#ბს-710-710(გ-18) 3 სექტემბერი, 2018 წელი ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე, ვასილ როინიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

მოსარჩელე _ სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო

მოპასუხე _ კ. კ-ე

დავის საგანი _ სასამართლოთა შორის განსჯადობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2018 წლის 20 მარტს სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულმა სააგენტომ სასარჩელო განცხადებით მიმართა გორის რაიონულ სასამართლოს, მოპასუხის - კ. კ-ის მიმართ.

მოსარჩელემ მოპასუხისთვის 5 639 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარში პირგასამტეხლოს, 1 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარში საიჯარო ქირის დავალიანების, 36 058,94 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარში ქონების დაუბრუნებლობის გამო მისი ღირებულების (საპრივატიზებო საფასურის), ჯამში 41 697,94 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარში ოდენობით დაკისრება მოითხოვა.

გორის რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 21 მარტის განჩინებით სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს სარჩელი კ. კ-ის მიმართ პირგასამტეხლოსა და მატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ განსჯადობით გადაეცა ხაშურის რაიონული სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.

გორის რაიონულმა სასამართლომ აღნიშნა, რომ ქალაქ თბილისის ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამმართველოსა და ს. ა-ს შორის (ამჟამად კ. კ-ეს) 2007 წელს გაფორმდა იჯარა-გამოსყიდვის ხელშეკრულება მოძრავ ნივთებზე - 2 ტრაქტორსა და 5 სხვა დანარჩენ მოწყობილობაზე.

სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის თანახმად, ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სარჩელები სასამართლოს წარედგინება ხელშეკრულების შესრულების ადგილის ან იმ ადგილის მიხედვით, სადაც ხელშეკრულება უნდა შესრულებულიყო.

სასამართლოს მითითებით, სარჩელზე თანდართული ხელშეკრულებიდან არ იკვეთება, რომ მხარეებს ვალდებულებები უნდა შეესრულებინათ გორის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე.

სასარჩელო მოთხოვნის მიხედვით, კრედიტორია ადმინისტრაციული ორგანო, რომლის ადგილსამყოფელიც ქალაქი თბილისია, ხოლო მოპასუხე ცხოვრობს ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ... .

აღნიშნულიდან გამომდინარე, გორის რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმე არ იყო გორის რაიონული სასამართლოს განსჯადი და წარდგენილი უნდა ყოფილიყო მოპასუხის საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით (რადგან მოსარჩელემ არ მიმართა სასამართლოს თავისი ადგილსამყოფლის მიხედვით).

გორის რაიონულმა სასამართლომ აღნიშნა, რომ მართალია, კ. კ-ისადმი 2017 წლის 2 ნოემბერს გაგზავნილ წერილში მოსარჩელე ითხოვს იჯარით გაცემული მოძრავი ქონების გორის მუნიციპალიტეტის სოფ. ... მიყვანას და იქ დაბრუნებას, თუმცა, სარჩელზე თანდართული ხელშეკრულებით არ იკვეთება, რომ მხარეებს ვალდებულებები უნდა შეესრულებინათ გორის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე.

ხაშურის რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 2 აპრილის განჩინებით სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს სარჩელი კ. კ-ის მიმართ თანხის დაკისრების თაობაზე განსახილველად გადაეგზავნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.

ხაშურის რაიონულმა სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, ხაშურის რაიონულ სასამართლოში საქმე გადაგზავნილი იყო საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 15.1 მუხლიდან გამომდინარე, იმ საფუძვლით, რომ მოპასუხე კ. კ-ის მისამართია ქარელი, სოფ. ..., თუმცა აღნიშნულის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება საქმეში არ არის. მოსარჩელის მიერ გაგზავნილი წერილი მოპასუხისადმი ჩაუბარებლად დაბრუნებულია გამგზავნთან.

სასამართლოს განმარტებით, გარდა განსჯადობის საერთო წესისა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილია, ასევე, განსჯადობის განსაკუთრებული წესი, კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 16.2 მუხლის თანახმად, ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, სარჩელები სასამართლოს წარედგინება ხელშეკრულების შესრულების ადგილის ან იმ ადგილის მიხედვით, სადაც ხელშეკრულება უნდა შესრულებულიყო. სამართლის ნორმათა კოლიზიის შემთხვევაში, ზოგად ნორმასთან მიმართებით უპირატესობა ენიჭება სპეციალურ ნორმას ანუ განსჯადობის განსაკუთრებული წესი უპირატესია, ვიდრე ზოგადი.

