Nბს-327-309(2კ-07) 16 მაისი, 2019 წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ვასილ როინიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები - გ. ს-ი (მოსარჩელე), შპს „... საავადმყოფო” (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - გ. ს-ის საკასაციო საჩივარზე - შპს „... საავადმყოფო,” ჯ. ქ-ე, ჯ. ნ-ე, ზ. ო-ე, მ. ქ-ე, ი. თ-ე, ი. შ-ე, ნ. გ-ე, ხ. ჩ-ე, ც. წ-ა, მ. ხ-ე, აჭარის ა/რ ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო.

მოწინააღმდეგე მხარე - შპს „... საავადმყოფოს” საკასაციო საჩივარზე - გ. ს-ი

მესამე პირი - აჭარის ა/რ ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრო

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 09.02.2007წ გადაწყვეტილება

დავის საგანი - მორალური ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

გ. ს-ი-ბ-ემ 04.03.2005წ. სასარჩელო განცხადებით მიმართა აჭარის ა/რ უმაღლეს სასამართლოს მოპასუხეების: აჭარის ა/რ ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს, შპს „... საავადმყოფოს” და ფიზიკური პირების (სამედიცინო პერსონალის): ჯ. ქ-ის, ჯ. ნ-ის, ზ. ო-ის, მ. ქ-ის, ი. თ-ის, ი. შ-ის, ნ. გ-ის, ხ. ჩ-ის, ც. წ-ას, მ. ხ-ის მიმართ და მიყენებული მატერიალური ზიანის, კერძოდ: წამლებისა და სამედიცინო მომსახურების საფასურის – 15 000 ლარის, დაკრძალვის ხარჯის – 5000 ლარის, სასაფლაოს ხარჯის – 5000 ლარის და მორალური ზიანის - 500000 ლარის ანაზღაურება მოითხოვა.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 16.02.2004წ. მისი შვილი - გ. ბ-ე, სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას, ელექტროსადენების შეკეთების დროს ჩამოვარდა ამწიდან და მიიღო სხეულის დაზიანებები, რის გამოც გადაიყვანეს ... საავადმყოფოში. შემდგომში ავადმყოფის მდგომარეობა მკვეთრად გაუარესდა, მას დაეწყო თორმეტგოჯა ნაწლავიდან სისხლდენა, რის შესახებაც ექიმები მშობლებს არაფერს ეუბნებოდნენ. ავადმყოფი შექმნილი მძიმე მდგომარეობიდან გამომდინარე, საჭიროებდა აუცილებელ ოპერაციას, მაგრამ ექიმებმა გამოიჩინეს გულგრილობა და სათანადო ყურადღებას არ აქცევდნენ მას. არასწორი შეხედულებებისა და გულგრილი დამოკიდებულების გამო, პაციენტს არ ჩაუტარდა აუცილებელი სამედიცინო მკურნალობა და დაენიშნა კონსერვატიული, ჰომოსტაზიური და ინფუზიურ-ტრანსფუზიური თერაპია სისხლდენის მიზეზის დაუდგენლად, რითაც მკურნალი ექიმის მიერ დაშვებულ იქნა შეცდომა, რადგან აუცილებელი იყო სასწრაფო ენდოსკოპიური გამოკვლევა. მოსარჩელის მოსაზრებით, დანიშნული კონსერვატიული მკურნალობა ჩატარდა არასრულყოფილად, ვინაიდან გ. ბ-ეს სისხლდენის დაწყების დღიდანვე ესაჭიროებოდა მუდმივი ქირურგიული მეთვალყურეობა. მოსარჩელე თვლის, რომ სამედიცინო პერსონალის მიერ, არასწორად შეფასდა ავადმყოფის მდგომარეობა, სათანადო ინტენსივობით არ ხორციელდებოდა სისხლის მონაცემების კონტროლი, გასტროსკოპია ჩატარდა დაგვიანებით, არ მომხდარა სათანადო რეაგირება სისხლდენის რეციდივზე, მიუხედავად იმისა, რომ მკურნალი ექიმის დღიურში არსებობდა ჩანაწერი სისხლდენის რეციდივის შემთხვევაში ოპერაციული მკურნალობის აუცილებლობის შესახებ. 10.03.2004წ. ქირურგი ჯ. ნ-ე იძულებული იყო მიეღო ოპერაციული მკურნალობის გადაწყვეტილება. ამ გადაწყვეტილების მიღებამდე სავალდებულო იყო ფიბროგასტროსკოპიის გაკეთება, რითაც შესაძლებელი გახდებოდა ოპერაციული მკურნალობის თავიდან აცილება, რადგან ოპერაციული მკურნალობა, იმ ეტაპზე მეტად სარისკო და საეჭვო იყო. მოსარჩელემ აღნიშნა აგრეთვე, რომ შპს „... საავადმყოფო” აწარმოებდა ულიცენზიო საქმიანობას სხვადასხვა სფეროში. გ. ბ-ესთან მიმართებით არალიცენზირებული საქმიანობა განხორციელდა კარდიოლოგიასა და კლინიკურ ტრანსფუზიოლოგიაში.

აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს 19.07.2005წ. განჩინებით საპროცესო კანონმდებლობაში განხორციელებული ცვლილებების გამო საქმე განსჯადობით განსახილველად გადაეცა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 30.09.2005წ. განჩინებით საქმეში მესამე პირად ჩაბმულ იქნა აჭარის ა/რ ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრო.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 20.01.2006წ. გადაწყვეტილებით გ. ს-ი-ბ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, მოპასუხე, შპს „... საავადმყოფოს” დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ 2756 ლარის ოდენობით მატერიალური ზიანის და 6000 ლარის ოდენობით მორალური ზიანის ანაზღაურება, მოსარჩელეს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე ფიზიკური პირების - ჯ. ქ-ისა და სხვებისათვის, აგრეთვე აჭარის ა/რ ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროსათვის მატერიალური და მორალური ზიანის საკომპენსაციო თანხების დაკისრების ნაწილში უსაფუძვლობის გამო. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა გ. ს-ი-ბ-ის და შპს „... საავადმყოფოს“ მიერ.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 04.07.2006წ. განჩინებით საქმე განსჯადობით განსახილველად გადაეცა ამავე სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 09.02.2007წ. გადაწყვეტილებით გ. ს-ი-ბ-ის და შპს „... საავადმყოფოს” სააპელაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 20.01.2006წ. გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც გ. ს-ი-ბ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, მოპასუხე შპს „... საავადმყოფოს” მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 6 953 ლარის ოდენობით მატერიალური და 6000 ლარის ოდენობით მორალური ზიანის ანაზღაურება, გ. ს-ი-ბ-ეს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე ფიზიკური პირების - ჯ. ქ-ისა და სხვათა (სულ 10 პირი), აგრეთვე აჭარის ა/რ ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროსათვის მატერიალური და მორალური ზიანის საკომპენსაციო თანხების დაკისრების ნაწილში.

სააპელაციო პალატამ საქმის მასალებით დადგენილად ცნო, რომ ბათუმის ლიფტების სამმართველოს ელექტროშემდუღებელი გ. ბ-ე, ელექტროსადენების შეკეთების დროს - 16.02.2004წ. გადმოვარდა ავტომანქანის ამწიდან და მიიღო სხეულის მძიმე დაზიანება, რის გამოც სასწრაფო სამედიცინო დახმარების ავტომანქანით გადაიყვანეს შპს „... საავადმყოფოს“ ნეიროქირურგიული განყოფილების ნეირორეანიმაციაში, სადაც დაუდგინდა დიაგნოზი: ქალა ტვინის ღია ტრავმა, თავის ტვინის მძიმე ხარისხის დაჟეჟილობა, თავის ტვინის ღეროს დაზიანება, სუბარახნოიდალური სისხლჩაქცევა, კეფის ძვლის ხაზოვანი მოტეხილობა. დაიწყო პაციენტის მკურნალობა, თუმცა ავადმყოფს 28.02.2004წ. დაეწყო სისხლჩაქცევა კუჭნაწლავის ტრაქტიდან. ქირურგების მიერ დაენიშნა კონსერვატიული მკურნალობა. მდგომარეობის გაუმჯობესების გამო, ავადმყოფი გადაიყვანეს პალატაში, მაგრამ 06.03.2004წ. ჯანმრთელობის გაუარესების გამო, კვლავ გადაყვანილ იქნა ნეირორეანიმაციაში. პაციენტს ჩაუტარდა ფიბროგასტროსკოპია, სამჯერ - კოლონოსკოპია, დაუდგინდა სისხლდენის წყარო, თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლული - აქტიური სისხლდენის გარეშე, დაენიშნა კონსერვატიული მკურნალობა (სისხლდენის შემაჩერებელი მედიკამენტები). მიუხედავად ჩატარებული მკურნალობისა, 10.03.2004წ. თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლულიდან სისხლდენის გამო, მშობლების წერილობითი თანხმობით, ჩაუტარდა სასწრაფო ოპერაცია სასიცოცხლო ჩვენებით (კუჭის რეზექცია), მდგომარეობა არ გაუმჯობესდა, რასაც 14.03.2004წ. მოჰყვა პაციენტ გ. ბ-ის გარდაცვალება. მშობლების წინააღმდეგობის გამო, გვამი არ გაკვეთილა და სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზა არ ჩატარებულა. ფაქტზე აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე, თუმცა გამოძიებით სამედიცინო პერსონალის მიერ სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენა არ იქნა დადგენილი, რის გამოც სისხლის სამართლის საქმის წარმოება შეწყდა.

საქმეზე წარმოდგენილი საექსპერტო დასკვნების საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ შპს „... საავადმყოფოში” ავადმყოფ გ. ბ-ის მკურნალობისას სამედიცინო პერსონალის უხეში გაუფრთხილებლობით (პაციენტისადმი არასათანადო ყურადღება, სწორი დიაგნოზის დაუსმელობა) პირის ჯანმრთელობას მიადგა ზიანი, რამაც საბოლოო ჯამში გამოიწვია ავადმყოფ გ. ბ-ის გარდაცვალება. სასამართლომ მიიჩნია, რომ არსებობდა სამოქალაქო კოდექსის 1007-ე მუხლით დადგენილი სამედიცინო დაწესებულების მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, რადგან სახეზე იყო აღნიშნული ვალდებულების წარმოშობის ყველა აუცილებელი წინაპირობა: ზიანი, ქმედების არამართლზომიერება, ბრალი და მიზეზობრივი კავშირი.

სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ გ. ბ-ის გარდაცვალების ფაქტზე, ბათუმის რაიონული პროკურატურის მიმართვის საფუძველზე ჩატარდა სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზა, რომლის დასკვნის თანახმად, გარდაცვალების უშუალო მიზეზის დადგენა ვერ მოხდა, თუმცა ავადმყოფ გ.ბ-ის N... სამედიცინო ბარათის ჩანაწერებით დასტურდება, რომ სიკვდილის მიზეზია ძირითადი დაავადება - გასტროდუოდენალური სისხლდენა. ამავე დასკვნის მიხედვით, გ. ბ-ის მკურნალობის პროცესში, სამედიცინო პერსონალის მიერ დაშვებულია საექიმო შეცდომა, ოპერაციის ჩატარების მხრივ, რაც განპირობებული იყო კლინიკური, ენდოსკოპიური და ლაბორატორიული მონაცემების არასწორი შეფასებით. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს სამედიცინო დაწესებულებების ხარისხის კონტროლის ინსპექციის უფროსის 28.10.2004 წ. აქტით სააპელაციო პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ გ. ბ-ის მიმართ 10.03.2004წ. ჩატარებული ქირურგიული ოპერაციის ერთადერთი მიზანი იყო სისხლდენის საბოლოო მიზეზის დადგენა და მკურნალობა წარმოებული იყო დაგვიანებით. ამასთანავე, კონტროლის ინსპექციის უფროსის - გ. ბა-ის 22.02.2005წ. N18 წერილით დადასტურდა, რომ ავადმყოფ გ. ბ-ის მკურნალობის პროცესში დაგვიანებით იყო გამოცნობილი კუჭ-ნაწლავის სისხლდენის არსებობა, ასევე დაგვიანებით იყო ჩატარებული ოპერაციული მკურნალობა.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სამედიცინო პერსონალის მიერ საექიმო შეცდომის დაშვება ოპერაციის ვადების მხრივ, დადასტურდა აგრეთვე საქმეში არსებული თსსუ ქირურგიის განყოფილების კათედრის დოცენტის - გ. ჩი-ას წერილით, რომელშიც დეტალურად იყო აღწერილი ავადმყოფობის მიმდინარეობის დინამიკა. დასკვნაში ექიმების მიერ დაშვებულ შეცდომად მიჩნეულ იქნა სისხლდენის წყაროს დაუდგენლად კონსერვატიული, ჰემოსტეზური და ინფუზურ-ტრანსფუზიური თერაპიის დანიშვნა. დანიშნული კონსერვატიული მკურნალობა ჩაითვალა არასრულყოფილად, ვინაიდან მის სქემაში არ იყო ჩართული ანტაციდური პრეპარატები. სისხლდენის დაწყების დღიდან ავადმყოფს მუდმივად ესაჭიროებოდა ქირურგის მეთვალყურეობა, რაც არ იყო ასახული დღიურებში. აუცილებელი იყო წითელი სისხლის მონაცემების მუდმივი კონტროლი. საბოლოო დასკვნის სახით გ. ჩი-ამ აღნიშნა, რომ არასათანადოდ იქნა შეფასებული თვითონ გასტროდუოდენალური სისხლდენის ფაქტი, არასრულყოფილად იქნა გამოყენებული სისხლდენის კონსერვატიული მკურნალობის შესაძლებლობები.

სასამართლომ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს სამედიცინო დაწესებულებების ხარისხის კონტროლის ინსპექციის უფროსის 28.10.2004 წ. აქტის საფუძველზე დაადგინა, რომ შპს „... საავადმყოფო” ეწეოდა ულიცენზიო საქმიანობას მედიცინის სხვადასხვა დარგში, არალიცენზირებული მკურნალობა განხორციელდა გ. ბ-ის მიმართაც.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულ სუბიექტს წარმოადგენდა შპს „... საავადმყოფო”, რადგან გ. ბ-ის სამედიცინო დახმარებასთან დაკავშირებით ხელშეკრულება გაფორმებული იყო სამედიცინო დაწესებულებასთან. სკ-ის 992-ე, 1007-ე მუხლების საფუძველზე პალატამ აღნიშნა, რომ სამედიცინო დაწესებულებაში მკურნალობისას (ქირურგიული ოპერაციის ან არასწორი დიაგნოზით დამდგარი შედეგი და სხვ.) პირის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საერთო საფუძვლებით. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სასარჩელო მოთხოვნას მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში გააჩნდა სამართლებრივი საფუძველი. სასამართლომ, საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე, დაადგინა მიყენებული მატერიალური ზიანის ოდენობა, გამოიკვლია მკურნალობასა და მედიკამენტებზე დახარჯული თანხის ოდენობა, აგრეთვე დაკრძალვასთან დაკავშირებული დანახარჯები და მოპასუხეს - შპს „... საავადმყოფოს” დააკისრა მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 6953 ლარის ოდენობით.

სასამართლომ, სკ-ის 413-ე მუხლის გათვალისწინებით, საფუძვლიანად მიიჩნია მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნაც. პალატამ მიუთითა აგრეთვე ,,პაციენტის უფლების შესახებ” კანონის მე-10 მუხლის ,,ა” ქვეპუნქტზე, რომლის შესაბამისად პაციენტს ან მის კანონიერ წარმომადგენელს უფლება აქვს მიმართოს სასამართლოს ქონებრივი და არაქონებრივი ზიანის კომპენსაციის ანაზღაურების მოთხოვნით, თუ ზიანი გამოწვეულია მცდარი სამედიცინო ქმედებებით. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ დაზარალებულის გარდაცვალების შემთხვევაში ქონებრივი ზიანის კომპენსაციასთან ერთად, დაზარალებული (მოსარჩელე გ. ს-ი-ბ-ე) უფლებამოსილია მოითხოვოს მორალური ზიანის ანაზღაურებაც. აღნიშნული უფლების არსებობა არ არის დამოკიდებული ქონებრივი ზიანის მიყენებაზე, უახლოესი ადამიანის (მეუღლე, მშობელი, შვილი) გარდაცვალების გამო წარმოშობილი მორალური ზიანი ექვემდებარება ანაზღაურებას. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურება დასაშვებია სახელშეკრულებო ურთიერთობების დროსაც. მოცემულ შემთხვევაში მხარეები ხელშეკრულებით იყვნენ ერთმანეთთან დაკავშირებულნი, მაგრამ მორალური ზიანის ანაზღაურება მიჩნეულ უნდა იქნეს დელიქტურ ვალდებულებად, რადგან ზიანი წარმოიშვა არასწორი სამედიცინო მომსახურებიდან, რაც ექვემდებარება ანაზღაურებას სკ-ის 1007-ე მუხლის საფუძველზე. სასამართლომ მორალური ზიანის კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაში მიიღო ზიანის მიმყენებლის ბრალის ხარისხი, მოპასუხის მატერიალური მდგომარეობა, გაითვალისწინა მოსარჩელის ფიზიკური და ზნეობრივი ტანჯვის სიმძიმე, ის, რომ განცდილ მორალურ ზიანს მოსარჩელისათვის ხანგრძლივი ხასიათი აქვს და სხვა.ამასთან, პალატამ აღნიშნა, რომ მართალია სამედიცინო დაწესებულებისა და მისი მუშაკის მიერ განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული სუბიექტი შპს ,,... საავადმყოფოა”, თუმცა მას არ ერთმევა სამედიცინო პერსონალის მიმართ რეგრესის წესით ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში არ შეიძლება დადგეს აჭარის ა/რ ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს პასუხისმგებლობის საკითხი, რადგან შპს „... საავადმყოფო“ წარმოადგენს „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის საფუძველზე დაფუძნებულ დამოუკიდებელ კერძო სამართლის იურიდიულ პირს, რომლის დამფუძნებლებში არ ფიგურირებს აჭარის ა/რ ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტრო. შპს „... საავადმყოფოს” გარკვეული სამედიცინო დარგების შესაბამისი ლიცენზიის გარეშე ფუნქციონირებისათვის ასევე არ შეიძლება პასუხისმგებლობა დაეკისროს აჭარის ა/რ ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს, რადგანაც ასეთი ლიცენზიის გაცემის უფლება ,,ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ“ კანონის 54-ე მუხლით გააჩნია მხოლოდ საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ განსახილველი დავის გადაწყვეტის დროს დაშვებული იყო პროცესუალური დარღვევა, რაც გამოიხატა გადასაწყვეტი დავის სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განხილვაში, იმ პირობებში, როდესაც მოცემულ დავაში ერთ-ერთ მოპასუხეს წარმოადგენდა ადმინისტრაციული ორგანო - აჭარის ა/რ ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო, ვისგანაც მოსარჩელე, სხვა მოპასუხეებთან ერთად, სოლიდარულად ითხოვდა ზიანის ანაზღაურებას, სასკ-ის მე-2 მუხლის მეორე ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე დავა ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განხილვას ექვემდებარებოდა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 09.02.2007წ. გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს შპს „... საავადმყოფომ“ და გ. ს-ი-ბ-ემ.

კასატორმა შპს „... საავადმყოფომ“ აღნიშნა, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება გამოტანილია პროცესუალური ნორმების დარღვევით, იურიდიული დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. სასამართლომ არასწორად განიხილა მოცემული დავა ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით, ვინაიდან იგი კერძო სამართლის იურიდიული პირია, მისი დამფუძნებელი არ არის აჭარის ა/რ ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო და შესაბამისად, მის წინააღმდეგ აღძრული სარჩელი სამოქალაქოსამართლებრივი ხასიათისაა.

