საქმე Nბს-664-660(3კ-17) 27 მარტი, 2018 წელი
ქ.თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა
შემდეგი შემადგენლობა:
ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მაია ვაჩაძე, ნუგზარ სხირტლაძე
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორები: 1. საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტრო; 2. საქართველოს მთავარი პროკურატურა; 3. სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიურო
მოწინააღმდეგე მხარე - ნ. გ-ა
მესამე პირი - ზ. ჩ-ი
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2017 წლის 19 აპრილის გადაწყვეტილება
კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება
დავის საგანი - ქმედების განხორციელებისაგან თავის შეკავება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ნ. გ-ამ 2014 წლის 25 თებერვალს აღძრა სარჩელი თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში მოპასუხე საქართველოს პროკურატურის მიმართ. მოსარჩელემ საქართველოს მთავარი პროკურატურის საპროკურორო ზედამხედველობის სამმართველოს უფროსის - პროკურორ ჯ. წ-ის 2013 წლის 27 დეკემბრის №13/17523 მითითების ბათილად ცნობა მოითხოვა.
ნ. გ-ამ 2014 წლის 18 მარტს ასევე აღძრა სარჩელი თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში მოპასუხე სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროსათვის დავალება - თავი შეიკავოს აღსრულების ეროვნული ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე ნ. გ-ას სახელით განთავსებული თანხის - 1116856,40 სახელმწიფო ბიუჯეტში გადარიცხვისაგან.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 28 აპრილის საოქმო განჩინებით ნ. გ-ას სარჩელზე მოპასუხე საქართველოს მთავარი პროკურატურის მიმართ, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, საქმეში მესამე პირად ჩართულ იქნა სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიურო და საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტრო.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 11 ივნისის საოქმო განჩინებით №3/617-14 ადმინისტრაციული საქმე (მოსარჩელე- ნ. გ-ა; მოპასუხე - საქართველოს მთავარი პროკურატურა; მესამე პირები - სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიურო; საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტრო; დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა) და №3/887-14 ადმინისტრაციული საქმე (მოსარჩელე- ნ. გ-ა; მოპასუხე - აღსრულების ეროვნული ბიურო; დავის საგანი - დაევალოს სსიპ აღსრულების ეროვნულ ბიუროს თავი შეიკავოს სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე ნ. გ-ას სახელზე განთავსებული 1 116 856,24 ლარის საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროსათვის გადარიცხვისაგან) გაერთიანდა ერთ წარმოებად და გაერთიანებულ ადმინისტრაციულ საქმეს მიენიჭა ნომერი 3/617-14.
მოსარჩელემ სარჩელის არაერთგზის დაზუსტების შემდეგ საბოლოოდ მოითხოვა: დაევალოს საქართველოს მთავარ პროკურატურას თავი შეიკავოს აღსრულების ეროვნული ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე ნ. გ-ას სახელით განთავსებული თანხის - 1116856,40 სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროსათვის გადარიცხვის მითითების მიცემისაგან; დაევალოს სსიპ აღსრულების ეროვნულ ბიუროს თავი შეიკავოს აღსრულების ეროვნული ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე ნ. გ-ას სახელით განთავსებული თანხის - 1116856,40 სახელმწიფო ბიუჯეტში გადარიცხვისაგან.
მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ 2011 – 2012 წლებში აღსრულების ეროვნული ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე, მისი დეიდაშვილის - „ზ. ჩ-ის მიერ მიყენებული ზიანის“ ანაზღაურების უზრუნველსაყოფად შეტანილი ჰქონდა 1 900 000 ლარი, ამჟამად სადეპოზიტო აგარიშზე დარჩენილია 1 116 856,24 ლარი. ზ. ჩ-ს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 9 მარტის განაჩენით დაედო მსჯავრი და ამ განაჩენით მას ზიანის ანაზღაურება არ დაკისრებია. საქართველოს მთავარი პროკურატურის საპროკურორო ზედამხედველობის სამმართველოს უფროსი პროკურორის ჯ. წ-ის მიერ 2013 წლის 27 დეკემბერს აღსრულების ეროვნულ ბიუროს გაეგზავნა №13/17523 წერილი, რომლითაც იგი იძლევა მითითებას აღსრულების ეროვნული ბიუროს ანგარიშზე დარჩენილი 1 116856,24 ლარი, კანონით დადგენილი წესით მიმართონ სოფლის მეურნეობის სამინისტროს მიერ 2006 წლის 27 სექტემბრის №3 ხელშეკრულებით გაცემული კრედიტის ფარგლებში არსებული დავალიანების - 1389 190,098 ლარის დასაფარავად. ნ. გ-ამ 2014 წლის 17 იანვარს ადმინისტრაციული საჩივრით მიმართა საქართველოს მთავარ პროკურატურას, რომლითაც ითხოვდა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-601 მუხლის პირველი და მე-3 ნაწილების შესაბამისად ბათილად ეცნოთ ზემოაღნიშნული მითითება, როგორც კანონთან წინააღმდეგობაში მყოფი. მთავარი პროკურორის მოადგილის 2014 წლის 18 თებერვლის №13/9936 პასუხით განემარტა, რომ სადავო წერილი არ წარმოადგენს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს, რის გამოც არ ექვემდებარებოდა ამ წესით გასაჩივრებას.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 31 ოქტომბრის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საქმეში მესამე პირად ჩართულ იქნა ზ. ჩ-ი.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 27 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ნ. გ-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2017 წლის 19 აპრილის გადაწყვეტილებით ნ. გ-ას სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 27 ნოემბრის გადაწყვეტილება და საქმეზე მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; ნ. გ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა; საქართველოს მთავარ პროკურატურას დაევალა, თავი შეიკავოს აღსრულების ეროვნული ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე ნ. გ-ას სახელით განთავსებული თანხის - 1116856,40 ლარის სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროსათვის გადარიცხვის თაობაზე მითითების მიცემისაგან; სსიპ აღსრულების ეროვნულ ბიუროს დაევალა თავი შეიკავოს აღსრულების ეროვნული ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე ნ. გ-ას სახელით განთავსებული თანხის - 1116856,40 ლარის სახელმწიფო ბიუჯეტში გადარიცხვისაგან.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე: საქართველოს მთავარი პროკურატურის ანტიკორუფციული დეპარტამენტის პროკურორსა და ზ. ჩ-ს შორის 2012 წლის 7 მარტს შედგა საპროცესო შეთანხმება. ოქმის თანახმად, მხარეები დაეთანხმნენ განაჩენის დადგენას არსებითი განხილვის გარეშე. განაჩენის დადგენის პირობად განისაზღვრა: 1. ზ. ჩ-ი ცნობილი იქნებოდა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 194-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტებითა და 208-ე მუხლის მე-2 ნაწილით; 2. სასჯელის სახედ და ზომად საბოლოოდ განესაზღვრებოდა 1 წლით, 4 თვით თავისუფლების აღკვეთა; 1 წელი, 11 თვე და 26 დღე პირობითი მსჯავრი, 2 წლის, 11 თვის და 26 დღის გამოსაცდელი ვადით; 3. ზ. ჩ-ი სახელმწიფოზე მიყენებულ ზიანს (იაფი კრედიტის ფარგლებში მიღებულ სესხს) აანაზღაურებდა 2012 წლის 1 ივნისამდე.
საპროცესო შეთანხმება პროკურორსა და მსჯავრდებულ ზ. ჩ-ს შორის დამტკიცდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2012 წლის 9 მარტის განაჩენით, რომლის საფუძველზეც დადგინდა, რომ საპროცესო შეთანხმება პროკურორსა და მსჯავრდებულ ზ. ჩ-ს შორის მტკიცდებოდა შემდეგი სახით: ზ. ჩ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ
საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 194-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტებით, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 208-ე მუხლის მე-2 ნაწილით და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა: საქართველოს სსკ-ის 194-ე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,ა”, ,,გ” ქვეპუნქტებით, საქართველოს სსკ-ის 55-ე მუხლის საფუძველზე - თავისუფლების აღკვეთა 1 (ერთი) წლით; საქართველოს სსკ-ის 208-ე
მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სსკ-ის 50-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე - თავისუფლების აღკვეთა 4 (ოთხი) თვის ვადით; საქართველოს სსკ-ის 59-ე მუხლის საფუძველზე მოსახდელად განესაზღვრა 1 (ერთი) წლით და 4 (ოთხი) თვით თავისუფლების აღკვეთა; საქართველოს სსკ-ის 59-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე, ახლად დანიშნულ სასჯელს დაემატა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 4 თებერვლის განაჩენით დანიშნული სასჯელის მოუხდელი ნაწილი - 1 (ერთი) წელი, 11 (თერთმეტი) თვე და 26 (ოცდაექვსი) დღე და საბოლოოდ, მოსახდელად განესაზღვრა 3 (სამი) წლით, 3 (სამი) თვით და 26 (ოცდაექვსი) დღით თავისუფლების აღკვეთა. ამავე განაჩენით განისაზღვრა სასჯელის მოხდის წესი, საქმეზე თანდართული წერილობითი მტკიცებულებების ბედი და განიმარტა განაჩენის გასაჩივრების უფლება.
სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა ზემოაღნიშნული საპროცესო დოკუმენტების შინაარსზე და არსებითად მიიჩნევს იმ გარემოებას, რომ საპროცესო შეთანხმება, კერძოდ, შეთანხმების პირობები (შუამდგომლობით ნაწილში აღნიშნულზე მითითება არ არის), შეიცავს მხოლოდ ზოგად მითითებას ზ. ჩ-ის მიერ სახელმწიფოზე მიყენებული ზიანის (იაფი კრედიტის ფარგლებში მიღებული სესხის) ანაზღაურების თაობაზე, რომლის გადახდის ვადაც განისაზღვრა 2012 წლის 1 ივნისამდე. თანხის ოდენობა შეთანხმებაში განსაზღვრული არ არის. რაც შეეხება თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2012 წლის 9 მარტის განაჩენს მასში ზიანის ანაზღაურების შესახებ (მათ შორის, ზოგადი სახით), ჩანაწერი არ არის.
სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2011 წლის 20 დეკემბერს ნ. გ-ამ ზ. ჩ-ის მიერ ზიანის ანაზღაურების მიზნით აღსრულების ეროვნული ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე შეიტანა 600 000 ლარი. 2012 წლის 24 მაისს და 2012 წლის 25 მაისს ნ. გ-ამ ზ. ჩ-ის მიერ მიყენებული ზარალის ანაზღაურების მიზნით სააღსრულებო ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე დამატებით შეიტანა 1 300 000 ლარი. 2012 წლის 23 ოქტომბერს ნ. გ-ამ განცხადებით მიმართა აღსრულების ეროვნულ ბიუროს და მიუთითა, რომ მან აღსრულების ეროვნული ბიუროს ანგარიშზე შეიტანა 1 900 000 ლარი, საიდანაც 783 143,76 ლარი უნდა გადარიცხულიყო მუნიციპალური განვითარების ფონდში სახელმწიფო პროგრამა იაფი კრედიტის ფარგლებში რიცხული დავალიანების დასაფარავად.
საქართველოს მთავარი პროკურატურის 2013 წლის 27 დეკემბერის N13/17523 წერილით თბილისის სააღსრულებო ბიუროს ეცნობა, რომ 2012 წლის ნოემბერში აღსრულების ეროვნული ბიუროს ანგარიშზე რიცხული 1 900 000 ლარიდან 783 143,76 ლარი გადარიცხული იყო საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდში 2008 წლის 28 მაისის №CCE-025 სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე მიღებული კრედიტის დასაფარად, ხოლო დარჩენილი 1 116 856,24 ლარი, კანონით დადგენილი წესით, მიმართული უნდა ყოფილიყო საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს მიერ 2006 წლის 22 სექტემბრის N3 ხელშეკრულებით გაცემული კრედიტის ფარგლებში არსებული დავალიანების - 1389190,09 ლარის დასაფარად, რისი განხორციელებაც ეთხოვა აღსრულების ეროვნულ ბიუროს.
საქართველოს მთავარი პროკურატურის წერილი დაეფუძნა საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს 2013 წლის 28 მაისის წერილს, რომელშიც აღნიშნულია, რომ შპს „...“ გაკოტრების საქმისწარმოების დასრულების შემდეგ, შპს „...“ დავალიანება შეადგენს 1 389 190,09 ლარს.
საქმეში დაცულია თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 1 ნოემბრის გადაწყვეტილება, საიდანაც დგინდება, რომ გადაწყვეტილებით საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სარჩელი
დაკმაყოფილდა და მოპასუხე - შპს „...“ საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სასარგებლოდ დაეკისრა 1 404 000 ლარის გადახდა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 1 ნოემბრის გადაწყვეტილება ეფუძნება საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროსა და შპს „ღ...“ (უფლებამონაცვლე შპს „...“) შორის 2006 წლის 22 სექტემბერს დადებული N3 ხელშეკრულებით განსაზღვრული ვალდებულების შეუსრულებლობის ფაქტს.
ზემოაღნიშნული მტკიცებულებების გამოკვლევისა და მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის საფუძველზე სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ საქართველოს მთავარი პროკურატურის 2013 წლის 27 დეკემბერის N13/17523 წერილი, დარჩენილი 1 116 856,24 ლარის კანონით დადგენილი წესით საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს დავალიანების დაფარვის მიზნით მიმართვის თაობაზე, ემსახურება თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 1 ნოემბრის გადაწყვეტილების აღსრულებას.
საქართველოს მთავარი პროკურატურის 2013 წლის 27 დეკემბერის N13/17523 მიმართვა აღსრულების ეროვნული ბიუროსადმი ნ. გ-ამ გაასაჩივრა ადმინისტრაციული წესით, რაზეც საქართველოს მთავარი პროკურატურის 2014 წლის 18 თებერვლის N13/9936 წერილით ეცნობა, რომ საქართველოს მთავარი პროკურატურის 2013 წლის 27 დეკემბრის N13/17523 წერილი არ ექვემდებარებოდა ადმინისტრაციული საჩივრის წარდგენის გზით გასაჩივრებას.
განსახილველი სარჩელით მოთხოვნილია, დაევალოს საქართველოს მთავარ პროკურატურას, თავი შეიკავოს აღსრულების ეროვნული ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე ნ. გ-ას სახელით განთავსებული თანხის - 1 116 856,40 ლარის სსიპ
აღსრულების ეროვნული ბიუროსათვის გადარიცხვის თაობაზე მითითების მიცემისაგან; დაევალოს სსიპ აღსრულების ეროვნულ ბიუროს თავი შეიკავოს აღსრულების ეროვნული ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე ნ. გ-ას სახელით განთავსებული თანხის - 1 116 856,40 ლარის სახელმწიფო ბიუჯეტში გადარიცხვისაგან; სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებები და მიიჩნია, რომ საქმეზე დადგენილი და გამოკვლეული ფაქტობრივი გარემოებები არ იძლევა იმ მოსაზრების მტკიცების საფუძველს, რომ საქართველოს მთავარი პროკურატურის მიმართვა აღსრულების ეროვნული ბიუროსადმი ეფუძნება პროკურორსა და მსჯავრდებულ - ზ. ჩ-ს შორის გაფორმებულ საპროცესო შეთანხმებას.
სააპელაციო სასამართლო ასევე არ დაეთანხმა ადმინისტრაციული ორგანოებისა და სასამართლოს მხრიდან ნ. გ-ას ინტერესის გამორიცხვის ფაქტს და მიიჩნია, რომ წარმოდგენილი შეფასებები არ არის გამყარებული სათანადო მტკიცებულებებით. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმის არსებითად განხილვის მიუხედავად, პირველი ინსტანციის სასამართლოს შემაჯამებელი დასკვნა ფაქტობრივად ემყარება იმ მოსაზრებას, რომ ნ. გ-ას ინტერესი დავის საგნისადმი არ იკვეთება, რა მიზნითაც სააპელაციო სასამართლო საჭიროდ მიიჩნევს აღნიშნულის თაობაზე საკუთარი მოსაზრებების წარმოდგენას.
საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 24-ე მუხლის შესაბამისად, სარჩელი შეიძლება აღიძრას ისეთი ქმედების განხორციელების ან ისეთი ქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნით, რომელიც არ გულისხმობს ადმინისტრაციული აქტის გამოცემას; სარჩელი დასაშვებია, თუ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელება ან უარი რაიმე მოქმედების განხორციელებაზე პირდაპირ და უშუალო (ინდივიდუალურ) ზიანს აყენებს მოსარჩელის კანონიერ უფლებას ან ინტერესს.
რამდენადაც წინამდებარე სარჩელი აღძრულია ქმედების განხორციელებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნით, სააპელაციო სასამართლო, ბუნებრივია, ადასტურებს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 24-ე მუხლით დაწესებული დასაშვებობის კრიტერიუმის დაცვის სავალდებულობას, რაც ვლინდება მოსარჩელის კანონიერი უფლებების ან ინტერესებისათვის პირდაპირი და უშუალო (ინდივიდუალური) ზიანის მიყენებაში, თუმცა მიიჩნევს, რომ ნ. გ-ას კანონიერი უფლება და ინტერესი განსახილველ შემთხვევაში გამოკვეთილია და არ არსებობს ამ უფლების ეჭვქვეშ დაყენების საფუძველი.
