№ბს-1289(2კ-18) 31 იანვარი, 2019 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე მაია ვაჩაძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე

ვასილ როინიშვილი

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა ლ. თ-ისა და საქართველოს მთავარი პროკურატურის საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 19 ივლისის გადაწყვეტილების გაუქმების თაობაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2016 წლის 2 ნოემბერს ლ. თ-მა სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების - საქართველოს მთავარი პროკურატურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიმართ.

მოსარჩელის განმარტებით, არის უმაღლესი განათლების მქონე იურისტი, დაოჯახებული. 1992-2003 წწ მუშაობდა საქართველს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს კასპის რაიონული განყოფილების ... . 2003-2004 წწ იყო საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების კასპის რაიონული განყოფილების ... . 1999-2004 წწ იმავდროულად არჩეული იყო კასპის საოლქო კომისიის თავმჯდომარის ... . ჰყავდა მყარი ოჯახი, ჰქონდა ღირსეული იმიჯი, მაღალი კომპეტენცია და პროფესიული ავტორიტეტი.

2004 წლის 23 ივლისს გამთენიას პირადი ანგარიშსწორების მიზნით დააკავა შიდა ქართლის ოლქის პროკურორმა დ. წ-მა. დაკავების ფაქტი შოკისმომგრველი აღმოჩნდა მთელი მისი ოჯახისთვის, მას ბრალი წაუყენეს გორის სააღსრულებო ბიუროს მიერ კანონდარღვევით გაყიდულ და რაიონის გამგებლის მიერ დაშლილ სს „...ის“ ქონების ფაქტზე.

კასპის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 2 აგვისტოს ბრძანებით მოსარჩელე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან და შეეფარდა სამთვიანი წინასწარი პატიმრობა.

მოსარჩელის განმარტებით, საქმეში არ არსებობდა მისი დანაშაულში მონაწილეობის დამადასტურებელი არც ერთი მტკიცებულება. მიუხედავად ამისა, მას კვლავ გაუგრძელეს წინასწარი პატიმრობის თვეები.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2005 წლის 22 იანვრის №2-02 ბრძანებით უარყოფილ იქნა გორის რაიონული პროკურორის თანაშემწის შუამდგომლობა ლ. თ-ის პატიმრობაში ყოფნის ვადის გაგრძელების შესახებ და იგი განთავისუფლდა პატიმრობიდან. ამასთან, ლ. თ-ი გადაცემულ იქნა პოლიციის ზედამხედველობაში.

მოსარჩელის განმარტებით, გაუთავებელმა ცრემლის ღვრამ მკვეთრად დაუქვეითა მხდველობა, რის გამოც საპატიმროს დატოვების შემდეგ დასჭირდა ძვირად ღირებული ოპერაციების გაკეთება ორივე თვალზე. ოპერაციის შემდეგ სამი წლის მანძილზე სისტემატიურად იყენებდა მედიკამენტებს, დღემდე დამოკიდებულია ნატურალურ ცრემლზე. დაპატიმრებისას მიღებულმა ძლიერმა სტრესულმა განცდებმა გამოიწვია თავის ტვინში სისხლის მიმოქცევის მოშლა, რის გამოც საპატიმროში და შემდეგ სისტემატურად იღებდა პრეპარატებს. ამასთან, 2011 წლიდან დღემდე ძლიერ პრეპარატებზეა დამოკიდებული. დაპატიმრებისაგნ მიღებულმა შოკმა გამოიწვია ასევე გულის სერიოზული რთული მდგომარეობა, რასაც დღემდე მკურნალობს. რაც ყველაზე გამანადგურებელია, დაკავებიდან ორი კვირის თავზე შეუწყდა ორსულობა და მას შემდეგ საკუთარი შვილი არ შესძენია. ამასთან, წლების განმავლობაში პოლიციის ზედამხედველობა საპატიმროში ყოფნაზე არანაკლებ მძიმე და შეურაცმყოფელი აღმოჩნდა. 2006 წლის ზაფხულიდან მისი სახლიდან გამოსვლის მხოლოდ 2 მიზეზი არსებობდა - პოლიციაში მისვლა და ექიმთან ვიზიტი.

მოსარჩელის მითითებით, 2006 წლის 20 ივლისს საქმე დაიხურა და განსახილველად გადაეგზავნა სასამართლოს. საბრალდებო დასკვნით მისთვის წარდგენილი ბრალდება ითვალისწინებდა პასუხისმგებლობას 1982 წლის რედაქციის სისხლის სამართლის კოდექსის 186-ე მუხლის მეორე ნაწილით, 332-ე მუხლის მესამე ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით, 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“, „გ“, და „დ“ ქვეპუნქტებით, მესამე ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით და 342-ე მუხლის პირველი ნაწილით. გორის რაიონული სასამართლო საქმეს იხილავდა 7 წლის განმავლობაში და ამ პერიოდში მუდმივად იმყოფებოდა პროკურატურის წნეხის ქვეშ, საქმის პროკურორი მუდმივად მოითხოვდა მისგან საპროცესო შეთანხმებაზე წასვლას, წინააღმდეგ შემთხვევაში ციხეში უკან შებრუნებით ემუქრებოდა.