კასატორის მოსაზრებით სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ემყარება მხოლოდ 2004 წლის აჭარის ა/რ ჯანდაცვის სამინისტროს სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზის დასკვნას, რომელიც შედგენილია ავადმყოფობის ისტორიის საფუძველზე და რომლიდანაც გამომდინარეობს ექსპერტის მოსაზრება ოპერაციული ჩარევის დაგვიანების შესახებ. გ. ბ-ის გვამს არ ჩატარებია სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზა და შესაბამისად, საქმეში არსებული ყველა მოსაზრება ვარაუდზეა აგებული. არსებობს ორი ქირურგის: გ. ჩ-ისა და გ. ჩი-ას ურთიერთსაწინააღმდეგო მოსაზრება ოპერაციის ვადებთან დაკავშირებით. საქმეში მოიპოვება საქართველოს ეროვნული ბიუროს სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზის 28.11.2006წ. წერილი ექსპერტიზის ჩატარების შეუძლებლობის შესახებ. გასათვალისწინებელია, რომ სისხლის სამართლის საქმე გ. ბ-ის მკურნალი ექიმების მიმართ შეწყვეტილია დანაშაულის ნიშნების არარსებობის გამო. სასამართლომ არასწორად დაადგინა სამკურნალო დაწესებულების ექიმების მიერ ულიცენზიო სამედიცინო საქმიანობის განხორციელების ფაქტი. სასამართლომ დეტალურად არ გამოიანგარიშა მატერიალური ზიანის ოდენობა და ისე დააკისრა მოპასუხეს ზიანის ანაზღაურების თანხა. ამდენად, კასატორი თვლის, რომ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილებით გ. ს-ი-ბ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლები.

კასატორმა გ. ს-ი-ბ-ემ მიუთითა სკ-ის 1007-ე მუხლზე, რომლის თანახმად სამედიცინო დაწესებულებაში მკურნალობისას პირის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევაში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევაში, დაზარალებულს შეუძლია მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივი ზიანისთვისაც. სააპელაციო სასამართლომ საქმეში არსებული მტკიცებულებების გათვალისწინებით მართებულად მიიჩნია დადასტურებულად, რომ მოპასუხე ორგანიზაციის - შპს „... საავადმყოფოს“ მუშაკების ბრალეული ქმედებისა და რიგ დარგებში საავადმყოფოს ულიცენზიოდ საქმიანობის გამო გ. ს-ი-ბ-ემ განიცადა, როგორც მატერიალური, ასევე მორალური ზიანი, თუმცა მორალური ზიანისათვის სასამართლოს მიერ განსაზღვრული საკომპენსაციო თანხის ოდენობა გონივრული და სამართლიანი არ არის. კასატორმა მიიჩნია, რომ უნდა გაუქმდეს სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მოპასუხეს სრულად უნდა დაეკისროს მორალური ზიანის - 500000 ლარის ანაზღაურება. საქმის მასალებით უდავოდ დადასტურდა სამედიცინო პერსონალის ბრალეული ქმედებები, რამაც პაციენტის გარდაცვალება გამოიწვია. „პაციენტის უფლებების შესახებ“ კანონის მე-10 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, პაციენტის წარმომადგენელი აღჭურვილია მცდარი სამედიცინო ქმედებებით მიყენებული ქონებრივი და არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებით. მორალური ზიანის კომპენსაცია უნდა იყოს გონივრული და სამართლიანი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 15.05.2008წ. გადაწყვეტილებით გ. ს-ი-ბ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; შპს ,,... საავადმყოფოს“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 09.02.2007 წ. გადაწყვეტილება გ. ს-ი-ბ-ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის (6000 ლარის) კომპენსაციის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; გ. ს--ბ-ეს უარი ეთქვა მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე; დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.

საკასაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არ დადასტურდა სააპელაციო სასამართლოს მიერ განსჯადობის წესების დარღვევით საქმის განხილვა. განსჯადობის საკითხის გადაწყვეტა არ არის დამოკიდებული მხარეთა მოსაზრებებზე, მოპასუხეთა შუამდგომლობა საქმის სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განხილვის შესახებ არ წარმოადგენს განსჯადობის წესის შეცვლის საკმარის საფუძველს, ვინაიდან განსჯადობა ემყარება დავის იმანენტურ ბუნებას, საქმის საგნობრივი განსჯადობის ობიექტურ კრიტერიუმებს. სასკ-ის 2.1 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანოებისათვის წარდგენილი მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების შესახებ არის ადმინისტრაციული დავის საგანი, გ. ს-ი-ბ-ემ სარჩელი აღძრა აჭარის ა/რ ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს, შპს „... საავადმყოფოს“ და ფიზიკური პირების (მკურნალი ექიმების) მიმართ და მოპასუხეებისაგან სოლიდარულად ითხოვდა მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურებას.

საკასაციო პალატამ, სსკ-ის 407.2 მუხლის საფუძველზე, ვინაიდან წაყენებული არ ყოფილა დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია, გაიზიარა სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და სკ-ის 1007-ე მუხლზე მითითებით აღნიშნა, რომ სამედიცინო დაწესებულებაში მკურნალობისას (ქირურგიული ოპერაციის ან არასწორი დიაგნოზით დამდგარი შედეგი და სხვ.) პირის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საერთო საფუძვლებით, ზიანის მიმყენებელი თავისუფლდება პასუხისმგებლობისაგან, თუ დაამტკიცებს, რომ ზიანის დადგომაში მას ბრალი არ მიუძღვის. საკასაციო სასამართლომ არ გაიზიარა კასატორ შპს „... საავადმყოფოს“ მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ სასამართლომ არასწორად დაადგინა მოპასუხის ბრალი დამდგარ შედეგში, რადგან საქმეში დაცული იყო ურთიერთსაწინააღმდეგო მტკიცებულებები - ექსპერტიზის დასკვნები. საკასაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქმეში არსებული ექსპერტიზის დასკვნები ერთმანეთს არ ეწინააღმდეგებოდა, კერძოდ გ. ბ-ის სიკვდილის ფაქტზე ბათუმის რაიონული პროკურატურის მიმართვის საფუძველზე ჩატარდა სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზა, რომლის დასკვნის მიხედვით იმის გამო, რომ არ ჩატარებულა სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზა, სიკვდილის უშუალო მიზეზის დადგენა ვერ მოხდა, თუმცა ავადმყოფ გ. ბ-ის სამედიცინო ბარათის ჩანაწერების საფუძველზე დადასტურებულად იქნა მიჩნეული, რომ სიკვდილის მიზეზი იყო გასტროდუოდენალური სისხლდენა. ამავე დასკვნის მიხედვით, გ. ბ-ის მკურნალობის პროცესში, სამედიცინო პერსონალის მიერ დაშვებული იყო საექიმო შეცდომა ოპერაციის ჩატარების მხრივ, რაც განპირობებული იყო კლინიკური, ენდოსკოპიური და ლაბორატორიული მონაცემების არასწორი შეფასებით. სასამართლოს მიერ დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს სამედიცინო დაწესებულებების ხარისხის კონტროლის ინსპექციის უფროსის 28.10.2004 წ. აქტით დადასტურდა მკურნალობის დაგვიანებით წარმოება. ამასთანავე, კონტროლის ინსპექციის უფროსის - გ. ბა-ის 22.02.05წ. N18 წერილით დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ ავადმყოფ გ. ბ-ის მკურნალობის პროცესში დაგვიანებით იყო გამოცნობილი კუჭ-ნაწლავის სისხლდენის არსებობა, ასევე დაგვიანებით იყო ჩატარებული ოპერაციული მკურნალობა.

საკასაციო პალატამ არ გაიზიარა მოსაზრება სასამართლოს მიერ ავადმყოფობის ისტორიის არასათანადოდ შეფასების შესახებ, რადგან ავადმყოფობის ისტორიის საფუძველზე შედგენილ იქნა სასამართლო სამედიცინო ექსპერტიზის ცენტრის საექსპერტო და სპეციალისტთა დასკვნები. საკასაციო პალატამ ჩათვალა, რომ კასატორის მითითება გ. ჩი-ას დასკვნაზე არ ადასტურებს შპს ,,... საავადმყოფოს“ მოთხოვნის საფუძვლიანობას, ვინაიდან ხსენებული დასკვნის მიხედვით სამედიცინო პერსონალის მიერ არასათანადოდ შეფასდა 27.02.2004წ. დაფიქსირებული ყავისფერი გამონადენი კუჭის ზონდიდან, თავიდანვე არასათანადოდ იქნა შეფასებული თვით გასტროდუოდენური სისხლდენის ფაქტი, დასკვნის ავტორმა არასრულყოფილად მიიჩნია დანიშნული კონსერვატიული მკურნალობა, დასკვნის თანახმად დაგვიანებით ჩატარდა გასტროფიბროსკოპია, ე.წ. ,,სასოწარკვეთის ოპერაციის” ჩატარებამდე მიზანშეწონილი იყო ფაბროგასტროსკოპიის გაკეთება, რითაც შესაძლოა მომხდარიყო ოპერაციული მკურნალობის თავიდან აცილება (ტ.1, ს.ფ. 54-56). დასკვნის ავტორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ გვამის ექსპერტიზის ჩაუტარებლობის გამო კატეგორიულად რაიმეს მტკიცება შეუძლებელია, საკასაციო პალატის მოსაზრებით ადასტურებს არა გ. ჩი-ას დასკვნის სხვა დასკვნებთან წინააღმდეგობას, არამედ დასკვნის არაკატეგორიულ ხასიათს.

საკასაციო პალატამ მიიჩნია, რომ გ. ბ-ისათვის არასათანადო სამედიცინო დახმარების გაწევა დასტურდება აგრეთვე თვით შპს ,,... საავადმყოფოს“ დირექტორის 27.09.04წ. N21 ბრძანებით, რომლის თანახმად გარდაცვლილ გ. ბ-ის მკურნალობის პროცესში დაშვებულ იქნა საექიმო შეცდომა, რაც განპირობებული იყო კლინიკური, ენდოსკოპიური და ლაბორატორიული მონაცემების არასწორი შეფასებით. აღნიშნულის გამო ხსენებული ბრძანების საფუძველზე მკურნალი ექიმი ნეიროქირურგი გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან, რეანიმატოლოგებს გამოეცხადათ სასტიკი საყვედური, ნეიროქირურგიული განყოფილების გამგეს მიეცა შენიშვნა, ქირურგიული განყოფილების გამგეს გამოეცხადა სასტიკი საყვედური, სამკურნალო დარგში დირექტორის მოადგილეს დაევალა სასწრაფო ოპერაციული მკურნალობის დროულად ჩატარებაზე მკაცრი კონტროლის დაწესება. ბრძანების გამოცემას საფუძვლად დაედო ქ. ბათუმის პროკურატურის წარდგინება და აჭარის ა/რ ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზის ცენტრის დასკვნა.