როგორც ზემოთ მიეთითა, სადავო არ არის ის გარემოება, რომ ზ. ჩ-ის მიერ ზიანის ანაზღაურების მიზნით აღსრულების ეროვნული ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე 2011 წლის 20 დეკემბერს 600000 ლარი შეტანილია ნ. გ-ას მიერ, ასევე მის მიერაა შეტანილი სააღსრულებო ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე დამატებით 1300000 ლარი. ნ. გ-ას განცხადების საფუძველზე 783143,76 ლარი გადარიცხულია მუნიციპალური განვითარების ფონდში სახელმწიფო პროგრამა იაფი კრედიტის ფარგლებში რიცხული დავალიანების დასაფარავად, რაც არანაკლებ მნიშვნელოვანია, საქმეში წარმოდგენილია სესხის ხელშეკრულებები, რომლითაც დასტურდება, რომ სესხი ამავე პერიოდში აღებულია ნ. გ-ას მიერ, შესაბამისად, მითითება იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელის ინტერესი დავის საგნის მიმართ არ დასტურდება, მოკლებულია ფაქტობრივ საფუძველს.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა სარჩელის უსაფუძვლობის თაობაზე, დაეთანხმა აპელანტის შეფასებებს სასამართლო გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობის შესახებ და მიიჩნია, რომ სახეზე იყო გადაწყვეტილების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე” ქვეპუნქტით განსაზღვრული საფუძველი. დავის არსებითად გადაწყვეტის პროცესში სააპელაციო სასამართლომ პრინციპულად მიიჩნია საქართველოს მთავარი პროკურატურის 2013 წლის 27 დეკემბერის N13/17523 წერილის სამართლებრივი მნიშვნელობის და მისი აღსრულებაქვემდებარეობის საკითხის დადგენა.
საერთო სასამართლოების, ადმინისტრაციული ორგანოების (თანამდებობის პირების), არბიტრაჟის, რესტიტუციისა და კომპენსაციის კომისიისა და მისი კომიტეტის, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს და სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს მიერ მიღებული აქტების აღსრულების წესი და პირობები რეგულირდება „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონით. „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონი ადგენს იმ აქტების ჩამონათვალს, რომელიც ექვემდებარება აღსრულებას. აღსრულებაქვემდებარე აქტებიდან სააპელაციო სასამართლო გამოჰყოფს მხოლოდ ორ მათგანს, კერძოდ, „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის შესაბამისად, ამ კანონით დადგენილი წესით აღსრულებას ექვემდებარება: ბ) სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული გამამტყუნებელი სასამართლო განაჩენი ფიზიკური პირისათვის ან/და იურიდიული პირისათვის სასჯელის სახით ჯარიმის დაკისრების ან/და ქონების ჩამორთმევის შესახებ; კ) უცხო ქვეყნის სასამართლოს, აგრეთვე სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლის აღსრულებაც გათვალისწინებულია საქართველოს კანონმდებლობით; როგორც აღინიშნა, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2012 წლის 9 მარტის განაჩენი არ შეიცავს მითითებას ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებაზე, მათ შორის ზოგადი სახით. შესაბამისად, საქართველოს მთავარი პროკურატურის წერილი ვერ განიხილება როგორც განაჩენის აღსრულების მოთხოვნა, მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც არ არსებობს სასამართლოს მიერ გამოწერილი სააღსრულებო ფურცელი. „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-20 მუხლის შესაბამისად, სააღსრულებო წარმოება არ დაიშვება სააღსრულებო ფურცლის (დედნის) გარეშე, გარდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 2581-ე მუხლით გათვალისწინებული გირავნობის მოწმობის, დავალიანების გადახდევინების შესახებ ბრძანებისა და აღსრულების შესახებ ბრძანების აღსრულებასთან დაკავშირებული საქმეებისა; სააღსრულებო ფურცელი გაიცემა იმ გადაწყვეტილებაზე, რომელიც ამ კანონით ექვემდებარება აღსრულებას. სააღსრულებო ფურცელი გაიცემა კრედიტორზე.
ერთადერთ დოკუმენტად, რომლის აღსრულებაც დასაშვებია სააღსრულებო ფურცლის გარეშე, იმავე მუხლის საფუძველზე მიჩნეულია სასამართლოს განჩინება, რომელიც მიიღება სააღსრულებო წარმოების პროცესში სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული განჩინების ან ისეთი განჩინების საფუძველზე, რომელზედაც შეიძლება კერძო საჩივრის შეტანა.
სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, პროკურატურის წერილისათვის აღსრულებაქვემდებარე აქტის სტატუსის მინიჭება ასევე გამოირიცხება ნორმათა სისტემური განმარტების საფუძველზე, რა მიზნითაც სააპელაციო სასამართლო მიუთითებს „პროკურატურის შესახებ“ საქართველოს კანონზე. „პროკურატურის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის შესაბამისად, პროკურატურა კანონით დადგენილი წესით ახორციელებს სისხლისსამართლებრივ დევნას, მხარს უჭერს სახელმწიფო ბრალდებას და სასამართლოში სისხლის სამართლის საქმის განხილვისას მონაწილეობს როგორც მხარე.
„პროკურატურის შესახებ“ საქართველოს კანონის 21-ე მუხლის საფუძველზე, პროკურორი უფლებამოსილების განხორციელებისას, საკუთარი კომპეტენციის ფარგლებში, საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით ადგენს შემდეგ აქტებს: მოთხოვნას, წარდგინებას, პროტესტს, დადგენილებას, თანხმობას, მითითებას, საჩივარს, ინფორმაციას. პროკურატურის საქმიანობის პრინციპები, მისი ამოცანები, პროკურორის საპროცესო სტატუსი და კომპეტენციის ფარგლებში მისაღები აქტების ამომწურავი ჩამონათვალი, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, გამორიცხავს პროკურორის წერილისათვის აღსრულებაქვემდებარე აქტის სტატუსის მინიჭების შესაძლებლობას. სააპელაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოტივაცია საქმეში დაცული საპროცესო შეთანხმების პროკურატურის წერილის საფუძველზე აღსრულების სავალდებულობის თაობაზე არ ემყარება შესაბამის მატერიალურ-სამართლებრივ საფუძველს.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა კომპეტენციის თაობაზე მოპასუხე საქართველოს მთავარი პროკურატურის მიერ გაკეთებული განმარტებები და მიიჩნია, რომ საპროცესო შეთანხმების არსებობა არ წარმოშობს პროკურატურის უფლებას მოითხოვოს აღსრულების დაწყება და თანხების საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს მიმართ არსებული დავალიანების დასაფარად წარმართვა. საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 33-ე მუხლის შესაბამისად,
პროკურორი უფლებამოსილია: კ) ბრალდებულთან დადოს საპროცესო შეთანხმება და სასამართლოში წარადგინოს შუამდგომლობა ბრალდებულის მიმართ სასამართლოს მიერ სისხლის სამართლის საქმის არსებითი განხილვის გარეშე განაჩენის გამოტანის თაობაზე; საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსი 111-ე მუხლის მე-7 პუნქტის შესაბამისად, სასამართლოს მიერ საქმის არსებითი განხილვის გარეშე განაჩენის გამოტანის თაობაზე პროკურორის შუამდგომლობას თან ერთვის საპროცესო შეთანხმების ოქმი.
იმავე საპროცესო კოდექსის 210-ე მუხლის 12 პუნქტის თანახმად, საპროცესო შეთანხმების დადებისას პროკურორი ვალდებულია გააფრთხილოს ბრალდებული საპროცესო შეთანხმების შედეგების შესახებ და განუმარტოს მას, რომ საპროცესო შეთანხმების დადების შემთხვევაში სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენი მტკიცებულებების უშუალოდ და ზეპირად გამოკვლევის გარეშე გამოაქვს და საპროცესო შეთანხმების დადება არ ათავისუფლებს ბრალდებულს სამოქალაქო და სხვა სახის პასუხისმგებლობისაგან; საქმეში დაცული საპროცესო შეთანხმების ოქმი უდავოდ შეიცავს მითითებას ზ. ჩ-ის გაფრთხილების თაობაზე და მასში აღნიშნულია, რომ საპროცესო შეთანხმების დადება ზ. ჩ-ს არ ათავისუფლებს სამოქალაქო და სხვა სახის პასუხისმგებლობისაგან. თუმცა, ამ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, პრინციპულია დადგინდეს, არსებობს თუ არა სამოქალაქო ან/და სხვა სახის პასუხისმგებლობა, რომელიც წარმოშობს ზ. ჩ-ის ვალდებულებას.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 1 ნოემბრის გადაწყვეტილება, რომლის ფაქტობრივი აღსრულების მიზნითაც მიმართულია აღსრულების ეროვნული ბიუროსათვის, მიღებულია საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სარჩელის საფუძველზე, რომლითაც დაკმაყოფილდა საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს მოთხოვნა და მოპასუხე - შპს „...“ საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სასარგებლოდ დაეკისრა 1 404 000 ლარის გადახდა. ზ. ჩ-ის ვალდებულებებზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 1 ნოემბრის გადაწყვეტილებაში მითითებული არ არის. საქმეზე კრედიტორ მხარეს წარმოადგენს საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტრო, ხოლო მოვალეს - შპს ,,...”. სააპელაციო სასამართლო წინამდებარე დავის არსიდან გამომდინარე გაუმართლებლად მიიჩნევს კერძო სამართლის იურიდიული პირის, მისი დირექტორის ან/და პარტნიორის ვალდებულებების ურთიერთგამიჯვნის თაობაზე საკუთარი მოსაზრებისა და მოტივაციის წარმოდგენას, თუმცა, ცალსახად მიიჩნევს იმ გარემოებას, რომ აღნიშნული ეტაპისათვის საქმეში წარმოდგენილი არ არის აღსრულებას დაქვემდებარებული აქტი. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 1 ნოემბრის გადაწყვეტილება, არსებული შინაარსით, აღსრულების ეროვნული ბიუროსათვის არ ქმნის საქართველოს მთავარი პროკურატურის წერილის საფუძველზე ზ. ჩ-ის მიმართ აღსრულების განხორციელების შესაძლებლობას.
