საქმე ბს-818-810(2კ-16) 15 თებერვალი, 2018 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თავმჯდომარე: ნუგზარ სხირტლაძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, ვასილ როინიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები _ სსიპ ქონების მართვის სააგენტო, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობა

მოწინააღმდეგე მხარე - დ. ო-ე

თანამოპასუხე სარჩელზე - სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო

გასაჩივრებული გაგადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 13.07.2016წ. გადაწყვეტილება

სარჩელის საგანი _ ზიანის ანაზღაურება; უსაფუძვლო გამდიდრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

დ. ო-ემ 04.02.2015წ. სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე ქ. თბილისის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს მიმართ ქ. თბილისში, ... მდებარე 933 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის ღირებულების - 48 516 აშშ დოლარის (ეკვივალენტი ლარში) ანაზღაურების მოთხოვნით. მოსარჩელემ აგრეთვე მოითხოვა სასაქონლო ექსპერტიზის საფასურის - 101 ლარის, სახელმწიფო ბაჟის, ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის - 1200 ლარის და მიწის ნაკვეთის აზომვითი ნახაზის შედგენის ხარჯის - 50 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრება.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ მოქმედი კანონმდებლობის მოთხოვნათა შესაბამისად 12.10.2010წ. აუქციონში გამარჯვების შედეგად შეიძინა ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში რეგისტრირებული ქ. თბილისში, ... მდებარე 933 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი და 26.11.2010წ. აღირიცხა თავის სახელზე საჯარო რეესტრში. მოსარჩელის მითითებით დავის წარმოშობამდე დ. ს-ი და ვ. მ-ი ამტკიცებდნენ, რომ აუქციონზე გატანილი მიწის ნაკვეთი იჭრებოდა მათი საკუთრების საზღვრებში, აღნიშნულის შეტყობის შემდეგ დ. ო-ემ წერილობით მიმართა სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს ჩატარებული აუქციონის ბათილად ცნობისა და თანხის დაბრუნების მოთხოვნით, რაც არ დაკმაყოფილდა. ვ. მ-მა და დ. ს-მა დავა წამოიწყეს სასამართლოში, რაც მათ სასარგებლოდ დასრულდა, სასამართლოს კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილებებით ბათილად იქნა ცნობილი აუქციონში გამარჯვების დამადასტურებელი ოქმი და დ. ო-ის სახელზე გაცემული საკუთრების მოწმობა. მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ არის ქონების კეთილსინდისიერი შემძენი, მისი ქონებრივი ინტერესების შელახვა მოხდა მოპასუხის ბრალეული ქმედებების შედეგად. შესაბამისად, სზაკ-ის 207-ე, სკ-ის 992-ე, 1005-ე მუხლების საფუძველზე მოპასუხემ უნდა აანაზღაუროს მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება მოთხოვნის წარმოშობის დროისთვის.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 14.04.2015წ. სხდომაზე დაზუსტდა მოპასუხეთა წრე და მოპასუხეებად დამატებით მიეთითნენ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 08.10.2015წ. გადაწყვეტილებით დ. ო-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, მოპასუხეებს: ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობას და საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს დ. ო-ის სასარგებლოდ თანაბარწილად დაეკისრათ 50 000 ლარის გადახდა, მოპასუხეებს დაეკისრათ აგრეთვე დ. ო-ისათვის მის მიერ გადახდილი ბაჟის ნაწილის - 1 116 ლარის, ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის ნაწილის - 516 ლარის და ექსპერტიზის ხარჯის ნაწილის - 43 ლარის ანაზღაურება.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 19.08.2010 წ. გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს განცხადება და ქ.თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრების უფლება დარეგისტრირდა ქ.თბილისში, ... მდებარე 933 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე (ს/კ ...). სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს მიერ 12.10.2010 წ. ჩატარებულ აუქციონზე აღნიშნული მიწის ნაკვეთი გასხვისდა დ. ო-ეზე. 12.10.2010 წ. გაიცა აუქციონში გამარჯვების დამადასტურებელი N9-4-248 ოქმი, ხოლო 16.11.2010 წ. გაიცა Nდ-61 საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობა, ნაკვეთი საჯარო რეესტრში აღირიცხა დ. ო-ის საკუთრებად. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 17.04.2014 წ. განჩინებით (ბს- 92-90 (2-კ-14)) ქ.თბლისის მერიისა და ქ.თბილისის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნა დაუშვებლად (დ.ს-ის სასარგებლოდ), ძალაში დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 29.11.2013 წ. N3ბ/1053-13 გადაწყვეტილება, რომლითაც ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 12.10.2010წ. N9-4-248 აუქციონში გამარჯვების დამადასტურებელი ოქმი და დ. ო-ის სახელზე გაცემული საკუთრების მოწმობა დ. ს-ის მიწის ნაკვეთის გადაფარვის ნაწილში (ს.კ. ...). საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 24.04.2014 წ. განჩინებით (Nბს-359-349 (4კ-13)) ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ვ.მ-ის საკასაციო საჩივარი, ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 12.08.2010წ. N06-8/8207 წერილი და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს გარდაბნის სარეგისტრაციო სამსახურის 19.08.10წ. N...-03 გადაწყვეტილება, სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 12.10.2010 წ. N9-4-248 აუქციონში გამარჯვების დამადასტურებელი ოქმი, Nდ-61 საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობა და საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს გარდაბნის სარეგისტრაციო სამსახურის 26.11.2010წ #... გადაწყვეტილება ვ.მ-ის საკუთრების გადაფარვის ნაწილში. ამდენად, დ. ო-ეს გაუუქმდა საკუთრების უფლება იმ მიწის ნაკვეთზე, რომელიც შეიძინა აუქციონში გამარჯვების შედეგად, შესაბამისად მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ არამართლზომიერი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გამოცემის შედეგად დ. ო-ეს მიადგა ზიანი.

