№ბს-1287(2კ-18) 31 იანვარი, 2019 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე მაია ვაჩაძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე

ვასილ როინიშვილი

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა საქართველოს პრეზიდენტისა და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილების გაუქმების თაობაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2016 წლის 2 სექტემბერს ქ. და ი. მ-ეებმა სასარჩელო განცხადებით მიმართეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და საქართველოს პრეზიდენტის მიმართ.

მოსარჩელეების განმარტებით, არიან აფხაზეთიდან დევნილები. 2016 წლის 22 ივლისს განცხადებით მიმართეს საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროს საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილების თაობაზე, თუმცა ადმინისტრაციული ორგანოდან მიღებული პასუხიდან გაირკვა, რომ თითქოს ისინი უკვე დაკმაყოფილებულნი იყვნენ საცხოვრებლით და შესაბამისად, ფართის მოთხოვნის უფლება აღარ ჰქონდათ. აღმოჩნდა, რომ 2012 წლის 1 ნოემბერს საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და ნ. მ-ეს შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც ნ. მ-ეს, როგორც დევნილს, საკუთრებაში გადაეცა კომპაქტურ განსახლების ობიექტში 17 კვ.მ საცხოვრებელი ფართი. აღნიშნული ხელშეკრულების შესაბამისად, მოსარჩელეები ქ. და ი. მ-ეები მითითებულები არიან ნ. მ-ის ოჯახის წევრებად, ისე, რომ ხელშეკრულების დადების მომენტში მათთვის ამის თაობაზე არაფერი იყო ცნობილი.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელეები ითხოვდნენ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოსა და ნ. მ-ეს შორის 2012 წლის 1 ნოემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ნაწილობრივ, კერძოდ, ი. და ქ. მ-ეების საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილებულად ჩათვლის ნაწილში ბათილად ცნობასა და ქ. და ი. მ-ეებისათვის სახელმწიფო ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ საქართველოს პრეზიდენტის 2012 წლის 17 სექტემბრის განკარგულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 6 სექტემბრის განჩინებით ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 16.2 მუხლის საფუძველზე, საქმეში მესამე პირად ჩაება ნ. მ-ე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 8 ნოემბრის განჩინებით ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 16.2 მუხლის საფუძველზე, საქმეში მესამე პირად ჩაება საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტრო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილებით ქ. და ი. მ-ეების სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ქ. და ი. მ-ეებმა, რომლებმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვეს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2017 წლის 18 დეკემბრის განჩინებით ქ. მ-ის სააპელაციო საჩივარი თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილებაზე დარჩა განუხილველად, სააპელაციო საჩივრის გასაჩივრებისათვის კანონით დადგენილი ვადის დარღვევის გამო.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილებით ი. მ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა

კოლეგიის 2017 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილება ი. მ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გდაწყვეტილება, რომლითაც ი. მ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა. ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოსა და ნ. მ-ეს შორის 2012 წლის 01 ნოემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება, ი. მ-ის საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილებულად ჩათვლის ნაწილში და საქართველოს პრეზიდენტის 2012 წლის 17 სექტემბრის №17/09/01 განკარგულება „სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ“ ი. მ-ის საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილების ნაწილში.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ი. მ-ე არის საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიიდან - აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებული პირი და მინიჭებული აქვს დევნილის სტატუსი. 2012 წლის 1 ნოემბერს, ერთის მხრივ, საქართველოს ეკონომიკის სამინისტროს სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს (შემდეგში გამყიდველი) და მეორე მხრივ, ნ. მ-ეს (შემდეგში მყიდველი) შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც ნ. მ-ეს გადაეცა პირობადადებული საკუთრების უფლება უძრავ ნივთზე, მდებარე: ქ. თბილისი, ..., ...ი №74ა, საკადასტრო კოდი ... . ხელშეკრულების თანახმად, მან აიღო ვალდებულება, რომ ი. მ-ე და ქ. მ-ე უზრუნველეყო საცხოვრებელი ფართით მისთვის გადაცემულ ქონებაში.