ადმინისტრაციულ ორგანოს უფლება არა აქვს კანონმდებლობის მოთხოვნათა
საწინააღმდეგოდ განახორციელოს რაიმე ქმედება. აღნიშნული პრინციპის დაცვის მიზნით სააპელაციო სასამართლო საჭიროდ მიიჩნევს დაკმაყოფილდეს სარჩელი და მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოებს დაევალოთ, თავი შეიკავონ სარჩელით მოთხოვნილი ქმედებების განხორციელებისაგან.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2017 წლის 19 აპრილის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტრომ; საქართველოს მთავარმა პროკურატურამ და სსიპ აღსრულების ეროვნულმა ბიურომ. კასატორებმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საკასაციო პალატის მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.
კასატორმა სსიპ აღსრულების ეროვნულმა ბიურომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება მოითხოვა შემდეგი საფუძვლებით: საქმის მასალებით დასტურდება, რომ საქართველოს მთავარი პროკურატურის ანტიკორუფიული დეპარტამენტის პროკურორსა და ზ. ჩ-ს შორის 2012 წლის 7 მარტს შედგა საპროცესო შეთანხმება. ოქმის თანახმად, მხარეები დაეთანხმნენ განაჩენის დადგენას არსებითი განხილვის გარეშე. განაჩენის დადგენის პირობად განისაზღვრა: 1. ზ. ჩ-ი ცნობილი იქნებოდა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 194-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტებით და 208-ე მუხლის მე-2 ნაწილით. 2. სასჯელის სახედ და ზომად საბოლოოდ განისაზღვრებოდა 1 წლით , 4 თვით თავისუფლების აღკვეთა; 1 წელი, 11 თვე და 26 დღე პირობითი მსჯავრი; 2 წლის, 11 თვის და 26 დღის გამოსაცდელი ვადით; 3. ზ. ჩ-ი სახელმწიფოზე მიყენებულ ზიანს (იაფი კრედიტის ფარგლებში მიღებულ სესხს) აანაზღაურებდა 2012 წლის 1 ივნისამდე. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2012 წლის 9 მარტის განაჩენით დამტკიცდა საპროცესო შეთანხმება პროკურორსა და მსჯავრდებულ - ზ. ჩ-ს შორის. 2012 წლის 24 მაისს და 2012 წლის 25 მაისს ნ. გ-ას მიერ ზ. ჩ-ის მიერ მიყენებული ზარალის ანაზღაურების მიზნით სააღსრულებო ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე შეტანილ იქნა 1300 000 ლარი ანუ 2012 წლის 1 ივნისამდე. 2012 წლის 23 ოქტომბერს ნ. გ-ამ განცხადებით მიმართა აღსრულების ეროვნულ ბიუროს და აცნობა, რომ მის მიერ აღსრულების ეროვნულ ბიუროს ანგარიშზე შეტანილი იქნა 1900 000 ლარი. საიდანაც 7833143,76 ლარი უნდა გადარიცხულიყო მუნიციპალური განვითარების ფონდში სახელმწიფო პროგრამა იაფი კრედიტის ფარგლებში რიცხული დავალიანების დასაფარავად.
საქართველოს მთავარი პროკურატურის 2013 წლის 27 დეკემბრის №13/17523 წერილით თბილისის სააღსრულებო ბიუროს ეცნობა, რომ 2012 წლის ნოემბერში აღსრულების ეროვნული ბიუროს ანგარიშზე არსებული 1900 000 ლარიდან 783143,76 ლარი გადაირიცხა საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდში 2008 წლის 28 მაისის №CCE_025 სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე მიღებული კრედიტის დაფარვის მიზნით. აღსრულების ეროვნულ ბიუროს ეთხოვა დარჩენილი 1116856,24 ლარი კანონით დადგენილი წესით მიემართა საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს მიერ 2006 წლის 22 სექტემბრის №3 ხელშეკრულებით გაცემული კრედიტის ფარგლებში არსებული დავალიანების - 1389190,09 ლარის დასაფარავად.
კასატორი ასევე მიუთითებს, რომ საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 209-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოს მიერ საქმის არსებითი განხილვის გარეშე განაჩენის გამოტანის საფუძველია საპროცესო შეთანხმება, რომლის თანახმადაც, ბრალდებული აღიარებს დანაშაულს და უთანხმდება პროკურორს სასჯელზე. ბრალდების შემსუბუქებაზე ან ნაწილობრივ მოხსნაზე, საპროცესო შეთანხმების დადებისას ბრალდებული პროკურორს ამ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ პირობებთან ერთად, შეიძლება შეუთანხმდეს თანამშრომლობაზე ან/და ზიანის ანაზღაურებაზე, ამავე კოდექსის 210-ე მუხლის მე-6 ნაწილის თანახმად, საპროცესო შეთანხმების შესახებ დგება ოქმი, რომელშიც ასახულია ბრალდებულსა და პროკურორს შორის მოლაპარაკების პროცესი (საპროცესო შეთანხმების ოქმი). საპროცესო შეთანხმების ოქმის ასლი ბრალდებულსა და მის ადვოკატს გადაეცემა. ბრალდებულსა და მის ადვოკატს უფლება აქვთ, საპროცესო შეთანხმების ოქმზე გამოთქვან შენიშვნები. ისინი თან ერთვის ამ ოქმს. საპროცესო შეთანხმების ოქმს ხელს აწერენ: პროკურორი, ბრალდებული და მისი ადვოკატი, აგრეთვე ბრალდებულის კანონიერი წარმომადგენელი, ასეთის არსებობის შემთხვევაში. საპროცესო შეთანხმების დამტკიცების წესი მოცემულია ამავე კოდექსის 211-213-ე მუხლებში. ამასთან, სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 215-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ მსჯავრდებულმა დაარღვია საპროცესო შეთანხმების პირობა, პროკურორი უფლებამოსილია დარღვევის გამოვლენიდან 1 თვის ვადაში ზემდგომ სასამართლო ინსტანციაში შეიტანოს საჩივარი საპროცესო შეთანხმების დამტკიცების შესახებ სასამართლოს განაჩენის გაუქმების თაობაზე.
კასატორის მოსაზრებით მოცემული დავის ფარგლებში ვერ შეფასდება ის გარემოება, იაფი კრედიტის ფარგლებში საწარმოსათვის სესხის სახით გადაცემული თანხის ანაზღაურების ვალდებულება ზ. ჩ-ს გააჩნდა თუ არა. ვინაიდან ზ. ჩ-ი უშუალოდ მონაწილეობდა საპროცესო შეთანხმების მიღწევაში და იგი დაეთანხმა საპროცესო შეთანხმების ოქმში ასახულ პირობას. ასევე მნიშვნელობა არ აქვს თანხის სადეპოზიტო ანგარიშზე შეტანილი წარმოშობისა თუ კუთვნილების ფაქტს, ვინაიდან აღნიშნული სცილდება დავის ფარგლებს. ნ. გ-ას მიერ სააღსრულებო ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე პროკურორსა და ზ. ჩ-ს შორის მიღწეული საპროცესო შეთანხმების პირობის შესრულების მიზნით 1900000 ლარი იქნა შეტანილი (ამჟამად ანგარიშზე განთავსებული თანხა 1116856,24 ლარს შეადგენს). წინააღმდეგ შემთხვევაში სახეზე იქნებოდა საპროცესო შეთანხმების საფუძველზე მიღებული განაჩენის გაუქმების ფაქტობრივი საფუძველი. ამდენად, ხსენებული თანხა სახელმწიფოზე მიყენებული ზიანის (იაფი კრედიტის ფარგლებში) მიღებული სესხის) ანაზღაურებას ემსახურებოდა მიზნად. ამისათვის, განსახორციელებელი მოქმედება, კერძოდ, პროცესის მწარმოებელი ორგანოს მითითება თანხის გადარიცხვის თაობაზე და თავის მხრივ, სააღსრულებო ბიუროს მიერ თანხის სახელმწიფო ბიუჯეტში გადარიცხვა უნდა განხორციელდეს კონკრეტული ფაქტობრივი მიზნის მისაღწევად.