თბილისის საქალაქო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 42.9, სზაკ-ის 207-ე, 208-ე მუხლები ადგენს საჯარო მოხელის ქმედების ან გადაწყვეტილების შედეგად გამოწვეული ზიანის სახელმწიფოს მიერ სრულ ანაზღაურებას. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებით დასტურდება, რომ მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოების მხრიდან ადგილი ჰქონდა საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების პროცესში კანონის მოთხოვნათა დარღვევას, რამაც გამოიწვია აუქციონში გამარჯვების ოქმისა და თანამდევი შედეგების ბათილად ცნობა. სასამართლომ აღნიშნა, რომ სზაკ-ის 60¹ მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, დაუშვებელია კანონსაწინააღმდეგო აღმჭურველი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა, თუ დაინტერესებულ მხარეს კანონიერი ნდობა აქვს აქტის მიმართ, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი არსებითად არღვევს სახელმწიფო, საზოგადოებრივ ან სხვა პირის კანონიერ უფლებებს ან ინტერესებს. მოცემულ საქმეზე სახეზეა აღმჭურველი კანონსაწინააღმდეგო აქტები, რომლითაც შეილახა დ. ო-ის კონსტიტუციური - საკუთრების უფლება. ამავე მუხლის მე-6 ნაწილის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუ აღმჭურველი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ბათილად იქნა ცნობილი, დაინტერესებულ მხარეს, კერძო და საჯარო ინტერესების ურთიერთგაწონასწორების საფუძველზე უნდა აუნაზღაურდეს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობით მიყენებული ქონებრივი ზიანი. სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 12.10.2010 წ. N9-4-248 აუქციონში გამარჯვების დამადასტურებელი ოქმის თანახმად, სადავო მიწის ღირებულება განისაზღვრა 27990 ლარით. ამავდროულად, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ლ.სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნით მიწის ნაკვეთის მთლიანი საბაზრო ღირებულება საორიენტაციოდ 85 141 ლარს შეადგენს. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას უნდა შეფასდეს საჯარო და კერძო ინტერესების ურთერთმიმართება და ამგვარად დადგინდეს მათ შორის პროპორცია, რათა ერთმანეთს არ დაუპირისპირდეს კერძო პირისა და საჯარო ინტერესები. საჯარო და კერძო ინტერესების პროპორციულობის პრინციპის დაცვა ემსახურება საჯარო და კერძო ინტერესის თანაზომიერების დაბალანსების მიზანს, რათა უსაფუძვლოდ არ მოხდეს კერძო ინტერესის დაცვა საჯარო ინტერესის ხარჯზე, ან პირიქით. სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება, რომ დ. ო-ესათვის მიყენებული ზიანი გამოწვეულია მოპასუხეთა მიერ განხორციელებული კანონსაწინააღმდეგო ქმედებებითა და კანონსაწინააღმდეგოდ გამოცემული აქტებით, რის გამოც მოსარჩელემ ვერ შეძლო საკუთრების უფლების რეალიზება და შესაბამისი მატერიალური სიკეთის მიღება, თუმცა სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილება გამოიწვევს კერძო და საჯარო ინტერესების პროპორციულობის პრინციპის დარღვევას, რის გამოც სასარჩელო მოთხოვნა უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ და მოპასუხეებს უნდა დაეკისროთ მოსარჩელის სასარგებლოდ თანაბარწილად ზიანის სახით 50 000 ლარის გადახდა, პროპორციულად უნდა ანაზღაურდეს ასევე ექსპერტიზისა და ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯები, გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 08.10.2015წ. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს დ. ო-ემ, საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობამ და სსიპ ქონების მართვის სააგენტომ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 13.07.2016წ. გადაწყვეტილებით ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის, სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს და საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, დ. ო-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით დ. ო-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ დ. ო-ის სასარგებლოდ 111 586 ლარის გადახდა, აგრეთვე სასამართლოს გარეშე ხარჯის: ადვოკატის მომსახურების - 1200 ლარის, აზომვითი ნახაზის შედგენის - 50 ლარის, ექსპერტიზის - 101 ლარის ანაზღაურება. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათა აგრეთვე დ. ო-ის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის - 5 301,58 ლარის ანაზღაურება.

სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მოსაზრება, რომ სარჩელი საფუძვლიანია, როგორც ფაქტობრივი, ისე სამართლებრივი თვალსაზრისით, თუმცა მიუღებლად მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ ზიანის ოდენობის განსაზღვრის დადგენილი წესი. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ განცდილი ფაქტობრივი ქონებრივი დანაკლისის ოდენობის განსაზღვრა კერძო და საჯარო ინტერესების პროპორციულობის პრინციპზე დაყრდნობით მოკლებულია სამართლებრივ საფუძველს, რადგან მოსარჩელის მიერ განცდილი ზიანი მომდინარეობს საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების დროს ადმინისტრაციულ ორგანოთა არამართლზომიერი ქმდებებიდან, შესაბამისად, სასამართლომ გადაწყვეტილება უნდა მიიღოს საქართველოს კონსტიტუციის 42.9 მუხლით დადგენილი პრინციპის შესაბამისად, რომლის მიხედვით ყველასათვის გარანტირებულია სახელმწიფო ან/და თვითმმართველობის ორგანოთა მიერ მიყენებული ზარალის სრული ანაზღაურების სახელმწიფო სახსრებიდან მიღება.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 19.08.2010 წ. გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს განცხადება და ქ.თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრების უფლება დარეგისტრირდა ქ.თბილისში, ... მდებარე 933 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე (ს/კ ...). სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს მიერ 12.10.2010 წ. ჩატარებულ აუქციონზე აღნიშნული მიწის ნაკვეთი გასხვისდა დ. ო-ეზე, 12.10.2010 წ. გაიცა აუქციონში გამარჯვების დამადასტურებელი N9-4-248 ოქმი, ხოლო 16.11.2010 წ. გაცემულ იქნა Nდ-61 საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობა, რის საფუძველზეც საჯარო რეესტრში აღირიცხა დ. ო-ის საკუთრება. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ დასტურდება დ. ო-ის მიერ საკუთრების მოპოვება კანონის მოთხოვნათა დაცვით. ამასთანავე, ვ. მ-ისა და დ. ს-ის საქმეზე კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილებებით დგინდება, რომ საჯარო უფლებამოსილება მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ განხორციელდა კანონდარღვევით, რასაც მოჰყვა დ. ო-ის მიერ კანონიერად შეძენილი საკუთრების უფლების ხელყოფა. სასამართლოს მოსაზრებით აღნიშნული გარემოება ერთმნიშვნელოვნად წარმოშობს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას, ხოლო ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობა უპირობოდ არის დაკავშირებული იმ ქონების საბაზრო ღირებულებასთან, რომელზეც მოხდა საკუთრების ხელყოფა.

სასამართლომ არ გაიზიარა ადმინისტრაციულ ორგანოთა მოსაზრება, რომ არ დგინდება ორგანოების მიერ ზიანის წარმომშობი მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედებების არსებობა და აღნიშნა, რომ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ უძრავი ქონების საკუთრებაში აღრიცხვისა და შემდგომი გასხვისებისაკენ მიმართული ღონისძიებების შედეგად გამოცემული აქტების ბათილად ცნობა არამართლზომიერების საფუძვლით მიუთითებს, რომ ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ არ მოხდა სადავო მიწის ნაკვეთის უფლებრივი მდგომარეობის საფუძვლიანი გამოკვლევა, მისი უფლებრივი ნაკლის დადგენა. სსიპ ქონების მართვის სააგენტომ, საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ, ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობამ იმ უძრავი ნივთის მიმართ განახორციელეს სამართლებრივი ქმედებები, რომელიც წარმოადგენდა სხვა პირთა უფლების ობიექტს.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის მოსაზრება, რომ მას გააჩნდა კანონიერი ნდობა სადავო მიწის ნაკვეთის თვითმმართველი ერთეულის სახელზე რეგისტრაციასთან მიმართებით, რადგან რეგისტრაცია განხორციელდა მისი მოთხოვნით, მის მიერვე წარდგენილი სარეგისტრაციო დოკუმენტების საფუძველზე, რა დროსაც თვითონ მუნიციპალიტეტი იყო ვალდებული პასუხისმგებლობის მაღალი ხარისხით განეხორციელებინა მისთვის მინიჭებული უფლებამოსილებები და არ დაეშვა მესამე პირთა უფლებებს შელახვა. კანონიერი ნდობა გამოირიცხება, თუ მას საფუძვლად უდევს დაინტერესებული მხარის უკანონო ქმედება. პალატამ მიიჩნია, რომ სადავო სამართალურთიერთობის მონაწილეთაგან კანონიერი ნდობა წარმოეშობა მხოლოდ დ. ო-ეს, რადგან ქონების გასხვისების პროცესში არ დასტურდება მისი მხრიდან რაიმე უკანონო ქმედების განხორციელება.

