№ბს-1218(2კ-18) 27 დეკემბერი, 2018 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე მაია ვაჩაძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე

ვასილ როინიშვილი

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა გ. ბ-ისა და საქართველოს მთავარი პროკურატურის საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 6 ივნისის განჩინების გაუქმების თაობაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2016 წლის 28 დეკემბერს გ. ბ-ემ სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების - საქართველოს მთავარი პროკურატურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიმართ.

მოსარჩელის განმარტებით, 2007 წლის 24 სექტემბრიდან 2015 წლის 23 აპრილამდე სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ დანაშაულში (მითვისება, გაფლანგვა), ხოლო 2015 წლის 23 აპრილიდან ბრალდების კვალიფიკაცია შეიცვალა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 1-ლი ნაწილით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 28 აპრილის განაჩენით სრულად გამართლდა წარდგენილ ბრალდებაში.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოპასუხეებისათვის ხელფასის სახით მიუღებელი შემოსავლის - 77 836 ლარის, გირაოს შესაბამის ანგარიშზე განთავსების შემთხვევაში მისაღები შემოსავლის - 19 337,5 ლარის, იურიდიული კონსულტაციისა და საადვოკატო მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის - 3 850 ლარისა და 3 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის, საექსპერტო მომსახურებისთვის გაწეული 400 ლარისა და მორალური ზიანის სახით - 30 000 ლარის ანაზღაურების დაკისრება მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 14 დეკემბრის გადაწყვეტილებით გ. ბ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხე საქართველოს მთავარ პროკურატურას მოსარჩელე გ. ბ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის - 3000 ლარის ოდენობითა და მატერიალური ზიანის - 66 770 ლარის ოდენობით ანაზღაურება; მოსარჩელის მოთხოვნა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიმართ არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 14 დეკემბრის გადაწყვეტილება სარჩელის დაუკმაყოფილებლობის ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა გ. ბ-ემ, რომელმაც გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 14 დეკემბრის გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს მთავარმა პროკურატურამ, რომელმაც გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 6 ივნისის განჩინებით საქართველოს მთავარი პროკურატურისა და გ. ბ-ის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 6 ივნისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოცემული დავის პირობებში უკანონოდ დაპატიმრებული პირის მორალური ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობა მოცემულია საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 92-ე მუხლში და როგორც აღნიშნული მუხლის შემვსები ნორმატიული დანაწესი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 18-ე მუხლში. კერძოდ, საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლის 1-ლი და მე-2 ნაწილების თანახმად, პირს უფლება აქვს, სამოქალაქო/ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით მოითხოვოს და მიიღოს უკანონოდ ჩატარებული საპროცესო მოქმედებისა და უკანონო გადაწყვეტილების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. პირს უფლება აქვს, სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით მოითხოვოს მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. ხოლო, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება, პირადი ცხოვრების საიდუმლოება, პირადი ხელშეუხებლობა ან საქმიანი რეპუტაცია შელახვისაგან. აღნიშნული მუხლის მე-6 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლით გათვალისწინებული სიკეთის დაცვა ხორციელდება, მიუხედავად ხელმყოფის ბრალისა. ხოლო თუ დარღვევა გამოწვეულია ბრალეული მოქმედებით, პირს შეუძლია მოითხოვოს ზიანის (ზარალის) ანაზღაურებაც. ზიანის ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვილ იქნეს იმ მოგების სახით, რომელიც წარმოექმნა ხელმყოფს. ბრალეული ხელყოფის შემთხვევაში უფლებამოსილ პირს უფლება აქვს მოითხოვოს არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურებაც. მორალური ზიანის ანაზღაურება შეიძლება ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებისაგან დამოუკიდებლად.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, დაზარალებულს უფლება აქვს მკურნალობის ხარჯები მოითხოვოს წინასწარ.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, აღნიშნულ ნორმათა საფუძველზე ანაზღაურებას ექვემდებარება ზიანი, რომელიც გამოწვეულია პირის მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი ქმედებით. რამდენადაც ზიანი ანაზღაურდება რეალურად არსებული, დამდგარი საზიანო შედეგისათვის, აუცილებელია კონკრეტულ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობა, ანუ ქმედება უშუალო წინაპირობას უნდა წარმოადგენდეს დამდგარი შედეგისათვის.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. ამავე კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს დამდგარი ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს მოსამსახურე სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებს პასუხს. ის, რომ პირის დარღვეული უფლების აღდგენა, ადმინისტრაციულ სამართალში სახელმწიფოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ლეგიტიმურ შესაძლებლობას უკავშირდება, ეფუძნება სახელმწიფო მოხელეთა თუ საჯარო მოსამსახურეთა სამსახურებრივი უფლებამოსილების, არასათანადოდ, არაკეთილსინდისიერად, უკანონოდ (კანონმდებელი აქ არ გამოკვეთს ბრალის ხარისხს, რაც ხაზგასმულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლში) განხორციელების დადგენილი წესით უტყუარად დადასტურებას. სახელმწიფო სწორედ, ასეთი დადასტურებების პირობებში არის ვალდებული თავის თავზე აიღოს საჯარო-სამართლებრივი ქმედებებით გამოწვეულ შედეგებზე პასუხიმგებლობა.