სასამართლოს მითითებით, მოცემულ საქმეზე დგინდება, რომ მოპასუხემ კონკურსის წესით იჯარა-გამოსყიდვის უფლებით, განვადებით შეიძინა სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკა. ხელშეკრულების მე-3 და მე-6 მუხლების მიხედვით, ქონების გამოსყიდვის ვადა იყო 7 წელი, ხოლო მყიდველი საკუთრების უფლებას მოიპოვებდა თანხის სრულად გადახდის შემდეგ.

მოსარჩელე სარჩელით ითხოვს გაყიდული ნივთების ღირებულების დაკისრებას იმის გამო, რომ ნივთის დაბრუნება შეუძლებელია. აქედან გამომდინარე, უნდა ჩაითვალოს, რომ რეალურად სასარჩელო მოთხოვნა გამომდინარეობს მოსარჩელის უფლებიდან დაიბრუნოს გაყიდული ინდივიდუალურად განსაზღვრული ნივთი. რადგან ხელშეკრულებით ვალდებულების შესრულების ადგილი არ არის განსაზღვრული, სამოქალაქო კოდექსის 362-ე მუხლიდან გამომდინარე, ვალდებულების ბუნების მიხედვით (როცა მყიდველი უბრუნებს ნივთს გამყიდველს, ბუნებრივია, რომ უნდა დაიბრუნოს გამყიდველის ადგილსამყოფლის მიხედვით), ასევე იმის გათვალისწინებით, რომ საქმე ეხება ინდივიდუალურად განსაზღვრულ ნივთს, ვალდებულების შესრულების ადგილად უნდა განისაზღვროს თბილისი - კრედიტორის ადგილსამყოფელი, ასევე, ხელშეკრულების დადების დროს ნივთის ადგილსამყოფელი. საქმის მასალების მიხედვით, აუქციონი თბილისში ჩატარდა, ხელშეკრულებაც თბილისშია დადებული და გაყიდული ნივთების მყიდველისთვის გადაცემაც მოხდა თბილისში.

სასამართლომ აღნიშნა, რომ იმ შემთხვევაში, თუ ჩაითვლება, რომ დავის საგანს წარმოადგენს ფულადი ვალდებულების შესრულება, ასეთ შემთხვევაშიც ვალდებულების შესრულების ადგილი იქნება თბილისი, ... ქ. #10ა - კრედიტორის ადგილსამყოფელი, რადგან შესრულების ადგილის საეჭვოობისას ფულადი ვალდებულება, სამოქალაქო კოდექსის 386.1 მუხლის თანახმად, უნდა შესრულდეს კრედიტორის ადგილსამყოფლის მიხედვით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 30 მაისის განჩინებით სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს სარჩელი განსახილველად გადაეგზავნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას.

სასამართლომ განსჯადობის საკითხის დასადგენად, მნიშვნელოვნად მიიჩნია, მხარეთა შორის დადებული იჯარა-გამოსყიდვის ხელშეკრულების ბუნების განსაზღვრა - ის წარმოადგენს ადმინისტრაციულ ხელშეკრულებას თუ ატარებს კერძოსამართლებრივ ხასიათს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ აღნიშნა, რომ დავის საგანია სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოსა და ს. ა-ს (შემდგომში - კ. კ-ეს) შორის 2007 წლის 26 ივნისს გაფორმებული #25 იჯარა-გამოსყიდვის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულება. ამდენად, სადავო სამართალურთიერთობის ადმინისტრაციულ კატეგორიად მიჩნევისათვის არსებითია დადებული ხელშეკრულების ხასიათი. ხელშეკრულების შესრულებასთან ან/და შეწყვეტასთან დაკავშირებული დავა შეიძლება მიჩნეულ იქნეს ადმინისტრაციული სასამართლოს განსჯადად, თუ იგი ადმინისტრაციული ხელშეკრულებიდან გამომდინარეობს, თანახმად ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1 მუხლისა.

