციული ორგანო, ასევე წარმოადგენს ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედების საჯარო-სამართლებრივი მიზანი. განსჯადობის საკითხის გადაწყვეტისას უპირატესობა ენიჭება სადავო სამართალურთიერთობის ბუნებას და არა მხოლოდ სუბიექტურ შემადგენლობას. დავის საჯარო-სამართლებრივი ხასიათის დასადგენად საკმარისი არ არის ის, რომ დავის ერთ-ერთი მხარე საჯარო სამართლის სუბიექტია, ვინაიდან შესაძლებელია საჯარო სამართლის სუბიექტი მხარედ გამოვიდეს კერძო-სამართლებრივ ურთიერთობებშიც.
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის მოთხოვნიდან გამომდინარე, ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით საქმის განსჯადობის საკითხის გადასაწყვეტად ამოსავალია სადავო სამართალურთიერთობის შინაარსი, რის გასარკვევადაც არსებითია დავის უშუალო მატერიალურ-სამართლებრივი საფუძველი _ ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობა. იმ შემთხვევაში, თუ ურთიერთობის მონაწილე სუბიექტი არის სახელმწიფოს, საჯარო ხელისუფლების წარმომადგენელი და ურთიერთობა საჯარო-სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს, სახეზეა საჯარო სამართლებრივი ურთიერთობა.
საკასაციო სასამართლო იზიარებს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ მოცემულ შემთხვევაში სასარჩელო მოთხოვნა - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსათვის შპს „…“ სასარგებლოდ 5138 აშშ დოლარის, 5138 აშშ დოლარის წლიური 10%-ის 2009 წლის 4 თებერვლიდან სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების აღსრულებამდე პერიოდის ჩათვლით და ასევე 3469 ლარის ანაზღაურების დაკისრების თაობაზე - გამომდინარეობს სახელმწიფო ქონების პრივატიზაციის (განკარგვის) შესახებ ადმინისტრაციული (საჯარო) კანონმდებლობიდან, ვინაიდან აღნიშნული ხელშეკრულება დაიდო „პრივატიზაციის პროცესში ვაჭრობის, საზოგადოებრვი კვებისა და საყოფაცხოვრებო მომსახურების საწამოების მუშაკთათვის ობიექტების პირდაპირი მიყიდვის შესახებ“ საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1994 წლის 29 მაისის #178 ბრძანებულების საფუძველზე.
საკასაციო სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა სახელმწიფო მიზნობრივი პროგრამის განხორციელებასთან დაკავშირებული ურთიერთობა, რაც იმდროინდელი „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო საწარმოთა პრივატიზების შესახებ“ 1991 წლის 9 აგვისტოს კანონის თანახმად, ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის მთავარ სამმართველოს კომპეტენციას განეკუთვნებოდა და საჯარო სამართლებრივი ხასიათისაა.
საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 30 მაისის #365 დადგენილების მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, პროგრამის უძრავ ქონებაზე ხელმისაწვდომობის კომპონენტის ფარგლებში გაფორმებული შესაბამისი ნასყიდობის ხელშეკრულების შეწყვეტის შედეგები განისაზღვრება „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის და სხვა სამართლებრივი აქტების შესაბამისად. ნასყიდობის ხელშეკრულების შეწყვეტის შედეგებს განსაზღვრავდა აგრეთვე იმ დროს მოქმედი „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო საწარმოთა პრივატიზების შესახებ“ 1991 წლის 9 აგვისტოს კანონი.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სადავო სამართალურთიერთობა გამომდინარეობს ადმინისტრაციული (საჯარო) კანონმდებლობიდან, რის გამოც მოცემული საქმე განეკუთვნება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით განსაზღვრულ სასამართლოს განსჯად ადმინისტრაციულ საქმეს.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლი ცალსახად ადგენს სარჩელის წარდგენის ვალდებულებას განსჯად სასამართლოში. მითითებული ნორმის პირველი ნაწილის თანახმად, სარჩელი უნდა წარედგინოს იმ სასამართლოს, რომელიც უფლებამოსილია განიხილოს და გადაწყვიტოს ადმინისტრაციული საქმე. ამასთან, ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, არაგანსჯად სასამართლოში სარჩელის წარდგენის შემთხვევაში სასამართლო სარჩელს გადაუგზავნის განსჯად სასამართლოს და ამის შესახებ აცნობებს მოსარჩელეს. ხოლო მე-3 ნაწილის მიხედვით, სასამართლოთა შორის განსჯადობის შესახებ დავას წყვეტს საკასაციო სასამართლო დასაბუთებული განჩინებით.
ამდენად, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქმე განსჯადობით განსახილველად უნდა დაექვემდებაროს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. შპს „…“ სარჩელი საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს მიმართ, თანხის დაკისრების თაობაზე, განსჯადობით განსახილველად დაექვემდებაროს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას;
2. საქმე გადაეგზავნოს განსჯად სასამართლოს;
3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე
მოსამართლეები: ნ. სხირტლაძე
ვ. როინიშვილი