სააპელაციო პალატის განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში უდავოდ დადასტურებულია, რომ გ. ბ-ე შემოსავლების სამსახურის საგამოძიებო დეპარტამენტის განსაკუთრებით მნიშვნელოვან საქმეთა მთავარი სამმართველოს გამომძიებლის 2007 წლის 25 სექტემბრის დადგენილებით მიცემულ იქნა ბრალდებულად სისხლის სამართლის პასუხისგებაში საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით. სასამართლო გამოძიების დასრულებისას ბრალდების მხარემ შეცვალა ქმედების კვალიფიკაცია და გ. ბ-ეს ბრალად შეერაცხა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 332-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენა (ს.ფ. 17-19), (ს.ფ. 20-33). ასევე დადგენილია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 28 აპრილის განაჩენით საქმეზე №1/5811-07 გ. ბ-ე გამართლდა წარდგენილ ბრალდებაში.

სააპელაციო პალატის მითითებით, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, სასარჩელო მოთხოვნა მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში, გ. ბ-ის უკანონო მსჯავრდების გამო, საფუძვლიანია და საქალაქო სასამართლომ მართებულად გაიზიარა ამ ნაწილში გ. ბ-ის არგუმენტაცია და მისთვის სასამართლოს მიერ გონივრულად განისაზღვრა კომპენსაცია მიყენებული მორალური ზიანისათვის 3 000 ლარის ოდენობით. მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლომ გაითვალისწინა მოსარჩელის მიმართ განხორციელებული იძულების ფორმების სიმძიმე, კერძოდ, მას უკანონოდ ჰქონდა თავისუფლება აღკვეთილი 2007 წლის 25 სექტემბრიდან 2007 წლის 07 დეკემბრამდე და ასევე გაითვალისწინა ის ნეგატიური განცდები და სტრესი, რაც ახლავს ამ მდგომარეობას. აქედან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ პატიმრობის ხანგრძლივობის, წაყენებული ბრალდების შინაარსის, მორალური ზიანის ანაზღაურების მიზნების გათვალისწინებით, 3000 ლარი მიყენებული მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურებაა.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტების პრეტენზია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იმ ნაწილის მიმართ, რომელიც შეეხება ანაბრიდან მიუღებელი თანხის ოდენობის განსაზღვრას და განმარტა, რომ ზიანი ობიექტური მოცემულობით უნდა შეფასდეს და არა სუბიექტური დამოკიდებულებით, ასევე მიუღებელი შემოსავალი წარმოადგენს სავარაუდო შემოსავალს, მაგრამ მისი დადგენისათვის აუცილებელია, გათვალისწინებული იქნეს, თუ რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება. ზიანის ანაზღაურების ერთ-ერთი აუცილებელი ნიშანია ის, რომ ზიანი უნდა იყოს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგი.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ 2007 წლის 28 ნოემბერს თ. მ-ის მიერ სს „...ში“ მოქალაქეთა ანაბრებზე შეტანილია 30 000 ლარი. სს „...ის“ ცნობით ასევე დადგენილია, რომ სს „...ში“ 2007 წლის 29 ივნისიდან 2008 წლის 31 მარტამდე ლარში ვადიანი ტიპის ანაბარი იხსნებოდა მაქსიმუმ ორი წლის ვადით, რომელზეც საპროცენტო განაკვეთი შეადგენდა წლიურ 15%-ს. ასევე, ანაბრის მოქმედების პერიოდში საპროცენტო განაკვეთის ცვლილება არ ხდებოდა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, იმის გათვალისწინებით, რომ კონკრეტული ბანკი ანაბრის ერთჯერადად გახსნის მაქსიმალურ ვადას 2 წელს ითვალისწინებდა, პალატამ მიიჩნია, რომ სწორედ ამ ვადაშია შესაძლებელი განისაზღვროს ის ძირითადი კრიტერიუმი, რომელიც მიუღებელი შემოსავლის მომავალში უცილობლად მიღების განჭვრეტადობას განსაზღვრავს.

რაც შეეხება პროკურატურის სააპელაციო პრეტენზიას ექსპერტიზის თანხისა და ადვოკატის ხარჯების მისთვის დაკისრებასთან დაკავშირებით, სააპელაციო პალატამ ამ ნაწილშიც გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს განმარტებები.