სასამართლომ მიუთითა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის „ზ“ პუნქტზე, რომლის მიხედვით, ადმინისტრაციული ხელშეკრულება არის ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების მიზნით ფიზიკურ ან იურიდიულ პირთან, აგრეთვე სხვა ადმინისტრაციულ ორგანოსთან დადებული სამოქალაქო-სამართლებრივი ხელშეკრულება. სასამართლომ განმარტა, რომ მხარეთა შორის 2007 წლის 26 ივნისს გაფორმებული #25 იჯარა-გამოსყიდვის ხელშეკრულების შინაარსიდან გამომდინარე, არ წარმოადგენს ადმინისტრაციულ ხელშეკრულებას, მისი შესრულება არ არის დაკავშირებული საჯარო უფლებამოსილების განხორციელებასთან. ამდენად, სადავო ურთიერთობა სამოქალაქო-სამართლებრივ კატეგორიას განეკუთვნება, რის გამოც, სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით უნდა იქნეს განხილული.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 11 ივნისის განჩინებით სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს სარჩელი მოპასუხე კ. კ-ის მიმართ განსჯადი სასამართლოს განსაზღვრის მიზნით გადმოეგზავნა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიამ განმარტა, რომ ამა თუ იმ დავის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივად მიჩნევისათვის უპირველესი, უმთავრესი და აუცილებელი პირობაა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა იურიდიულად ეფუძნებოდეს ადმინისტრაციული სამართლის შესაბამის ნორმებს, კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობები გამომდინარეობდეს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან, ანუ მოსარჩელის მიერ მითითებული საკუთარი უფლების (უფლებების) დარღვევა თავისი არსითა და შინაარსით განპირობებული უნდა იყოს მოპასუხის მხრიდან საჯარო, მატერიალური სამართლის შესაბამისი საკანონმდებლო ნორმების დარღვევით. ამდენად, კანონმდებელმა ადმინისტრაციული სამართალწარმოებით საქმის განხილვის ძირითად ელემენტად განსაზღვრა არა მარტო საქმეში მონაწილე სუბიექტები (მხარეები), არამედ დავის საგანი, რომელიც წარმოშობილია იმ სამართალურთიერთობიდან, რომელიც საჯარო, კონკრეტულად, ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობითაა მოწესრიგებული.

სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიამ აღნიშნა, რომ განსახილველი დავა გამომდინარეობს 2007 წლის 26 ივნისის იჯარა-გამოსყიდვის ხელშეკრულებიდან. მოსარჩელე ითხოვს მოპასუხეს დაევალოს ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდეგ ქონების დაუბრუნებლობის გამო საპრივატიზებო საფასურის - 36058,94 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის, პირგასამტეხლოს - 5638 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის, საიჯარო ქირის დავალიანების - 1 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის გადახდა. ხელშეკრულების შესავალი ნაწილიდან ირკვევა, რომ ის დადებულია „სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ“ კანონის, „სახელმწიფო ქონების იჯარა-გამოსყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ“ დებულებისა და ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამმართველოს 2007 წლის 5 ივნისის #1-4/280 ბრძანების საფუძველზე.

სასამართლოს მითითებით, საჯარო-სამართლებრივი და კერძო-სამართლებრივი ხელშეკრულების გამიჯვნისათვის არსებითი მნიშვნელობა ენიჭება არა ხელშეკრულების მონაწილეთა სტატუსს, არამედ ხელშეკრულების მიზანს. ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დეფინიციის (სზაკ-ის 2.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი) ძირითადი ელემენტი უკავშირდება საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების მიზნით ხელშეკრულების დადებას. ხელშეკრულების მიზანი მისი შინაარსით განისაზღვრება; ამდენად, გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს ხელშეკრულების მხარეების მიერ ნაკისრი ვალდებულებების, ხელშეკრულების დადების შედეგად წარმოშობილი უფლება-მოვალეობების შინაარსს. ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადების შედეგად, შესაბამისი პირი აღიჭურვება საჯარო-სამართლებრივი უფლება-მოვალეობებით, ხოლო კერძო-სამართლებრივი ხელშეკრულების დადებისას მხარეები გვევლინებიან სამოქალაქო-სამართლებრივი უფლება-მოვალეობების მატარებლად.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემული დავის განსჯადობა უნდა გადაწყდეს სადავო ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნების შესაბამისად.

სასამართლოს განმარტებით, ადმინისტრაციული ხელშეკრულების სამოქალაქო სამართლებრივი ხელშეკრულებისგან გამიჯვნისათვის, ხელშეკრულების მიზნისა და საგნის ანალიზის გარდა, მნიშვნელობა აქვს ხელშეკრულების დადებას ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე. სასკ-ის 2.3 მუხლის შესაბამისად, სასამართლოში ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილება სხვა საქმეებიც იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან.