2013 წლის 7 ნოემბრის სასამართლო სხდომაზე ოლქის პროკურორის კანონიერი მოთხოვნით სასამართლოს წარედგინა აღიარებითი შუამდგომლობა მის მიმართ უკანონოდ აღძრული სისხლის სამართლის საქმისა და უკანონო სისხლის სამართლებრივი დევნის შეწყვეტის შესახებ, რადგან სასამართლოში საქმის არსებითი განხილვისას ვერ იქნა დადასტურებული მის მიმართ ბრალდება. სასამართლომ დააკმაყოფილა პროკურორის შუამდგომლობა და მის მიმართ შეწყდა სისხლის სამართლებრივი დევნა.

მოსარჩელის განმარტებით, ყოველივე ზემოაღნიშნულმა მიაყენა განუზომელი მორალური ზიანი, რაც გამოწვეული იყო მისი უკანონო დაკავებით, ექვსთვიანი უკანონო პატიმრობით, 9 წელი, 3 თვე და 14 დღე ბრალდებულის სტატუსით ყოფნით, ხელახალ დაპატიმრებაზე განუწყვეტელი თანმდევი შიშით, მოშლილი ფსიქიკით, ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესებით, შვილის სამსახურის დაკარგვით, პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შელახვით.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოპასუხეებისათვის მორალური ზიანის სახით - 300 000 ლარისა და მატერიალური ზიანის სახით - 128 612 ლარის ანაზღაურების დაკისრება მოითხოვა.

2017 წლის 10 აპრილს ლ. თ-მა საქალაქო სასამართლოში წარდგენილი შუამდგომლობით დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნა და საბოლოოდ მოითხოვა საქართველოს მთავარი პროკურატურისათვის ლ. თ-ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის - 300 000 ლარისა და მატერიალური ზიანის - 149 402 ლარის ანაზღაურების დაკისრება; ხოლო საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო საქმეში ჩაება მესამე პირად.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთაკოლეგიის 2017 წლის 4 აგვისტოს გადაწყვეტილებით ლ. თ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; საქართველოს მთავარ პროკურატურას ლ. თ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის სახით - 4 231,98 ლარის ანაზღაურება; საქართველოს მთავარ პროკურატურას ლ. თ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის სახით - 15 000 ლარის ანაზღაურება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 4 აგვისტოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაუკმაყოფილებლობის ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ლ. თ-მა, რომელმაც გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 4 აგვისტოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს მთავარმა პროკურატურამ, რომელმაც გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

ლ. თ-მა სააპელაციო ინსტანციაში დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნები მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში და ამ ნაწილში საბოლოოდ მოითხოვა: მოპასუხე საქართველოს მთავარ პროკურატურას ლ. თ-ის სასარგებლოდ დაკისრებოდა 2004 წლის 01 ივლისიდან 2007 წლის 01 იანვრამდე მიუღებელი, ხელზე გასაცემი და დაბეგრილი ხელფასის - 4231ლარის, 2007 წლის 12 იანვრიდან 2012 წლის 15 სექტემბრამდე მიუღებელი ხელფასის - 43 100 ლარის, ქ. თბილისში კლინიკა ...ში ორივე თვალზე გაკეთებულ ოპერაციაში გადახდილი თანხის - 1857 ლარის, 2004 წლის 23 ივლისიდან 2013 წლის 07 ნოემბრამდე რვა ადვოკატის მომსახურებისათვის გადახდილი თანხის - 18 000 ლარის, ბინის გაყიდვით მიყენებული მატერიალური ზიანის - 18 200 ლარის, უკანონოდ პატიმრობის 6 თვეში კვებისა და მკურნალობის ხარჯების, საპატიმროში კვირაში ორჯერ ამანათების, საკვები პროდუქტების და მედიკამენტების კასპის რაიონიდან ჩამოტანის და შეგზავნის ხარჯების ანაზღაურება. ასევე მოითხოვა კასპის რაიონულ სასამართლოში საქმის განხილვის 7 წლის მანძილზე მიმოსვლის სატრანსპორტო ხარჯების - სულ 10 000 ლარის, კერძოდ: 2004 წლის 23 ივლისიდან 2005 წლის 22 იანვრამდე 06 თვეში, წ/პატიმრობაში ყოფნის პერიოდში ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების გამო №1 საპყრობილეში შეგზავნილი, მკურნალობისათვის შეძენილი მედიკამენტების ღირებულების - 995 ლარის, კასპის რაიონი სოფ. ...დან ქ. თბილისში №1 საპყრობილეში მედიკამენტების და პროდუქტების შესაგზავნად გაღებული გზის ხარჯის -2400 ლარის, №1 საპყრობილეში მისთვის შეგზავნილი პროდუქტების ღირებულების - 4800 ლარის, კაპის რაიონი სოფ. ...დან გორის რაიონულ სასამართლოში მიმოსვლისათვის გაღებულიგზის ხარჯის - 1450 ლარის, კასპის რაიონის სოფ. ...დან კასპის რაიონულ სასამართლოში მიმოსვლის ხარჯის - 30 ლარისა და სოფ. ...დან გორის პროკურატურაში გამოცხადებისათვის გაღებული ხარჯის - 325 ლარის ანაზღაურება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილებით საქართველოს მთავარი პროკურატურის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; ლ. თ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; შეიცვალა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 4 აგვისტოს გადაწყვეტილება მატერიალური ზიანის სახით ადვოკატებისათვის გადახდილი თანხების მთავარი პროკურატურისათვის ანაზღაურების დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში და მთავარ პროკურატურას ლ. თ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 18 000 ლარის ანაზღაურება; დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა ძალაში.