სააპელაციო სასამართლო „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის აღსრულების ქვემდებარე აქტებიდან გამოჰყოფს ორ მათგანს. კერძოდ, უთითებს, რომ „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის შესაბამისად, ამ კანონით დადგენილი წესით აღსრულებას ექვემდებარება სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული გამამტყუნებელი განაჩენი ფიზიკური პირისათვის ან/და იურიდიული პირისათვის სასჯელის სახით ჯარიმის დაკისრების ან/და ქონების ჩამორთმევის შესახებ; უცხო ქვეყნის სასამართლოს, აგრეთვე სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლის აღსრულებაც გათვალისწინებულია საქართველოს კანონმდებლობით. მოცემულ შემთხვევაში საუბარია იმ განაჩენის აღსრულებაზე, როდესაც მსჯავრდებულს ძირითად სასჯელთან ერთად დაკისრებული აქვს თანხა. ანუ არანაირი კავშირი მოცემულ დავასთან მითითებულ მუხლებს არ გააჩნიათ, ვინაიდან აღსრულების ეროვნული ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე თანხა შემოვიდა არა რომელიმე აღსრულების ქვემდებარე აქტის აღსრულების მიზნით, არამედ ბრალდებულის (მესამე პირის მეშვეობით) მიერ ანაზღაურებულ იქნა საპროცესო შეთანხმების წესით დადგენილი თანხა. აღსრულების ეროვნულ ბიუროს არანაირი აღსრულების ქვემდებარე აქტი არ ჰქონია და არც შეიძლებოდა ჰქონოდა, ვინაიდან მისი სადეპოზიტო ანგარიში განკუთვნილია სწორედ სისხლის სამართლის პროცესში ბრალდებულის მიერ ზიანის ანაზღაურების თანხის განსათავსებლად. ამდენად, აღსრულების ეროვნულ ბიუროს ანგარიშზე თანხის ჩარიცხვა მოხდა არა რომელიმე აქტის აღსასრულებლად, არამედ საპროცესო შეთანხმებით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების მიზნით. აღსრულების ეროვნული ბიურო არის საჯარო დაწესებულება და მისი მეშვეობით ხორციელდება ამ თანხების შემდგომი სახელმწიფოსათვის ან შესაბამისი საჯარო დაწესებულებისათვის გადარიცხვა. აღსრულების ეროვნული ბიუროს შემდგომი მოქმედებების განხორციელება მოსარჩელის კანონიერ ინტერესებს არ ეხება.
კასატორმა - სსიპ აღსრულების ეროვნულმა ბიურომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება მოითხოვა შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა 2012 წლის 7 მარტის საპროცესო შეთანხმების ოქმს. აღნიშნული საპროცესო შეთანხმების ოქმი ზედმიწევნით შეიცავს ინფორმაციას ზ. ჩ-ის მიერ ჩადენილი ბრალის შესახებ. კერძოდ, მასში ასახულია, რომ დამნაშავე ზ. ჩ-მა საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროსთან 2006 წლის 22 სექტემბერს გაფორმებული ხელშეკრულების ფარგლებში მიზნობრივი საშეღავათო კრედიტით, სესხის სახით აღებული 1 300 000 ლარი გამოიყენა არადანიშნულებისამებრ და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს 2009 წელს არ გადაუხადა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული 2009 წლის IV კვარტალში გადასახდელი პირველადი შენატანი - 260 000 ლარი. ამის საპირისპიროდ ზ. ჩ-მა დანაშაულებრივი გზით მოახდინა ზემოაღნიშნული თანხის არამიზნობრივად გამოყენება, უკანონო შემოსავლის ლეგალიზაცია, რამაც სახელმწიფოს მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა. აღნიშნული საპროცესო შეთანხმებით განისაზღვრა, რომ ზ. ჩ-ს სახელმწიფოზე მიყენებული ზიანი (იაფი კრედიტის ფარგლებში აღებული სესხი) უნდა აენაზღაურებინა 2012 წლის 1 ივნისამდე, რაც მან არ განახორციელა. აღნიშნულ გარემოებას სასამართლომ არანაირი შეფასება არ მისცა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2012 წლის 9 მარტის (საქმე N1/ბ-13-12) განაჩენით და საპროცესო შეთანხმების ოქმის თანახმად, დამტკიცდა საპროცესო შეთანხმება პროკურატურასა და ზ. ჩ-ს შორის და ზ. ჩ-ს დაეკისრა სახელმწიფოზე მიყენებული ზიანის ანაზღაურება 2012 წლის 1 ივნისამდე. სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ რადგან განაჩენი არ შეიცავდა „ზიანის ანაზღაურების შესახებ ჩანაწერს“ და დეტალური თანხა არ იყო განსაზღვრული, ამიტომ ის იყო ზოგადი მითითება და ისეთი გარემოება, რომლის თაობაზეც სასამართლოს საერთოდ არ უნდა ემსჯელა. სასამართლომ ყურადღება არ გაამახვილა განჩინების შინაარსობრივ მხარეზე, თუ რატომ და რის გამო იქნა ზ. ჩ-ი პასუხისგებაში მიცემული და გადაწყვეტილება დააფუძნა გაურკვევლ არგუმენტაციას. ნ. გ-ას მიერ ზ. ჩ-ის სახელით აღსრულების ეროვნული ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროსა და მუნიციპალური განვითარების ფორდისთვის მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად, შეტანილ იქნა 1 900 000 (1 300 000 სოფლის მეურნეობის სამინისტროს + 600 000 მუნიციპალური განვითარების ფონდის სესხები) ლარი. სასამართლომ უბრალოდ აღნიშნა, რომ ნ. გ-ას მიერ შეტანილ იქნა 1 900 000 ლარი. თუმცა უგულებელყო საქმეში არსებული ყველანაირი სახის მტკიცებულება: თუ რისთვის იყო თანხა შეტანილი, რომელი სესხების უზრუნველსაყოფად და რა იყო ამ 1 900 000 ლარის მიზნობრივი დანიშნულება.
კასატორის მოსაზრებით სასამართლომ არასწორი ინტერპრეტაცია მისცა, საქართველოს მთავარი პროკურატურის 2013 წლის 27 დეკემბრის N13/17523 წერილს და აღნიშნა, რომ ის არ იყო აღსრულების ქვემდებარე აქტი. აღნიშნული დასკვნა დაუსაბუთებელია, ვინაიდან, ზემოაღნიშნული წერილით აღსრულების ეროვნულ ბიუროს ეცნობა, რომ ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე ზ. ჩ-ის სახელით სახელმწიფოსთვის მიყენებული ზიანის უზრუნველსაყოფად განთავსებული 1 900 000 ლარიდან, 783 143,76 ლარი გადაირიცხა საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდში, ხოლო დარჩენილი 1 116856,24 ლარი (რომელიც ასევე, სოფლის მეურნეობის სამინისტროს ზიანის უზრუნველყოფისთვის შეტანილ თანხას წარმოადგენდა) კანონით დადგენილი წესით მიმართული უნდა ყოფილიყო 2006 წლის 22 სექტემბრის N3 ხელშეკრულების ფარგლებში გაცემული სოფლის მეურნეობის სამინისტროს დავალიანების - 1 389 190,09 ლარის დასაფარავად.
სასამართლომ ყურადღება არ გაამახვილა იმაზე, რომ ზემოაღნიშნული წერილის საფუძველი იყო თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2012 წლის 9 მარტის (საქმე N1/ბ-13-12) განაჩენისა და საპროცესო შეთანხმების ოქმის თანახმად, დამტკიცებული საპროცესო შეთანხმებით პროკურატურასა და ზ. ჩ-ს შორის და ზ. ჩ-ს დაეკისრა სახელმწიფოზე მიყენებული ზიანის ანაზღაურება 2012 წლის 1 ივნისამდე. აღნიშნული განჩინების უზრუნველსაყოფად, 2012 წლის ნოემბერში მსჯავრდებულ ზ. ჩ-ის სახელით აღსრულების ეროვნული ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე მიყენებული ზიანის ანაზღაურების უზრუნველსაყოფად ნ. გ-ას მიერ შეტანილ იქნა 1 900 000 ლარი. სასამართლომ აღნიშნა, რომ ნ. გ-ამ მის მიერ შეტანილი 1900 000 ლარიდან 2012 წლის 23 ოქტომბრის აღსრულების ეროვნული ბიუროს სახელზე შეტანილი განცხადების საფუძველზე 783 143,76 ლარი გადაირიცხა საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდში.