სზაკ-ის 207-ე, 208-ე, სკ-ის 992-ე, 412-ე მუხლების საფუძველზე სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სახეზეა ზიანის ანაზღაურების სავალდებულო წინაპირობები: ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარი შედეგს შორის და ბრალი. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ქმედების მართლსაწინააღმდეგობა გულისხმობს არა მარტო კონკრეტული სამართლებრივი დანაწესების დარღვევას, არამედ ის მოიცავს ისეთ ქმედებებსაც, რომლებიც ეწინააღმდეგება სამართლის ზოგად პრინციპებს და ლახავს სხვათა უფლებებს ან/და თავისუფლებებს. განსახილველ შემთხვევაში საქმის მასალებიდან დგინდება, რომ ადმინისტრაციულმა ორგანოებმა გამოსცენ ისეთი კანონსაწინააღმდეგო აღმჭურველი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები, რომლებმაც ზიანი მიაყენეს დ. ო-ის საკუთრების უფლებას, ამასთანავე, თვით ზიანის არსებობის ფაქტს არც ერთი მხარე სადავოდ არ ხდის. სახეზეა ასევე მიზეზობრივი კავშირიც, რადგან რომ არა ადმინისტრაციულ ორგანოთა მიერ გამოცემული კანონსაწინააღმდეგო აქტები და მათ მიმართ დ. ო-ის კანონიერი ნდობა, მოპოვებული საკუთრების უფლება იქნებოდა ნამდვილი და არ დადგებოდა ფაქტობრივი ზიანი. რაც შეეხება ადმინისტრაციული ორგანოების ბრალეულობას, სასამართლომ მიიჩნია, რომ სახეზეა მათი გაუფრთხილებელი მოქმედება, რადგან მათ დაარღვიეს სამოქალაქო ბრუნვისათვის დამახასიათებელი აუცილებელი ყურადღებიანობა, სათანადოდ არ გამოიკვლიეს სადავო უძრავი ნივთის უფლებრივ მდგომარეობასთან დაკავშირებული ყველა გარემოება და დოკუმენტაცია.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ვინაიდან დ. ო-ემ ადმინისტრაციული ორგანოების მართლსაწინააღმდეგო ქმედებების გამო დაკარგა საკუთრების უფლება მიწის ნაკვეთზე და შესაბამისად ვერ შეძლო სათანადო მატერიალური სიკეთის მიღება, სასამართლოს მიერ რეალიზებული უნდა იქნას მისთვის საქართველოს კონსტიტუციის 42.9 მუხლით გარანტირებული უფლება და უნდა აუნაზღაურდეს დაკარგული ქონების საბაზრო ღირებულება 13.06.2014 წ. მდგომარეობით (როდესაც უზენაესმა სასამართლომ ბათილად სცნო დ. ო-ის საკუთრების უფლების დამადასტურებელი ოქმი), რაც მოსარჩელის მიერ ჩატარებული სასაქონლო ექსპერტიზის მიხედვით შეადგენს 1 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე 52 აშშ დოლარს, მთლიანი მიწის ნაკვეთზე (933 კვ.მ.) - 48 516 აშშ დოლარს (უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულების შესახებ ექსპერტიზის დასკვნა მხარეებს სადაოდ არ გაუხდიათ).

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტების მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ზიანის ოდენობა უნდა განისაზღვროს ქონების ნორმატიული ფასის შესაბამისად და აღნიშნა, რომ სახელმწიფო ორგანოებმა მათივე ბრალით ვერ უზრუნველყვეს დ. ო-ის საკუთრების უფლების დაცვა და მიაყენეს ზიანი, რის შედეგადაც მათ წარმოეშვათ ანაზღაურების ვალდებულება. სამართლიანი წესით ანაზღაურება გულისხმობს არა ნორმატიული ფასით, არამედ საბაზრო ღირებულებით გათვალისწინებული თანხის ანაზრაურებას, რადგან მოსარჩელემ შეიძინა საკუთრების უფლება მიწის ნაკვეთზე, რომლის საბაზრო ღირებულება მნიშვნელოვნად აღემატებოდა ნორმატიულ ფასს, რაც დასტურდება სასაქონლო ექსპერტიზის დასკვნით, მას, როგორც მესაკუთრეს, შეეძლო მიეღო სარგებელი შეძენილი უძრავი ნივთიდან, გაესხვისებინა ან გამოეყენებინა იგი სხვაგვარად.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 13.07.2016წ. გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობამ და სსიპ ქონების მართვის სააგენტომ.

კასატორმა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობამ აღნიშნა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია, არ არსებობდა ადმინისტრაციული ორგანოებისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძველი, რადგან კანონიერ ძალაში მყოფი სასამართლო გადაწყვეტილებებით არ დადგენილა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების არსებობა. მოსარჩელე მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძლად უთითებს სკ-ის 992-ე მუხლს, თუმცა ვერ ასაბუთებს აღნიშნული მუხლით დადგენილი ზიანის ანაზღაურების დაკისრების წინაპირობების არსებობას. არასწორია სასამართლოს მოსაზრება საჯარო რეესტრის ჩანაწერის მიმართ მხოლოდ დ. ო-ის კანონიერი ნდობის არსებობის შესახებ, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობასაც ჰქონდა კანონიერი ნდობა საჯარო რეესტრის იმ გადაწყვეტილების მიმართ, რომლითაც სადავო მიწის ნაკვეთი დარეგისტრირდა ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებად, რადგან საკუთრების უფლების რეგისტრაციას ახდენს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს შესაბამისი სარეგისტრაციო სამსახური, რა დროსაც სწავლობს სარეგისტრაციოდ წარდგენილ დოკუმენტაციას, იკვლევს გარემოებებს და ამის შემდგომ იღებს გადაწყვეტილებას უფლების რეგისტრაციის შესახებ. ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულისათვის უცნობი იყო სადავო მიწის ნაკვეთზე სხვა პირთა უფლების არსებობა, შესაბამისად, იგი უფლებამოსილი იყო „ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ“ ორგანული კანონის 47-ე მუხლის გათვალისწინებით მოეთხოვა სადავო მიწის ნაკვეთის თავის სახელზე აღრიცხვა. მარეგისტრირებელ ორგანოს თავის მხრივ გააჩნდა ვალდებულება სრულყოფილად გამოეკვლია თვითმმართველი ერთეულის მიერ წარდგენილი და საჯარო რეესტრში დაცული დოკუმენტაცია, სრულად შეესწავლა საქმის გარემოებები და შემდგომ მიეღო გადაწყვეტილება საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესახებ, რადგან უპირველესად სწორედ მარეგისტრირებელი ორგანოსათვის არის ცნობილი ყველა მიწის ნაკვეთის ელექტრონული სისტემით აღურიცხაობის შესახებ.