რაც შეეხება გ. ბ-ის სააპელაციო მოთხოვნას - მიუღებელი ხელფასის სახით 2015 წლის 28 აპრილიდან (გამამართლებელი განაჩენის გამოტანიდან) 2016 წლის 13 ივნისის (სარჩელის პირველი ინსტანციის სასამართლოში შეტანის დრომდე) ჩათვლით, სულ 8 932 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრებას, პალატა არ დაეთანხმა შემდეგ გარემოებათა გამო: განსახილველ შემთხვევაში გ. ბ-ე მიუღებელი შემოსავლის - ხელფასის სახით მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას ითხოვს იმ საფუძვლით, რომ იგი 2015 წლის 28 აპრილის განაჩენით გამართლებული იქნა 2007 წლის 25 სექტემბერს უკანონო ბრალდებულად ცნობის გამო. სააპელაციო პალატის განმარტებით, გამამართლებელი განაჩენი წარმოადგენს მოსარჩელის რეაბილიტაციის საფუძველს. სახელმწიფო ვალდებულია აანაზღაუროს ის ზიანი, რომელიც მიადგა პირს სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის შედეგად. ამდენად, პირი აღდგენილ უნდა იქნეს ყველ იმ უფლებაში, რომელიც გამამტყუნებელი განაჩენიდან გამამართლებელი განაჩენის გამოტანამდე პერიოდს მოიცავს. აქედან გამომდინარე, განსახილველ შემთხვევაში სასამართლომ პირის რეაბილიტირებულად ცნობის პერიოდამდე და არა კონკრეტული სარჩელის წარდგენის თარიღამდე უნდა იმსჯელოს მიუღებელი ხელფასის ოდენობაზე.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მართებულად მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლითაც პროკურატურისათვის დასაკისრებელი მატერიალური ზიანის სახით ხელფასის ანაზღაურების მაქსიმალური ვადა გამამართლებელი განაჩენის გამოტანის თარიღს დაუკავშირა და არა მის შემდეგ პერიოდს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 6 ივნისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს გ. ბ-ემ და საქართველოს მთავარმა პროკურატურამ.

კასატორი - გ. ბ-ე საკასაციო საჩივარში მიუთითებს, რომ სასამართლომ მორალური ზიანის სახით მოპასუხეს დააკისრა 3000 ლარის გადახდა მოთხოვნილი 30 000 ლარის ნაცვლად, რაც შეუსაბმოდ დაბალია იმ სულიერ ტანჯვასთან მიმართებით, რაც მას მიადგა. კასატორი არის 3 შვილის მამა, რომელსაც არასდროს არავითარი პრობლემა არ ჰქონია არც პოლიციასთან და არც სხვა რაიმე უწყებასთან, დაკავების მომენტში იყო უზრუნველყოფილი სტაბილური სამსახურით, იყო ოფიცერი, საჯარო მოხელე, სარგებლობდა სამედიცინო დაზღვევით, რაც მის პატივსა და ღირსებაზე ბუნებრივია აისახებოდა. მას ჰქონდა საკუთარი ადგილი საზოგადოებაში, შესაბამისად, მისთვის განსაკუთრებით სტრესული იყო უკანონო დაკავება და ბრალდებულად ყოფნა წლების განმავლობაში, რა დროსაც ყოველდღიურად ელოდა მოსარჩელე 7-11 წლამდე საპატიმრო სასჯელის დაკისრებას. იგი 2007 წლის 25 სექტემბრიდან 2015 წლის 28 აპრილამდე იყო ბრალდებული, რის გამოც მას არ შეეძლო არც მუშაობა და არც სრულფასოვანი ცხოვრება. მან დაკარგა წლები, რომელთა განმავლობაშიც შეეძლო კარიერული წინსვლა და განვითარება, შესაბამისად, მისთვის წლების განმავლობაში განცდილი სტრესი და მიყენებული სულიერი ტანჯვა არაპროპორციულია დაკისრებული თანხის - 3000 ლარისა. არსებული გარემოებების გათვალისიწნებით, სასამართლოს სრულად უნდა დაეკმაყოფილებინა მოთხოვნა.

კასატორის მითითებით, მორალური ზიანის განსაზღვრისას გასათვალისწინებელია მის მიმართ განხორციელებული იძულების ფორმების სიმძიმე, ღამის საათებში სახლიდან გამოყვანა და დაკავება უსაფუძვლოდ. მას 2007 წლის 25 სექტემბრიდან 2007 წლის 07 დეკემბრამდე თავისუფლება აღკვეთილი ჰქონდა, რაც არ არის ჩვეულებრივი და რიგითი მოვლენა ადამიანის ცხოვრებაში. ის დაკავშირებულია ნეგატიურ განცდებთან და სტრესთან. განსაკუთრებით ამძიმებს მდგომარეობას საყოველთაოდ ცნობილი ნულოვანი ტოლეტარტობის და ციხეში არსებულ პირობებში პატიმრობაში გატარებული პერიოდი, რა დროსაც მოსარჩელე თვითმკვლელობაზე ფიქრობდა და ის განსაკუთრებით უსუსურად გრძნობდა თავს. სხვა ბრალდებულებმა ვერ გაუძლეს ზეწოლას, არ არსებულ დანაშაულში ამხილეს მოსარჩელე და ბრალი აღიარეს რათა ციხიდან თავი დაეღწიათ.