სასამართლოს მითითებით, განსახილველ შემთხვევაში სახეზეა ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე დადებული ხელშეკრულება. ხელშეკრულების შინაარსთან დაკავშირებით, სასამართლომ მიუთითა, რომ „სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ“ 1997 წლის 30 მაისის კანონის პირველი მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, პრივატიზება არის ფიზიკური ან იურიდიული პირების მიერ ან მათი გაერთიანებების მიერ სახელმწიფო ქონებაზე საკუთრების უფლების შეძენა ამ კანონით დადგენილი წესით, ხოლო მე-12 მუხლის საფუძველზე, პრივატიზების ერთ-ერთ ფორმად განიხილებოდა იჯარა-გამოსყიდვა.

სასამართლოს მითითებით, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულმა პალატამ არაერთხელ განმარტა, რომ სახელმწიფო ქონების განსახელმწიფოებრიობა - პრივატიზაცია სახელმწიფოს განსაკუთრებულ საჯარო უფლებამოსილებას განეკუთვნება. პრივატიზაციის პროცესი არ არის კერძო-სამართლებრივი ურთიერთობა და ამ შემთხვევაში სახელმწიფო ვერ გამოვა, როგორც კერძო პირი, როგორც ურთიერთობის თანასწორი მონაწილე. შესაბამისად, სახელმწიფო ქონების პრივატიზების მიზნით დადებული ხელშეკრულება წარმოადგენს ადმინისტრაციულ ხელშეკრულებას (სუსგ ბს-265-263(გ-16).

სასამართლომ განმარტა, რომ ხელშეკრულება არის ერთიანი სამართლებრივი ინსტრუმენტი და შეუძლებელია, მისი ერთი არსებითი პირობა (ქონების საკუთრებაში გადაცემა) იყოს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი, ხოლო მისი საპირწონე ვალდებულება (პრივატიზების საფასურის გადახდა) - კერძო-სამართლებრივი, ასევე, თუ ხელშეკრულება საჯარო-სამართლებრივი ბუნებისაა, ხელშეკრულების მოშლის ან მისი დარღვევისთვის დაწესებული პასუხისმგებლობის საკითხი - პირგასამტეხლოს დაკისრება - ვერ იქნება ცალკე, განყენებულად განხილული, როგორც კერძო-სამართლებრივი პირობა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიამ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში დავა გამომდინარეობს იჯარა-გამოსყიდვის ხელშეკრულებიდან, რომელიც დადებულია საჯარო კანონმდებლობის საფუძველზე და მისი პირობები არ არის განსაზღვრული მხარეთა თავისუფალი ნების შესაბამისად, არამედ დადგენილია ხელშეკრულების დადების დროისათვის მოქმედი ნორმატიული აქტებით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო, ზეპირი მოსმენის გარეშე, გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიების განჩინებების კანონიერება-დასაბუთებულობა, რის შემდეგაც მივიდა დასკვნამდე, რომ მოცემული საქმე განსჯადობით განსახილველად უნდა დაექვემდებაროს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.

თავდაპირველად საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სახეზე არ გვაქვს ტერიტორიული განსჯადობის შესახებ დავა და გადასაწყვეტ საკითხს წარმოადგენს მხოლოდ საგნობრივად განსჯადი სასამართლოს განსაზღვრა.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლი შეეხება სამოქალაქო საქმეების უწყებრივ ქვემდებარეობას სასამართლოებისადმი, რომლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით სასამართლო განიხილავს საქმეებს დარღვეული თუ სადავოდ ქცეული უფლების, აგრეთვე, კანონით გათვალისწინებული ინტერესების დაცვის შესახებ, კერძოდ, სამოქალაქო, საოჯახო, შრომის, საადგილმამულო, ბუნებრივი რესურსების გამოყენებისა და გარემოს დაცვის ურთიერთობებიდან წარმოშობილ დავებს მოქალაქეებს, მოქალაქეებსა და იურიდიულ პირებს, აგრეთვე იურიდიულ პირებს შორის.