კასატორ შპს „... საავადმყოფოს“ მოსაზრება მედიცინის სხვადასხვა დარგში საავადმყოფოს მიერ ულიცენზიო საქმიანობის განხორციელების უსწორობის შესახებ არ იქნა გაზიარებული. პალატის მოსაზრებით, საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს სამედიცინო დაწესებულებების ხარისხის კონტროლის ინსპექციის უფროსის 28.10.2004 წ. აქტით დადასტურდა შპს „... საავადმყოფოს“ მიერ ულიცენზიო სამედიცინო საქმიანობის წარმოება შემდეგ დარგებში: კარდიოლოგია, ქირურგია-დიაგნოსტიკურ და რეკონსტრუქციულ დარგში, პროქტოლოგია, უროლოგია, პედიატრია, ეპიდემიოლოგია, კლინიკური ტრანსფუზიოლოგია და დროებითი შრომისუუნარობის ექსპერტიზა. ავადმყოფ გ. ბ-ესთან მიმართებაში არალიცენზირებული საქმიანობა განხორციელდა კარდიოლოგისა და კლინიკური ტრანსფუზიოლოგიის მიმართულებით. ავადმყოფ გ. ბ-ის სამკურნალოდ მოწვეულ სპეციალისტებს: ც. წ-ას და ე. გ-ს, არ ჰქონდათ საექიმო საქმიანობის ნებართვა - სერტიფიკატი. უმცროს ექიმებად გაფორმებული იყვნენ მ. ხ-ე - ნეიროქირურგი და ხ. ჩ-ე - რეანიმატოლოგი, რომლებიც ეწეოდნენ დამოუკიდებელ საექიმო საქმიანობას. ექიმ ი. თ-ეს ჰქონდა სერტიფიკატი პედიატრიაში, თუმცა მუშაობდა ტრანსფუზიოლოგად. საკასაციო სასამართლომ გაიზიარა სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ აღნიშნულით დაირღვა ,,ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ“ (28, 54, 56 მუხ.) და ,,საექიმო საქმიანობის შესახებ“ (19 მუხ.) კანონების მოთხოვნები.

საკასაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აგრეთვე კასატორის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების თანხა სასამართლოს მიერ სათანადო მტკიცებულებებზე დაყრდნობის გარეშე იქნა დაკისრებული. პალატის მოსაზრებით, მკურნალობის ხარჯების ანაზღაურების თანხის განსაზღვრისას სააპელაციო სასამართლომ რიგ შემთხვევაში მხედველობაში მიიღო წარმოდგენილი მტკიცებულებები (ქვითრები), რიგ შემთხვევაში კი სათანადო ცნობებზე დაყრდნობით დადგინდა გ. ბ-ის მკურნალობისას გამოყენებული მედიკამენტების საბაზრო ღირებულება. გარდაცვლილ გ. ბ-ის დაკრძალვისათვის გაწეული და სხვა თანამდევი ხარჯების ანაზღაურების ოდენობაზე სასამართლოს მსჯელობა აგრეთვე ეფუძნებოდა სათანადო მტკიცებულებებს.

საკასაციო პალატამ სკ-ის 1007-ე, 413-ე მუხლების საფუძველზე მიიჩნია, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში კასატორის შპს „... საავადმყოფოს“ საკასაციო საჩივარი საფუძვლიანია, ხოლო გ. ს-ი-ბ-ის საჩივარი - უსაფუძვლო, შემდეგ გარემოებათა გამო: მორალური ზიანი არის ის სულიერი განცდა და ფიზიკური ტკივილი, რომელსაც მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად განიცდის ფიზიკური პირი. მორალური ზიანი თავისი ხარისხით და წარმოშობის საფუძვლების მიხედვით შეიძლება სხავადასხვაგვარი იყოს. სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის თანახმად, ანაზღაურებას ექვემდებარება არა ყოველგვარი მორალური ზიანი (სულიერი ტანჯვა), თუნდაც ეჭვს არ იწვევდეს მისი არსებობა, არამედ მხოლოდ ისეთი, რომლის ანაზღაურებაც პირდაპირ არის გათვალისწინებული მოქმედი კანონმდებლობით. ამდენად, მორალური ზიანის ანაზღაურების სივრცე სამართალში შეზღუდულია, ზიანის სრული ანაზღაურება უპირობოდ ეხება მხოლოდ ქონებრივ ზიანს. მორალური ზიანი შეიძლება რეალურად მართლაც დადგეს, მაგრამ თუ კანონმდებლობით არ არის გათვალისწინებული მისი ანაზღაურება, იგი არ ანაზღაურდება. ამგავრი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას კონკრეტული ნორმა უნდა დაედოს საფუძვლად. აღნიშნულის შესაბამისად, საკასაციო პალატამ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის საფუძველზე აღნიშნა, რომ მეუღლის, შვილის ან სხვა ახლობლის სიცოცხლის ხელყოფის გამო მიყენებული მორალური ზიანი არ ანაზღაურდება, რადგან აღნიშნული პირდაპირ არ არის გათვალისწინებული მოქმედი კანონმდებლობით (იხ. მაგ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 24.04.02წ. N3კ-1218-01; 06.04.01წ. N3კ/242; 29.01.03წ. N3კ-1443-02: 09.11.06წ. Nას-14-1466-05წ; 27.09.06წ. Nას-105-545-06 გადაწყვეტილებები). ამასთან, სკ-ის 413-ე მუხლის თანახმად, არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურების უფლება გააჩნია მხოლოდ დაზარალებულს.

საკასაციო პალატამ არ გაიზიარა სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება, რომ „პაციენტის უფლების შესახებ“ კანონის მე-10 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი ითვალისწინებდა მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას ოჯახის წევრის გარდაცვალების შემთხვევაში, რადგან ხსენებულ ნორმაში საუბარია პაციენტის უფლებაზე უშუალოდ ან კანონიერი წარმომადგენლის მეშვეობით მოითხოვოს მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. კანონიერი წარმომადგენელი პირს ენიშნება კანონით გათვალისწინებულ (არასრულწლოვანების, ქმედუუნარობის და სხვ.) შემთხვევებში. მოსარჩელე ვერ მოითხოვდა ზიანის ანაზღაურებას როგორც გარდაცვლილი პაციენტის წარმომადგენელი, ხოლო გარდაცვლილის ოჯახის წევრის, ახლობლის და სხვა პირის მიერ მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას მითითებული ნორმა არ ითვალისწინებს. საკასაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ უდავოა ახალგაზრდა შვილის გარდაცვლებით მშობლის მიერ მორალური ტკივილის განცდა, მაგრამ იგი არ ექვემდებარება მატერიალურ ანაზღაურებას, რადგან აღნიშნული პირდაპირ არ არის გათვალისწინებული საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობით.

18.10.2018წ. საკასაციო პალატას განცხადებით მომართა გ. ს-მა (საქმის მასალებით, კერძოდ: სარჩელზე თანდართული გ. ს-ის მიერ ადვოკატ ე. პ-ის მიმართ გაცემული მინდობილობით (ტ.2, ს.ფ.47), პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოსარჩელის მიერ სხდომის გადასადებად წარდგენილი … სამედიცინო ცენტრის მიერ გაცემული ცნობით (ტ.2, ს.ფ. 71), სააპელაციო პალატაში წარდგენილი 04.07.2006წ. N1-3870 მინდობილობით (ტ.3, ს.ფ. 89), აჭარის ა/რ პროკურატურის მიმართვით (ტ.3, ს.ფ. 103), საკასაციო სასამართლოში წარმოდგენილი - ე. პ-ის მიმართ 02.08.2018წ. გაცემული მინდობილობითა (ტ.5, ს.ფ. 34) და გ. ს-ის პირადობის მოწმობის ასლით (ტ.5, ს.ფ. 90) დასტურება მოსარჩელე გ. ს-ი-ბ-ისა და განმცხადებელ გ. ს-ის იდენტურობა). განმცხადებელმა მოითხოვა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 14.05.2008წ. გადაწყვეტილების (სარეზოლუციო ნაწილის 1-4 პუნქტების) ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო გაუქმება, საქმის წარმოების განახლება და მოწინააღმდეგე მხარეებისთვის მორალური ზიანის - 500000 ლარის ანაზღაურების დაკისრება. განცმხადებელმა აღნიშნა, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 19.07.2018წ. N58240/08 გადაწყვეტილებით გ. ს-ი-ბ-ის საქმეზე დადგინდა ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპული კონვენციის მე-2 მუხლის - სიცოცხლის უფლების დარღვევა, რადგან ეროვნული კანონმდებლობით გარდაცვლილის დედას არ მიეცა მორალური ზიანისათვის სათანადო კომპენსაციის მიღების შესაძლებლობა. სასამართლომ დაადგინა, რომ ზოგიერთ ექიმს, რომლებიც აპლიკანტის შვილს მკურნალობდნენ არ გააჩნდათ სათანადო ლიცენზიები და სამედიცინო საქმიანობას ნებართვის გარეშე ახორციელებდნენ, რამაც წარმოშვა ხარვეზები პაციენტის უსაფრთხოების უზრუნველყოფისას. სსკ-ის 423-ე მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტზე მითითებით განმცხადებელმა მიიჩნია, რომ არსებობს საქმის წარმოების განახლების და საქმის ხელახლა განხილვის შედეგად მოწინააღმდეგე მხარეებისათვის გ. ს-ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის - 500 000 ლარის ანაზღაურების დაკისრების საფუძველი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 22.02.2019წ. განჩინებით გ. ს-ის განცხადება ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სახვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 14.05.2008წ. №ბს-327-309(2კ-17) გადაწყვეტილება (სარეზოლუციო ნაწილის 1-4 პუქტები) მოპასუხეთათვის მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების მოთხოვნის ნაწილში და ამ ნაწილში განახლდა საქმის წარმოება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრების საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ გ. ს-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, ხოლო შპს „... საავადმყოფოს“ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება გ. ს-ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის კომპენსაციის სახით 6000 ლარის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, გ. ს-ს უნდა მიეკუთვნოს კომპენსაცია 20 000 ლარის ოდენობით, დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა დარჩეს უცვლელად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