კასატორის განმარტებით, მიუღებელი შემოსავალი-ხელფასი დაკმაყოფილდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს განაჩენის მიღებამდე მიუხედავად იმისა, რომ საქმის განხილვა კიდევ 1 წელზე მეტი ვადით გაგრძელდა: 2015 წლის 28 აპრილს თბილისის საქალაქო სასამართლოს განაჩენით ბრალდებული გ. ბ-ე სრულად გამართლდა წარდგენილ ბრალდებაში. სისხლის სამართლის საქმის №92070876 (სასამართლოში №1/5811-07) სახელმწიფო ბრალმდებელმა სააპელაციო სასამართლში გაასაჩივრა გამამართლებელი განაჩენი. 13.11.2015წ. სააპელაციო სასამართლომ უცვლელად დატოვა გასაჩივრებული გამამართლებელი განაჩენი. სააპელაციო სასამართლოს განაჩენი უზენაეს სასამართლოში გაასაჩივრა სახელმწიფო ბრალმდებელმა. 13.06.2016წ. უზენაესმა სასამართლომაც უცვლელად დატოვა გასაჩივრებული განაჩენი. ვინაიდან, შემოსავლის დაკარგვა დაკავშირებულია სს დევნასთან და ბრალდებასთან, მოსარჩელე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე განიცდიდა გავლენას. როგორც სააპელაციო, ასევე უზენაეს სასამართლოს პროკურორის საჩივრის საფუძველზე შეეძლო საპირისპირო გადაწყვეტილების მიღება, გირაოდ გადახდილი თანხაც სწორედ საბოლოო გადაწყვეტილების შემდეგ დაუბრუნდა მოსარჩელეს.

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს ასევე სრულად უნდა დაეკმაყოფილებინა მიუღებელი შემოსავლის მოთხოვნა, გირაოს სახით შეტანილი თანხა 30 000 ლარი, რომელიც ანაბარზე იყო განთავსებული. მთელი პერიოდის განმავლობაში (შეტანიდან დაბრუნებამდე) შემოსავალი იქნებოდა 19337,5 ლარი, სასამართლომ კი მოპასუხეს დააკისრა მხოლოხ 5100 ლარი.

კასატორის განმარტებით, მიუღებელი შემოსავალი წარმოადგენს ხარჯებს, რომელსაც პირი მიიღებდა სამოქალაქო ბრუნვის ჩვეულებრივ პირობებში, მისი უფლებები, რომ არ დარღვეულიყო. მიუღებელი შემოსავალი არის სავარაუდო შემოსავალი. ყურადღება უნდა მიექცეს იმას, რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება. თუ ზოგადად მიუღებელი შემოსავლის ოდენობის ტვირთი ეკისრება მოსარჩელეს, როდესაც საქმე ეხება ფულს, უზენაესი სასამართლოს მიდგომა განსხვავებულია, რაც განპიროპობებულია ფულის განსაკუთრებული თვისებებით, კერძოდ, სყიდვითი უნარიანობის მაღალი ხარისხით, რაც ყველა შემთხვევაში, ანიჭებს ფულს სარგებლის მოტანის უნარს. ფული ყოველთვის შემოსავლის წყაროა, ვინაიდან შეუძლია, შესძინოს მესაკუთრეს არა მხოლოდ მისთვის სასურველი ქონება, არამედ გარკვეული პერიოდული შემოსავალი საბანკო პროცენტის სახით.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა - გ. ბ-ემ მოითხოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 6 ივნისის განჩინების იმ ნაწილში გაუქმება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მისი სასარჩელო მოთხოვნა და ამ ნაწილში მიღებული ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

კასატორი - საქართველოს მთავარი პროკურატურა საკასაციო საჩივარში მიუთითებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტარციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, ამავე კოდექსის 207-ე მუხლზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, ამავე კოდექსის მე-18 მუხლზე, ასევე საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლსა და ამავე კოდექსის 1005-ე მუხლის მესამე ნაწილზე და აღნიშნავს, რომ პირს ზიანი უნდა მიადგეს ქმედების განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობის ფორმით, ამასთან, მიზეზობრივი კავშირი უნდა არსებობდეს განხორციელებულ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს - ზიანს შორის. სახეზე უნდა იყოს მოხელის უკანონო ქმედება, რომელმაც პირისთვის ზიანი გამოიწვია. მოცემულ შემთხვევაში კი საქართველოს მთავარი პროკურატურის მხრიდან ამგვარ ქმედებებს ადგილი არ ჰქონია.