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლში მოცემულია სასამართლოს განსჯადი ადმინისტრაციული საქმეების ჩამონათვალი, კერძოდ, აღნიშნული მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანს შეიძლება წარმოადგენდეს: ა) ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის შესაბამისობა საქართველოს კანონმდებლობასთან; ბ) ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადება, შესრულება ან შეწყვეტა; გ) ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე; დ) აქტის არარად აღიარება, უფლების ან სამართალურთიერთობის არსებობა-არარსებობის დადგენა. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილი მიუთითებს, რომ ამ მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილებით გათვალისწინებული საქმეების გარდა, სასამართლოში ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილება სხვა საქმეებიც იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც აგრეთვე გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ამა თუ იმ დავის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივად მიჩნევისათვის აუცილებელი პირობაა, მოსარჩელის მოთხოვნა სამართლებრივად ეფუძნებოდეს საჯარო - ადმინისტრაციული სამართლის შესაბამის ნორმებს, კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობები გამომდინარეობდეს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან, ანუ მოსარჩელის მიერ მითითებული საკუთარი უფლების (უფლებების) დარღვევა თავისი არსითა და შინაარსით განპირობებული უნდა იყოს მოპასუხის მხრიდან საჯარო, მატერიალური სამართლის შესაბამისი საკანონმდებლო ნორმების დარღვევით. ამასთან, დავის ერთ-ერთ მონაწილე მხარეს აუცილებლად უნდა წარმოადგენდეს ადმინისტრაციული ორგანო.

საკასაციო სასამართლოს მითითებით, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანოა ყველა სახელმწიფო ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანო ან დაწესებულება, საჯარო სამართლის იურიდიული პირი (გარდა პოლიტიკური და რელიგიური გაერთიანების), აგრეთვე ნებისმიერი სხვა პირი, რომელიც საქართველოს კანონმდებლობის საფუძველზე ასრულებს საჯარო-სამართლებრივ უფლებამოსილებებს.

მოცემულ დავაში მოსარჩელე მხარეს წარმოადგენს ადმინისტრაციული ორგანო _ სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო, ხოლო დავის საგანია - მოპასუხისთვის 5 639 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარში პირგასამტეხლოს, 1 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარში საიჯარო ქირის დავალიანების, 36 058,94 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარში ქონების დაუბრუნებლობის გამო მისი ღირებულების (საპრივატიზებო საფასურის), ჯამში 41 697,94 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარში ოდენობით თანხის დაკისრება.

კონკრეტულ შემთხვევაში დავის საგანი გამომდინარეობს მხარეთა შორის გაფორმებული 2007 წლის 26 ივნისის იჯარა-გამოსყიდვის ხელშეკრულებიდან. შესაბამისად, სადავო სამართალურთიერთობის მხარეებს წარმოადგენენ, ერთი მხრივ, კ. კ-ე და მეორე მხრივ - ადმინისტრაციული ორგანო - სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო. მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების თანახმად, მეიჯარემ გადასცა, ხოლო მოიჯარემ მიიღო იჯარა-გამოსყიდვის უფლებით 2 ტრაქტორი და 5 სხვა დანარჩენი მოწყობილობა. ხელშეკრულების შესავალი ნაწილიდან ირკვევა, რომ ხელშეკრულების დადების სამართლებრივი საფუძველია 1997 წლის 30 მაისის „სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ“ კანონი, საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 1999 წლის 31 მარტის #1-3/152 ბრძანებით დამტკიცებული „სახელმწიფო ქონების იჯარა-გამოსყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ“ დებულება და ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამმართველოს 2007 წლის 5 ივნისის #1-4/280 ბრძანება.

საკასაციო სასამართლოს მითითებით, განსჯადობის საკითხის გადასაწყვეტად უნდა შეფასდეს სწორედ აღნიშნული ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნება.

საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 65.1 მუხლის თანახმად, თუ კანონით სხვა რამ არ არის დადგენილი, შესაძლებელია ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობა, შეცვლა ან შეწყვეტა ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადების გზით. ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილია კონკრეტული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი ურთიერთობა, რომლის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის გზით მოწესრიგების უფლებამოსილება მას კანონით აქვს მინიჭებული, მოაწესრიგოს ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადების გზით; ხოლო ამავე კოდექსის 2.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, ადმინისტრაციული ხელშეკრულება არის ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების მიზნით ფიზიკურ ან იურიდიულ პირთან, აგრეთვე სხვა ადმინისტრაციულ ორგანოსთან დადებული სამოქალაქო სამართლებრივი ხელშეკრულება. ამასთან, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 25¹ მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებასთან, შესრულებასთან და შეწყვეტასთან დაკავშირებული დავები განიხილება საერთო სასამართლოების მიერ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით.