სააპელაციო პალატის განმარტებთ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურეობრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს მოსამსახურე სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებს პასუხს; ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის ან გაუსვლელობის ხელწერილის უკანონოდ გამოყენების, პატიმრობის, ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება სახელმწიფოს მიერ მოკვლევის, წინასწარი გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. აღნიშნული მუხლით განსაზღვრული ზიანის ანაზღაურებისთვის პირის მარეაბილიტირებელ გარემოებად უპირობოდ უნდა იქნეს მიჩნეული პირის მიმართ გამამართლებელი განაჩენის გამოტანა, ვინაიდან ამგვარი აქტი ადასტურებს, რომ გამართლებულ პირს დანაშაული არ ჩაუდენია, რაც თავის მხრივ, განაპირობებს მის უფლებებში აღდგენას - მის რეაბილიტაციას. რაც შეეხება აღნიშნული მუხლის მეორე კომპონენტს - ქმედების უკანონობას, ქმედების უკანონობა არ უნდა შეფასდეს მხოლოდ კონკრეტული საპროცესო თუ მატერიალური ნორმის დარღვევის დადგენით, გამართლებულ პირს უნდა მიეცეს უფლებების აღდგენის ეფექტური შესაძლებლობა. მართალია, სისხლისსამართლებრივი დევნა დაბრალდებულის მიმართ გამოყენებული იძულების ღონისძიებები ემსახურება სახელმწიფოს ლეგიტიმურ მიზანს - საზოგადოების, მისი კონკრეტული წევრის უსაფრთხოების დაცვას, ამასთან, უფლებამოსილი ორგანო წინასწარ ვერ განსაზღვრავს კონკრეტული საქმის შედეგს, ვინაიდან მტკიცებულებათა შეფასება გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანისთვის საკმარისობის კუთხით წარმოადგენს სასამართლოს კომპეტენციას, თუმცა პირს, რომლის მიმართაც დადგა გამამართლებელი განაჩენი, უნდა მიეცეს შესაბამისი კომპენსაცია სახელმწიფოს მხრიდან მის უფლებებში გაუმართლებელი ან/და გადაჭარბებული ჩარევისთვის. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული მარეაბილიტირებლი გარემოება და შესაბამისად, ქმედების უკანონობა.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, განსახილველ შემთხვევაში, ლ. თ-ი სისხლის სამართლის საქმეზე დაკავებულ იქნა 2004 წლის 23 ივლისს, ხოლო კასპის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 25 ივლისის ბრძანებით - აღკვეთის ღონისძიების სახით შეეფარდა წინასწარი პატიმრობა სამი თვის ვადით. ამასთან, პატიმრობის ვადა საბოლოოდ გაგრძელებულ იქნა ექვს თვემდე. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2005 წლის 22 იანვრის №2-02 ბრძანებით ლ. თ-ი განთავისუფლდა პატიმრობიდან და გადაცემული იქნა პოლიციის ზედამხედველობაში. შიდა ქართლისა და მცხეთა-მთიანეთის საოლქო პროკურატურამ შუამდგომლობით მიმართა გორის რაიონულ სასამართლოს და განმარტა, რომ სასამართლოში საქმის არსებითი განხილვისას გამოკვლეული ბრალდების მხარის მტკიცებულებებით ვერ იქნა უტყუარად დადასტურებული ლ. თ-ის მიერ წარდგენილი ბრალდებით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენა, ამდენად, წარდგენილ ბრალდებაზე პროკურატურამ უარი თქვა. შედეგად, გორის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 07 ნოემბრის საოქმო განჩინებით ლ. თ-ის მიმართ შეწყდა სისხლის სამართლებრივი დევნა. ასევე, გაუქმდა შეფარდებული აღკვეთის ღონისძიება - პირადი თავდებობა. ამდენად, მოსარჩელის მიმართ დაწყებულ სისხლის სამართლის საქმეზე პროკურატურამ თავად დაადასტურა ლ. თ-ის უდანაშაულობა, რაც გულისხმობს მის მიმართ დაწყებული სისხლის სამართლებრივი დევნის უსაფუძვლობას. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს განმარტება მასზედ, რომ მტკიცებულებათა არასაკმარისობით სისხლისსამართლებრივი დევნის შეწყვეტა, თავისი შედეგებით, უთანაბრდება პირის მიმართ გამამართლებელი განაჩენის გამოტანას, ანუ ამ შემთხვევაშიც, მსგავსად გამამართლებელი განაჩენისა, დგინდება პირის უდანაშაულობა. აღნიშნული კი წარმოადგენს პირის მარეაბილიტირებელ უპირობო გარემოებას. შესაბამისად, სახეზეა მოსარჩელისთვის მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანი და მისი ანაზღაურების წინაპირობები და განსაზღვრული ზიანის ოდენობა სრულ შესაბამისობაშია განცდილ სულიერ ტრავმასთან.