კასატორი სასამართლოს ყურადღებას ამახვილებს შემდეგზე: სისხლისამართლებრივი დევნა და ბრალდებულის მიმართ გამოყენებული იძულების ღონისძიებები ემსახურება სახელმწიფოს ლეგიტიმურ მიზანს - საზოგადოების, მისი წევრების უსაფრთხოების დაცვას, ამასთან, წინასწარ ვერ განისაზღვრება კონკრეტული საქმის შედეგი, ვინაიდან მტკიცებულებათა შეფასება გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანისთვის საკმარისობის კუთხით წარმოადგენს მხოლოდ სასამართლოს პრეროგატივას.

კასატორის მითითებით, როგორც წარმოდგენილი საქმის მასალებიდან დგინდება, გ. ბ-ის მიმართ წარმოებდა სისხლის სამართლის საქმე, მის მიერ სავარაუდოდ სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებული დასჯადი ქმედების ჩადენასთან დაკავშირებით. ამ მიზნით და კანონის შესაბამისად, მის მიმართ აღკვეთის ღონისძიების სახით გამოყენებულ იქნა პატიმრობა, რაც მოგვიანებით შეიცვალა გირაოთი (გ. ბ-ე წ/პატიმრობაში იმყოფებოდა 2007 წლის 25 სექტემბრიდან 2007 წლის 07 დეკემბრამდე). თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 28 აპრილის განაჩენით გ. ბ-ე გამართლდა წარდგენილ ბრალდებაში. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2015 წლის 13 ნოემბრის განაჩენით უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, ხოლო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2016 წლის 13 ივნისის განჩინებით პროკურორის საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა ცნობილი.

კასატორის განმარტებით, მორალური ზიანის ანაზღაურების თითოეული შემთხვევა ინდივიდუალურია. დამოკიდებულია მრავალ სხვადასხვა პირობაზე. მოსარჩელე უფლებამოსილია სარჩელში მიუთითოს ფულადი თანხა, რომელსაც ის ითხოვს მორალური ზიანის საკომპენსაციოდ, მაგრამ ეს მოთხოვნა მოსარჩელის მხოლოდ მოსაზრებაა და ანაზღაურების მოცულობის განსაზღვრა მთლიანად არის სასამართლოს გონივრული განსჯისათვის მინდობილი. ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ის გარემოება, რომ კომპენსაციის ოდენობა ვერ აღუდგენს დაზარალებულს ხელყოფამდე არსებულ მდგომარეობას, შესაბამისად, ოდენობა უნდა გამომდინარეობდეს გონივრული და სამართლიანი განსჯის შედეგად. აუცილებელია შეფასდეს, როგორც კონკრეტული პიროვნება და მისი სუბიექტური დამოკიდებულება ზიანის სიმძიმის მიმართ, ასევე ობიექტური გარემოებები. სწორედ აქედან გამომდინარე, კანონმდებელმა, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლში არსებული ჩანაწერით, „მორალური ზიანი უნდა ანაზღაურდეს გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით~, მიანდო სასამართლოს.

კასატორის მითითებით, მორალური ზიანის საკითხის განხილვისას სასამართლომ გარდა მოსარჩელის განმარტებისა და დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა, მხედველობაში უნდა მიიღოს როგორც ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ საქართველოსთან მიმართებაში დადგენილი პრაქტიკა, ისე საქართველოს საერთო სასამართლოებში დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკა.

კასატორის მოსაზრებით, ასევე არამართებულია სასამართლოს მსჯელობა მატერიალური ზიანის სახით საქართველოს მთავარი პროკურატურისთვის დაკისრებულ 66 770 ლარის ნაწილში, ვინაიდან თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ საქართველოს მთავარ პროკურატურას გ. ბ-ის სასარგებლოდ მიუღებელი შემოსავლის სახით დააკისრა 57 420 ლარი, რაც წარმოადგენს მის მიერ 2007 წლის ოქტომბრიდან 2015 წლის 28 აპრილამდე პერიოდში მიუღებელ შემოსავალს - ხელფასს. სასამართლო მიღებული გადაწყვეტილებით წინააღმდეგობაში მოდის თავისსავე მსჯელობასთან, როდესაც საუბრობს, რომ „2007 წლის ოქტომბრიდან მოსარჩელეს ხელფასი არ დარიცხვია, მიუხედავად იმისა, რომ იგი სამსახურიდან გათავისუფლდა 2008 წლის 17 ივნისს და რომ სს დევნის მიმდინარეობა იყო საფუძველი მისი სამსახურიდან გათავისუფლებისა“. საქმეში არსებული დოკუმენტაციით დგინდება, რომ გ. ბ-ეს 2007 წლის 25 სექტემბერს აღკვეთის ღონისძიების სახით შეეფარდა პატიმრობა, საიდანაც 2007 წლის 07 დეკემბერს გათავისუფლდა გირაოს სანაცვლოდ, ხოლო სამსახურიდან მისი გათავისუფლება მოხდა 2008 წლის 17 ივნისს, პირადი განცხადების საფუძველზე. შესაბამისად, ზემოაღნიშნული გარემოებების გამოკვლევის გარეშე მიიღო სასამართლომ ყოვლად უსაფუძლო გადაწყვეტილება, როდესაც მიიჩნია, რომ სს დევნა იყო სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძველი, მაშინ როდესაც საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით საწინააღმდეგო დგინდება. საქართველოს პროკურატურას გ. ბ-ის სამსახურებრივი უფლებამოსილების შეჩერების მოთხოვნითაც კი არ მიუმართავს. მხარის სამსახურიდან გათავისუფლებასა და მოპასუხის ქმედებას შორის მიზეზშედეგობრივი კავშირი არ იკვეთება. უტყუარად არ მტკიცდება, რომ მოსარჩელის მიმართ მიმდინარე სისხლისსამართლებრივი დევნა იყო უშუალო და პირდაპირი საფუძველი მოსარჩელის თანამდებობიდან გათავისუფლებისა.

