#ბს-152(კ-19) 7 მაისი, 2019 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე მაია ვაჩაძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე

ვასილ როინიშვილი

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა საქართველოს მთავარი პროკურატურის (უფლებამონაცვლე საქართველოს გენერალური პროკურატურა) საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 23 მაისის განჩინების გაუქმების თაობაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2016 წლის 27 ივნისს გ. ც-ამ სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების - საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და საქართველოს მთავარი პროკურატურის მიმართ.

მოსარჩელემ საქართველოს მთავარ პროკურატურისთვის გ. ც-ას სასარგებლოდ 50 000 ლარის ოდენობით მორალური ზიანისა და 5 232 ლარის ოდენობით მატერიალური ზიანის ანაზღაურებისა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსთვის 20 000 ლარის ოდენობით მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრება მოითხოვა.

მოსარჩელის მითითებით, 2014 წლის 14 აგვისტოს, ღამის საათებში, ნასვამ მდგომარეობაში მყოფი ვაკე-საბურთალოს რაიონის პოლიციის მე-2 განყოფილებაში შევიდა დახმარების სათხოვნელად, კერძოდ, წინა ნასამართლობის დროს ჩამორთმეული მობილური ტელეფონის დასაბრუნებლად, რადგან მოიხადა სასჯელი და გათავისუფლდა პატიმრობიდან, შესაბამისად, სურდა დაებრუნებინა თავისი ნივთი.

მოსარჩელის განმარტებით, პოლიციის შენობაში შესულს პოლიციის მორიგე კარგად შეხვდა, თუმცა სამოქალაქო ტანსაცმელში ჩაცმულმა მამაკაცმა უხეშად მიმართა მას, ხელი წაავლო მაისურში და გათრევის ფორმით მეორე სართულის მიმართულებით წაიყვანა. კაბინეტში შეყვანის შემდეგ კიდევ რამდენიმე პიროვნება დაემატა ამ თანამშრომელს და 4-5-მა მამაკაცმა (პოლიციის თანამშრომლებმა) იატაკზე დააგდეს ხელბორკილებიანი და სასტიკად სცემეს. ამის შემდეგ იგი დააკავეს ბრალდებულის სახით და ჩაუტარეს პირადი ჩხრეკა, რომლის დროსაც თურმე მისგან ამოიღეს ცივი იარაღი, დანა. პოლიციის თანამშრომლებმა იგი გადაიყვანეს თბილისის დროებითი მოთავსების იზოლატორში, სადაც არ მიიღეს პატიმარი და მოითხოვეს სამედიცინო ცნობა, რადგანაც დაკავებული პირი ვიზუალურად სასტიკად ნაცემი და გასისხლიანებული იყო. 2014 წლის 15 აგვისტოს მას წარუდგინეს ბრალი. მართალია, იგი საბოლოო ჯამში გამართლდა, თუმცა მან საპატიმროში დაჰყო ურთულესი და უმძიმესი 9 თვე. 2015 წლის 15 მარტს შეეძინა ქალიშვილი, რომლის დაბადებასაც ვერ დაესწრო, აღნიშნული პერიოდი მკაცრი გამოცდის ტოლფასი აღმოჩნდა ცოლ-ქმრისთვის და გარეთ გამოსულს მოუწია განქორწინების რეგისტრაციაზე დათანხმება. საპყრობილეში ყოფნისას მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა გაუარესებული იყო და ექიმების სისტემატიური ზედამხედველობის ქვეშ იმყოფებოდა.

ამასთან, მოსარჩელის მითითებით, მისმა ოჯახმა გასწია მატერიალური ხარჯები მისი ინტერესების დასაცავად.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 10 ნოემბრის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე საქმეში მესამე პირად ჩაება საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 9 თებერვლის გადაწყვეტილებით გ. ც-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხე საქართველოს მთავარ პროკურატურას მოსარჩელე გ. ც-ას სასარგებლოდ მორალური ზიანის - 15 000 ლარისა და მატერიალური ზიანის - 4 752 ლარის ანაზღაურება დაეკისრა; დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 9 თებერვლის გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს მთავარმა პროკურატურამ, რომელმაც გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 9 თებერვლის გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა გ. ც-ამ, რომელმაც გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