მატერიალური ზიანის მოცულობის განსაზღვრის მიზნით სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და 411-ე მუხლზე და საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის (1998 წ.) 223-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის შესაბამისად, რეაბილიტირებულისათვის უკანონო ან დაუსაბუთებელი მოქმედების შედეგად მიყენებული ქონებრივი ზიანი სრული მოცულობით ანაზღაურდება. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, უნდა ანაზღაურდეს ხელფასი ან სხვა შემოსავალი, რომელიც სარეაბილიტაციო პირს მოაკლდა, მათ შორის, განაცდენის სარგებელი.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ უსაფუძვლო სისხლის სამართლებრივი დევნა გახდა ლ. თ-ის სამსახურიდან გათავისუფლების მიზეზი, რაც გულისხმობს დაკავებულ თანამდებობისათვის გათვალისწინებული ხელფასის მიუღებლობასაც. უდავო გარემოებას წარმოადგენს, რომ მოსარჩელეს სამსახურიდან გათავისუფლებიდან 2007 წლის 12 იანვრამდე პროკურატურის მართლსაწინააღმდეგო ქმედების გამო შეეზღუდა შრომითი უფლება. შესაბამისად, მოცემულ პერიოდში მოსარჩელის მიერ მიუღებელი ხელფასი წარმოადგენს კონკრეტული ოდენობის მატერიალური ზიანის ოდენობას, რომლის ანაზღაურებაც უნდა დაეკისროს საქართველოს მთავარ პროკურატურას. პალატის მითითებით, საქმის მასალებით დასტურდება, რომ პატიმრობის შეფარდებიდან 2007 წლის იანვრამდე ლ. თ-ის მიერ მისაღებ ხელფასის ოდენობას წარმოადგენს 4 231,98 ლარი.

რაც შეეხება იძულებითი განაცდურის ოდენობის განსაზღვრას 2007 წლის იანვრის პერიოდიდან, სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს ეკონომიკური განვითარების მინისტრის 2007 წლის 12 იანვრის №კ-4/7 ბრძანებაზე, რომლითაც დამტკიცდა საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების შიდა ქართლის სამხარეო სამმართველოს (გორი, კასპი, ქარელი, ხაშური) სტრუქტურა და საშტატო ნუსხა. მითითებული ბრძანებით კასპის რაიონში აღარ იყო გათვალისწინებული განყოფილების ...ის შტატი, არამედ მხოლოდ სპეციალისტის შტატი. ამდენად, 2007 წლის 12 ინავრიდან გაუქმდა მის მიერ სამსახურიდან გათავისუფლებამდე დაკავებული თანამდებობა. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, მოსარჩელის დამსაქმებელ ორგანიზაციაში განხორციელებული სტრუქტურული რეორგანიზაცია, მოსარჩელის მიერ დაკავებული თანამდებობის გაუქმების გათვალისწინებით, გამორიცხავს რეორგანიზაციის შემდგომ პერიოდში იძულებითი განაცდურის არსებობას, მით უფრო სხვა სტრუქტურული ერთეულის ...ის თანამდებობისათვის დადგენილი სახელფასო განაკვეთის ოდენობით. არ არსებობს საფუძვლიანი, შესაბამისი მტკიცებულებებით გამყარებული მოლოდინი, რომ სწორედ ლ. თ-ი დაიკავებდა შიდა ქართლის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამხარეო სამმართველოს ...ის თანამდებობას. მოსარჩელის წარმატებული სამუშაო ბიოგრაფია ვერ უზრუნველყოფს იმ მოლოდინის დასაბუთებას, რომ დაკავებული თანამდებობის გაუქმების პირობებში იგი აუცილებლად დაინიშნებოდა უფრო მსხვილი სტრუქტურული ერთეულის ... .

რაც შეეხება თვალზე გაკეთებული ოპერაციისათვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურებას, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მითითება უზენაესი სასამართლოს განმარტებაზე, რომ ზიანის ანაზღაურების აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის დადგენა დამდგარ ზიანსა და უკანონო ქმედებას შორის. კონკრეტული ზიანი გამოწვეული უნდა იყოს მოპასუხის ქმედებით, მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი კი დადასტურებული უნდა იყოს შესაბამისი მტკიცებულებებით. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, განსახილველ შემთხვევაში არ დასტურდება, რომ სწორედ უკანონო სისხლის სამართლებრივი დევნა გახდა მოსარჩელის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესებისა და ამისათვის საჭირო სამედიცინო მანიპულაციებისათვის ხარჯის გაწევის წინაპირობა. მოცემულ შემთხვევაში ვერ დასტურდება უშუალო მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი ზიანსა და უკანონო ქმედებას შორის. მოცემულ საქმეზე არ არსებობს რაიმე სახის მტკიცებულება, რომელიც მიუთითებდა, რომ უკანონო სისხლის სამართლებრივი დევნის პერიოდში ხორციელდებოდა მოსარჩელის ჯანმრთელობის მდგომარეობის დაზიანება მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს თანამშრომლების მხრიდან.