რაც შეეხება გ. ბ-ის სასარგებლოდ საქართველოს მთავარი პროკურატურისთვის 5 100 ლარი დაკისრებას, როგორც ანაბარზე განთავსებული თანხის - 30 000 ლარის ე.წ პროცენტს, კასატორის განმარტებით, გადაწყვეტილება ამ ნაწილშიც უსაფუძვლოა ვინაიდან, გ. ბ-ე პატიმრობაში იმყოფებოდა 2007 წლის 25 სექტემბრიდან 2007 წლის 07 დეკემბრამდე პერიოდში, საქმეში წარმოდგენილი ქვითრით კი დგინდება, რომ ანაბარზე თანხის განთავსება მოხდა სხვა პირის მიერ 2007 წლის 28 ნოემბერს. მაშინ, როდესაც გ. ბ-ე იმყოფებოდა თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულებაში. შესაბამისად, აღნიშნული თანხის ანაბარზე განთავსება გ. ბ-ის მიერ არ მომხდარა და ვერც მოხდებოდა. ამასთან, საქმეში არ არის წარმოდგენილი არანაირი მტკიცებულება, რომლითაც უტყუარად დადგინდებოდა თუ რა ვადით მოხდა თანხის ანაბარზე განთავსება და განთავსდა თუ არა საერთოდ. აღნიშნული გარემოებები სასამართლოს მიერ გამოკვლეული არ ყოფილა. კერძოდ, სასამართლომ ისე მიიჩნია, რომ ანაბრის ვადა შეადგენდა 2 წელს და ისე დააკისრა საქართველოს მთავარ პროკურატურას 5 100 ლარის გადახდა გ. ბ-ის სასარგებლოდ, რომ არ გამოუკვლევია საერთოდ იყო თუ არა ანაბარი გახსნილი, იყო ნამდვილად ამ ვადით, თუ მეტი ან ნაკლები ვადით.

კასატორის მითითებით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის გადაწყვეტილებით საქართველოს პროკურატურას გ. ბ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა საადვოკატო მომსახურებისთვის 3850 ლარისა და ექსპერტიზის ჩატარებისთვის 400 ლარის გ. ბ-ის სასარგებლოდ გადახდა. კასატორი უსაფუძვლოდ მიიჩნევს სასამართლოს მსჯელობას იმასთან დაკავშირებით, რომ „მოსარჩელე მის მიმართ დაწყებული სს დევნის გამო იძულებული იყო საკუთარი უფლებების ეფექტური დაცვისთვის მიემართა ადვოკატისთვის“ რის გამოც საქმეში წარმოდგენილი შემოსავლის ორდერები უნდა ჩაითვალოს ადვოკატის მომსახურებისთვის გაწეულ ხარჯად, ვინაიდან მხარის მიერ საქმეში წარმოდგენილია 2007 წლის 4 დეკემბრის ხელშეკრულება, სადაც მითითებულია, რომ ხელშეკრულება გაფორმდა სს საქმეზე და განისაზღვრა თანხის გადახდის პერიოდი და ოდენობა, თუმცა აღნიშნული შემოსავლის ორდერები, რასაც დაეყრდნო სასამართლო, თარიღდება 2013 წლით და 2016 წლით. შესაბამისად, გაუგებარია რა კონსულტაციისთვის და რა საქმეზე იქნა გადახდილი 3850 ლარი. კასატორი მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2016 წლის 26 აპრილის №ბს-397-391(2კ-4კს-15) განჩინებაზე, სადაც სასამართლომ განმარტა, რომ ისეთ პირობებში, როდესაც არ დასტურდებოდა კონკრეტული ხარჯის გაწევა, მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი არ არსებობდა, შესაბამისად, გააუქმა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ადვოკატის ხარჯების დაკისრების ნაწილში.