ეროვნული სასამართლოების მიერ საქმეზე დადგენილ იქნა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: მოსარჩელის შვილი - ბათუმის ლიფტების სამმართველოს ელექტროშემდუღებელი გ. ბ-ე, ელექტროსადენების შეკეთების დროს -16.02.2004წ. გადმოვარდა ავტომანქანის ამწიდან და მიიღო სხეულის მძიმე დაზიანება, რის გამო სასწრაფო სამედიცინო დახმარების ავტომანქანით მიყვანილ იქნა შპს „... საავადმყოფოში“ ნეიროქირურგიული განყოფილების რეანიმაციაში, სადაც დაუდგინდა დიაგნოზი: ქალა ტვინის ღია ტრავმა, თავის ტვინის მძიმე ხარისხის დაჟეჟილობა, თავის ტვინის ღეროს დაზიანება, სუბარახნოიდალური სისხლჩაქცევა, კეფის ძვლის ხაზოვანი მოტეხილობა. დაიწყო მკურნალობის ჩატარება. ავადმყოფს 28.02.2004წ. დაეწყო სისხლჩაქცევა კუჭნაწლავის ტრაქტიდან, ქირურგების მიერ დაენიშნა კონსერვატიული მკურნალობა. მდგომარეობის გაუმჯობესების გამო, ავადმყოფი გადაიყვანეს პალატაში, მაგრამ 06.03.2004წ. ჯანმრთელობის გაუარესების შემდეგ, პაციენტი კვლავ გადაყვანილ იქნა ნეირორეანიმაციაში. მას ჩაუტარდა ფიბროგასტროსკოპია, სამჯერ კოლონოსკოპია, დაუდგინდა სისხლდენის წყარო, 12-გოჯა ნაწლავის წყლული აქტიური სისხლდენის გარეშე. დაენიშნა კონსერვატიული მკურნალობა (სისხლდენის შემაჩერებელი მედიკამენტები). მიუხედავად ჩატარებული მკურნალობისა, 10.03.2004წ. თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლულიდან სისხლდენის გამო, მშობლების წერილობითი თანხმობით, ჩაუტარდა სასწრაფო ოპერაცია სასიცოცხლო ჩვენებით (კუჭის რეზექცია), მდგომარეობა არ გაუმჯობესდა და გ. ბ-ე 14.03.2004წ. გარდაიცვალა. საქმეში დაცული მტკიცებულებების: სასამართლო სამედიცინო ცენტრის დასკვნის (ტ.2, ს.ფ. 8-14), აჭარის ა/რ ჯანდაცვის სამინისტროს კომისიის დასკვნის (ტ.2, ს.ფ. 15-16), თსსუ ქირურგიულ სნეულებათა კათედრის დოცენტის გ. ჩი-ას (ტ.2, ს.ფ. 54-56) და აჭარის ა.რ. ჯანდაცვის სამინისტროს სამედიცინო დახმარების კონტროლის ინსპექციის უფროსის გ. ბა-ის (ტ.2, ს.ფ. 57-58) 22.02.2005წ. დასკვნების, საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს კომისიის 28.10.2004წ. აქტის, შპს „... საავადმყოფოს“ დირექტორის 27.09.2004წ. N21 ბრძანების (ტ.2, ს.ფ. 7) ურთიერთშეჯერების საფუძველზე დადგინდა, რომ გ. ბ-ის მკურნალობის პროცესში სამედიცინო პერსონალის მიერ კლინიკური, ენდოსკოპიური და ლაბორატორიული მონაცემების არასწორი შეფასების გამო, მკურნალობა წარმოებული იყო დაგვიანებით, დაგვიანებით იქნა გამოცნობილი კუჭ-ნაწლავის სისხლდენის არსებობა და დაგვიანებით ჩატარდა ოპერაციული ჩარევა. ამასთანავე, დადგინდა საავადმყოფოს მიერ ულიცენზიო საქმიანობის განხორციელება მედიცინის სხვადასხვა დარგში, პაციენტ გ. ბ-ის მიმართ არალიცენზირებული საქმიანობა განხორციელდა კარდიოლოგიისა და კლინიკური ტრანსფუზიოლოგიის მიმართულებით.

ეროვნულ დონეზე სასამართლო წარმოების შედეგად გ. ს-ს აუნაზღაურდა მატერიალური ზიანი - 6953 ლარის ოდენობით, ხოლო მორალური ზიანის ანაზღაურებაზე უარი ეთქვა მოქმედი ნორმატიული მოწესრიგებისა და იმჟამად არსებული ერთიანი სასამართლო პრაქტიკის (სუს 24.04.02წ. N3კ-1218-01; 06.04.01წ. N3კ/242; 29.01.03წ. N3კ-1443-02; 09.11.06წ. Nას-14-1466-05წ; 27.09.06წ. Nას-105-545-06 გადაწყვეტილებები) გათვალისწინებით.

გ. ს-მა საჩივარი წარადგინა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში იმ საფუძვლით, რომ სახელმწიფომ ვერ შეასრულა კონვენციის მე-2 მუხლით გათვალისწინებული ვალდებულება დაეცვა მისი შვილის სიცოცხლე ექიმების შეცდომისაგან, სახელმწიფომ ვერ უზრუნველყო მისი შვილის გარდაცვალებაზე ადეკვატური რეაგირება. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 19.07.2018წ. გადაწყვეტილებით (საჩივარი N58240/08) სასამართლომ დაადგინა სახელმწიფოს მიერ კონვენციის მე-2 მუხლის დარღვევა იმ დასაბუთებით, რომ საქართველომ ვერ შეასრულა მასზე დაკისრებული პოზიტიური ვალდებულება - პაციენტთა სიცოცხლის დასაცავად ფუნქციურად ეფექტური მარეგულირებელი საკანონმდებლო ჩარჩოს უზრუნველყოფა, ამასთანავე, ეროვნულმა სასამართლომ მოსარჩელეს არ მიაკუთვნა ადეკვატური კომპენსაცია, რადგან საქართველოს კანონმდებლობა მორალურ ზიანთან მიმართებით არ ითვალისწინებდა ნათესავებისათვის კომპენსაციის მიკუთვნებას. 19.07.18წ. გადაწყვეტილებაში ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ აღნიშნა, რომ კონვენციის მე-2 მუხლის დარღვევის შედეგად არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება პრინციპში შესაძლებელი უნდა იყოს, როგორც სამართლიანი დაცვის ერთ-ერთი ფორმა (§96). სასამართლომ აღნიშნა, რომ მსგავსი კომპენსაცია ხელმისაწვდომი უნდა იყოს, მოქმედმა საკანონმდებლო შეზღუდვამ მოსარჩელეს ჩამოართვა მისთვის ხელმისაწვდომი სამართლებრივი დაცვის საშუალებით მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება. ევროპულ სასამართლოს არ დაუდასტურებია დავის განმხილველი სასამართლოს მიერ მტკიცებულებათა არასათანადოდ გამოკვლევა, ფაქტობრივი გარემოებების არასრულად დადგენა და სხვ., სახელმწიფოს მიერ კონვენციის ნორმების დარღვევა სათანადო საკანონმდებლო რეგულირების ჩარჩოს არარსებობის გამო დადგინდა (§§95-97).

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამედიცინო პერსონალის ქმედებით გამოწვეული პაციენტის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების ან გარდაცვალების შემთხვევაში, უფლებამოსილ პირს შეუძლია მოითხოვოს დამდგარი ზიანის ანაზღაურება. სამოქალაქო კოდექსის 1007-ე მუხლის თანახმად, სამედიცინო დაწესებულებაში მკურნალობისას (ქირურგიული ოპერაციის ან არასწორი დიაგნოზით დამდგარი შედეგი და სხვ.) პირის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საერთო საფუძვლებით. ზოგადი წესის მიხედვით (სკ-ის 992-ე მუხ.), ანაზღაურებას ექვემდებარება მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად წარმოშობილი ზიანი. სამედიცინო მუშაკის ქცევის მართლსაწინააღმდეგოდ მიჩნევისთვის, აუცილებელია არასათანადო სამედიცინო დახმარების აღმოჩენის ფაქტის დადგენა, რაც შესაძლოა გამოვლინდეს როგორც დიაგნოსტიკური და სამკურნალო მანიპულაციების მეთოდურად თუ ტექნიკურად არასწორად განხორციელებაში, ასევე სამედიცინო დანიშნულების შესაბამისი დიაგნოსტიკური და სამკურნალო ღონისძიებების სავალდებულო მოცულობის შეუსრულებლობაში. სავალდებულოა ექიმის მიერ საჭირო სამედიცინო მოქმედებების დროული იდენტიფიცირება და მათი აღიარებული სამედიცინო სტანდარტების შესაბამისად განხორციელება. განსახილველ შემთხვევაში საქმეზე დადგენილად არის მიჩნეული, რომ შპს „... საავადმყოფოს“ სამედიცინო პერსონალის არალიცენზირებული საქმიანობის, საექიმო შეცდომების, დაგვიანებული და არასათანადო მკურნალობის შედეგად გარდაიცვალა მოსარჩელის შვილი - გ. ბ-ე. ამდენად, წარმოიშვა ზიანის ანაზღაურების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძველი.

ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება შესაძლოა წარმოიშვას არა მხოლოდ გარიგებიდან, არამედ დელიქტიდანაც. სამედიცინო მომსახურების გაწევისას პირის ჯანმრთელობისათვის ზიანის მიყენების შემთხვევაში, ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძველი შესაძლოა გახდეს სამედიცინო დაწესებულებასა და პაციენტს (მის წარმომადგენელს) შორის არსებული ხელშეკრულების შეუსრულებლობა/არაჯეროვანი შესრულება ან პირის კანონით დაცული სიკეთისათვის (ჯანმრთელობა, სიცოცხლე, საკუთრება) ზიანის მიყენება. განსახილველ შემთხვევაში უპირატესობა უნდა მიენიჭოს ვალდებულების წარმოშობის კანონისმიერ საფუძველს, რადგან პირის სიცოცხლის უფლებისათვის ზიანის მიყენება წარმოშობს ანაზღაურების ვალდებულებას მხარეთა შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობების არსებობის მიუხედავად. სწორედ კანონისმიერ ვალდებულებათა მომწესრიგებელი ნორმები იცავს პირის უფლებებს არაკანონიერი ხელყოფისაგან, სახელშეკრულებო ვალდებულებათა მომწესრიგებელი ნორმებისაგან განსხვავებით, რომელთა ძირითადი ფუნქცია მხარეთა შორის არსებული სახელშეკრულებო, მისი წინმსწრები და თანამდევი ურთიერთობების მოწესრიგებაა.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საექიმო შეცდომით პირისათვის მიყენებული ზიანი შესაძლოა იყოს როგორც ქონებრივი, ისე არაქონებრივი. მატერიალური (ქონებრივი) ზიანი შესაძლოა გამოიხატოს ჯანმრთელობის დაზიანებაში, დამატებითი ხარჯების გაწევაში და სხვ., ხოლო მორალური (არაქონებრივი) ზიანი ვლინდება პირის მორალურ განცდებსა და სულიერ ტკივილში, რომელსაც იგი განიცდის მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად. განსახილველ შემთხვევაში დავის საგანს შეადგენს მხოლოდ მორალური ზიანის ანაზღაურება, რადგან საქმის წარმოების განახლების შესახებ გ. ს-ის განცხადებაში ასახული მოთხოვნის ფარგლებისა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 19.07.2018წ. გადაწყვეტილების შინაარსის გათვალისწინებით, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 22.02.2019წ. განჩინებით საქმის წარმოება განახლდა მხოლოდ მოპასუხეთათვის მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების მოთხოვნის ნაწილში.

მორალური ზიანი არის ის სულიერი განცდა და ფიზიკური ტკივილი, რომელსაც მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად განიცდის ფიზიკური პირი. უდავოა, რომ ახალგაზრდა შვილის გარდაცვალებით მშობელი განიცდის მნიშვნელოვან მორალურ ტკივილს, რაც დაკავშირებულია განგრძობად ნეგატიურ განცდებთან და სტრესულ მდგომარეობასთან. აღნიშნული გარემოება დადგენილი იქნა აგრეთვე საკასაცო პალატის 14.05.2008წ. გადაწყვეტილებითაც, თუმცა იმ ეტაპზე გ. ს-ს ვერ მიეკუთვნა სათანადო ანაზღაურება კანონმდებლობაში შესაბამისი მოწესრიგების არარსებობისა და იმ დროს მოქმედი ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის (მაგ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 24.04.02წ. N3კ-1218-01; 06.04.01წ. N3კ/242; 29.01.03წ. N3კ-1443-02: 09.11.06წ. Nას-14-1466-05წ; 27.09.06წ. Nას-105-545-06 გადაწყვეტილებები) გათვალისწინებით. ამჟამად საკითხის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანია, რომ ეროვნულ კანონმდებლობაში სათანადო რეგულირების არარსებობის მიუხედავად, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ 19.07.2018წ. გადაწყვეტილებაში მიუთითა გარდაცვლილის დედისათვის განცდილი მორალური ტანჯვით მიყენებული ზიანის კომპენსირების აუცილებლობაზე. სასამართლომ უნდა იხელმძღვანელოს კონვენციით, ისევე, როგორც შიდასამართლის სხვა ნორმებით, ვინაიდან კონვენცია ინკორპორირებულია სახელმწიფოს სამართლებრივ სისტემაში. საქართველოს კონსტიტუციის 4.5 მუხლისა და „ნორმატიული აქტების შესახებ“ კანონის 7.3 მუხლის თანახმად, საერთაშორისო ხელშეკრულებას საქართველოს სამართლებრივ სისტემაში კონსტიტუციის, კონსტიტუციური კანონისა და კონსტიტუციური შეთანხმების შემდეგ აქვს უპირატესი იურიდიული ძალა ორგანულ და მიმდინარე კანონებთან მიმართებით. ამდენად, ეროვნულმა ორგანოებმა უპირატესობა უნდა მიანიჭონ ადამიანის უფლებათა ევროპულ კონვენციას ეროვნულ კანონმდებლობასთან მიმართებით. 27.06.2014წ. საქართველოს სახელმწიფოს მიერ ხელმოწერილ იქნა ევროკავშირთან ასოცირების შესახებ შეთანხმება (რატიფიცირებულია საქართველოს პარლამენტის 18.07.2014წ. 2495-რს დადგენილებით), რომლითაც საქართველომ ვალდებულება იკისრა განახორციელოს ევროკავშირის კანონმდებლობასთან დაახლოების მიმართული ღონისძიებები, რა დროსაც ჯეროვან ყურადღებას მიაქცევს ევროპის სასამართლოს შესაბამის გადაწყვეტილებებს (146.2 მუხ.). ასოცირების ერთ-ერთ მიზნად დასახელდა მართლმსაჯულების სფეროში თანამშრომლობის გაძლიერება, კანონის უზენაესობის განმტკიცება და ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა პატივისცემა (1.2 მუხ. „ფ“ ქვ.პ.). ამდენად, ზემოაღნიშნული გარემოებებიდან გამომდინარე, საქართველოს სახელწმიფომ იკისრა ვალდებულება ეროვნულ დონეზე მართლმსაჯულების განხორციელებისას (მათ შორის ადმინისტრაიცულ საქმეებზე) გაითვალისწინოს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებებში ასახული მიდგომები.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ზოგადი წესის მიხედვით, მორალური ზიანის ანაზღაურების მოცულობას განსაზღვრავს სასამართლო მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველზე. ამასთან, ეს მოთხოვნა მოსარჩელის მხოლოდ მოსაზრებაა, ანაზღაურების მოცულობის განსაზღვრა სასამართლოს მიხედულებით წყდება, სკ-ის 413-ე მუხლის მიხედვით, მორალური ზიანი ანაზღაურდება გონივრული და სამართლიანი ოდენობით. საკასაციო პალატა თვლის, რომ გ. ს-ის მიერ მოთხოვნილი 500000 (ხუთასი ათასი) ლარი მორალური ზიანის ანაზღაურების მიზნების მიმართ არაპროპორციულია. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს ისეთ გარემოებებს, როგორიცაა: დამდგარი ზიანის სიმძიმე, დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულება მორალური ზიანის მიმართ, განცდების ინტენსივობა, შელახული უფლების მნიშვნელობა და სხვ.. ამასთანავე, მხედველობაშია მისაღები, რომ მორალური ზიანის სპეციფიკის გათვალისწინებით, მორალური ზიანის ანაზღაურების უმთავრესი მიზანი არ არის ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. მორალური ზიანის კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა. არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება ვერ აღუდგენს დაზარალებულს ხელყოფამდე არსებულ სულიერ მდგომარეობას, მისი მიზანია არამატერიალური სიკეთის ხელყოფით გამოწვეული ტანჯვის შემსუბუქება, ნეგატიური განცდების სიმძიმისა და ინტენსივობის შემცირება. მორალური ზიანის ანაზღაურება სასამართლოს მიერ ფულადი ფორმით განისაზღვრება ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებისაგან დამოუკიდებლად. მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების მოცულობა განისაზღვრება როგორც დამდგარი ზიანის სიმძიმის, ისე ბრალის ხარისხის მიხედვით. კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაშია მისაღები ის გარემოება, რომ მოპასუხეებს არ ჰქონდათ მოსარჩელის ჯანმრთელობისათვის ზიანის მიყენების განზრახვა, სახეზეა გაუფრთხილებელი ბრალი. ამასთანავე, კომპენსაციის ოდენობა არ უნდა იყოს უსაშველოდ გაზრდილი. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურების სახით გ. ს-ს უნდა მიეკუთვნოს - 20 000 ლარი. ამასთანავე, განსაზღვრას საჭიროებს გ. ს-ისათვის კომპენსაციის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი სუბიექტი.

საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს სამედიცინო დაწესებულებების ხარისხის კონტროლის ინსპექციის უფროსის 28.10.04წ. აქტით დასტურდება, რომ შპს „... საავადმყოფო“ აწარმოებდა ულიცენზიო სამედიცინო საქმიანობას შემდეგ დარგებში: კარდიოლოგია, ქირურგია-დიაგნოსტიკურ და რეკონსტრუქციულ დარგში, პროქტოლოგია, უროლოგია, პედიატრია, ეპიდემიოლოგია, კლინიკური ტრანსფუზიოლოგია და დროებითი შრომისუუნარობის ექსპერტიზა. ავადმყოფ გ. ბ-ესთან მიმართებაში არალიცენზირებული საქმიანობა განხორციელდა კარდიოლოგიისა და კლინიკური ტრანსფუზიოლოგიის მიმართულებით. ავადმყოფ გ. ბ-ის სამკურნალოდ მოწვეულ სპეციალისტებს: ც. წ-ას და ე. გ-ს, არ ჰქონდათ საექიმო საქმიანობის ნებართვა - სერტიფიკატი. უმცროს ექიმებად გაფორმებული იყვნენ მ. ხ-ე - ნეიროქირურგი და ხ. ჩ-ე - რეანიმატოლოგი, რომლებიც ეწეოდნენ დამოუკიდებელ საექიმო საქმიანობას. ექიმ ი. თ-ეს ჰქონდა სერტიფიკატი პედიატრიაში, თუმცა მუშაობდა ტრანსფუზიოლოგად. სადავო პერიოდში მოქმედი ,,ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ“ კანონის 56-ე მუხლის მიხედვით, სამედიცინო დაწესებულებებს ეკრძალებოდა სამედიცინო საქმიანობა სათანადო ლიცენზიის გარეშე, სამედიცინო დაწესებულების სამედიცინო საქმიანობის სფერო განისაზღვრებოდა ლიცენზიაში მითითებული ჩამონათვალით. ,,საექიმო საქმიანობის შესახებ“ კანონის მე-19 მუხლის თანახმად, სახელმწიფო სერტიფიკატი იყო დამოუკიდებელი საექიმო საქმიანობის უფლების დამადასტურებელი სახელმწიფო მოწმობა, რომელიც განსაზღვრავდა საექიმო სპეციალობას და რომლითაც პირი უფლებამოსილი იყო განეხორციელებინა დამოუკიდებელი საექიმო საქმიანობა. „ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ“ კანონის 28-ე მუხლი კრძალავდა სახელმწიფო სერტიფიკატის გარეშე დამოუკიდებელი სამედიცინო საქმიანობის უფლებას. აღნიშნულის მიუხედავად, შპს „... საავადმყოფომ“ განახორციელა არალიცენზირებულ დარგებში საქმიანობა, სამედიცინო პერსონალის ნაწილი მოქმედებდა სათანადო სერთიფიკატის გარეშე, მათ შორის გ. ბ-ესთან მიმართებით, მიუხედავად იმისა, რომ სამედიცინო დაწესებულებას კანონმდებლობით ერთმნიშვნელოვნად ეკისრებოდა სამედიცინო საქმიანობის მარეგულირებელი ნორმატიულად დადგენილი სტანდარტების და წესების დაცვა („ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ“ კანონის 53-ე მუხ.). საქმის მასალებით ასევე დადასტურდა, რომ კლინიკური, ენდოსკოპიური და ლაბორატორიული მონაცემების არასწორი შეფასებით, მკურნალობა წარმოებული იყო დაგვიანებით, დაგვიანებით იქნა გამოცნობილი კუჭ-ნაწლავის სისხლდენის არსებობა და დაგვიანებით ჩატარდა ოპერაციული ჩარევა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სკ-ის 1007-ე, 997-ე, 396-ე მუხლებიდან გამომდინარე, პაციენტისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი სუბიექტია უშუალოდ სამედიცინო დაწესებულება, რადგან ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება ეკისრება იმ სუბიექტს, რომლის მუშაკიც თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით ზიანს აყენებს მესამე პირს. ასეთ დროს დამსაქმებელი პასუხს აგებს თავისი და არა სხვისი ბრალისთვის, რადგან მუშაკის ქმედება აღიქმება დამსაქმებლის ქმედებად, დამსაქმებლის ბრალი არასათანადო პროფესიული კვალიფიკაციის მქონე პირის შერჩევაში ვლინდება, საჭირო პესონალის შერჩევისას დაცული უნდა იქნეს არა მარტო საქმიანობის სფეროში მოქმედი ნორმატიული დანაწესები, არამედ საჭირო წინდახედულობის ყველა მოთხოვნა. სწორედ დამსაქმებელი განსაზღვრავს დასაქმებულის მოქმედების ფარგლებს და აქვს მისი კონტროლის ფაქტობრივი და სამართლებრივი შესაძლებლობა. სწორედ დამსაქმებელი - სამედიცინო დაწესებულება და არა დაწესებულების პერსონალი იღებს ვალდებულებას პაციენტისათვის დროული, ადეკვატური და თანმიმდევრული მკურნალობის ჩატარების შესახებ, თუმცა ამ ვალდებულების შესასრულებლად იურიდიული პირი - სამედიცინო დაწესებულება იყენებს მის მიერვე შერჩეულ მესამე პირებს - მასთან ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობაში მყოფ სამედიცინო პერსონალს. აღნიშნული გარემოებებით არის განპირობებული სამედიცინო შეცდომით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე სამედიცინო დაწესებულების და არა მისი პერსონალის პასუხისმგებლობა (თუმცა აღნიშნული არ გამორიცხავს დაწესებულების მიერ რეგრესის წესით ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას უშუალოდ ზიანის მიმყენებელი სუბიექტების მიმართ). განსახილველ შემთხვევაში გასათვალისწინებელია აგრეთვე, რომ სამედიცინო დაწესებულების ბრალი გამოიხატა არა მხოლოდ არასერთიფიცირებული სამედიცინო პერსონალის პაციენტთან დაშვებით, არამედ მის მიერ არაერთ დარგში არალიცენზირებული საქმიანობის განხორციელებით. ამდენად, სამედიცინო დაწესებულება - შპს „... საავადმყოფო“ ვალდებულია აანაზღაუროს თავისი სამედიცინო პერსონალის არასწორი ქმედებების გამო გ. ბ-ის გარდაცვალების შედეგად გ. ს-ისათვის მიყენებული მორალური ზიანი, თუმცა საკასაციო პალატა თვლის, რომ კომპენსაციის ანაზღაურება აგრეთვე აჭარის ა/რ ჯანდაცვის სამინისტროსაც უნდა დაეკისროს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველო, ცნობს რა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს იურისდიქციას, კისრულობს ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებების აღსრულების ვალდებულებას. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის 46-ე მუხლის თანახმად, კონვენციის წევრ სახელმწიფოებს ეკისრებათ ვალდებულება დაემორჩილონ სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებას ნებისმიერ საქმეზე, რომლის მხარეებიც თავად არიან. მინისტრთა კომიტეტის ზედამხედველობის ქვეშ, მოპასუხე სახელმწიფო თავისუფალია აირჩიოს ღონისძიებები, რომელთა მეშვეობითაც ის შეასრულებს კონვენციის 46-ე მუხლიდან გამომდინარე ვალდებულებას. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით სახელმწიფო ახდენს ინდივიდუალურ ღონისძიებათა შერჩევას დარღვევის ბუნებიდან, კონკრეტული ფაქტობრივი მდგომარეობიდან, დავის ინდივიდუალური მახასიათებლებიდან გამომდინარე. ამ ღონისძიებათა მიზანია მომჩივნის უფლებების აღდგენა ყველაზე ეფექტიანი და ადეკვატური ზომების მიღების გზით. სახელმწიფო ვალდებულია დაიცვას უფლებები და აღიაროს მათი დარღვევა არა მხოლოდ თეორიულად, არამედ სათანადო ღონისძიებების გატარებით უზრუნველყოს უფლების დარღვევის აღმოფხვრა.

განსახილველი დავის გარემოებებიდან, დელიქტით გამოწვეული მძიმე შედეგებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ მხოლოდ დარღვევის ფაქტის კონსტატაცია არ არის საკმარისი არაქონებრივი სიკეთის შელახვით გამოწვეული მორალური ზიანის კომპენსაციისათვის. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 19.07.2018წ. (საჩივარი N58240/08) გადაწყვეტილებით ევროპულმა სასამართლომ მიიჩნია სახელმწიფოს მიერ კონვენციის მე-2 მუხლი დარღვეულად, თუმცა სათანადო კომპენსაცია არ განუსაზღვრავს გ. ს-ის მოთხოვნის არარსებობის გამო (§100). ევროპულ სასამართლოს შეუძლია არ დაეთანხმოს განმცხადებლის მიერ წამოყენებულ მოთხოვნას სამართლიანი კომპენსაციის თაობაზე ან მოთხოვნილი თანხა მიიჩნიოს არაგონივრულად, უფლების დარღვევის აღიარებას ყოველთვის არ მოჰყვება მოპასუხე სახელმწიფოსათვის კომპენსაციის დაკისრება, შესაძლოა მორალური ზიანის ანაზღაურებისთვის საკმარისად იქნეს მიჩნეული დარღვევის აღიარების შესახებ სასამართლო გადაწყვეტილების მიღება (იხ. მაგ. „ბელდჯუდი საფრანგეთის წინააღმდეგ“ (26.02.1992წ.), §85, 86). მსგავსი მითითება გ. ს-ის საჩივართან დაკავშირებით ევროპულ სასამართლოს არ გაუკეთებია, პირიქით, სასამართლომ აღნიშნა, რომ კომპენსაციის მიკუთვნება არ მოხდა მხოლოდ მოთხოვნის არარსებობის გამო, ამასთან, სასამართლომ ხაზგასმა მოახდინა ეროვნული წესით საქმის წარმოების განახლების შესაძლებლობაზე (§101), რაც ფაქტობრივად გულისხმობს ეროვნულ სასამართლოებში საქმის წარმოების განახლებისას გ. ს-ისათვის სათანადო კომპენსაციის მიკუთვნების საჭიროებას, დამდგარი ზიანის სახელმწიფოს მხრიდან ანაზღაურებას.

მიუხედავად იმისა, რომ სახელმწიფო ბიუჯეტის სასამართლო გადაწყვეტილებების აღსრულების ფონდიდან თანხებს საქართველოს მთავრობის შესაბამისი გადაწყვეტილების საფუძველზე გამოყოფს საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო (საბიუჯეტო კოდექსის 30.2 მუხ.), მხედველობაშია მისაღები, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებაზე პასუხისმგებელია მთლიანად სახელმწიფო. ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნებისათვის მნიშვნელობა არ ენიჭება სახელმწიფოს ორგანიზაციული სტრუქტურიდან კონკრეტულად რომელი ორგანო განახორციელებს გადაწყვეტილების აღსრულებისაკენ მიმართულ მოქმედებებს. ზოგადად, სახელმწიფო ორგანოთა ერთობლიობა ქმნის ერთ მთლიან სისტემას. სისტემას ახასიათებს შინაგანი ორგანიზაციული, ფუნქციური ერთობა, რასაც არ ცვლის ხელისუფლების დანაწილების პრინციპი. ხელისუფლების დანაწილება უზრუნველყოფს სახელ­მწიფო ფუნქციების გონივრულ დიფერენციაციასა და ინსტიტუციურ გა­მიჯვნას. აღნიშნული პრინციპის საფუძველზე სახელმწიფოს მართვა-გამგეობაზე, კონსტიტუციისა და კანონთა აღსრულებაზე პასუხისმგებელი სახელისუფლებო შტო არის აღმასრულებელი ხელისუფლება. ავტონომიური რესპუბლიკების აღმასრულებელი ხელისუფლების დაწესებულებები შედიან საქართველოს აღმასრულებელი ხელისუფლების ორგანოთა სისტემაში („საქართველოს მთავრობის სტრუქტურის, უფლებამოსილებისა და საქმიანობის წესის შესახებ“ კანონის 28.1 მუხ.). არსებული კომპლექსური სტრუქტურული დაყოფის მიუხედავად აღმასრულებელი ხელისუფლება თავისი არსით წარმოადგენს სახელმწიფო ხელისუფლების ერთიან შტოს. ამასთანავე, მართალია ეროვნულ დონეზე ადმინისტრაციული ორგანოები მოქმედებენ მხოლოდ კონსტიტუციითა და კანონმდებლობით მათთვის განსაზღვრული კომპეტენციის ფარგლებში, თუმცა სახელმწიფო ორგანოთა უფლებამოსილებების მკვეთრი გამიჯვნა არარელევანტურია ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნებისთვის. ევროპული სასამართლო დარღვევას აფიქსირებს სახელმწიფოს მხრიდან და ასევე ზოგადად სახელმწიფოს აკისრებს გარკვეულ ვალდებულებათა შესრულებას. განსახილველ შემთხვევაში, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ გ. ს-ის საჩივართან დაკავშირებით გამოტანილი გადაწყვეტილების შინაარსიდან იკვეთება, რომ სასამართლომ ხაზგასმა მოახდინა ეროვნულ დონეზე წარმოების განახლების და შესაბამისად, სახელმწიფოს მხრიდან კომპენსაციის ანაზღაურების აუცილებლობაზე. ამასთანავე, ევროპული სასამართლოსათვის ცნობილი იყო ეროვნულ დონეზე არსებულ სასამართლო წარმოებაში მოპასუხეებად დასახელებული სუბიექტები. აჭარის ა/რ ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო სსკ-ის 85-ე მუხლის წესების დაცვით არასათანადო მოპასუხედ ეროვნული სასამართლოს მიერ ცნობილი არ ყოფილა, ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 30.09.2005წ. განჩინებით მოპასუხე აჭარის ა/რ ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს წარმომადგენლის შუამდგომლობა სამინისტროს მოპასუხეთა სიიდან ამორიცხვის შესახებ არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო, სააპელაციო პალატის სხდომაზე მოსარჩელემ და მისმა წარმომადგენელმა დაადასტურეს, რომ სოლიდარულ მოპასუხედ სარჩელზე საავადმყოფოსთან ერთად არის აგრეთვე ჭარის ა/რ ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო, სწორედ აღნიშნულის გამო ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 04.07.2006წ. განჩინებით სააპელაციო საჩივარი განსჯადობით გადაეცა ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას, რომლის სხდომაზე მოსარჩელემ დაადასტურა, რომ მის მოთხოვნაზე სათანადო მოპასუხეა აჭარის ა/რ ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო.