სააპელაციო პალატის განმარტებით, მითითებული ხელშეკრულება წარმოადგენს ადმინისტრაციულ ხელშეკრულებას, რომლის განმარტებაც რეგლამენტირებულია საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 65-ე მუხლით. ამავე კოდექსის 67-ე მუხლის თანხმად, ადმინისტრაციული ხელშეკრულება, რომელიც ზღუდავს მესამე პირის უფლებებს ან აკისრებს მას რაიმე ვალდებულებას, ძალაში შეიძლება შევიდეს მხოლოდ მესამე პირის მიერ წერილობითი თანხმობის წარდგენის შემდეგ. ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებამდე ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია აცნობოს ამის შესახებ მესამე პირს, რომლის ინტერესებსაც იგი შეეხება, რომელსაც თავის მხრივ, უფლება აქვს ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებამდე წარადგინოს საკუთარი მოსაზრება. მითითებული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, ადმინისტრაციული ხელშეკრულების ძალაში შესასვლელად პირის თანხმობა იმ შემთხვევაშია საჭირო, თუ ეს ხელშეკრულება პირს აკისრებს რაიმე ვალდებულების შესრულებას ან მის უფლებას ზღუდავს.

ამდენად, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება, რომ სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოსა და ნ. მ-ეს შორის დადებული ხელშეკრულება ი. მ-ის ნაწილში, ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი, ვინაიდან არ არსებობს მის დადებაზე მოსარჩელის წერილობითი თანხმობა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ასევე სწორია საქართველოს პრეზიდენტის 2012 წლის 17 სექტემბრის 17/09/01 განკარგულების ბათილად ცნობა ი. მ-ის საცხოვრებელი ფართობით უზრუნველყოფის ნაწილში.

რაც შეეხება ადმინისტრაციული ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადას, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება და მიუთითა „სახელმწიფო ქონების“ შესახებ საქართველოს კანონის 22-ე მუხლის პირველ პუნქტზე, რომლის თანახმად, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების პრივატიზების შესახებ გარიგების ბათილად ცნობის უფლებრივი და ქონებრივი შედეგები განისაზღვრება საქართველოს კანონმდებლობით. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, პრივატიზებულ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებასთან დაკავშირებული სადავო საკითხების სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადაა 3 წელი. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. სააპელაციო პალატის განმარტებით, არ დგინდება ის გარემოება, რომ ხელშეკრულების დადების შესახებ ცნობილი იყო ი. მ-ისათვის. აღნიშნული მტკიცებულების საწინააღმდეგო მტკიცებულებები ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ წარმოდგენილი არ არის. ხელშეკრულებაშივე მითითებულია, რომ ხელშეკრულება შედგენილ იქნა ერთ ეგზემპლარად. ხელშეკრულება სარეგისტრაციოდ გადაეგზავნა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს და აღნიშნული დოკუმენტი მხარეებს არ გადასცემიათ. ასევე საჯარო რეესტრის მონაცემებში, კერძოდ, ამონაწერში, მითითებულია მხოლოდ მესაკუთრე. დამატებით რაიმე ინფორმაცია იმის თაობაზე, რომ ბინას სხვა მოსარგებლეები ჰყავს, ან ბინაზე რაიმე უფლება აქვს ი. მ-ეს, რეგისტრირებული მონაცემებით არ დასტურდება.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ვარაუდი, რომ ი. მ-ეს უნდა სცოდნოდა სადავო ხელშეკრულების თაობაზე, არ დასტურდება. ამასთანავე დადგენილია, რომ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი - საქართველოს პრეზიდენტის 17.09.2012წ. №17/09/01 განკარგულება, რომლის საფუძველზეც გაფორმებულია ხელშეკრულება, ი. მ-ეს არ ჩაჰბარებია საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის შესაბამისად და ამ ნაწილში მოპასუხე მხარემ ვერ მიუთითა გასაჩივრების ვადის გაცდენის გამო წარმოების შეწყვეტის საფუძვლის არსებობის თაობაზე.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს პრეზიდენტმა და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულმა სააგენტომ.