თბილსის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 23 მაისის განჩინებით გ. ც-ას და საქართველოს მთავარი პროკურატურის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 9 თებერვლის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მორალური ზიანის მოცულობის განსაზღვრა უნდა მოხდეს ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში დამოუკიდებლად. კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოებების, მიყენებული ზიანის სიმძიმისა და ინტენსივობის გათვალისწინებით. დაუშვებელია ერთგვაროვანი პრაქტიკის დადგენა მორალური ზიანის მიმართ, რამეთუ პრაქტიკის დადგენა და ერთგვაროვანი გადაწყვეტილებების მიღება შესაძლებელია მხოლოდ იდენტური ფაქტობრივი გარემოებების პირობებში. მორალური ზიანი კი დაკავშირებულია პირის სუბიექტურ აღქმასთან და ერთგვაროვანი ფაქტობრივი გარემოებების პირობებში იგი განსხვავებული იქნება ყოველი პირის მიერ. მოვლენათა განსხვავებულ აღქმას განაპირობებს პიროვნებათა ინდივიდუალური დამოკიდებულება შექმნილი ვითარებისადმი. ამასთან, მორალური ზიანით გამოწვეული ტანჯვის სიმძაფრე შეიძლება განსაზღვროს ზიანის მიმყენებელი პირის ფაქტორმა, ზიანის მიყენების მეთოდმა და ინტენსივობამ. სასამართლომ მიიჩნია, რომ უკანონო ბრალდებისა და პატიმრობის გამო, მიყენებული მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად გონივრული თანხაა 10 000 ლარი. სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია აღნიშნულ ნაწილში საქართველოს პროკურატურის პოზიცია და აღნიშნა, რომ დაუშვებელია გ. ც-ასადმი მიყენებული მორალური ზიანის მოცულობა განისაზღვროს მხოლოდ უკანონო პატიმრობაში ყოფნის ვადის მიხედვით, იგი უნდა შეფასდეს კომპლექსურად ზიანის გამომწვევი მიზეზების გათვალისწინებით.

ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ პოლიციის თანამშრომლების მიერ გ. ც-ას ცემის ფაქტთან დაკავშირებით გ. ც-ას 2014 წლის 15 აგვისტოს განცხადების საფუძველზე აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე. გამოძიება არ არის დასრულებული, ამავდროულად არც რაიმე მნიშვნელოვან გარემოებაზე მითითებას აქვს ადგილი, რომელიც გაამართლებდა 2014 წლის აგვისტოდან 2018 წლამდე გამოძიების შედეგების არაეფექტურობას.

სააპელაციო პალატის განმარტებით, საქართველოს პროკურატურას არც დავის სააპელაციო სასამართლოში მიმდინარეობის ეტაპზე წარმოუდგენია რაიმე მტკიცებულება, რაც სასამართლოს გაუქარწყლებდა მოსაზრებას, რომ უწყება არ არის დაინტერესებული საქმის ეფექტური გამოძიებით. არ არსებობს რაიმე სახის მტკიცებულება, რაც მიუთითებდა საქმის მსვლელობაზე, აქტიურ საგამოძიებო მოქმედებებზე ან/და სხვაგვარ მტკიცებულებებზე, რაც გაამართლებდა ცემის ფაქტთან დაკავშირებით 2014 წელს აღძრულ სისხლის სამართლის საქმეზე 2018 წლის მდგომარეობით შედეგის არარსებობას. გაჭიანურებული გამოძიების შესახებ ეჭვის გასაქარწყლებლად ადმინისტრაციულ ორგანოს არ განუხორციელებია არავითარი ქმედითი ნაბიჯები. პალატის განმარტებით, სასამართლო წარმოადგენს უფლებამოსილ დავის განმხილველ ორგანოს იმსჯელოს და მიიღოს გადაწყვეტილება არაეფექტური გამოძიების გამო მიყენებული ზიანის ანაზღაურების საკითხზე. ამასთან, გაჭიანურებულ გამოძიებაზე მსჯელობს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესული 2015 წლის 6 მაისის განაჩენიც. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ საქმეში არსებული გარემოებები ცალსახად მიუთითებს გამოძიების გაჭიანურებაზე. აღნიშნულის გამო კი მოსარჩელეს უსათუოდ ადგება მორალური ზიანი, იგი მოკლებულია სამართლებრივი დაცვის განცდას. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ გაჭიანურებული გამოძიების გამო 5000 ლარის დაკისრება წარმოადგენს გონივრულ თანხას და სრულ შესაბამისობაშია კანონმდებლობასთან.

ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, განსახილველ შემთხვევაში, სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას უტყუარად დაადგინოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს თანამშრომელთა კანონსაწინააღმდეგო ქმედება, ვინაიდან შინაგან საქმეთა სამინისტროს თანამშრომელთა მხრიდან ჩადენილი ბრალეული ქმედება, რაც შეიძლება გახდეს მორალური ზიანის დაკისრების საფუძველი, უნდა იქნეს დადგენილი კანონით გათვალისწინებული წესით.

თბილსის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 23 მაისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს მთავარმა პროკურატურამ, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

კასატორი მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის 42.9 მუხლზე, საქართველოს ზოგადი ადმინისტარციული კოდექსის 208.1, 207-ე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 412.1, მე-18, 992-ე, 1005-ე მუხლებზე.

კასატორის განმარტებით, სისხლისამართლებრივი დევნა და ბრალდებულის მიმართ გამოყენებული იძულების ღონისძიებები ემსახურება სახელმწიფოს ლეგიტიმურ მიზანს - საზოგადოების, მისი წევრების უსაფრთხოების დაცვას, ამასთან, წინასწარ ვერ განისაზღვრება კონკრეტული საქმის შედეგი, ვინაიდან მტკიცებულებათა შეფასება გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანისთვის საკმარისობის კუთხით წარმოადგენს მხოლოდ სასამართლოს პრეროგატივას. როგორც წარმოდგენილი საქმის მასალებიდან დგინდება, გ. ც-ას მიმართ წარმოებდა სისხლის სამართლის საქმე, მის მიერ სავარაუდოდ სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებული დასჯადი ქმედების ჩადენასთან დაკავშირებით ამ მიზნით და კანონის შესაბამისად, მის მიმართ, აღკვეთის ღონისძიების სახით გამოყენებული იქნა პატიმრობა.

კასატორის მითითებით, მორალური ზიანის საკითხის განხილვისას სასამართლომ გარდა მოსარჩელის განმარტებისა და დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა, მხედველობაში უნდა მიიღოს, როგორც ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ საქართველოსთან მიმართებაში დადგენილი პრაქტიკა, ისე საქართველოს საერთო სასამართლოებში დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკა.

კასატორის განმარტებით, საგულისხმოა, რომ მოსარჩელის ცემის ფაქტზე ვაკე-საბურთალოს რაიონულმა პროკურატურამ დაიწყო გამოძიება 2014 წლის 15 აგვისტოს მისი საჩივრის საფუძველზე. მითითებულ საქმეზე გამოტანილმა გადაწყვეტილებამ შეიძლება დაადასტუროს მოსარჩელის მიმართ განხორციელებული ცემის ფაქტი ან უარყოს, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას კი სწორედ საბოლოო გადაწყვეტილება წარმოშობს. რაც შეეხება გამოძიების მიმდინარეობის ხანგრძლივობასა და ეფექტურობას, არ არსებობს ცალსახად დადგენილი დროის პერიოდი, რომელშიც გამოძიება უნდა დამთავრდეს, არამედ მისი მიმდინარეობა უნდა იყოს გონივრული, რაც თითოეულ შემთხვევაში დამოუკიდებლად გამოიანგარიშება კონკრეტული საქმის თავისებურებიდან გამომდინარე. A

კასატორი მიუთითებს, რომ სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის 22-ე ნაწილის თანახმად, დაზარალებული შეიძლება იყოს სახელმწიფო, ფიზიკური ან იურიდიული პირი, რომელსაც მორალური, ფიზიკური თუ ქონებრივი ზიანი მიადგა უშუალოდ დანაშაულის შედეგად. პირისთვის დაზარალებულის სტატუსის მინიჭება ხდება გამოძიების ეტაპზე. თუმცა, არა გამოძიების დაწყებისთანავე. დაზარალებულის სტატუსი პირს ენიჭება მას შემდეგ, როცა მოპოვებული მტკიცებულებებით დასტურდება დანაშაულის ჩადენა და დამდგარი მორალური, ფიზიკური თუ ქონებრივი ზიანის მიზეზობრივი კავშირი ჩადენილ დანაშაულთან. პირისთვის დაზარალებულის პროცესუალური სტატუსის მისანიჭებლად აუცილებელია მატერიალური და ფორმალური წინაპირობების არსებობა.