საკასაციო სასამართლოს მითითებით, განსჯადობის საკითხის გადაწყვეტისას ადმინისტრაციული საქმეების განსჯადობის მთავარ ფაქტორს, გარდა იმ ფაქტისა, რომ ერთ-ერთი მხარე უნდა იყოს ადმინისტრაციული ორგანო, ასევე წარმოადგენს ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედების საჯარო-სამართლებრივი მიზანი. განსჯადობის საკითხის გადაწყვეტისას უპირატესობა ენიჭება სადავო სამართალურთიერთობის ბუნებას და არა მხოლოდ სუბიექტურ შემადგენლობას. დავის საჯარო-სამართლებრივი ხასიათის დასადგენად საკმარისი არ არის ის, რომ დავის ერთ-ერთი მხარე საჯარო სამართლის სუბიექტია, ვინაიდან შესაძლებელია საჯარო სამართლის სუბიექტი მხარედ გამოვიდეს კერძო-სამართლებრივ ურთიერთობებშიც.

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის მოთხოვნიდან გამომდინარე, ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით საქმის განსჯადობის საკითხის გადასაწყვეტად ამოსავალია სადავო სამართალურთიერთობის შინაარსი, რის გასარკვევადაც არსებითია დავის უშუალო მატერიალურ-სამართლებრივი საფუძველი _ ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობა. იმ შემთხვევაში, თუ ურთიერთობის მონაწილე სუბიექტი არის სახელმწიფოს, საჯარო ხელისუფლების წარმომადგენელი და ურთიერთობა საჯარო-სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს, სახეზეა საჯარო სამართლებრივი ურთიერთობა.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში სასარჩელო მოთხოვნა - მოპასუხისთვის თანხის დაკისრების თაობაზე - გამომდინარეობს ადმინისტრაციული (საჯარო) კანონმდებლობიდან, ვინაიდან აღნიშნული ხელშეკრულება დაიდო 1997 წლის 30 მაისის „სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ“ კანონის, საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 1999 წლის 31 მარტის #1-3/152 ბრძანებით დამტკიცებული „სახელმწიფო ქონების იჯარა-გამოსყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ“ დებულებისა და ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამმართველოს 2007 წლის 5 ივნისის #1-4/280 ბრძანების საფუძველზე.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიამ მართებულად გაამახვილა ყურადღება ხელშეკრულების შინაარსზე და მართებულად მიუთითა „სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ“ 1997 წლის 30 მაისის კანონის პირველი მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, პრივატიზება არის ფიზიკური ან იურიდიული პირების მიერ ან მათი გაერთიანებების მიერ სახელმწიფო ქონებაზე საკუთრების უფლების შეძენა ამ კანონით დადგენილი წესით, ხოლო მე-12 მუხლის საფუძველზე, პრივატიზების ერთ-ერთ ფორმად განიხილებოდა იჯარა-გამოსყიდვა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სადავო სამართალურთიერთობა გამომდინარეობს ადმინისტრაციული (საჯარო) კანონმდებლობიდან, რის გამოც მოცემული საქმე განეკუთვნება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით განსაზღვრულ სასამართლოს განსჯად ადმინისტრაციულ საქმეს.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლი ცალსახად ადგენს სარჩელის წარდგენის ვალდებულებას განსჯად სასამართლოში. მითითებული ნორმის პირველი ნაწილის თანახმად, სარჩელი უნდა წარედგინოს იმ სასამართლოს, რომელიც უფლებამოსილია განიხილოს და გადაწყვიტოს ადმინისტრაციული საქმე. ამასთან, ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, არაგანსჯად სასამართლოში სარჩელის წარდგენის შემთხვევაში სასამართლო სარჩელს გადაუგზავნის განსჯად სასამართლოს და ამის შესახებ აცნობებს მოსარჩელეს. ხოლო მე-3 ნაწილის მიხედვით, სასამართლოთა შორის განსჯადობის შესახებ დავას წყვეტს საკასაციო სასამართლო დასაბუთებული განჩინებით.

ამდენად, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქმე განსჯადობით განსახილველად უნდა დაექვემდებაროს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს სარჩელი კ. კ-ის მიმართ, თანხის დაკისრების თაობაზე, განსჯადობით განსახილველად დაექვემდებაროს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას;

2. საქმე გადაეგზავნოს განსჯად სასამართლოს;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: ნ. სხირტლაძე

ვ. როინიშვილი