პატიმრობის პერიოდში ამანათებისა და საკვები პროდუქციის საპატიმროში შეგზავნასთან დაკავშირებულ ხარჯებთან მიმართებაში სააპელაციო სასამართლომ ასევე განმარტა, რომ განსახილველ დავაში მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია რაიმე სახის მტკიცებულება, რაც მიუთითებდა მასზედ, რომ იგი მოკლებული იყო აუცილებელ სოციალურ პირობებს. მოსარჩელემ ვერ მიუთითა და დაადასტურა კანონით უზრუნველყოფილი რომელი უფლების დარღვევას ჰქონდა ადგილი: საცხოვრებელი სადგომის, კვების, ტანსაცმლის თუ სამედიცინო მომსახურების. მოცემულ შემთხვევაში მხოლოდ ამანათების შეგზავნა საპატიმროში ვერ დაადასტურებდა აუცილებელი სოციალური პირობების დარღვევას.

ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებაზე, რომ „ხარჯების ოდენობა უნდა განისაზღვროს მხარის მიერ სასამართლოში წარდგენილი ფაქტობრივად გაწეული ხარჯების ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საფუძველზე. ამგვარი მტკიცებულების არარსებობის შემთხვევაში, სასამართლოს მხარის მოთხოვნის საფუძველზე თვითონაც შეუძლია გონივრულ ფარგლებში განსაზღვროს მხარის მიერ გაწეული ხარჯების ოდენობა, თუკი აშკარაა, რომ პირის უფლების დარღვევის აღკვეთის მიზნით ხარჯი გაღებულია“ (სუს 1330-1315(კ-11) 2012წ. 9.02 განჩინება). ამდენად, ეროვნული სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის თანახმად, ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯი შეიძლება ანაზღაურდეს იმ პირობებშიც, როდესაც არ არის წარმოდგენილი ხარჯის გაწევის დამადასტურებელი დოკუმენტი, თუმცა ადვოკატის მომსახურება სადავო გარემოებას არ წარმოადგენს. ასეთ შემთხვევაში სასამართლო უფლებამოსილია თავად განსაზღვროს გაწეული ხარჯის ოდენობა გონივრულ ფარგლებში.

შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ ეროვნული და საერთაშორისო სასამართლო პრაქტიკის გათვალისწინებით მიიჩნია, რომ ლ. თ-ის მიერ ადვოკატებისათვის გადახდილი ჰონორარი უკანონო სისხლის სამართლებრივი დევნის პერიოდში ექვემდებარება ანაზღაურებას. ამასთან, პალატამ მიიჩნია, რომ 2004 წლიდან 2013 წლების პერიოდში უსაფუძვლოდ მიმდინარე სისხლის სამართლებრივი დევნის პერიოდში ადვოკატებისათვის ჰონორარის სახით გადახდილი 18 000 ლარი სრულ შესაბამისობაშია გონივრულ ოდენობასთან, რაც ამ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილებს საფუძველს წარმოადგენს.

რაც შეეხება მთავარი პროკურატურის პრეტენზიას მორალური ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების წესს ითვალისწინებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლი, რომლის პირველი ნაწილის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვილ იქნას მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილით დადგენილია, რომ სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევებში დაზარალებულს შეუძლია მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივიზიანისთვისაც.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება, პირადი ცხოვრების საიდუმლოება, პირადი ხელშეუხებლობაან საქმიანირეპუტაციაშელახვისაგან.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, განსახილველ შემთხვევაში, 2004 წლიდან 2013 წლამდე უსაფუძვლო სისხლის სამართლებრივი დევნის მიმდინარეობამ ხელყო ლ. თ-ის კანონით დაცული ღირსება, რაც დაკავშირებულია ძლიერ სულიერ ტკივილთან. ამდენად, მოპასუხის უკანონო ქმედებით მოსარჩელეს მიადგა კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული მორალური ზიანი, რაც უნდა ანაზღაურდეს. მორალური ზიანის განსაზღვრასთან მიმართებით პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ კანონი არ ადგენს ამგვარი ზიანის ოდენობას, რამდენადაც მორალური ზიანის ანაზღაურების კონკრეტული შემთხვევა ინდივიდუალურია, განპირობებულია მრავალი სხვადასხვა ფაქტორით. ამასთან, იგი განისაზღვრება, როგორც დამდგარი ზიანის სიმძიმის, ისე ბრალის ხარისხის მიხედვით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 19 ივლისის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ლ. თ-მა და საქართველოს მთავარმა პროკურატურამ.

კასატორი - საქართველოს მთავარი პროკურატურა საკასაციო საჩივარში მიუთითებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტარციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, ამავე კოდექსის 207-ე მუხლზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, ამავე კოდექსის მე-18 მუხლზე, ასევე საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლსა და ამავე კოდექსის 1005-ე მუხლის მესამე ნაწილზე და აღნიშნავს, რომ პირს ზიანი უნდა მიადგეს ქმედების განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობის ფორმით, ამასთან, მიზეზობრივი კავშირი უნდა არსებობდეს განხორციელებულ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს - ზიანს შორის. სახეზე უნდა იყოს მოხელის უკანონო ქმედება, რომელმაც პირისთვის ზიანი გამოიწვია. მოცემულ შემთხვევაში კი საქართველოს მთავარი პროკურატურის მხრიდან ამგვარ ქმედებებს ადგილი არ ჰქონია. კონკრეტული საგამოძიებო მოქმედების ჩატარება ეფუძნებოდა კანონს და კანონის საფუძველზე მიღებულ საპროცესო დოკუმენტებს. ამდენად, ჩატარებული საგამოძიებო მოქმედებები არ შეიძლება გაგებულ იქნეს, როგორც ვინმეს მხრიდან განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებელი ქმედებით ზიანის მიყენებად.