ამასთან, კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს გადაწყვეტილება მატერიალური ზიანის ნაწილში დაუსაბუთებელია, რომელიც არ შეიცავს არანაირ მსჯელობას. მართალია, საქმეში წარმოდგენილია შემოსავლის ორდერი, სადაც ჩანს ადვოკატ მ. ნ-ის ანგარიშზე თანხების შეტანა, მაგრამ მიუხედავად ამისა, სასამართლოს უნდა გამოეკვლია აღნიშნული თანხა რეალურად მიიღო და ჩაითვალა თუ არა შემოსავალში საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული მიზნებისთვის ადვოკატმა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 7 თებერვლის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს მთავარი პროკურატურის (უფლებამონაცვლე საქართველოს გენერალური პროკურატურა) საკასაციო საჩივარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს მთავარი პროკურატურის (უფლებამონაცვლე საქართველოს გენერალური პროკურატურა) საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, #7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

სახელმწიფო ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანის სახელმწიფო სახსრებიდან ანაზღაურება აღიარებული და გარანტირებულია საქართველოს კონსტიტუციის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის 42.9 მუხლით (ამჯამად მოქმედი რედაქციის 18.4 მუხლი). აგრეთვე, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა შესახებ ევროპული კონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტით - „თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლება“.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208.1 მუხლის მიხედვით, სახელმწიფოს, ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო, ხოლო ამავე კოდექსის 207-ე მუხლით განისაზღვრა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმების, პრინციპებისა და საფუძვლების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, გარდა იმ გამონაკლისებისა, რომლებიც ამავე კოდექსით არის დადგენილი.

საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს მოსამსახურე სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებს პასუხს; ხოლო აღნიშნული მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის ან გაუსვლელობის ხელწერილის უკანონოდ გამოყენების, პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება სახელმწიფოს მიერ მოკვლევის, წინასწარი გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობისას ეს პირები სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებენ პასუხს. ამასთან, ამავე კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევაში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით.

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 16 აგვისტოს #10ა/4957 განჩინებით, ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული პროკურატურის პროკურორის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა; ბრალდებულ გ. ც-ას მიმართ აღკვეთის ღონისძიების სახით გამოყენებულ იქნა პატიმრობა; ბრალდებულ გ. ც-ას პატიმრობის ვადა აითვალა მისი დაკავების მომენტიდან - 2014 წლის 14 აგვისტოს 02:05 საათიდან.

