#ბს-1504(კ-18) 14 მარტი, 2019 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე მაია ვაჩაძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე

ვასილ როინიშვილი

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა სპეციალური პენიტენციური სამსახურის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 23 მაისის განჩინების გაუქმების თაობაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2015 წლის 16 დეკემბერს ნ. ფ-მა სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს მიმართ.

მოსარჩელემ მოპასუხე საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროსთვის 2 230 ლარის ოდენობით (2011 წლის 7 ოქტომბრიდან 2014 წლის მაისის თვის ჩათვლით - თვეში 50 ლარის ოდენობით, ხოლო 2014 წლის ივნისიდან 2015 წლის აგვისტოს თვის ჩათვლით - თვეში 45 ლარის ოდენობით) ზიანის ანაზღაურების დაკისრება მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 4 იანვრის გადაწყვეტილებით ნ. ფ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს მოსარჩელე ნ. ფ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 105 ლარის ოდენობით; დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 4 იანვრის გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტრომ, რომელმაც გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 23 მაისის განჩინებით საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 4 იანვრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, სამართლებრივი შეფასებები და განმარტა, რომ სახელმწიფოს ვალდებულებაა, უზრუნველყოს თავისუფლებაშეზღუდული პირის მიერ პირადი ჰიგიენის დაცვის შესაძლებლობა. აღნიშნული უნდა განხორციელდეს ადამიანის პატივისა და ღირსების შეულახავად, რაც გულისხმობს იმას, რომ სახელმწიფოს მიერ უზრუნველყოფილი უნდა იყოს ჰიგიენური საშუალებების იმ სახეობებისა და ოდენობის გადაცემა, რაც დაიცავს პირის ჯანმრთელობასა და ღირსებას.

სასამართლოს მითითებით, სადავო პერიოდში მოქმედი კანონმდებლობა არ შეიცავდა ჰიგიენური საშუალებების ამომწურავ ჩამონათვალს, ხოლო 2011 წლის 20-25 მაისის #87-83/ნ ერთობლივ ბრძანებაში მითითებულია საპონი, კბილის პასტა, ნეჭი, პირსახოცი. ამრიგად, სადავო პერიოდში 2011 წლის 20-25 მაისის #87-83/ნ ერთობლივი ბრძანებით კი იყო განსაზღვრული შესაბამის დაწესებულებაში მოთავსებული პირისთვის ჰიგიენური საშუალებების (საპონი, კბილის პასტა, ნეჭი, პირსახოცი) უზრუნველყოფა, თუმცა აღნიშნული ბრძანება არ ითვალისწინებდა კონკრეტულად ქალი მსჯავრდებულისთვის რა ჰიგიენური საშუალება უნდა გადაცემულიყო. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ვინაიდან ბრძანებით განსაზღვრული არ იყო ქალი მსჯავრდებულისათვის სპეციალური ჰიგიენური საშუალებები, აღნიშნული არ გამორიცხავდა დაწესებულებების ვალდებულებას, რომ ქალი პატიმრებისთვის გადაეცა ჰიგიენური საშუალებები, რადგან აღნიშნულ ვალდებულებას ითვალისწინებდა პატიმრობის კოდექსი, რომლის მე-14 მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, ბრალდებულს/მსჯავრდებულს უფლება აქვს საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით უზრუნველყოფილი იყოს პირადი ჰიგიენით. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ქალი მსჯავრდებულისთვის კოდექსით განსაზღვრული პირადი ჰიგიენური საშუალება მოიცავს ჰიგიენურ საფენებსაც.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 23 მაისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სპეციალურმა პენიტენციურმა სამსახურმა, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

კასატორის განმარტებით, ნ. ფ-ის მიმართ მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 105 ლარის ოდენობით, 2012 წლის დეკემბრიდან 2015 წლის აგვისტომდე პერიოდზე დაეკისრა ჰიგიენური საფენების გაუცემლობისთვის მაშინ, როდესაც 2015 წლის აგვისტომდე საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს არანაირი სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნდა ქალ ბრალდებულ/მსჯავრდებულზე გაეცა ჰიგიენური საფენები.

კასატორი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლზე მითითებით აღნიშნავს, რომ მატერიალური ზიანის ანაზღაურება უნდა მოხდეს კონკრეტულ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, რომელთა წარმოდგენაც მოსარჩელის ვალდებულებაა, ნ. ფ-ს კი არანაირი მტკიცებულება წარდგენილი არ ჰქონია, იგი მხოლოდ სამოქალაქო კოდექსის იმ ნორმებზე მიუთითებდა, სადაც საუბარია ვალდებულებით ურთიერთობაში მყოფი მხარის მხრიდან მიყენებულ ქონებრივ ზიანზე.