კასატორი მიიჩნევს, რომ პასუხისმგებლობის დაკისრების წინაპირობების დადასტურების შემთხვევაშიც კი დ. ო-ეს უნდა აუნაზღაურდეს მხოლოდ აუქციონზე სადავო მიწის ნაკვეთის შესაძენად გადახდილი თანხა - 27 990 ლარი და არა ნივთის საბაზრო ღირებულება - 48 516 აშშ დოლარი. ამასთანავე, სააპელაციო პალატა გასცდა სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს, რადგან ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობა დაიანგარიშა დღეს მოქმედი გაცვლითი კურსის და არა ვალდებულების წარმოშობის დროს არსებული კურსის გათვალისწინებით, რითაც დაარღვია სკ-ის 389-ე მუხლით გათვალისწინებული ნომინალიზაციის პრინციპი.

კასატორი თვლის, რომ გადაწყვეტილების ძალაში დატოვების შემთხვევაში დ. ო-ე უსაფუძვლოდ გამდიდრდება, რადგან იგი მიიღებს მიწის ნაკვეთის შესაძენად გაწეულ ხარჯზე გაცილებით მეტ ქონებრივ სიკეთეს. სკ-ის 408-ე, 409-ე მუხლები ზიანის ანაზღაურების წინაპირობების არსებობისას ითვალისწინებენ მხოლოდ პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის საჭიროებას. ამასთანავე, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებით განხორციელდა დ. ო-ის საკუთრების წარმომშობი აქტების ბათილად ცნობა, რაც ძალადაკარგულად გამოცხადებისაგან განსხვავებით გულისხმობს, რომ საკუთრება არც წარმოშობილა, დ. ო-ე არ ყოფილა ნამდვილი სამოქალაქო უფლების მატარებელი, შესაბამისად, დაუსაბუთებელია სააპელაციო პალატის მოსაზრება უფლების რეალიზაციის და მატერიალური სიკეთის მიღების შესაძლებლობაზე.

კასატორმა, სსიპ ქონების მართვის სააგენტომ საკასაციო საჩივარში აღნიშნა, რომ „საჯარო რეესტრის შესახებ“ კანონის 3.6 მუხლის თანახმად, მარეგისტრირებელი ორგანო არის პასუხისმგებელი რეგისტრირებული მონაცემებისა და მათთან დაცული სარეგისტრაციო თუ სხვა დოკუმენტების ურთიერთშესაბამისობაზე, ხოლო ამავე კანონის 23-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, მარეგისტრირებელი ორგანო იღებს გადაწყვეტილებას რეგისტრაციაზე უარის თქმის შესახებ, თუ რეგისტრირებული უფლება გამორიცხავს იმავე უძრავ ნივთზე სარეგისტრაციოდ წარდგენილი უფლების დარეგისტრირებას. ამდენად, სწორედ მარეგისტრირებელი ორგანო იყო ვალდებული თვითმმართველი ერთეულის სახელზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციამდე დაედგინა მიწის ნაკვეთზე სხვა უფლების არსებობა. რეესტრის მონაცემთა მიმართ მოქმედი სისრულისა და უტყუარობის პრეზუმფციიდან გამომდინარე, სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს ჰქონდა კანონიერი ნდობა საჯარო რეესტრის იმ გადაწყვეტილების მიმართ, რომლითაც მიწის ნაკვეთი დარეგისტრირდა თვითმმართველი ერთეულის სახელზე. აუქციონი ჩატარდა კანონმდებლობით დადგენილი პროცედურების დაცვით, არ არსებობს სკ-ის 1005-ე მუხლით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების საფუძვლები, არ დასტურდება სააგენტოს მიერ ზიანის გამომწვევი მართლსაწინააღდმეგო და ბრალეული ქმედების არსებობა. ამასთანავე, თუ სასამართლო მიიჩნევდა, რომ არსებობს ზიანის ანაზღაურების საფუძვლები, დ. ო-ისათვის უნდა მომხდარიყო მხოლოდ აუქციონში ნივთის შესაძენად გადახდილი თანხის და არა ნივთის საბაზრო ღირებულების ანაზღაურება, რათა არ მოხდეს მოსარჩელის უსაფუძვლო გამდიდრება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების და საკასაციო საჩივრების საფუძვლების შესწავლის შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივრები ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმის მასალებით დასტურდება, რომ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 19.08.2010 წ. გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს განცხადება და ქ.თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრების უფლება დარეგისტრირდა ქ.თბილისში, ... მდებარე 933 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე (ს/კ ...). სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს მიერ 12.10.2010 წ. ჩატარებულ აუქციონზე აღნიშნული მიწის ნაკვეთის შემძენი 27 990 ლარის გადახდის სანაცვლოდ გახდა დ. ო-ე, რომლის სახელზე 12.10.2010 წ. გაიცა აუქციონში გამარჯვების დამადასტურებელი N9-4-248 ოქმი, ხოლო 16.11.2010 წ. საკუთრების დამადასტურებელი Nდ-61 მოწმობა. აღნიშნული დოკუმენტაციის საფუძველზე 26.11.2010წ. დ. ო-ის საკუთრების უფლება საჯარო რეესტრში აღირიცხა. დ. ო-ის მიერ აუქციონზე შეძენილი ნაკვეთის მათ ნაკვეთებთან ზედდების გამო ვ. მ-ისა და დ. ს-ის მიერ სადავოდ იქნა გამხდარი თბილისის თვითმმართველი ერთეულის სახელზე, ხოლო შემდგომ დ. ო-ის სახელზე საკუთრებაში მიწის ნაკვეთის რეგისტრაცია. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 17.04.2014 წ. განჩინებით (№ბს-92-90(2-კ-14)) ქ.თბილისის მერიისა და ქ.თბილისის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნა დაუშვებლად (მოწინააღმდგე მხარე: დ.ს-ი), ძალაში დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 29.11.2013 წ. გადაწყვეტილება, რომლითაც ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 12.10.2010წ. N9-4-248 აუქციონში გამარჯვების დამადასტურებელი ოქმი და დ. ო-ის სახელზე გაცემული საკუთრების მოწმობა დ. ს-ის მიწის ნაკვეთის გადაფარვის ნაწილში (ს.კ. ...). საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 24.04.2014 წ. განჩინებით (Nბს-359-349 (4კ-13)) ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ვ.მ-ის საკასაციო საჩივარი, ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 12.08.2010წ. N06-8/8207 წერილი და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს გარდაბნის სარეგისტრაციო სამსახურის 19.08.10წ. ... გადაწყვეტილება, სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 12.10.2010 წ. N9-4-248 აუქციონში გამარჯვების დამადასტურებელი ოქმი, Nდ-61 საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობა და საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს გარდაბნის სარეგისტრაციო სამსახურის 26.11.2010წ #... გადაწყვეტილება ვ.მ-ის საკუთრების გადაფარვის ნაწილში. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებით დადგენილ იქნა სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს მიმართვის, თვითმმართველი ერთეულის სახელზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესახებ სარეგისტრაციო სამსახურის გადაწყვეტილების, აუქციონში გამარჯვების ოქმის, დ. ო-ის სახელზე გაცემული საკუთრების მოწმობისა და შესაბამისად, მათ საფუძველზე განხორციელებული დ. ო-ის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესახებ მარეგისტრირებელი ორგანოს გადაწყვეტილების არამართლზომიერება. ამასთანავე, საკასაციო პალატამ 24.04.2014 წ. განჩინებაში (Nბს-359-349 (4კ-13)) აღნიშნა, რომ დ.ო-ის კანონიერი ნდობა 16.11.10წ. საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის და 12.10.10წ. N9-4-248 ოქმის, როგორც დაპირებისადმი, გამოირიცხება ვ.მ-ის კანონიერი ნდობის დაცვის უპირატესი ინტერესის გათვალისწინებით. ამდენად, კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილებების საფუძველზე, გაუქმდა დ. ო-ის საკუთრების უფლება აუქციონზე შეძენილ მიწის ნაკვეთზე, როგორც ვ. მ-ის ასევე დ. ს-ის მიწის ნაკვეთთან ზედდების ნაწილში, ასევე გაუქმდა დ. ო-ის საკუთრების წარმომშობი უფლებადამდგენი დოკუმენტებიც. კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებების საფუძველზე სარეგისტრაციო სამსახურის 03.06.14წ. №... და 24.07.14წ. №... გადაწყვეტილებებით გაუქმდა დ. ო-ის სახელზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია.

საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ სასამართლოების კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებით დადგენილია საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების პროცესში ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ კანონის მოთხოვნათა დარღვევა, ნაკვეთის უფლებრივი მდგომარეობის არასაკმარისი გამოკვლევა-შეფასება. მართებულია სააპელაციო პალატის მოსაზრება მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოების კანონიერი ნდობის გამორიცხვის შესახებ, რადგან სზაკ-ის 60¹.5 მუხლის თანახმად, კანონიერი ნდობა არ არსებობს, თუ მას საფუძლად უდევს დაინტერესებული მხარის უკანონო ქმედება. განსახილველ შემთხვევაში, კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილებებით დადასტურებულია მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოთა მიერ გამოცემული აქტების უკანონობა. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორების მოსაზრებას სარეგისტრაციო დოკუმენტაციის გამოკვლევის მხოლოდდამხოლოდ საჯარო რეესტრის ექსკლუზიური ვალდებულების შესახებ, რადგან ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობასა და სსიპ ქონების მართვის სააგენტოზე, როგორც ადმინისტრაციულ ორგანოებზე, ვრცელდება ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მოქმედება, მათ შორის საქმიანობის კანონიერების, მტკიცებულებათა მოძიების, საქმის გარემოებათა ყოველმხრივი გამოკვლევის მოთხოვნები (სზაკ-ის 96-ე, 53-ე მუხ.).

ამასთანავე, არ არის დასაბუთებული სააპელაციო პალატის მოსაზრება დ. ო-ის მიერ კანონიერი საფუძვლებით შეძენილ უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების ხელყოფის შესახებ, დაუსაბუთებელია აგრეთვე სააპელაციო პალატის მოსაზრება პირვანდელი მდგომარეობის, კერძოდ, ნივთზე საკუთრების უფლების აღდგენის შეუძლებლობის გამო, მოსარჩელისათვის უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულების ფულადი ანაზღაურების მიცემის თაობაზე. სკ-ის 408-ე მუხლის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. სააპელაციო პალატის გასაჩივრებულ განჩინებაში არ არის დასაბუთებული, თუ რატომ არის ნაკვეთის შესაძენად გადახდილ თანხაზე ჯერადობით მეტი თანხის გადახდის დაკისრება მოპასუხეებზე კანონიერი და რატომ არის დაუშვებელი პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა ჩატარებულ აუქციონზე მოსარჩელის მიერ გადახდილი თანხის დაბრუნებით (ქ. თბილისის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 12.10.10წ. №9-4-248 აუქციონში გამარჯვების დამადასტურებელი ოქმის მიხედვით მიწის ნაკვეთის ღირებულება 27900 ლარს შეადგენდა), მით უფრო, რომ არ დასტურდება მოსარჩელის მიერ უძრავი ქონების კეთილმოწყობისათვის ხარჯების გაწევა, არსებითი გაუმჯობესება, ხოლო წინა დავებში მიწის ნაკვეთების მესაკუთრეებს აღძრული სარჩელებით არ დაუსვიათ მიუღებელი სარგებლის დაკისრების, ზიანის ანაზღაურების საკითხი. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერებას არ ადასტურებს და მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველს არ ქმნის სააპელაციო პალატის მოსაზრება, რომ დ. ო-ემ ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ მართლსაწინააღმდეგო ქმედებებისა და აქტების გამო დაკარგა საკუთრების უფლება მიწის ნაკვეთზე. სააპელაციო პალატას ყურადღების მიღმა რჩება ის, რომ სახელდობრ ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ დაშვებული დარღვევების შედეგად მოხდა კერძო პირების საკუთრებაში მყოფი მიწის ნაკვეთების დ. ო-ის სახელზე აღრიცხვა, სწორედ აღნიშნული დასტურდება საქმის მასალებით, კანონიერ ძალაში მყოფი სასამართლო გადაწყვეტილებებით.