როგორც წარმოდგენილი საქმის მასალებიდან დგინდება, ლ. თ-ის მიმართ წარმოებდა სისხლის სამართლის საქმე, მის მიერ სავარაუდოდ სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებული დასჯადი ქმედების ჩადენასთან დაკავშირებით. სს საქმის გამოძიების ფარგლებში სისხლისსამართლებრივი დევნის მიმდინარეობისას მას აღკვეთის ღონისძიების სახით თავდაპირველად შეეფარდა პატიმრობა, ხოლო შემდგომ გათავისუფლდა პატიმრობიდან და შეეფარდა პირადი თავდებობა. ამდენად, თუ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში პირის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის მიმდინარეობისას ამ უკანასკნელის მიმართ საპროცესო მოქმედებები განხორციელდა კანონით დადგენილი წესის დაცვით, შესაბამისად, სახეზე არ არის თანამდებობის პირის უკანონო და დაუსაბუთებელი ქმედება და საბოლოოდ პირის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის მარეაბილიტირებელი საფუძვლით დამთავრების შემთხვევაშიც არ არსებობს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის კანონიერი საფუძველი. კასატორი მიიჩნევს, რომ ლ. თ-ის მიმართ საპროცესო მოქმედებები განხორციელდა კანონის სრული დაცვით, შესაბამისად, არ არსებობს მათი მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი.

კასატორი მორალური ზიანის დაკისრებასთან მიმართებაში მიიჩნევს, რომ სასამართლომ უნდა გაითვალისწინოს ის გარემოება, რომ შიდა ქართლისა და მცხეთა-მთიანეთის საოლქო პროკურატურამ მიმართა გორის რაიონულ სასამართლოს შუამდგომლობით და ბრალდებაზე უარი განაცხადა.

კასატორის მითითებით, ლ. თ-ი პატიმრობაში იმყოფებოდა - 06 თვე, შემდგომ იგი გათავისუფლდა პატიმრობიდან და აღკვეთის ღონისძიების სახედ პოლიციის ზედამხედველობაში გადაცემა, შემდეგ კი, პირადი თავდებობა. სისხლის სამართლის საქმის წარმოება მიმდინარეობდა 9 წლისა და 03 თვის განმავლობაში.

კასატორის მოსაზრებით, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების, სამართლებრივი ნორმებისა და მსგავს საქმეებზე სასამართლო პრაქტიკის ანალიზის საფუძველზე, განსახილველ შემთხვევაში მორალური ზიანის სახით მოპასუხე საქართველოს მთავარი პროკურატურისათვის 15 000 ლარის დაკისრება, არ გამომდინარეობს გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებიდან და შეუსაბამოდ მაღალ ოდენობას წარმოადგენს.

კასატორი ასევე არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს განმარტებებს მატერიალური ზიანის ანაზღაურებასთან მიმართებაში და აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში წარმოდგენილი არ გახლავთ ის ცალსახა მტკიცებულებები, რომლებითაც დადასტურდება მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენების ფაქტი, მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის და ოდენობა. თანახმად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილისა, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნასა და შესაგებელს. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, საქმის გარემოებები, რომლებიც შეიძლება დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით.

ამასთან, კასატორის მითითებით, საგულისხმოა ის გარემოება, რომ კასპის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 2 აგვისტოს ბრძანებით ლ. თ-ი გადაყენებულ იქნა თანამდებობიდან სასამართლოში საქმის განხილვამდე. საქართველოს ეკონომიკური განვითარების მინისტრის 2004 წლის 26 ოქტომბრის #01/03-01/505 ბრძანებით ლ. თ-ი გაათავისუფლეს დაკავავებული თანამდებობიდან 2004 წლის 26 ოქტომბრიდან. აღნიშნული ბრძანების ბათილად ცნობის მოთხოვნით მან მიმართა სასამართლოს, თუმცა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 13 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა. შესაბამისად, ამ პირობებში, როდესაც კანონიერად გახლავთ ცნობილი ლ. თ-ის სამსახურიდან დათხოვნა, ყოველგვარ ფაქტობრივ და სამართლებრივ საფუძველს მოკლებულია მოპასუხე საქართველოს მთავარი პროკურატურისათვის მიუღებელი ხელფასის მიყენებული მატერიალური ზიანის სახით დაკისრება.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა - საქართველოს მთავარმა პროკურატურამ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასატორი - ლ. თ-ი საკასაციო საჩივარში მიუთითა, რომ ახლად ჩამოყალიბებული სამხარეო სამმართველო მთლიანად დაკომპლექტდა ყოფილი რაიონული სამსახურის კადრებით. რადგან ამ სამმართველოში განყოფილების ...ის საშტატო ერთეულები არ არსებობდა, ძველმა კადრებმა დაიკავეს სხვადსხვა პოზიციები, ძირითადად სპეციალისტების, ... და მთავარი სპეციალისტების თანამდებობები. მისმა შემცვლელმა კასპის რაიონული განყოფილების ...მა დაიკავა ჯერ სპეციალისტის, მოგვიანებით - უფროსი სპეციალისტის თანამდებობა და 2007 წლის 12 იანვრიდან 2012 წლის 15 სექტემბრამდე ანუ ამ სამმართველოს გაუქმებამდე მიიღო თანამდებობრივი სარგო 43100 ლარის ოდენობით. კასატორის განმარტებით, რომ არა მისი უკანონო სისხლის სამართლებრივი დევნა, ეს თანამდებობრივი სარგო უნდა მიეღო.