რაც შეეხება ექსპერტიზის ჩატარებისთვის გაწეული ხარჯის - 400 ლარის დაკისრების საკითხს, კასატორი აღნიშნულსაც უსაფუძვლოდ მიიჩნევს, ვინაიდან საქმეში არ იქნა წარმოდგენილი არანაირი მტკიცებულება იმისა, რომ აღნიშნული ექსპერტიზის ჩატარება და შესაბამისი ხარჯის გაწევა გამოწვეული იყო გარკვეული აუცილებლობით.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა - საქართველოს მთავარმა პროკურატურამ მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 15 ოქტომბრის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული გ. ბ-ისა და საქართველოს მთავარი პროკურატურის საკასაციო საჩივრები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ გ. ბ-ისა და საქართველოს მთავარი პროკურატურის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივრებში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, #7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

სახელმწიფო ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანის სახელმწიფო სახსრებიდან ანაზღაურება აღიარებული და გარანტირებულია როგორც საქართველოს კონსტიტუციის 42.9 მუხლით, აგრეთვე, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა შესახებ ევროპული კონვენციის 5.5 მუხლით - „თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლება“.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208.1 მუხლის მიხედვით, სახელმწიფოს, ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო, ხოლო ამავე კოდექსის 207-ე მუხლით განისაზღვრა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმების, პრინციპებისა და საფუძვლების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, გარდა იმ გამონაკლისებისა, რომლებიც ამავე კოდექსით არის დადგენილი.

საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს მოსამსახურე სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებს პასუხს; ხოლო აღნიშნული მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის ან გაუსვლელობის ხელწერილის უკანონოდ გამოყენების, პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება სახელმწიფოს მიერ მოკვლევის, წინასწარი გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობისას ეს პირები სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებენ პასუხს. ამასთან, ამავე კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს, მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევაში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით.

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ შემოსავლების სამსახურის საგამოძიებო დეპარტამენტის განსაკუთრებით მნიშვნელოვან საქმეთა მთავარი სამმართველოს გამომძიებლის 2007 წლის 25 სექტემბრის დადგენილებით გ. ბ-ე მიცემულ იქნა ბრალდებულად სისხლის სამართლის პასუხისგებაში საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით. სასამართლო გამოძიების დასრულებისას ბრალდების მხარემ შეცვალა ქმედების კვალიფიკაცია და გ. ბ-ეს ბრალად შეერაცხა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 332-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენა. ასევე დადგენილია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 28 აპრილის განაჩენით საქმეზე №1/5811-07 გ. ბ-ე გამართლდა წარდგენილ ბრალდებაში.

საკასაციო სასამართლოს მითითებით, გ. ბ-ის დაკავება, პატიმრობაში ყოფნა, ის ნეგატიური განცდები და სტრესი, რაც ახლავს ამ მდგომარეობას და გამამართლებელი განაჩენი ერთობლიობაში ქმნის მორალური ზიანის ანაზღაურების საფუძველს.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 08.04.2009წ. განჩინებით №ბს-972-936(3კ-08) ადმინისტრაციულ საქმეზე ჩამოყალიბებულ განმარტებას შემდეგზე, რომ „არაქონებრივი უფლებები წარმოადგენს სამოქალაქო სამართლის იმ ობიექტს, რომელსაც გააჩნია მისთვის დამახასიათებელი თავისებურებები. არსებითი განსხვავება მდგომარეობს არაქონებრივი უფლების ხელყოფის შედეგად დამდგარი ზიანის შინაარსში. სამოქალაქო სამართლის აღნიშნული ობიექტის სპეციფიკის გათვალისწინებით მისი ხელყოფის შედეგად დამდგარ ზიანს ქონებრივი ეკვივალენტი არ გააჩნია. ამდენად, არაქონებრივი ზიანის მოთხოვნის წარმოშობისათვის საკმარისია არსებობდეს არაქონებრივი უფლების ხელყოფის ფაქტი, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა. მორალური ზიანის მოცულობას (რომელსაც არ გააჩნია მატერიალური გამოხატულება) განსაზღვრავს სასამართლო გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით“. „სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლში მითითება მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების თაობაზე გულისხმობს ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის ხარისხის, დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურების გათვალისწინებას. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს, მოპასუხეების მიერ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ფაქტს, ასევე დაზარალებულის სუბიექტურ დამოკიდებულებას მორალური ზიანის მიმართ და ობიექტურ გარემოებებს. ამ გარემოებათა შორისაა დაზარალებულის ცხოვრების პირობები (საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.), ბრალის ხარისხი, ქონებრივი მდგომარეობა და სხვა გარემოებები. მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. შეუძლებელია ფულადი ფორმით ჯანმრთელობის შეფასება, კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს“.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს განსახილველ შემთხვევაში საქართველოს მთავარი პროკურატურისთვის გ. ბ-ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის სახით - 3000 ლარის დაკისრებას, არ იზიარებს კასატორების პრეტენზიებს მოცემულ შემთხვევაში მორალური ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებით და აღნიშნავს, რომ უკანონო ბრალდების/პატიმრობის ან მსჯავრდების საქმეებთან მიმართებაში სასამართლოს მიერ არამატერიალური (მორალური) ზიანის თანხის ოდენობის განსაზღვრა ხორციელდება თითოეულ საქმეში ინდივიდუალურად, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების, მორალური ზიანის მიმართ დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულების, ობიექტური გარემოებების (დაზარალებულის საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.) და სხვა ფაქტორების გათვალისწინებით (Patsuria v. Georgia; Nikolaishvili v. Georgia; Jashi v. Georgia).