კასატორი მიუთითებს, რომ სასამართლო უგულებელყოფს მთავარს - იმას, რომ ნ. გ-ამ ზ. ჩ-ის სახელით აღსრულების ეროვნული ბიუროს ანგარიშზე, სახელმწიფოსთვის მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად შეიტანა 1 900 000 ლარი, საიდანაც 783 143,76 ლარი გადარიცხა საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდში, ხოლო დარჩენილი 1 116 856,24 ლარი (რომელიც ასევე, სოფლის მეურნეობის სამინისტროს ზიანის უზრუნველყოფისთვის შეტანილ თანხას წარმოადგენდა) განთავსებულია აღსრულების სადეპოზიტო ანგარიშზე, რომელიც კანონით დადგენილი წესით მიმართული უნდა ყოფილიყო 2006 წლის 22 სექტემბრის N3 ხელშეკრულების ფარგლებში გაცემული დავალიანების - 1 389 190,09 ლარის დასაფარავად. კასატორისთვის გაუგებარია თუ რატომ მიიჩნევს სასამართლო ნ. გ-ას კანონიერ ინტერესს და უფლებებს დადასტურებულად აღსრულების ეროვნული ბიუროს ანგარიშზე არსებულ თანხასთან მიმართებაში, მაშინ როდესაც კანონით დადგენილი წესით პატიმრობაში მყოფი განსასჯელის სახელით, საპროცესო შეთანხმებისთვის განკუთვნილი თანხა შეაქვს არა მსჯავრდებულ პირს თავად, არამედ სხვა პირს - ამ შემთხვევაში ნ. გ-ას. შესაბამისად, ნ. გ-ას მიერ სააღსრულებო ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე პროკურორსა და ზ. ჩ-ს შორის მიღწეული საპროცესო შეთანხმების პირობის შესრულების მიზნით 1 900 000 ლარი იქნა ( ამჟამად 1 116 856,24 ლარი) შეტანილი. აღნიშნული თანხის ნ. გ-ას (თუ სხვა დაინტერესებული პირის) მიერ შეუტანლობის შემთხვევაში სახეზე იქნებოდა საპროცესო შეთანხმების საფუძველზე მიღებული განაჩენის გაუქმების ფაქტობრივი საფუძველი. დადგენილია, რომ განაჩენი არ გაუქმებულა, ვინაიდან ზ. ჩ-ის სახელით შეტანილ იქნა სახელმწიფოსთვის მიყენებული ზიანის თანხა და მსჯავრდებულის მიმართ გაფორმდა საპროცესო შეთანხმება კანონით დადგენილი წესით. ამდენად, ხსენებული თანხა, მიმართული უნდა იქნეს სახელმწიფო ბიუჯეტში, გაცემული სესხის თანხის ასანაზღაურებელი ნაწილის დასაფარავად. აღნიშნულის განსახორციელებლად საქართველოს პროკურატურის მიერ განხორციელებული მოქმედება - მითითება თანხის გადარიცხვის თაობაზე და თავის მხრივ, სააღსრულებო ბიუროს მიერ თანხის სახელმწიფო ბიუჯეტში გადარიცხვა უნდა განხორციელდეს კონკრეტული ფაქტობრივი მიზნის მისაღწევად - იმ მიზნის რა მიზნითაც გაფორმდა საპროცესო შეთანხმება და რა დანიშნულებითაც იქნა ნ. გ-ას მიერ აღსრულების ეროვნული ბიუროს ანგარიშზე შეტანილი თანხა.
კასატორმა საქართველოს მთავარმა პროკურატურამ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლად იმავე გარემოებებზე მიუთითა, რომლებზეც მიუთითებენ სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიურო და საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტრო თავიანთ საკასაციო საჩივრებში.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2017 წლის 17 ოქტომბრის განჩინებით საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს, საქართველოს მთავარი პროკურატურისა და სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და მიღებულ იქნა არსებითად განსახილველად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, მათი შესწავლისა და ანალიზის, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთებულობისა და წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრების მოტივების შემოწმების საფუძველზე მიიჩნევს, რომ საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს, საქართველოს მთავარი პროკურატურისა და სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2017 წლის 19 აპრილის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ნ. გ-ას სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოცემულ შემთხვევაში დაზუსტებული სასარჩელო მოთხოვნაა: დაევალოს საქართველოს მთავარ პროკურატურას თავი შეიკავოს აღსრულების ეროვნული ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე ნ. გ-ას სახელით განთავსებული თანხის - 1116856,40 ლარის სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროსათვის გადარიცხვის მითითების მიცემისაგან; დაევალოს სსიპ აღსრულების ეროვნულ ბიუროს თავი შეიკავოს აღსრულების ეროვნული ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე ნ. გ-ას სახელით განთავსებული თანხის - 1116856,40 სახელმწიფო ბიუჯეტში გადარიცხვისაგან.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სარჩელი აღძრულია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 24-ე მუხლის საფუძველზე ნ. გ-ას მიერ და მოსარჩელის საბოლოო ინტერესს წარმოადგენს მის მიერ 2011 წელს აღსრულების ეროვნული ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე შეტანილი თანხიდან დარჩენილი ნაწილის - 1116856,40 ლარის დაბრუნება. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანია ნ. გ-ას მიერ თანხის სადეპოზიტო ანგარიშზე შეტანის კანონიერი საფუძვლისა და მიზნის დადგენა.
საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ 2004 წლის 14 სექტემბერს შეიქმნა შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება „ღ...“, მის., ქ. კასპი, ... №7, (ს/ნ ...), რომლის საქმიანობის სფეროდ განისაზღვრა სასოფლო-სამეურნეო მარცვლოვანი კულტურების დათესვა, მოყვანა და რეალიზება. შპს „ღ...“ ერთ-ერთი დამფუძნებელი იყო ზ. ჩ-ი, რომელიც ფაქტობრივად თავად უძღვებოდა ფირმის საქმიანობას.
2006 წლის 30 ივნისს საქართველოს მთავრობის №129 დადგენილებით დამტკიცდა კონკურსის მოწყობის წესი, რომელიც შეეხებოდა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო კულტურათა მეთესლეობის განვითარების პროგრამის განხორციელებას, აღნიშნული მიზნად ისახავდა „ამერიკის შეერთებული შტატების მთავრობასა და საქართველოს მთავრობას შორის პროგრამის „სურსათის პროგრესისათვის“ აქტის ფარგლებში სასოფლო-სამეურნეო საქონლის უსასყიდლოდ გადაცემის შესახებ ხელშეკრულებების საფუძველზე ამერიკის შეერთებული შტატების მიერ უსასყიდლოდ გადაცემული სასურსათო ხორბლის რეალიზაციის შედეგად ამონაგები თანხებიდან სასოფლო-სამეურნეო კულტურათა მეთესლეობის განვითარებას. ხსენებული სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში მონაწილეობა მიიღო შპს „ღ...“, რომელმაც მის მიერ წარდგენილი ბიზნეს-გეგმის მეშვეობით, სახელმწიფოსაგან მიიღო 7 წლის ვადით მიზნობრივი საშეღავათო კრედიტი 1300 000 ლარის ოდენობით, რის თაობაზეც 2006 წლის 22 სექტემბერს საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროსა (გამსესხებელს) და შპს „ღ...“ (მსესხებელს) შორის გაფორმდა №3 ხელშეკრულება. ხელშეკრულების მე-3 მუხლის თანახმად, შპს „ღ...“ სესხის დაფარვა უნდა დაეწყო 2009 წლის მე-4 კვარტლიდან, ყოველწლიურად 260 000 ლარის ოდენობით და სრულად დაეფარა 2013 წელს. გარდა აღნიშნულისა, შპს „ღ...“ მეთესლეობის პროგრამის განვითარებისათვის უნდა განეხორციელებინა თანადაფინანსება 520 00 ლარის ოდენობით. 2007 წელს შპს „ღ...“ გადაერქვა სახელი და ეწოდა „...“, ხოლო საიდენტიფიკაციო ნომერი დარჩა იგივე.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 1 ნოემბრის გადაწყვეტილებით საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხე შპს „...“ დაეკისრა საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სასარგებლოდ 1 404 000 ლარის გადახდა. გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ შპს „...“ ხელშეკრულებით განსაზღვრული ვალდებულება არ შეასრულა ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვადაში, კერძოდ, მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების 3.3 პუნქტით განსაზღვრულ ვადაში არ განახორციელა ათვისებული სესხის დაფარვა ხელშეკრულებით დადგენილი გრაფიკის მიხედვით. ამდენად, შპს „...“ საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სასარგებლოდ დაეკისრა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობის გამო 1 300 000 ლარისა და პირგასამტეხლოს - 104 000 ლარის გადახდა.
საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ პირის ბრალდების შესახებ საქართველოს მთავარი პროკურატურის 2011 წლის 6 მაისის დადგენილებით ზ. ჩ-ი ცნობილ იქნა ბრალდებულად სისხლის სამართლის კოდექსის 194-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტებით (უკანონო შემოსავლის ლეგალიზაცია, ესე იგი უკანონო ქონებისათვის კანონიერი სახის მიცემა, მისი უკანონო წარმოშობის დაფარვის მიზნით, ჩადენილი ორგანიზებული ჯგუფის მიერ, რასაც თან ახლდა განსაკუთრებით დიდი ოდენობით შემოსავლის მიღება) და 208-ე მუხლის მე-2 ნაწილით (სახელმწიფო მიზნობრივი კრედიტის არადანიშნულებისამებრ გამოყენება, რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია) გათვალისწინებულ დანაშაულში. დადგენილებაში მითითებულია, რომ სახელმწიფოსაგან 1 300 000 ლარის კრედიტის მიღების შემდგომ, შპს „ღ...“ ერთ-ერთმა დამფუძნებელმა ზ. ჩ-მა, იმავე ფირმის დირექტორმა თ. დ-მ და სს „ს...“ (კასპის ... ქარხანა) დირექტორმა ვ. ა-მ, შექმნეს მყარი კარგად ორგანიზებული დანაშაულებრივი ჯგუფი, რომლის მიზანსაც წარმოადგენდა განსაკუთრებით დიდი ოდენობით შემოსავლის დაფარვის გზით, უკანონო ქონების ლეგალიზება. ზ. ჩ-ის როლი ორგანიზებულ ჯგუფში გამოიხატებოდა, მითითებული დანაშაულებრივი ჯგუფის ხელმძღვანელობაში. დანაშაულებრივი განზრახვის აღსრულების მიზნით, სახელმწიფოსაგან მიღებული მიზნობრივი კრედიტის ფარგლებში მიღებული თანხით შპს „ღ...“ დამფუძნებელი და ფაქტობრივი ხელმძღვანელი - ზ. ჩ-ი ორგანიზებულ ჯგუფთან ერთად 2006-2008 წლებში ახორციელებდა სპირტის არალეგალურ წარმოებასა და რეალიზაციას. საქართველოს მთავარი პროკურატურის 2011 წლის 6 მაისის დადგენილებაში ასევე მითითებულია, რომ შპს „ღ...“ ნაკისრი ვალდებულებების გათვალისწინებით, მიღებული მიზნობრივი კრედიტის ფარგლებში არ ჰქონდა კრედიტით აღებული თანხის არადანიშნულებისამებრ გამოყენების უფლება, კერძოდ გაცემული კრედიტი არ ითვალისწინებდა ნედლეულისაგან (სიმინდი, სორგო) სპირტის წარმოებას, მიუხედავად აღნიშნულისა, ზ. ჩ-ი შპს „ღ...“ მიერ სახელმწიფოსაგან ნაკისრი ვალდებულებების უხეში დარღვევით, არამიზნობრივად, პირადი გამორჩენის მიზნით, ორგანიზებულ ჯგუფთან ერთად „საფურაჟე სიმინდისაგან“ და „სორგოსაგან“ ხდიდა სპირტს და არალეგალურად ახორციელებდა მის რეალიზაციას, რითაც ორგანიზებული ჯგუფის წევრების მიერ უკანონოდ მიღებული იქნა განსაკუთრებით დიდი ოდენობის შემოსავალი. სპირტის არალეგალური წარმოების შედეგად, უკანონოდ მიღებული განსაკუთრებით დიდი ოდენობის თანხებით, ორგანიზებული ჯგუფის წევრები ახორციელებდნენ სხვადასხვა უძრავი თუ მოძრავი ქონების შეძენასა და საწარმოო პროცესის განვითარება-გაფართოებას. ზ. ჩ-ის მიერ განხორციელებულ ქმედებებს მიენიჭა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 194-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტებითა და 208-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული კვალიფიკაცია.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 9 სექტემბრის განაჩენით ზ. ჩ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 194-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტებით და 208-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში. საქართველოს მთავარი პროკურატურის ანტიკორუფციული დეპარტამენტის პროკურორსა და ზ. ჩ-ს შორის 2012 წლის 7 მარტს მიღწეული საპროცესო შეთანხმების ოქმის თანახმად, მხარეები დაეთანხმნენ განაჩენის დადგენას არსებითი განხილვის გარეშე. განაჩენის დადგენის პირობად მიჩნეულ იქნა შემდეგი: 1) ზ. ჩ-ი ცნობილი იქნებოდა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 194-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტებითა და 208-ე მუხლის მე-2 ნაწილით; 2) სასჯელის სახედ და ზომად საბოლოოდ განესაზღვრებოდა 1 წლით, 4 თვით თავისუფლების აღკვეთა; 1 წელი, 11 თვე და 26 დღე პირობითი მსჯავრი, 2 წელის, 11 თვის და 26 დღის გამოსაცდელი ვადით; 3) სახელმწიფოზე მიყენებულ ზიანს (იაფი კრედიტის ფარგლებში მიღებულ სესხს) ზ. ჩ-ი აანაზღაურებდა 2012 წლის 1 ივნისამდე; 4) საპროცესო შეთანხმების დამტკიცებამდე, მსჯავრდებული ვალდებული იყო მიეწოდებინა სრულყოფილი ინფორმაცია მისი პიროვნების შესახებ და სრულად შეესრულებინა საპროცესო შეთანხმებით გათვალისწინებული პირობები. ამასთან ზ. ჩ-ს განემარტა, რომ საპროცესო შეთანხმების გაფორმება მას არ ათავისუფლებს სამოქალაქო ან სხვა სახის პასუხისმგებლობისაგან და საპროცესო შეთანხმების პირობების დარღვევის შემთხვევაში, პროკურორი უფლებამოსილია მიმართოს სასამართლოს განაჩენის გაუქმების თაობაზე. მსჯავრდებულმა - ზ. ჩ-მა განმარტა, რომ მისთვის გასაგებია აღნიშნული შეთანხმების არსი და იგი თანახმაა მასში არსებული პირობების შესრულებაზე. 2012 წლის 7 მარტს მიღწეული საპროცესო შეთანხმების ოქმის შესაბამისად, საქართველოს მთავარი პროკურატურის ანტიკორუფციული დეპარტამენტის პროკურორის მიერ 2012 წლის 7 მარტის შუამდგომლობის საფუძველზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2012 წლის 9 მარტის განაჩენით დამტკიცდა საპროცესო შეთანხმება პროკურორსა და მსჯავრდებულ ზ. ჩ-ს შორის და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 9 სექტემბრის განაჩენში შევიდა ცვლილება.
2012 წლის 24 მაისს და 2012 წლის 25 მაისს ნ. გ-ას მიერ სააღსრულებო ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე შეტანილ იქნა 1300000 ლარი. საგადახდო დავალებების გადახდის დანიშნულების გრაფაში მითითებულია - ზ. ჩ-ის (პ/ნ ...) მიერ მიყენებული ზარალის ანაზღაურება.
საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 209-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოს მიერ საქმის არსებითი განხილვის გარეშე განაჩენის გამოტანის საფუძველია საპროცესო შეთანხმება, რომლის თანახმადაც, ბრალდებული აღიარებს დანაშაულს და უთანხმდება პროკურორს სასჯელზე, ბრალდების შემსუბუქებაზე ან ნაწილობრივ მოხსნაზე. საპროცესო შეთანხმების დადებისას ბრალდებული პროკურორს ამ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ პირობებთან ერთად შეიძლება შეუთანხმდეს თანამშრომლობაზე ან/და ზიანის ანაზღაურებაზე. ამავე კოდექსის 210-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ბრალდებულისათვის სასჯელის შემცირების მოთხოვნისას ან ბრალდების შემსუბუქების ან ნაწილობრივ მოხსნის თაობაზე გადაწყვეტილების მიღებისას პროკურორი ითვალისწინებს საჯარო ინტერესს, რომელსაც იგი სახელმწიფოს სამართლებრივი პრიორიტეტების, ჩადენილი დანაშაულისა და მოსალოდნელი სასჯელის სიმძიმის, დანაშაულის ხასიათის, ბრალეულობის ხარისხის, ბრალდებულის საზოგადოებრივი საშიშროების, პიროვნული მახასიათებლების, ნასამართლობის, გამოძიებასთან თანამშრომლობისა და დანაშაულის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მიზნით ბრალდებულის ქცევის შეფასების საფუძველზე განსაზღვრავს. იმავე მუხლის მე-6 ნაწილის თანახმად, საპროცესო შეთანხმების შესახებ დგება ოქმი, რომელშიც ასახულია ბრალდებულსა და პროკურორს შორის მოლაპარაკების პროცესი (საპროცესო შეთანხმების ოქმი). საპროცესო შეთანხმების ოქმის ასლი ბრალდებულსა და მის ადვოკატს გადაეცემა. ბრალდებულსა და მის ადვოკატს უფლება აქვთ, საპროცესო შეთანხმების ოქმზე გამოთქვან შენიშვნები, ისინი თან ერთვის ამ ოქმს. საპროცესო შეთანხმების ოქმს ხელს აწერენ პროკურორი, ბრალდებული და მისი ადვოკატი, აგრეთვე ბრალდებულის კანონიერი წარმომადგენელი, ასეთის არსებობის შემთხვევაში. საპროცესო შეთანხმების დამტკიცების წესი მოცემულია ამავე კოდექსის 211-213-ე მუხლებში. ამასთან, სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 215-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ მსჯავრდებულმა დაარღვია საპროცესო შეთანხმების პირობა, პროკურორი უფლებამოსილია დარღვევის გამოვლენიდან 1 თვის ვადაში ზემდგომ სასამართლო ინსტანციაში შეიტანოს საჩივარი საპროცესო შეთანხმების დამტკიცების შესახებ სასამართლოს განაჩენის გაუქმების თაობაზე.