სოციალური სახელმწიფო არის მმართველობის ფორმა, რომელშიც სახელმწიფო ზრუნავს მოქალაქეების ეკონომიკურ და სოციალურ კეთილდღეობაზე. აღნიშნული ფუნქციის ფარგლებში სახელმწიფო ქმნის პირობებს ჯანდაცვის განვითარებისათვის, უზრუნველყოფს სათანადო ხარისხის სამედიცინო მომსახურების მიღების შესაძლებლობას. სახელმწიფო თავის ფუნქციებს ახორციელებს აღმასრულებელი ხელისუფლების ორგანოების, ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოებისა და იურიდიული პირების მეშვეობით. აღმასრულებელ ორგანოთა სისტემას ქმნის საქართველოს პრეზიდენტი, მთავრობა, აჭარისა და აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკების სამინისტროები და სხვ.. საქართველოს სამინისტროს მმართველობის სფერო განისაზღვრება სამინისტროს დებულებით („საქართველოს მთავრობის სტრუქტურის, უფლებამოსილებისა და საქმიანობის წესის შესახებ“ კანონის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის 16.1 მუხ.). საქართველოს პრეზიდენტის 17.10.2001წ. N411 ბრძანებულებით დამტკიცებული „საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს დებულების“ (ძალადაკარგულია საქართველოს პრეზიდენტის 10.06.2004წ. N210 ბრძანებულებით) სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის მიხედვით, სამინისტროს მმართველობის სფეროსა და ძირითად ამოცანებს განეკუთვნებოდა ჯანმრთელობის დაცვის უზრუნველსაყოფად შემუშავებული სახელმწიფო პოლიტიკის განხორციელება და ამისათვის გამიზნული საქმიანობის კოორდინაცია და კონტროლი, სამედიცინო დახმარების ერთიანი წესების, პირობებისა და ნორმატივების შემუშავება და მათი შესრულების კონტროლი, სამედიცინო დახმარების ხარისხის, მოსახლეობისათვის სასიცოცხლოდ აუცილებელი გარანტირებული კვალიფიციური ხელმისაწვდომი სამედიცინო დახმარების, სამედიცინო კადრების მომზადების სათანადო დონის, კვალიფიკაციისა და უწყვეტი სამედიცინო განათლების პროცესის სრულყოფის უზრუნველყოფა (2.1 მუხ. „ა“, „დ.დ“, „დ.ვ“, „დ.ლ“, „დ.ჟ“ ქვ.პ.), სამინისტროს უფლებამოსილებას შეადგენდა სამედიცინო დახმარების ხარისხის კონტროლი (მე-3 მუხ. „გ“ ქვ.პ.). სამინისტრო თავისი უფლებამოსილებების განხორციელებას ახდენდა სხვადასხვა საშუალებების გამოყენებით, მის სისტემაში გაერთიანებული სუბიექტების მეშვეობით. სამინისტროს სისტემა შედგებოდა ტერიტორიული ორგანოებისაგან, სამინისტროს მმართველობის სფეროში არსებული საჯარო სამართლის იურიდიული პირებისაგან, სამინისტროს გამგებლობაში მყოფი სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულებებისაგან და შესაბამის სფეროში ავტონომიური რესპუბლიკების სამინისტროებისაგან (მე-4 მუხ.). დებულების მიხედვით საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში არ ჰქონდა ტერიტორიული ორგანო (4.4 მუხ.), თუმცა მის სისტემაში შედიოდა აჭარის ა/რ ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტრო (4.1 მუხ.), ამდენად, სწორედ ეს უკანასკნელი უზრუნველყოფდა აჭარაში რეგიონალურ დონეზე ჯანდაცვის სახელმწიფო პოლიტიკისა და საქართველოს სამინისტროს იმ ფუნქციების განხორციელებას, რომელიც კანონმდებლობით ცენტრალური სამინისტროს ექსკლუზიურ უფლებამოსილებას არ განეკუთვნებოდა. აჭარის ა/რ მინისტრთა საბჭოს 01.07.1998წ. N142 დადგენილებით დამტკიცებული „აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს დებულების“ მიხედვით ა/რ სამინისტრო უზრუნველყოფდა სახელმწიფო მმართველობას ჯანმრთელობის დაცვის სფეროში, მის ამოცანებს შეადგენდა სახელმწიფოს სამედიცინო-სანიტარული პოლიტიკის განხორციელება, ავტონომიუირ რესპუბლიკის ტერიტორიაზე სამედიცინო დახმარების ერთიანი წესების, პირობებისა და ნორმატივების შესრულებაზე კონტროლის დაწესება, სამედიცინო დახმარების ხარისხის უზრუნველყოფა, მოსახლეობის კვალიფიციური დახმარების უზრუნველყოფა, სამედიცინო დაწესებულებათა სამკურნალო-პროფილაქტიკურ საქმიანობაზე კონტროლი, ა/რ სამინისტროს ერთ-ერთი ფუნქცია იყო სამედიცინო დაწესებულებაში მკურნალობის ხარისხის კონტროლის განხორციელებისათვის საჭირო ღონისძიებების შემუშავება. ამდენად, მართალია ა/რ სამინისტრო სადავო პერიოდში არ იყო სამედიცინო საქმიანობის ლიცენზიის გამცემი ორგანო, თუმცა მას ჰქონდა რიგი ფუნქციები, რომელთა ჯეროვანი განხორციელება შესაძლებელს გახდიდა მოსარჩელის შვილისათვის არალიცენზირებული და არაკვალიფიციური სამედიცინო დახმარების გაწევის გამორიცხვას. საქმის მასალებიდან არ იკვეთება, რომ ა/რ სამინისტრო სათანადოდ ახორციელებდა კანონმდებლობით მისთვის დაკისრებულ ფუნქციებსა და ამოცანებს, არ დასტურდება სამედიცინო დაწესებულებებში მკურნალობის ხარისხის კონტროლის განხორციელებისათვის საჭირო ღონისძიებების შემუშავება, ასეთი ღონისძიებების პრაქტიკული განხორციელება, კვალიფიციური სამედიცინო დახმარების უზრუნველყოფა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება შეიძლება წარმოიშვას არა მხოლოდ აქტიური ქმედებების შედეგად, არამედ უმოქმედობის დროსაც, უკეთუ პირს ეკისრება კონკრეტული ვალდებულება და მისი შეუსრულებლობა ან არაჯეროვანი შესრულება განაპირობებს შედეგის დადგომას - ზიანის წარმოშობას. განსახილველ შემთხვევაში დასტურდება, რომ ზიანის დადგომა გარკვეულწილად განაპირობა ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მასზე დაკისრებული საჯარო-სამართლებრივი ვალდებულების შეუსრულებლობამ, სწორედ ა/რ სამინისტროს მართალსაწინააღმდეგო უმოქმედობამ წარმოშვა მძიმე შედეგის დადგომის ხელშემწყობი პირობები. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ აჭარის ა/რ ჯანდაცვის სამინისტრომ, როგორც აღმასულებელი ხელისუფლების შტოს ნაწილმა, შპს „... საავადმყოფოსთან“ ერთად, სოლიდარულად უნდა უზრუნველყოს გ. ს-ისათვის სათანადო კომპენსაციის ანაზღაურება.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ გ. ს-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ საფუძვლიანია, რის გამო შპს „... საავადმყოფოსა“ და აჭარის ა/რ ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს სოლიდარულად უნდა დაეკისროთ გ. ს-ის სასარგებლოდ კომპენსაციის - 20 000 ლარის ანაზღაურება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე და 411-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. გ. ს-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. შპს „... საავადმყოფოს“ საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

3. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 09.02.2007წ. გადაწყვეტილება გ. ს-ის სასარგებლოდ შპს „... საავადმყოფოსათვის“ მორალური ზიანის - 6000 ლარის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებული იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

4. გ. ს-ის სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

5. შპს „... საავადმყოფოსა“ და აჭარის ა/რ ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს გ. ს-ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისროთ 20000 (ოცი ათასი) ლარის ანაზღაურება;

6. დანარჩენ ნაწილში უცვლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 09.02.2007წ. გადაწყვეტილება;

7. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: ნ. სხირტლაძე

მოსამართლეები: მ. ვაჩაძე

ვ. როინიშვილი