საკასაციო სასამართლო ასევე იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოების გადაწყვეტილებას მატერიალური ზიანის ნაწილში.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის - გ. ბ-ის საკასაციო პრეტენზიას ანაბრიდან მიუღებელი თანხის ოდენობის განსაზღვრისა და მიუღებელი ხელფასის სახით 2015 წლის 28 აპრილიდან (გამამართლებელი განაჩენის გამოტანიდან) 2016 წლის 13 ივნისის (სარჩელის პირველი ინსტანციის სასამართლოში შეტანის დრომდე) ჩათვლით, სულ 8 932 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრების თაობაზე და ამ ნაწილშიც სრულად იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოების განმარტებებს, რომ ზიანი ობიექტური მოცემულობით უნდა შეფასდეს და არა სუბიექტური დამოკიდებულებით, ასევე მიუღებელი შემოსავალი წარმოადგენს სავარაუდო შემოსავალს, მაგრამ მისი დადგენისათვის აუცილებელია, გათვალისწინებული იქნეს, თუ რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება. ზიანის ანაზღაურების ერთ-ერთი აუცილებელი ნიშანია ის, რომ ზიანი უნდა იყოს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგი.

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ 2007 წლის 28 ნოემბერს გ. ბ-ის მეუღლის - თ. მ-ის მიერ სს „...ში“ მოქალაქეთა ანაბრებზე შეტანილია 30 000 ლარი. სს „...ის“ ცნობით ასევე დადგენილია, რომ სს „...ში“ 2007 წლის 29 ივნისიდან 2008 წლის 31 მარტამდე ლარში ვადიანი ტიპის ანაბარი იხსნებოდა მაქსიმუმ ორი წლის ვადით, რომელზეც საპროცენტო განაკვეთი შეადგენდა წლიურ 15%-ს. ასევე, ანაბრის მოქმედების პერიოდში საპროცენტო განაკვეთის ცვლილება არ ხდებოდა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, იმის გათვალისწინებით, რომ კონკრეტული ბანკი ანაბრის ერთჯერადად გახსნის მაქსიმალურ ვადას 2 წელს ითვალისწინებდა, პალატას მიაჩნია, რომ სწორედ ამ ვადაშია შესაძლებელი განისაზღვროს ის ძირითადი კრიტერიუმი, რომელიც მიუღებელი შემოსავლის მომავალში უცილობლად მიღების განჭვრეტადობას განსაზღვრავს. ვინაიდან სადავო პერიოდში ანაბარი სს „...ში“ იხსნებოდა მაქსიმუმ ორი წლის ვადით და შესაბამისად, წინასწარ ვერ იქნებოდა დადგენილი, რამდენად გახსნიდა მოსარჩელე კვლავ ანაბარს თანხის შემდგომი შენახვისა და საპროცენტო სარგებლის მიღების მიზნით ანაბრის ხელშეკრულების ვადის ამოწურვის შემდეგ.

რაც შეეხება სახელფასო დავალიანებას, საკასაციო სასამართლოს მითითებით, გამამართლებელი განაჩენი წარმოადგენს მოსარჩელის რეაბილიტაციის საფუძველს. სახელმწიფო ვალდებულია აანაზღაუროს ის ზიანი, რომელიც მიადგა პირს სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის შედეგად. ამდენად, პირი აღდგენილ უნდა იქნეს ყველა იმ უფლებაში, რომელიც გამამტყუნებელი განაჩენიდან გამამართლებელი განაჩენის გამოტანამდე პერიოდს მოიცავს. აქედან გამომდინარე, განსახილველ შემთხვევაში სასამართლომ პირის რეაბილიტირებულად ცნობის პერიოდამდე და არა კონკრეტული სარჩელის წარდგენის თარიღამდე უნდა იმსჯელოს მიუღებელი ხელფასის ოდენობაზე.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს _ წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. გ. ბ-ისა და საქართველოს მთავარი პროკურატურის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 6 ივნისის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: ნ. სხირტლაძე

ვ. როინიშვილი