კასატორის - საქართველოს პრეზიდენტის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლო გადაწყვეტილების გაუქმებისა და სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძვლად უთითებს იმ გარემოებას, რომ საჯარო რეესტრიდან ამონაწერში მითითებულია მხოლოდ ერთი მესაკუთრე - ი. მ-ის დედა და დამატებითი ინფორმაცია იმის თაობაზე, რომ ბინას ჰყავს სხვა მოსარგებლეებიც ან ბინაზე რაიმე უფლება აქვს ი. მ-ეს არ იყო წარდგენილი, თუმცა არ გაითვალისწინა საქმეზე სამინისტროს მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები, რომლითაც დასუტრდება, რომ ი. მ-ემ თავად მიმართა სამინისტროს 2013 წელს და განუცხადა, რომ იგი დედასთან და დასთან ერთად ცხოვრობდა იმ მისამართზე, რომელიც საკუთრებაში გადაეცათ და იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ ეს ბინა იყო პატარა, ითხოვდა სხვა ფართის გადაცემას. ამასთან, სამინისტროს განცხადებებზე გაგზავნილი აქვს პასუხები 2013 წელსვე, თუმცა ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო საფოსტო ჩაბარებები ვერ იქნა მოძიებული და წარდგენილი სასამართლო სხდომაზე. გასათვალისწინებელია, რომ სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების მინისტრის 2007 წლის 1 ნოემბრის №124 ბრძანებით დამტკიცებული საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილად ცნობის, დევნილის სტატუსის მინიჭებისა და დევნილთა რეგისტრაციის წესის მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტისა და ასევე „იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა მიმართ სახელმწიფო სტრატეგიიდან გამომდინარე განხორციელებულ ღონისძიებათა პროგრამის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 12 იანვრის №4 განკარგულების თანახმად, დევნილის ოჯახისა და მისი შემადგენლობის საკითხის განსაზღვრა წარმოადგენდა არა საქართველოს პრეზიდენტის, არამედ საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროსა და შესაბამისი ტერიტორიული ერთეულის კომპეტენციას, რომლის განსაზღვრაშიც ჩაბმული იყო კიდევ რამდენიმე ორგანო. ამასთან, მნიშვნელოვანია ისიც, რომ სახელმწიფოს მხრიდან საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილება ხდებოდა და ამჟამადაც ხდება არა თითოეული ფიზიკური პირის, არამედ დევნილი ოჯახის, ხოლო საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 28 მაისის №403 განკარგულებით დამტკიცებული - „იძულებითი გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა მიმართ 2009-2012 წლებში სახელმწიფო სტრატეგიის განხორციულების სამოქმედო გეგმის“ (ამ გეგმით განსაზღვრული იყო სახელმწიფოს ვალდებულებები დევნილთა საცხოვრებელი პირობების გადაწყვეტასთან დაკავშირებით) 2.1.5. პუნქტის თანახმად, დევნილისათვის ქონების საკუთრებაში გადაცემის პროცესი სრულდებოდა დევნილი ოჯახის წარმომადგენლის „შესყიდვის ხელშეკრულებაზე“ ხელმოწერით, რომელიც უზრუნველყოფდა პრივატიზაციის პროცესის იურიდიულ მხარეს. ანუ სამოქმედო გეგმის თანახმად, პრივატიზების ხელშეკრულებას ხელს აწერდა დევნილი ოჯახის ერთ-ერთი სრულუფლებიანი წევრი და არა ოჯახის ყველა წევრი, რაც ამ შემთხვევაში განხორციელდა კიდევაც.

კასატორის მოსაზრებით, ასევე არასწორია სასამართლოს შეფასება სარჩელის ხანდაზმულობის ვადებთან დაკავშირებით, ვინაიდან, მხარეს არ ჩაბარებია სადავო განკარგულება, რის გამოც არ გაიზიარა მოსაზრება სარჩელის ხანდაზმულობის შესახებ, თუმცა როგორც იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობის, ასევე ამჟამად მოქმედი „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, პრივატიზებულ სახელმწიფო ქონებასთან და ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონებასთან დაკავშირებული სადავო საკითხების სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს 3 წელს. ამასთან, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად კი, ითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. აღნიშნული მუხლი ითვალისწინებს მოთხოვნის წარმოშობის 2 შემთხვევას - როდესაც პირმა შეიტყო და როდესაც პირს უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. ანუ განსახილველ შემთხვევაში ხანდაზმულობის ვადის ათვლა არ შეიძლება დაკავშირებული იყოს მხოლოდ აქტის ჩაბარებასთან. მოსარჩელეები წარმოადგენენ აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებულ პირებს. საგულისხმოა, რომ იმ დროს, როდესაც ხდებოდა სახელმწიფოს მიერ დევნილი ოჯახის საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილება, იცვლება დევნილის ოჯახის მიერ მისაღები შემწეობის ოდენობა. კონკრეტულად კი - ის დევნილი ოჯახი, რომელიც განსახლებულია კომპაქტური განსახლების ობიექტში, სადავო ურთიერთობის დროს იღებდა 22 ლარს, ხოლო მას შემდეგ, როდესაც ხდებოდა ობიექტის კერძო საკუთრებაში დევნილთათვის გადაცემა, დევნილი იღებდა შემწეობას 28 ლარს. განსახილველ შემთხვევაშიც ასე მოხდა. აღნიშნული გარემოება სულ მცირე წარმოადგენს იმის დასტურს, რომ მოსარჩელისათვის ცნობილი უნდა ყოფილიყო ხელშეკრულების და შესაბამისად, პრივატიზების შესახებ. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს სწორედ ამ გარემოებებზე უნდა გაემახვილებინა ყურადღება.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დამაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