კასატორის განმარტებით, პირისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრება (ზიანის ანაზღაურების დაკისრება) შესაძლებელია, თუ არსებობს შემდეგი ოთხი ელემენტი: მოვალის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ზიანი, მიზეზობრივი კავშირი მოვალის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და ზიანს შორის და მოვალის ბრალი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 17 დეკემბრის განჩინებით საქართველო ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული სპეციალური პენიტენციური სამსახურის საკასაციო საჩივარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სპეაციალური პენიტენციური სამსახურის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, #7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

პატიმრობის კოდექსის 14.1 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, ბრალდებულს/მსჯავრდებულს უფლება აქვს: საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით უზრუნველყოფილი იყოს: საცხოვრებელი სადგომით, კვებით, პირადი ჰიგიენით, ტანსაცმლით, შრომით, შრომისა და პირადი უსაფრთხოებით. ამავე კოდექსის 21.1 მუხლის შესაბამისად, ბრალდებულს/მსჯავრდებულს უნდა ჰქონდეს შესაძლებლობა, დაიკმაყოფილოს ბუნებრივი ფიზიოლოგიური მოთხოვნები და დაიცვას პირადი ჰიგიენა პატივისა და ღირსების შეულახავად.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს (2015 წლის პირველ სექტემბრამდე მოქმედი) „პატიმრობის, თავისუფლების აღკვეთის, შერეული ტიპის ბრალდებულთა და მსჯავრდებულთა დაწესებულებების, ბრალდებულთა და მსჯავრდებულთა სამკურნალო დაწესებულებებისა და ტუბერკულიოზის სამკურნალო და სარეაბილიტაციო ცენტრის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს სასჯელაღსრულების, პრობაციისა და იურიდიული დახმარების საკითხთა მინისტრის 2011 წლის 30 მაისის #97 ბრძანების 21-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა.ა“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმადაც, ბრალდებულს დაწესებულებაში ყოფნისას უფლება აქვს საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით უზრუნველყოფილი იყოს საცხოვრებელი სადგომით, კვებით, პირადი ჰიგიენით, ტანსაცმლით, შრომით, შრომისა და პირადი უსაფრთხოებით. გარდა ამისა, ამავე ბრძანების 54-ე მუხლის პირველი პუნქტით, ბრალდებულს უნდა ჰქონდეს შესაძლებლობა, დაიკმაყოფილოს ბუნებრივი ფიზიოლოგიური მოთხოვნები და დაიცვას პირადი ჰიგიენა პატივისა და ღირსების შეულახავად.

„საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს #5 პენიტენციური დაწესებულების დებულების დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის მინისტრის 2015 წლის 27 აგვისტოს #116 ბრძანების 34-ე მუხლის „ა.ა.“ ქვეპუნქტის მიხედვით, ბრალდებულს/მსჯავრდებულს უფლება აქვს საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით უზრუნველყოფილი იყოს: სპეციალური საცხოვრებლით, კვებით, პირადი ჰიგიენით, ტანსაცმლით, შრომის უფლებით, შრომისა და პირადი უსაფრთხოებით.

ზემოაღნიშნულ ნორმათა ანალიზის საფუძველზე ირკვევა, რომ კანონმდებლობით დადგენილია სახელმწიფოს ვალდებულება, უზრუნველყოს თავისუფლებაშეზღუდული პირის მიერ პირადი ჰიგიენის დაცვის შესაძლებლობა. ამასთან, კანონმდებელი მიუთითებს, რომ აღნიშნული უნდა განხორციელდეს ადამიანის პატივისა და ღირსების შეულახავად, რაც გულისხმობს იმას, რომ სახელმწიფოს მიერ უნდა ხორციელდებოდეს სწორედ იმ სახის ღონისძიებები, რომლებიც უზრუნველყოფს ჰიგიენური საშუალებების იმ სახეობებისა და ოდენობის გადაცემას, რაც დაიცავს პირის ჯანმრთელობასა და ღირსებას. სადავო პერიოდში მოქმედი კანონმდებლობა არ შეიცავდა ჰიგიენური საშუალებების ამომწურავ ჩამონათვალს, ხოლო 2011 წლის 20-25 მაისის #87-83/ნ ერთობლივ ბრძანებაში მითითებულია საპონი, კბილის პასტა, ნეჭი, პირსახოცი.

ამასთანავე, გასათვალისწინებელია ევროპულ ციხის წესებთან დაკავშირებით ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტის 2006 წლის 11 იანვრის რეკომენდაცია, რომლის ერთ-ერთი თავი ეძღვნება ჰიგიენას. კერძოდ, 19.6. და 19.7. პუნქტების შესაბამისად, ციხის ადმინისტრაციამ უნდა უზრუნველყოს პატიმრები შესაბამისი საშუალებებით, ტუალეტისა და ჰიგიენური საშუალებებითა და მასალებით. ქალთა სანიტარული საჭიროებებისათვის სპეციალური უზრუნველყოფა უნდა მოხდეს.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას მასზედ, რომ ქალები სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში უზრუნველყოფილნი უნდა იყვნენ ჰიგიენური საშუალებებით, მათ შორის, ჰიგიენური საფენებით, რომელიც მათ ძირითად საჭიროებას წარმოადგენს და არა ფუფუნების საგანს. მართალია, სადავო პერიოდში მოქმედი კანონქვემდებარე აქტი არ შეიცავდა პირდაპირ მითითებას ჰიგიენური საფენების გადაცემაზე, მაგრამ აღნიშნულის გადაცემის ვალდებულება გამომდინარეობს საქართველოს კონსტიტუციის, საერთაშორისო აქტების ანალიზისა და სახელმწიფოს პოზიტიური ვალდებულებიდან, რომ უზრუნველყოს პირის ღირსებისა და ჯანმრთელობის დაცვა.

ზემოაღნიშნული მსჯელობის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად გადაწყვიტა მოსარჩელის მიერ აღნიშნულ საშუალებებზე გაწეული მატერიალური ხარჯის ანაზღაურების საკითხი.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს _ წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სპეციალური პენიტენციური სამსახურის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 23 მაისის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: ნ. სხირტლაძე

ვ. როინიშვილი