ზემოაღნიშნული ნორმების შინაარსი ცხადყოფს, რომ საპროცესო შეთანხმება ფორმდება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც სახელმწიფოს გააჩნია საპროცესო შეთანხმების გაფორმების კანონით გათვალისწინებული ინტერესი. მოცემულ შემთხვევაში ზ. ჩ-თან საპროცესო შეთანხმების გაფორმების სახელმწიფოს ინტერესს წარმოადგენდა მსჯავრდებულის მიერ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 1 ნოემბრის გადაწყვეტილებით შპს „...“ დაკისრებული სახელმწიფოსათვის მიყენებული ზიანის ნებაყოფლობით ანაზღაურება. ამდენად, ნ. გ-ას მიერ სწორედ პროკურორსა და ზ. ჩ-ს შორის მიღწეული საპროცესო შეთანხმების პირობის შესრულების მიზნით იქნა შეტანილი სადავო თანხა სააღსრულებო ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე. 2012 წლის 7 მარტის საპროცესო შეთანხმების ოქმით გათვალისწინებული თანხის დადგენილ ვადაში - 2012 წლის 1 ივნისამდე აუნაზღაურებლობის შემთხვევაში სახეზე იქნებოდა საპროცესო შეთანხმების საფუძველზე მიღებული განაჩენის გაუქმების ფაქტობრივი საფუძველი.
საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ აღნიშნულ შედეგს არ ცვლის სისხლის სამართლის საქმეზე 2012 წლის 9 მარტის განაჩენში ასანაზღაურებელი ზიანის თანხის მიუთითებლობა, რამდენადაც ზ. ჩ-ის მიმართ ბრალდებულად ცნობის შესახებ გამოტანილი 2011 წლის 6 მაისის დადგენილების გამოცემისას უკვე არსებობდა ბრალდებულის ქმედებიდან გამომდინარე სახელმწიფოსათვის მიყენებული ზიანისა და მისი ოდენობის დამადასტურებელი თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 1 ნოემბრის გადაწყვეტილება. ამასთან, საკასაციო პალატის მიერ ზემოთ მითითებული მტკიცებულებების თანახმად ზ. ჩ-ი წარმოადგენდა შპს „ღ...“ (უფლებამონაცვლე შპს „...) 2006 წლის 30 ივნისს გაფორმებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებების დარღვევაზე პასუხისმგებელ ერთ-ერთ სუბიექტს, რამდენადაც საქმეზე დადგენილი უდავო გარემოებებით დასტურდება, რომ ზ. ჩ-მა ორგანიზებულ ჯგუფთან ერთად, ჯერ შპს „ღ...“ და შემდგომ შპს „...“ მეშვეობით ჩაიდინა სისხლის სამართლის კოდექსის 194-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტებითა და 208-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაული. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სისხლის სამართლის საქმეზე დადგენილ განაჩენში მიყენებული ზიანის თანხის მსჯავრდებულისათვის დაკისრების თაობაზე მითითების განხორციელება გამოიწვევდა შპს „...“ და ფიზიკურ პირზე ზიანის ერთი და იმავე თანხის დაკისრებას, რა შემთხვევაშიც სახელმწიფოს შესაძლებლობა ექნებოდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 1 ნოემბრის გადაწყვეტილების საფუძველზე შპს „...“ და სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი 2012 წლის 9 მარტის განაჩენის საფუძველზე ზ. ჩ-ისგან ცალ-ცალკე მიეღო მისთვის მიყენებული ზიანის თანხა, რაც შექმნიდა სამოქალაქო კოდექსის მე-3 თავით გათვალისწინებულ პირობებს. ამდენად, საკასაციო სასამართლო უსაფუძვლოდ მიიჩნევს მოსარჩელის მოსაზრებას, რომ განაჩენში ასანაზღაურებელი ზიანის თანხის ოდენობის მიუთითებლობის გამო არ არსებობდა ზიანის თანხის გადახდის ვალდებულება.
მოსარჩელე არ უარყოფს, რომ სადავო თანხა წარმოადგენს იაფი კრედიტის ფარგლებში მიღებული სესხის ანაზღაურების მიზნით სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე შეტანილ თანხას, თუმცა პრეტენზიას აცხადებს ფორმალური საფუძვლით, ვინაიდან სასამართლოს განაჩენში არ იქნა დადგენილი ზ. ჩ-ის მხრიდან რომელიმე სუბიექტის მიმართ ზიანის მიყენების ფაქტი და არ განისაზღვრა ზიანის ოდენობა, მოიხსნა ზიანის ანაზღაურების უზრუნველყოფის საჭიროებაც, რის გამოც მოსარჩელის მოსაზრებით სადეპოზიტო ანგარიშზე ნ. გ-ას მიერ განთავსებული თანხის სხვა სუბიექტზე გადაცემის სამართლებრივი საფუძველიც არ არსებობს.
საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ შპს „ღ...“ გაცემული იყო სახელმწიფო მიზნობრივი კრედიტი ზუსტად განსაზღვრული საჭიროებისათვის უცხოური საინვესტიციო პროგრამების რეალიზაციის გზით. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 1 ნოემბრის გადაწყვეტილებითა და სისხლი სამართლის საქმის წარმოების მასალებით დადგენილია სახელმწიფოსათვის ზიანის მიყენების ფაქტი, განსაზღვრულია ზიანის ოდენობა და ზ. ჩ-ის მიერ აღიარებულია ზიანის თანხის ანაზღაურების ვალდებულება, რაც მხარის მიერ დადასტურებულია სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე თანხის შეტანით. მოცემულ შემთხვევაში მნიშვნელობა უნდა მიენიჭოს არა თანხის შემტანი პირის ვინაობას, არამედ თანხის გადახდის დამადასტურებელ დოკუმენტში თანხის გადახდის დანიშნულებას, რამდენადაც სისხლის სამართლის საქმეზე საპროცესო შეთანხმების გაფორმებისას თავისუფლება აღკვეთილი მსჯავრდებული პირი, მისი ფაქტობრივი მდგომარეობიდან გამომდინარე, ვერ იქნება გადასახადის გადამხდელი სუბიექტი. ამასთან, ზ. ჩ-ის მიერ სისხლის სამართლის საქმეზე აღიარებულია ორგანიზებულ ჯგუფში მონაწილეობა უკანონო შემოსავლის ლეგალიზაციის მიზნით, რასაც თან ახლდა განსაკუთრებით დიდი ოდენობით შემოსავლის მიღება და სახელმწიფო მიზნობრივი კრედიტის არადანიშნულებისამებრ გამოყენება, რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია.
საკასაციო პალატა ასევე ვერ გაიზიარებს მოსარჩელის მოსაზრებას სადავო თანხასთან მიმართებაში კრედიტორის არარსებობის თაობაზე და მიუთითებს, რომ მოცემულ შემთხვევაში კრედიტორს წარმოადგენს სახელმწიფო, რომელსაც ზ. ჩ-ის მონაწილეობით შექმნილი ორგანიზებული ჯგუფის უკანონო მოქმედებით მიადგა მატერიალური ზიანი. სოფლის მეურნეობის სამინისტრო და საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მთავარი პროკურატურა მოქმედებენ სახელმწიფოს ინტერესებში, საჯარო დაწესებულებას თავის ინტერესი არ აქვს, ის იცავს სახელმწიფოს ინტერესს (იხ. სუს. 02.12.09წ. განჩინება საქმე №ბს-1058-1016(2კს-09). შესაბამისად, პროკურატურას მის მიერ წარმოებულ სისხლის სამართლის საქმეზე დადგენილი გარემოებების საფუძველზე გააჩნდა ლეგიტიმური უფლებამოსილება ზ. ჩ-ის მიერ მიყენებული ზიანის უზრუნველსაყოფად სადეპოზიტო ანგარიშზე განთავსებული თანხის გადარიცხვა მოითხოვოს შესაბამისი მიზნობრივი დანიშნულებით.
ამდენად, ზემოაღნიშნულ ფაქტობრივ და სამართლებრივ საფუძვლებზე დაყრდნობით საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არ არსებობს ნ. გ-ას სარჩელის საფუძველზე ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 331-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გამოტანის პროცესუალური შესაძლებლობა.
საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქართველოს მთავარი პროკურატურისა და აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიერ განსახორციელებელი მოქმედებები სახელმწიფო ბიუჯეტში თანხის გადარიცხვის თაობაზე, ეფუძნება საქართველოს მთავარ პროკურატურასა და მსჯავრდებულ პირს შორის მიღწეული საპროცესო შეთანხმების პირობის შესრულებას და იგი ნ. გ-ას კანონიერი უფლების ან ინტერესისათვის ზიანის მიმყენებელი ვერ იქნება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ნ. გ-ას სარჩელი უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების მიხედვით კი, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, შესაბამისად, იგი შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.
განსახილველ შემთხვევაში, ნ. გ-ამ კასატორ სსიპ აღსრულების ეროვნულ ბიუროს უნდა აუნაზღაუროს საკასაციო ინსტანციაში მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი - 300 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :
1. საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს, საქართველოს მთავარი პროკურატურისა და სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდეს;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2017 წლის 19 აპრილის გადაწყვეტილება და საქმეზე მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;
3. ნ. გ-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;
4. ნ. გ-ას დაეკისროს სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს სასარგებლოდ ამ უკანასკნელის მიერ საკასაციო ინსტანციის სასამართლოში 2017 წლის 23 ივნისის №07669 საგადახდო მოთხოვნით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 ლარის ანაზღაურება;
5. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი
მოსამართლეები: მ. ვაჩაძე
ნ. სხირტლაძე