კასატორის - სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს განმარტებით, საქათველოს მთავრობის 2009 წლის 28 მაისის №403 განკარგულებით დამტკიცებული სამოქმედო გეგმის 2.1.5. პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, ქონების საკუთრებაში გადაცემის პროცესის ერთ-ერთ ბოლო საფეხურს წარმოადგენდა ხელშეკრულებაზე დევნილი ოჯახის წარმომადგენლის ხელმოწერა, რომელიც თავის მხრივ, უზრუნველყოფდა პრივატიზაციის პროცესის იურიდიულ მხარეს, ანუ გეგმით გათვალისწინებული იყო დევნილი ოჯახის ერთ-ერთი სრულწლოვანი/სრულუფლებიანი წევრის მიერ ხელშეკრულებაზე ხელმოწერა, რომელსაც ამავდროულად ეკისრებოდა ვალდებულება სხვა დანარჩენი წევრების ინფორმირებაზე.

„საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-13 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, თუ დევნილი ოჯახი უზრუნველყოფილია გრძელვადიანი საცხოვრებლით, სახელმწიფოს ეხსნება დევნილის ან მისი ოჯახის წევრთა პირდაპირი დამავალი შტოს შთამომავლების საცხოვრებელი ფართობით დაკმაყოფილების ვალდებულება, მათი დევნილის სტატუსიდან გამომდინარე. ასევე „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა მიმართ 2012-2104 წლებში სახელმწიფო სტრატეგიის განხორციელების სამოქმედო გეგმის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2012 წლის 13 ივნისის №1162 განკარგულებაში ცვლილების შეტანის თაობაზე“ საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 23 მაისის №483 განკარგულების „ბ“ პუნქტის თანახმად, დევნილი ოჯახები, რომლებსაც სახელმწიფოს ან კერძო ინვესტორის მიერ, დევნილის სტატუსიდან გამომდინარე მიღებული აქვთ საცხოვრებელი ფართიან/და საცხოვრებელი ფართის სანაცვლოდ ფულადი კომპენსაცია, ჩაითვლებიან როგორც სახელმწიფოს მიერ დევნილთა გრძელვადიანი საცხოვრებლით უზრუნველყოფის ფარგლებში დაკმაყოფილებულნი და მათი ხელახლა დაკმაყოფილების საკითხი სახელმწიფოს მიერ აღარ განიხილება.

კასატორი არ იზიარებს სააპელაციო პალატის განმარტებას იმის თაობაზე, რომ ხელშეკრულების დადების შესახებ ი. მ-ისათვის ცნობის ფაქტი საქმის მასალებით არ დგინდება და მიუთითებს, რომ ი. მ-ემ ჯერ კიდევ 2012 წელს მიმართა საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროს საცხოვრებელი ფართის დამტკიცების თაობაზე. სამინისტროს 2012 წლის 5 დეკემბრის №05/02-12/13784 მიმართვით ი. მ-ეს, მის განცხადებასთან დაკავშირებით ეცნობა, რომ სამინისტრო დღეის მდგომარეობით მოკლებული იყო შესაძლებლობას მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილების თაობაზე. ასევე 2013 წლის 1 აპრილს საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროს მიმართა ქ. თბილისში, ... . №74ა-ში, ბ. 64-ში მცხოვრებმა ი. მ-ემ და განმარტა, რომ მითითებულ ფართში ცხოვრობს 2000 წლიდან დედასთან და დასთან ერთად 17 კვ.მ სახლში, რაც ხუთი სულისთვის ძალიან მცირე ფართს წარმოადგენს, რის გამოც ითხოვა პირობების შემოწმება და დახმარება. აღნიშნულ განცხადებაზე ი. მ-ეს ეცნობა, რომ მის ოჯახს „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის, „სახელმწიფო ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ დებულების დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრის 2010 წლის 16 სექტემბრის №1-1/1537 ბრძანებისა და „სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის განკარგულების საფუძველზე დაუკანონდა დევნილთა კომპაქტურად განსახლების ობიექტში დაკავებული ფართი, რის გამოც საცხოვრებელი პირობების ხელმეორედ განხილვა საკანონმდებლო ნორმებით გათვალისწინებული არ არის.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ გვერდი აუარა და არ გამოიყენა „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონი, კერძოდ, კანონის 22-ე მუხლი.