დაუსაბუთებელია სააპელაციო პალატის მოსაზრება, რომ დ. ო-ემ საკუთრების უფლება შეიძინა კანონიერად, რადგან კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილებებით დადასტურებულია თვითმმართველი ერთეულის სახელზე საკუთრების აღრიცხვის არამართლზომიერება, ბათილად არის ცნობილი შესაბამისი სარეგისტრაციო ჩანაწერი, დადგენილია, რომ უძრავი ნივთი განიკარგა არაუფლებამოსილი პირის მიერ, რაც ერთმნიშვნელოვნად ადასტურებს განკარგვის კანონშეუსაბამობას. ამასთანავე, მხოლოდ განკარგვის არამართლზომიერება თავისთავად არ იწვევს მის ბათილად ცნობას, სანივთო უფლების კეთილსინდისიერი შეძენა, ობიექტურად არამართლზომიერი ხასიათის მიუხედავად, საკანონმდებლო დაცვას მოკლებული არ არის. კეთილსინდისიერი არამართლზომიერი შემძენი მიიჩნევა ნივთზე უფლებამოსილ პირად სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეების ინტერესების დაცვის მიზნით. კეთილსინდისიერად არ მიიჩნევა შემძენი, თუ მისთვის ცნობილია ისეთი გარემოებები, რომლებიც ბრუნვის საშუალო მონაწილეს ეჭვს აღუძრავდა უფლების ნამდვილობასთან დაკავშირებით. აღნიშნულ საკითხთან მიმართებით მოქმედებს წინდახედულობის გონივრული მასშტაბი: შემძენს არ მოეთხოვება ისეთი გარემოებების ცოდნა, რომელიც სცილდება მისი შესაძლებლობის ფარგლებს. სკ-ის 185-ე მუხლი უფლების შემძენს მხოლოდ საჯარო რეესტრის ჩანაწერის შემოწმების ვალდებულებას აკისრებს და ადგენს, რომ შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება უძრავი ნივთის მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. კეთილსინდისიერი შემძენის საკუთრების უფლების წაროშობა უნდა წყვეტდეს თავდაპირველი მესაკუთრის საკუთრების უფლებას. საკასაციო სასამართლოს კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ დ. ო-ის სახელზე ნაკვეთის რეგისტრაციის მომენტში ნაკვეთზე ვ. მ-ის და დ. ს-ის რეგისტრაციები ძალაში იყო, რეგისტრაციები ინარჩუნებდნენ თავიანთ ძალას ნაკვეთის დ. ო-ის სახელზე რეგისტრაციის შემდეგაც, მათი კანონიერება ეჭვქვეშ არ დამდგარა. ერთიდაიგივე ობიექტზე რამოდენიმე ჩანაწერის კონკურენციის პირობებში უპირატესობა მიენიჭა იმ უფლებას, რომელიც ქრონოლოგიურად უფრო ადრე იყო რეგისტრირებული. სასამართლომ მიუთითა, რომ საჯარო რეესტრში ვ. მ-ის სახელზე რეგისტრაცია ძალაშია, ის არ გასაჩივრებულა, არ გაუქმებულა შემდეგი რეგისტრაციებით, მის მიმართ მოქმედებს რეგისტრაციის კანონიერების და უტყუარობის პრეზუმფცია, შესაბამისად დ. ო-ე არ იქნა მიჩნეული უძრავი ქონების კეთილსინდისიერ შემძენად, წინააღმდეგ შემთხევევაში დ. ო-ის სახელზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის საფუძველი - სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობა და აუქციონში გამარჯვების დამადასტურებელი ოქმი, სარეგისტრაციო სამსახურის აქტი (კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილებებით ბათილად იქნა ცნობილი არამხოლოდ თბილისის თვითმმართველი ერთეულის, არამედ აგრეთვე დ. ო-ის საკუთრების უფლების წარმომშობი დოკუმენტაცია და რეგისტრაცია), კანონიერების პრინციპის ერთგვარი შემზღუდავი კეთილსინდისიერი შემძენის ინსტიტუტის საფუძველზე, არ იქნებოდა ცნობილი ბათილად.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განკარგვის აქტის ბათილად ცნობის პირობებში, შემძენი არ რჩება სამართლებრივი დაცვის გარეშე, მას უფლება აქვს დაიბრუნოს ნასყიდობის ფასი. სკ-ის 976.1 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა გარემოების გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში. განსახილველ შემთხვევაში ბათილად იქნა ცნობილი დ. ო-ისათვის ნივთის საკუთრებაში გადაცემის საფუძველი: აუქციონში გამარჯვების ოქმი და საკუთრების მოწმობა. როგორც წესი, აქტის ბათილად ცნობის მიზნებიდან გამომდინარე, აქტის მოქმედების შეწყვეტა განისაზღვრება მისი ძალაში შესვლის დღიდან, თუმცა სზაკ-ის მე-60¹ მუხლის მე-7 ნაწილი გამონაკლისის სახით უშვებს ასევე აქტის მოქმედების შეწყვეტის სხვა თარიღის განსაზღვრის შესაძლებლობას. საკასაციო სასამართლო 24.04.14წ. Nბს-359-349(4კ-13) კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილებით არ დაეთანხმა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას, რომლითაც სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 12.08.2010წ. N06-8/8207 წერილის და სარეგისტრაციო სამსახურის 19.08.2010წ. N... გადაწყვეტილების, როგორც ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების, მოქმედება შეწყდა მათი ბათილად ცნობის შესახებ გადაწყვეტილების მიღების დღიდან, ხოლო ვ. მ-ის მოთხოვნა 12.10.2010წ. აუქციონის, სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 12.10.10წ. ოქმის, 16.11.10წ. საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის ნაწილში არ დაკმაყოფილდა. ხსენებული გადაწყვეტილებით საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო აქტების ძალაში შესვლის დღიდან ბათილად ცნობა ლახავს ვ. მ-ის უფლებებს, საკასაციო პალატამ ბათილად ცნო სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 12.08.2010წ. N06-8/8207 წერილი, სარეგისტრაციო სამსახურის 19.08.2010წ. N... გადაწყვეტილება, სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 12.10.10წ. N9-4-248 აუქციონში გამარჯვების დამადასტურებელი ოქმი, 16.11.10წ. Nდ-61 საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობა და სარეგისტრაციო სამსახურის 26.11.2010წ. N... გადაწყვეტილება გამოცემის მომენტიდან. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კონკრეტული ურთიერთობების მოწესრიგების ერთ-ერთი ფორმა არის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, თუმცა ადმინისტრაციული აქტი არის ნორმის (გენერალური მოწესიგება) ინდივიდუალური შემთხვევებისადმი მისადაგების საშუალება, კონკრეტული სამართალურთიერთობის მოწესრიგების ერთ-ერთი ფორმა, ამასთანავე ფაქტობრივი და სამართლებრივი ხარვეზის შემთხვევაში, აქტმა შესაძლოა ვერ უზრუნველყოს საკითხის კანონშესაბამისი მოწესრიგება, რაც იწვევს მის ბათილად ცნობას, ხოლო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა, ზოგადად, თავის მხრივ იწვევს თანამდევი სამართლებრივი შედეგების გაუქმებასაც. მართალია ადმინისტრაციული ორგანოს ან სასამართლოს მიერ აქტის ბათილად ცნობამდე იგი ძალაშია და არარა აქტისაგან განსხვავებით, შესასრულებლად სავალდებულოა, თუმცა უფლებამოსილი ორგანოს მიერ აქტის არამართლზომიერად ცნობა ადასტურებს აქტის გამოცემის მომენტიდანვე მის საფუძველზე განხორციელებული ქმედებების და წარმოშობილი შედეგების არამართლზომიერებას. ბათილი გარიგების შესრულების შედეგად ადგილი ჰქონდა ქონების უსაფუძვლოდ შეძენას, სხვა პირის ხარჯზე ქონების გაზრდას. ბათილობა იწვევს ორმხრივ რესტიტუციას, რომლის შედეგად მხარეებმა ერთმანეთს უნდა დაუბრუნონ ის, რაც მათ მიიღეს. ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში, მართალია სასამართლოს მიერ დ. ო-ის საკუთრების უფლების დამდგენი დოკუმენტების ბათილად ცნობამდე, ისინი მიიჩნეოდა ნამდვილად, თუმცა ფაქტობრივად უძრავი ნივთის თვითმმართველი ერთეულის სახელზე აღრიცხვა, გასხვისება და ახალ შემძენზე საკუთრების რეგისტრაცია იმთავითვე იყო არამართლზომიერი, რაც მოგვიანებით დადასტურდა კანონიერ ძალაში მყოფი სასამართლო გადაწყვეტილებებით, ამდენად, უფლებადამდგენი დოკუმენტაციის კანონშეუსაბამობის, აქტების გამოცემის მომენტიდან ბათილად ცნობის გამო დ. ო-ეს საკუთრების უფლება არ წარმოშობია. აღნიშნულიდან გამომდინარე, დ. ო-ემ შესრულება განახორციელა სათანადო საფუძვლის არსებობის გარეშე, რაც სკ-ის 976-ე, 979.1 მუხლების საფუძველზე წარმოქმნის სადავო მიწის ნაკვეთის შესაძენად გაწეული ხარჯის და არა ნაკვეთის საბაზრო ღირებულების უკან დაბრუნების მოთხოვნის უფლებას. კასატორთა მითითება ადმინისტრაციული ორგანოების არაბრალეულობის შესახებ არარელევანტურია, რადგან შესრულების კონდიქციის არსებობისას, აუცილებელი არ არის ურთიერთობის სუბიექტთა ბრალეულობის დადგენა, ვითომ-კრედიტორისათვის (თანხის მიმღებისთვის) ვალდებულების შესასრულებლად გადაცემული სიკეთის უკან დაბრუნება ხორციელდება შესრულების - თანხის გადახდის ვალდებულების წარმოშობის საფუძვლის უკანონობის და არა ვალდებულებითი ურთიერთობის მხარეთა ბრალეული ქმედების გამო. ზოგადი წესის თანახმად, უსაფუძლოდ გაწეული ხარჯის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირია ვითომ-კრედიტორი - პირი, რომელმაც სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე მიიღო შესრულება, თუმცა განსახილველი დავის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, ვინაიდან სამივე თანამოპასუხე საჯარო უფლებამოსილების განმახორციელებელი სუბიექტია და შესრულების უსაფუძვლობა განპირობებულია ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ დაშვებულ სამართალდარღვევათა ერთობლიობით, მართებულია სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება მოპასუხეთათვის სოლიდარულად (და არა მხოლოდ შესრულების მიმღები მოპასუხე ორგანოსათვის ინდივიდუალურად) 27 990 ლარის დაკისრების ნაწილში.