ასევე დადგენილია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 6 მაისის განაჩენით, გ. ც-ა ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა საქართველოს სისხლი სამართლის კოდექსის 353¹.1 მუხლითა და 2381.2 მუხლით წარდგენილ ბრალდებაში; გაუქმდა გ. ც-ას მიმართ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 16 აგვისტოს განჩინებით გამოყენებული აღკვეთის ღონისძიება - პატიმრობა და დაუყოვნებლივ გათავისუფლდა სხდომის დარბაზიდან. გ. ც-ას განემარტა, რომ უფლება ჰქონდა აუნაზღაურდეს მიყენებული ზიანი. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 6 მაისის განაჩენი, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2015 წლის 29 სექტემბრის განაჩენით დარჩა უცვლელი, ხოლო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2016 წლის 11 მაისის განჩინებით, პროკურორის საკასაციო საჩივარი არ იქნა დაშვებული განსახილველად.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კანონიერ ძალაში მყოფი თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 6 მაისის განაჩენი, რომლითაც გ. ც-ა ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ, უდავოდ წარმოადგენს გ. ც-ას რეაბილიტაციის საფუძველს. მართალია, სისხლისსამართლებრივი დევნა და ბრალდებულის მიმართ გამოყენებული იძულების ღონისძიებები ემსახურება სახელმწიფოს ლეგიტიმურ მიზანს - საზოგადოების, მისი კონკრეტული წევრის უსაფრთხოების დაცვას, ამასთან, საქართველოს პროკურატურა წინასწარ ვერ განსაზღვრავს კონკრეტული საქმის შედეგს, ვინაიდან მტკიცებულებათა შეფასება გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანისთვის საკმარისობის კუთხით წარმოადგენს სასამართლოს კომპეტენციას, თუმცა, მიუხედავად ამისა, ინდივიდს, რომლის მიმართაც დადგა გამამართლებელი განაჩენი, უნდა მიეცეს შესაბამისი კომპენსაცია სახელმწიფოს მხრიდან მის უფლებებში გაუმართლებელი ან/და გადაჭარბებული ჩარევისთვის.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 08.04.2009წ. #ბს-972-936(3კ-08) განჩინებაზე, სადაც განმარტებულია, რომ „არაქონებრივი უფლებები წარმოადგენს სამოქალაქო სამართლის იმ ობიექტს, რომელსაც გააჩნია მისთვის დამახასიათებელი თავისებურებები. არსებითი განსხვავება მდგომარეობს არაქონებრივი უფლების ხელყოფის შედეგად დამდგარი ზიანის შინაარსში. სამოქალაქო სამართლის აღნიშნული ობიექტის სპეციფიკის გათვალისწინებით მისი ხელყოფის შედეგად დამდგარ ზიანს ქონებრივი ეკვივალენტი არ გააჩნია. ამდენად, არაქონებრივი ზიანის მოთხოვნის წარმოშობისათვის საკმარისია არსებობდეს არაქონებრივი უფლების ხელყოფის ფაქტი, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა. მორალური ზიანის მოცულობას (რომელსაც არ გააჩნია მატერიალური გამოხატულება) განსაზღვრავს სასამართლო გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით“. „სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლში მითითება მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების თაობაზე გულისხმობს ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის ხარისხის, დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურების გათვალისწინებას. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს, მოპასუხეების მიერ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ფაქტს, ასევე დაზარალებულის სუბიექტურ დამოკიდებულებას მორალური ზიანის მიმართ და ობიექტურ გარემოებებს. ამ გარემოებათა შორისაა დაზარალებულის ცხოვრების პირობები (საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.), ბრალის ხარისხი, ქონებრივი მდგომარეობა და სხვა გარემოებები. მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. შეუძლებელია ფულადი ფორმით ჯანმრთელობის შეფასება, კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს“.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს განსახილველ შემთხვევაში საქართველოს მთავარი პროკურატურისთვის გ. ც-ას სასარგებლოდ უკანონო ბრალდების გამო მორალური ზიანის სახით 10 000 ლარის დაკისრებას, არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიებს მოცემულ შემთხვევაში მორალური ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებით და აღნიშნავს, რომ უკანონო ბრალდების/პატიმრობის ან მსჯავრდების საქმეებთან მიმართებაში სასამართლოს მიერ არამატერიალური (მორალური) ზიანის თანხის ოდენობის განსაზღვრა ხორციელდება თითოეულ საქმეში ინდივიდუალურად, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების, მორალური ზიანის მიმართ დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულების, ობიექტური გარემოებების (დაზარალებულის საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.) და სხვა ფაქტორების გათვალისწინებით (Patsuria v. Georgia; Nikolaishvili v. Georgia; Jashi v. Georgia).

ამასთანავე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას მასზედ, რომ საქმეში არსებული გარემოებები ცალსახად მიუთითებს გამოძიების გაჭიანურებაზე, რაც გ. ც-ას უსათუოდ აყენებს მორალურ ზიანს, იგი მოკლებულია სამართლებრივი დაცვის განცდას. ამდენად, გაჭიანურებული გამოძიების გამო 5000 ლარის დაკისრება წარმოადგენს გონივრულ თანხას და სრულ შესაბამისობაშია კანონმდებლობასთან.

საკასაციო სასამართლო ასევე იზიარებს გადაწყვეტილებას გ. ც-ას სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში და მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს _ წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს მთავარი პროკურატურის (უფლებამონაცვლე საქართველოს გენერალური პროკურატურა) საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 23 მაისის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: ნ. სხირტლაძე

ვ. როინიშვილი