კასატორი ასევე არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს განმარტებას საპყრობილეში მკურნალობის ხარჯის ანაზღაურებაზე უარის თქმის თაობაზე.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა - ლ. თ-მა მოითხოვა მისი სარჩელის დაუკმაყოფილებლობის ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 26 ოქტომბრის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ლ. თ-ისა და საქართველოს მთავარი პროკურატურის საკასაციო საჩივრები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ლ. თ-ისა და საქართველოს მთავარი პროკურატურის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივრებში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, #7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

სახელმწიფო ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანის სახელმწიფო სახსრებიდან ანაზღაურება აღიარებული და გარანტირებულია როგორც საქართველოს კონსტიტუციის 42.9 მუხლით (ამჟამად მოქმედი 18.4 მუხლი), აგრეთვე, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა შესახებ ევროპული კონვენციის 5.5 მუხლით - „თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლება“.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208.1 მუხლის მიხედვით, სახელმწიფოს, ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო, ხოლო ამავე კოდექსის 207-ე მუხლით განისაზღვრა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმების, პრინციპებისა და საფუძვლების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, გარდა იმ გამონაკლისებისა, რომლებიც ამავე კოდექსით არის დადგენილი.

საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს მოსამსახურე სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებს პასუხს; ხოლო აღნიშნული მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის ან გაუსვლელობის ხელწერილის უკანონოდ გამოყენების, პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება სახელმწიფოს მიერ მოკვლევის, წინასწარი გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობისას ეს პირები სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებენ პასუხს. ამასთან, ამავე კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს, მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევაში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით.

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ ლ. თ-ი სისხლის სამართლის საქმეზე დაკავებულ იქნა 2004 წლის 23 ივლისს, ხოლო კასპის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 25 ივლისის ბრძანებით - აღკვეთის ღონისძიების სახით შეეფარდა წინასწარი პატიმრობა სამი თვის ვადით. ამასთან, პატიმრობის ვადა საბოლოოდ გაგრძელებულ იქნა ექვს თვემდე. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2005 წლის 22 იანვრის №2-02 ბრძანებით ლ. თ-ი განთავისუფლდა პატიმრობიდან და გადაცემულ იქნა პოლიციის ზედამხედველობაში. შიდა ქართლისა და მცხეთა-მთიანეთის საოლქო პროკურატურამ შუამდგომლობით მიმართა გორის რაიონულ სასამართლოს და განმარტა, რომ სასამართლოში საქმის არსებითი განხილვისას გამოკვლეული ბრალდების მხარის მტკიცებულებებით ვერ იქნა უტყუარად დადასტურებული ლ. თ-ის მიერ წარდგენილი ბრალდებით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენა, ამდენად, წარდგენილ ბრალდებაზე პროკურატურამ უარი თქვა. შედეგად, გორის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 07 ნოემბრის საოქმო განჩინებით ლ. თ-ის მიმართ შეწყდა სისხლის სამართლებრივი დევნა. ასევე, გაუქმდა შეფარდებული აღკვეთის ღონისძიება - პირადი თავდებობა. ამდენად, მოსარჩელის მიმართ დაწყებულ სისხლის სამართლის საქმეზე პროკურატურამ თავად დაადასტურა ლ. თ-ის უდანაშაულობა, რაც გულისხმობს მის მიმართ დაწყებული სისხლის სამართლებრივი დევნის უსაფუძვლობას. შესაბამისად, ლ. თ-ი იძულებული გახდა აეტანა უსაფუძვლო ბრალდებისგან გამოწვეული დისკომფორტი, მატერიალური თუ მორალური ზიანი. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს განმარტებას მასზედ, რომ მტკიცებულებათა არასაკმარისობით სისხლისსამართლებრივი დევნის შეწყვეტა, თავისი შედეგებით, უთანაბრდება პირის მიმართ გამამართლებელი განაჩენის გამოტანას, ანუ ამ შემთხვევაშიც, მსგავსად გამამართლებელი განაჩენისა, დგინდება პირის უდანაშაულობა. აღნიშნული კი წარმოადგენს პირის მარეაბილიტირებელ უპირობო გარემოებას. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ სახეზეა მოსარჩელისთვის მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანი და მისი ანაზღაურების წინაპირობები და განსაზღვრული ზიანის ოდენობა სრულ შესაბამისობაშია განცდილ სულიერ ტრავმასთან.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 08.04.2009წ. განჩინებით №ბს-972-936(3კ-08) ადმინისტრაციულ საქმეზე ჩამოყალიბებულ განმარტებას შემდეგზე, რომ „არაქონებრივი უფლებები წარმოადგენს სამოქალაქო სამართლის იმ ობიექტს, რომელსაც გააჩნია მისთვის დამახასიათებელი თავისებურებები. არსებითი განსხვავება მდგომარეობს არაქონებრივი უფლების ხელყოფის შედეგად დამდგარი ზიანის შინაარსში. სამოქალაქო სამართლის აღნიშნული ობიექტის სპეციფიკის გათვალისწინებით მისი ხელყოფის შედეგად დამდგარ ზიანს ქონებრივი ეკვივალენტი არ გააჩნია. ამდენად, არაქონებრივი ზიანის მოთხოვნის წარმოშობისათვის საკმარისია არსებობდეს არაქონებრივი უფლების ხელყოფის ფაქტი, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა. მორალური ზიანის მოცულობას (რომელსაც არ გააჩნია მატერიალური გამოხატულება) განსაზღვრავს სასამართლო გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით“. „სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლში მითითება მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების თაობაზე გულისხმობს ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის ხარისხის, დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურების გათვალისწინებას. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს, მოპასუხეების მიერ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ფაქტს, ასევე დაზარალებულის სუბიექტურ დამოკიდებულებას მორალური ზიანის მიმართ და ობიექტურ გარემოებებს. ამ გარემოებათა შორისაა დაზარალებულის ცხოვრების პირობები (საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.), ბრალის ხარისხი, ქონებრივი მდგომარეობა და სხვა გარემოებები. მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. შეუძლებელია ფულადი ფორმით ჯანმრთელობის შეფასება, კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს“.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს განსახილველ შემთხვევაში საქართველოს მთავარი პროკურატურისთვის ლ. თ-ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის სახით - 15000 ლარის დაკისრებას, არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიებს მოცემულ შემთხვევაში მორალური ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებით და აღნიშნავს, რომ უკანონო ბრალდების/პატიმრობის ან მსჯავრდების საქმეებთან მიმართებაში სასამართლოს მიერ არამატერიალური (მორალური) ზიანის თანხის ოდენობის განსაზღვრა ხორციელდება თითოეულ საქმეში ინდივიდუალურად, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების, მორალური ზიანის მიმართ დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულების, ობიექტური გარემოებების (დაზარალებულის საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.) და სხვა ფაქტორების გათვალისწინებით (Patsuria v. Georgia; Nikolaishvili v. Georgia; Jashi v. Georgia).