კასატორის მითითებით, საინტერესოა სასამართლოს რატომ არ ჩამოუყალიბდა შინაგანი რწმენა იმ ფაქტთან დაკავშირებით, რომ ი. მ-ე ცხოვრობს იმ სახლში, რომელიც მათ სახელმწიფომ გადასცა და რატომღაც მისთვის ცნობილი არ იქნებოდა აღნიშნული ბინის მესაკუთრის თაობაზე, მაშინ როდესაც მან არაერთხელ მიმართა სამინისტროს განცხადებით საცხოვრებელი პირობების გაუმჯობესების მოთხოვნით და თუ კი მას ფაქტობრივი გარემოებები არ ეცოდინებოდა, რა შინაარსის განცხადებას წარადგენდა შესაბამის ორგანოში.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 26 ოქტომბრის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს პრეზიდენტისა და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივრები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს პრეზიდენტისა და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივრებში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, #7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

საქმის მასალების შესაბამისად, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილებით ქ. და ი. მ-ეების სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ქ. და ი. მ-ეებმა, რომლებმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვეს. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2017 წლის 18 დეკემბრის განჩინებით ქ. მ-ის სააპელაციო საჩივარი თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილებაზე დარჩა განუხილველად, სააპელაციო საჩივრის გასაჩივრებისათვის კანონით დადგენილი ვადის დარღვევის გამო. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ქ. მ-ის ნაწილში თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მსჯელობის საგანს სადავო აქტების კანონიერების შემოწმება, მხოლოდ ი. მ-ის ნაწილში წარმოადგენს.

მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ ი. მ-ე არის საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიიდან - აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებული პირი და მინიჭებული აქვთ დევნილის სტატუსი, შესაბამისად, მის სახელზე გაცემულია დევნილის მოწმობა N A ..., რომლის მიხედვით მის მუდმივ საცხოვრებელ ადგილად იძულებით გადაადგილებამდე მითითებულია აფხაზეთი, გულრიფში, ს. ფშაფი, ხოლო დროებით საცხოვრებელ ადგილად - ქ. თბილისი, ..., კორპუსი №3, ბინა 138.

2012 წლის 1 ნოემბერს, ერთი მხრივ, საქართველოს ეკონომიკის სამინისტროს სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოს (შემდეგში გამყიდველი) და მეორე მხრივ, ნ. მ-ეს (შემდეგში მყიდველი) შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც, ნ. მ-ეს გადაეცა პირობადადებული საკუთრების უფლება უძრავ ნივთზე, მდებარე: ქ. თბილისი, ..., ...ი №74ა, საკადასტრო კოდი ... . ხელშეკრულების თანახმად, მან აიღო ვალდებულება, რომ ი. მ-ე და ქ. მ-ე უზრუნველეყო საცხოვრებელი ფართით მისთვის გადაცემულ ქონებაში. ხელშეკრულების 2.3. პუნქტის თანახმად, მყიდველმა დაადასტურა, რომ ამ ხელშეკრულების დადების მომენტისათვის მყიდველი და ხელშეკრულების 2.2. პუნქტში ჩამოთვლილი პირები, მათი დევნილის სტატუსიდან გამომდინარე არ სარგებლობენ ან არ ფლობენ სხვა რაიმე სახის საცხოვრებელ ან არასაცხოვრებელ ფართს, გარდა ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქონებისა. ხოლო 2.5. პუნქტით დადგინდა ნ. მ-ის ვალდებულება - საკუთრების უფლების გადასვლის შემდეგ იგი ვალდებულია ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უძრავი ქონება გამოიყენოს ისე, რომ ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირები უზრუნველყოფილნი იქნენ საცხოვრებელი პირობებით. ხელშეკრულების 3.1. მუხლის შესაბამისად, ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში მყიდველი იღებს წერილობით გაფრთხილებას, რომელშიც მიეთითება დარღვევის გამოსწორების ვადა და პირგასამტეხლოს ოდენობა.

მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე ი. მ-ის მიერ სადავოდაა ქცეული ი. მ-ის საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილებულად ჩათვლის ნაწილში საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოსა და ნ. მ-ეს შორის 2012 წლის 1 ნოემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება და ნ. მ-ისათვის სახელმწიფო ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ საქართველოს პრეზიდენტის 2012 წლის 17 სექტემბრის განკარგულება ნაწილობრივ. შესაბამისად, სადავოა საკითხი იმის შესახებ, ი. მ-ე როგორც დევნილი, ითვლება თუ არა სახელმწიფოსაგან საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილებულად იმ პირობებში, როდესაც ნ. მ-ესთან გაფორმდა საცხოვრებელი ფართის შესახებ ნასყიდობის ხელშეკრულება და ამ ხელშეკრულებით ნ. მ-ემ აიღო ვალდებულება ი. მ-ე და ქ. მ-ე ეცხოვრებინა სახელმწიფოს მიერ მისთვის გადაცემულ ბინაში.

საკასაციო სასამართლოს მითითებით, ხელშეკრულების 2.4. პუნქტით ი. მ-ეს ისე აეკრძალა უფლება, როგორც დევნილმა, მოითხოვოს სახელმწიფოსგან ან ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულისგან ან სხვა პირისგან რაიმე სახის კომპენსაცია, ასევე უძრავი ქონების საკუთრებაში ან სარგებლობაში გადაცემა მათი დევნილის სტატუსიდან გამომდინარე, რომ ამის შესახებ სახელმწიფოს ხელშეკრულების გაფორმების დროს არ უცნობებია ი. მ-ისათვის, არ მიუწვევია იგი ადმინისტრაციულ წარმოებაში და შესაბამისად, არ არსებობდა მისი არანაირი ფორმით გაცემული თანხმობა სადავო ხელშეკრულების გაფორმების თაობაზე. შესაბამისად, მითითებული ხელშეკრულების გაფორმებით ი. მ-ის მიმართ დაირღვა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 67-ე მუხლით დადგენილი იმპერატიული წესი, რომლის თანახმადაც, ადმინისტრაციული ხელშეკრულება, რომელიც ზღუდავს მესამე პირის უფლებებს ან აკისრებს მას რაიმე ვალდებულებას, ძალაში შეიძლება შევიდეს მხოლოდ მესამე პირის მიერ წერილობითი თანხმობის წარდგენის შემდეგ, რა დროსაც აუცილებელია მისი მიწვევა ადმინისტრაციულ წარმოებაში.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლო მსჯელობას ხანდაზმულობის ვადასთან დაკავშირებით, ვინაიდან საქმის მასალებით არ დგინდება, რომ არსებობს ი. მ-ის წერილობითი თანხმობა ხელშეკრულების გაფორმების თაობაზე, ასევე არ დგინდება, რომ ი. მ-ისათვის ცნობილი იყო ამ ხელშეკრულების ან/და პრეზიდენტის განკარგულების არსებობის თაობაზე, აღნიშნული მტკიცებულების საწინააღმდეგო მტკიცებულებები კი ადმინისტრაციულ ორგანოს მიერ წარმოდგენილი არ არის. ხელშეკრულებაშივე მითითებულია, რომ ხელშეკრულება შედგენილი იქნა ერთ ეგზემპლარად. ხელშეკრულება გადაეგზავნა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს სარეგისტრაციოდ, არ გადასცემიათ მხარეებს. ასევე საჯარო რეესტრის მონაცემებში, კერძოდ ამონაწერში, მითითებულია მხოლოდ მესაკუთრე. დამატებით რაიმე ინფორმაცია იმის თაობაზე, რომ ბინას სხვა მოსარგებლეები ჰყავს, ან რომ ბინაზე რაიმე უფლება აქვს ი. მ-ეს, რეგისტრირებული მონაცემებით არ დასტურდება. ამდენად, ვარაუდი, რომ ი. მ-ეს უნდა სცოდნოდა სადავო ხელშეკრულების თაობაზე, არ დასტურდება. ამასთანავე დგინდება, რომ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი - საქართველოს პრეზიდენტის 17.09.2012წ. №17/09/01 განკარგულება, რომლის შესაბამისადაცაა გაფორმებული ხელშეკრულება, ი. მ-ეს არ ჩაჰბარებია.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს _ წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს პრეზიდენტისა და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: ნ. სხირტლაძე

ვ. როინიშვილი