დაუსაბუთებელია კასატორ ქ. თბილისის მთავრობის მოსაზრება მისთვის თანხის გადახდის ვალდებულების დაკისრების უსაფუძვლობის შესახებ, რადგან აუქციონის გამართვის დროს მოქმედი „ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონების შესახებ“ კანონის 19¹ მუხლის მე-8 პუნქტის მიხედვით, თვითმმართველი ერთეულის ქონების აუქციონის ფორმით პრივატიზების შესახებ გადაწყვეტილებას იღებდა თვითმმართველი ერთეულის აღმასრულებელი ორგანო, ამასთანავე, თვითმმართველი ერთეულის ქონებაზე ქონებრივი უფლებების განხორციელების შედეგად შემოსული თანხები მთლიანად ირიცხებოდა შესაბამისი თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტში. ამავე პერიოდში მოქმედი „საქართველოს დედაქალაქის - თბილისის შესახებ“ კანონის 23¹ მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, ადგილობრივი საკუთრების განკარგვა თბილისის მთავრობის უფლებამოსილებას განეკუთვნებოდა. ქ. თბილისის ცენტრალური ორგანო – ქ. თბილისის მთავრობა უფლებამოსილი იყო შეექმნა საქალაქო სამსახურები და საჯარო სამართლის იურიდიული პირები (ქ. თბილისის საკრებულოს 12.10.2006წ. N1-1 გადაწყვეტილებით დამტკიცებული „ქ. თბილისის მერიის დებულების“ 4.1 მუხ., მე-14 მუხლის „ე“ ქვ.პ.). აღნიშნული უფლებამოსილების ფარგლებში ქ. თბილისის მთავრობის 30.03.2010წ. N08.32.412 დადგენილებით შეიქმნა სსიპ ქონების მართვის სააგენტო, რომლის ფუნქციებში შედიოდა ქ. თბილისის თვითმართველი ერთეულის ქონების რეალიზაციის მიზნით, აუქციონის ორგანიზება, ჩატარება და შედეგების გაფორმება (N08.32.412 დადგენილებით დამტკიცებული „ქალაქ თბილისის მერიის საჯარო სამართლის იურიდიული პირის – ქონების მართვის სააგენტოს შექმნისა და მისი წესდების (დებულების)“ 2.2 მუხ. „ბ“ ქვ.პ.). ამდენად, სადავო პერდიოში, ქ თბილისის თვითმმართველი ერთეულის ქონების აუქციონის ფორმით პრივატიზების შესახებ გადაწყვეტილებას იღებდა და ქონების საწყის ფასს განსაზღვრავდა ქ. თბილისის მთავრობა, თუმცა აუქციონს ატარებდა ქ. თბილისის მთავრობის უფლებამოსილი წარმომადგენელი - სსიპ ქონების მართვის სააგენტო, თბილისის მთავრობის მიერ დამტკიცებული ინსტრუქციის საფუძველზე. მხედველობაშია აგრეთვე მისაღები, რომ შეძენილი უძრავი ქონების საფასურის გადახდა ხორციელდებოდა ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტში (ქ. თბილისის საკრებულოს 27.08.2010წ. N 9-63 გადაწყვეტილებით დამტკიცებული „ქ.თბილისის თვითმმართველი ერთეულის ქონების აუქციონის ფორმით პრივატიზების წესის“ 1.2, 1.4, 3.1, 3.2, 3.6, 8.7, 12.3 მუხ., მე-2 მუხლის „გ“ ქვ.პ.). ამდენად, ქ. თბილისის მთავრობა, სსიპ ქონების მართვის სააგენტოსთან ერთად, არის უსაფუძვლო შესრულების მიმღები სუბიექტი.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სასარჩელო მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილების საფუძველს არ ქმნის მოსარჩელის მითითება სკ-ის 490-ე და 409-ე მუხლებზე. სკ-ის 487-ე მუხლის თანახმად, გამყიდველმა მყიდველს უნდა გადასცეს ნივთობრივი და უფლებრივი ნაკლისაგან თავისუფალი ნივთი, წინააღმდეგ შემთხვევაში მყიდველს წარმოეშობა რიგი მოთხოვნები, მათ შორის ნაკლის აღმოფხვრის ან ნივთის ჩანაცვლების მოთხოვნის უფლება (სკ 490.1 მუხ.). აღნიშნული მოწესრიგება ეხება ნივთის გასხვისებაზე უფლებამოსილი პირის მიერ ნაკლიანი ნივთის გასხვისების თანამდევ შედეგებს, ნამდვილი ნასყიდობის ხელშეკრულების არსებობისას ნასყიდობის საგნის ნაკლის გამოსწორების საშუალებებს და არა არაუფლებამოსილ გამყიდველთან არსებულ ურთიერთობებს, რადგან, გასხვისებაზე არაუფლებამოსილი პირის მიერ ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას, ხელშეკრულება ბათილია, მას არ მოჰყვება ნამდვილი ხელშეკრულების თანამდევი სამართლებრივი შედეგები. თუ ნასყიდობის საგანი არა გამყიდველის, არამედ მესამე პირის საკუთრებაა, მიიჩნევა, რომ შესრულება საერთოდ არ განხორციელებულა, შესაბამისად არ წარმოიშობა შესრულების ნაკლის გამოსწორების საჭიროება. ამასთანავე, სკ-ის 408-ე, 409-ე მუხლებიც აწესრიგებს სახელშეკრულებო ვალდებულებათა დარღვევის შედეგად წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების წესს და არ ეხება ისეთ შემთხვევას, როდესაც სახელშეკრულებო ვალდებულებები, ხელშეკრულების არანამდვილობის გამო, საერთოდ არ წარმოშობილა.