საკასაციო სასამართლო ასევე იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას მატერიალური ზიანის ნაწილში და განმარტებას ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით, რომ ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯი შეიძლება ანაზღაურდეს იმ პირობებშიც, როდესაც არ არის წარმოდგენილი ხარჯის გაწევის დამადასტურებელი დოკუმენტი, თუმცა ადვოკატის მომსახურება სადავო გარემოებას არ წარმოადგენს. ასეთ შემთხვევაში სასამართლო უფლებამოსილია თავად განსაზღვროს გაწეული ხარჯის ოდენობა გონივრულ ფარგლებში.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის - ლ. თ-ის საკასაციო პრეტენზიას იძულებითი განაცდურის ოდენობის განსაზღვრასთან დაკავშირებით და მიიჩნევს, რომ აღნიშნულ საკითხთან მიმართებაში სწორი სამართლებივი შეფასება გააკეთა სააპელაციო სასამართლომ, სადაც აღნიშნა, რომ საქართველოს ეკონომიკური განვითარების მინისტრის 2007 წლის 12 იანვრის №კ-4/7 ბრძანებით დამტკიცდა საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების შიდა ქართლის სამხარეო სამმართველოს (გორი, კასპი, ქარელი, ხაშური) სტრუქტურა და საშტატო ნუსხა. მითითებული ბრძანებით კასპის რაიონში აღარ იყო გათვალისწინებული განყოფილების ...ის შტატი, არამედ მხოლოდ სპეციალისტის შტატი. ამდენად, 2007 წლის 12 ინავრიდან გაუქმდა მოსარჩელის მიერ სამსახურიდან გათავისუფლებამდე დაკავებული თანამდებობა. საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელის დამსაქმებელ ორგანიზაციაში განხორციელებული სტრუქტურული რეორგანიზაცია, მოსარჩელის მიერ დაკავებული თანამდებობის გაუქმების გათვალისწინებით, გამორიცხავს რეორგანიზაციის შემდგომ პერიოდში იძულებითი განაცდურის არსებობას, მით უფრო სხვა სტრუქტურული ერთეულის ...ის თანამდებობისათვის დადგენილი სახელფასო განაკვეთის ოდენობით. სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიუთითა, რომ არ არსებობს საფუძვლიანი, შესაბამისი მტკიცებულებებით გამყარებული მოლოდინი, რომ სწორედ ლ. თ-ი დაიკავებდა შიდა ქართლის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამხარეო სამმართველოს ...ის თანამდებობას.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს _ წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ლ. თ-ისა და საქართველოს მთავარი პროკურატურის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 19 ივლისის გადაწყვეტილება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: ნ. სხირტლაძე

ვ. როინიშვილი