დ. ო-ე ითხოვს ნივთის საბაზრო ფასის ანაზღაურებას, რასაც ასაბუთებს იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ მას ჩამოერთვა საკუთრება უძრავ ნივთზე, შესაბამისად, მიადგა ზიანი უძრავი ნივთის საბაზრო ღირებულების ოდენობით. მოსარჩელის აღნიშნული მოსაზრება გაზიარებულ იქნა სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს მიერ. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ერთსადაიმავე ნივთზე საკუთრების უფლების დაკარგვისას ზიანის ანაზღაურების ოდენობა შესაძლოა სხვადასხვა იყოს საკუთრების დაკარგვის სამართლებრივი საფუძვლის გათვალისწინებით. განსახილველ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია, რომ დ. ო-ის საკუთრება არასდროს ყოფილა მართლზომიერი, შესაბამისად მისი მოითხოვნა ნივთის ჩამორთმევისათვის მისი სრული ღირებულების ოდენობით კომპენსაციის გაცემის შესახებ დაუსაბუთებელია, თუმცა ნასყიდობის ფასის გარდა შესაძლოა საფუძვლიანი იყოს მოითხოვნა ზიანის ანაზღაურების შესახებ, უკეთუ მისი არსებობა და ოდენობა სარწმუნოდ დაადასტურდება. ამდენად, დ. ო-ის მოთხოვნა შესაძლოა პირობითად დაიყოს ორ ნაწილად: ერთი მხრივ სკ-ის 976.1 მუხლის საფუძველზე დ. ო-ე უფლებამოსილია ვითომ-კრედიტორისაგან მოითხოვოს გადახდილი ნასყიდობის ფასის დაბრუნება, რადგან ორგანო უსაფუძვლოდ მდიდრდება, ხოლო მეორე მხრივ ნასყიდობის ფასის გარდა, სკ-ის 992-ე მუხლის საფუძველზე დ. ო-ეს შეუძლია მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება სათანადო წინაპირობების არსებობის დადასტურების შემთხვევაში. სააპელაციო პალატა მსჯელობს ორგანოთა მართლსაწინააღმდეგო და ბრალული ქმედების არსებებობაზე, თუმცა ვერ ასაბუთებს მათი ქმედების შედეგად წარმოშობილი ზიანის ოდენობას. აუქციონის ფორმით თვითმმართველი ერთეულის ქონების განკარგვის მიზანია საკუთრების უფლების მინიჭება აუქციონში მონაწილე იმ პირისათვის, რომელიც ვაჭრობის პროცესში თვითმმართველი ერთეულის ქონების განმკარგავ სუბიექტს ყველაზე მაღალ ფასს შესთავაზებს. ქ. თბილისის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს აუქციონში გამარჯვების 12.10.2010წ. N9-4-248 დამადასტურებელი ოქმის თანახმად, ქონების საწყისი ფასი 1 კვ.მ.-ზე 25 ლარს შეადგენდა, სააუქციონო კონკურენციის შედეგად შეთავაზებულ იქნა 27 990 ლარი, ანუ 1 კვ.მ.-ზე 30 ლარი. დაუსაბუთებელია საკასაციო სასამართლოს კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილების მიღების მომენტისათვის საბაზრო ფასით ზიანის განსაზღვრა, ვინაიდან საკასაციო სასამართლომ ბათილად ცნო სადავო აქტები მათი გამოცემის მომენტიდან. საკუთრება ზოგადად პირისათვის ქონებრივი სიკეთის სამართლებრივი მიკუთვნებაა, დ. ო-ეს ფაქტობრივად საკუთრების უფლება არ წარმოშობია, შესაბამისად, მოსაზრება საკუთრების ჩამორთმევის გამო ნივთის საბაზრო ღირებულების სრული ანაზღაურების შესახებ დაუსაბუთებელია. სააპელაციო პალატის მოსაზრება მოპასუხეთა უკანონო აქტებით დ. ო-ის კონსტიტუციური უფლებისათვის - საკუთრებისათვის ზიანის მიყენების შესახებ ასევე მოკლებულია სათანადო დასაბუთებას, რადგან საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლი ერთი მხრივ იცავს საკუთრების ინსტიტუტს, ხოლო მეორე მხრივ ახდენს საკუთრების, როგორც პიროვნული უფლების დაცვას, თუმცა აღნიშნული მუხლის დაცვის სფეროში ექცევა მხოლოდ მართლზომიერი საკუთრება. ამასთანავე, საქართველოს კონსტიტუციის 42.9 მუხლი ითვალისწინებს სახელმწიფო ორგანოების მიერ მიყენებული ზიანის სრული ოდენობით ანაზღაურების გარანტიას, თუმცა აღნიშნული გარანტია ამოქმედებას იწყებს მხოლოდ ზიანის არსებობის დადასტურების შემთხვევაში. სააპელაციო პალატას არ დაუდგენია ზიანის კონკრეტული ოდენობა, ამ მხრივ არ შეფასებულა საქმეში დაცული მტკიცებულებები (მაგ. 933 კვ.მ. ნაკვეთის წითელი ხაზების WGS 1984 UTM კოორდინატთა სისტემაში დაკვალვაზე, საჯარო რეესტრში რეგისტრაციაზე გაწეული ხარჯი), ზიანის ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების არასაკმარისობის შემთხვევაში სააპელაციო პალატა უფლებამოსილი იყო დამატებით გამოეთხოვა ისინი და სრულად დაედგინა დავის გადაწყვეტისათვის საჭირო ფაქტობრივი გარემოებები. ზიანის ოდენობის დადგენის გარეშე მოპასუხეთათვის სადავო მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულების ანაზღაურების დაკისრება სცდება როგორც უსაფუძვლო გამდიდრების, ასევე ზიანის ანაზღაურების მომწესრიგებელი ნორმების დანაწესს და შესაძლოა დ. ო-ეს ზიანის ანაზღაურების სახით აძლევს იმაზე მეტ სიკეთეს, ვიდრე ფაქტობრივად განცდილი დანაკლისია.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება სოლიდარული მოპასუხეთათვის ზიანის სახით 83 596 (111 586 (საბაზრო ღირებულება) – 27 990 (ნასყიდობის ფასი)) ლარის დაკისრების ნაწილში იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, რაც სსკ-ის 394-ე მუხლის „ე¹“ ქვეპუნქტის თანახმად ქმნის განჩინების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს მოსარჩელის მიერ დასახელებული ყველა სოლიდარული მოპასუხის: სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიმართ. შესაბამისად, აღნიშნულ ნაწილში სახეზეა სსკ-ის 412-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის ხელახალი განხილვისათვის იმავე სასამართლოში დაბრუნების საფუძველი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სსიპ ქონების მართვის სააგენტოსა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 13.07.2016წ. გადაწყვეტილება სოლიდარული მოპასუხეებისათვის ზიანის სახით 83 596 ლარის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 13.07.2016წ. გადაწყვეტილება დანარჩენ ნაწილში დარჩეს უცვლელად;

3. სასამართლოს ხარჯები გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. სხირტლაძე

მოსამართლეები: მ. ვაჩაძე

ვ. როინიშვილი