№ბს-161(2კ-19) 7 მაისი, 2019 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე მაია ვაჩაძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე

ვასილ როინიშვილი

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა საქართველოს პრეზიდენტისა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 21 ნოემბრის განჩინების გაუქმების თაობაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2017 წლის 20 მარტს ვ. და ჟ. გ-ებმა სასარჩელო განცხადებით მიმართეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების - საქართველოს პრეზიდენტისა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს მიმართ.

მოსარჩელეთა განმარტებით, ისინი წარმოადგენენ აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებულ პირებს და მინიჭებული აქვთ დევნილთა სტატუსები. აღნიშნული გარემოებიდან გამომდინარე, 2016 წლის 26 დეკემბერს საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილების მოთხოვნით მიმართეს საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროს, სადაც განუმარტეს, რომ ისინი უკვე დაკმაყოფილებულნი იყვნენ საცხოვრებელი ფართით და მსგავსი მოთხოვნის უფლება აღარ ჰქონდათ. აღმოჩნდა, რომ 2010 წლის 2 მარტს, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და ჟი. გ-ას შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, მას როგორც დევნილს გადაეცა კომპაქტური განსახლების ობიექტში დაკავებული საცხოვრებელი ფართი საკუთრებაში. აღნიშნულ ხელშეკრულებაში ვ. გ-ა და ჟ. გ-ა მითითებულნი არიან ჟი. გ-ას ოჯახის წევრებად, რომელსაც აღებული აქვს ვალდებულება მათი საცხოვრებელი ფართით უზრუნველყოფის თაობაზე. მოსარჩელეთა განმარტებით, მათთვის ხელშეკრულების დადების თაობაზე არ იყო ცნობილი და არანაირ თანხმობაზე ხელი არ მოუწერიათ.

მოსარჩელეები მიიჩნევენ, რომ როგორც საქართველოს პრეზიდენტის მიერ განკარგულების მიღებისას, ასევე მის საფუძველზე ხელშეკრულების დადებით ადგილი აქვს მათი უფლებების დარღვევას.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელეებმა „სახელმწიფო ქონების და ქ.თბილისის თვითმმართველი ერთეულის ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 2009 წლის 2 თებერვლის №62 განკარგულების ვ. გ-ასა და ჟ. გ-ას ნაწილში და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და ჟი. გ-ას შორის 2010 წლის 2 მარტს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების, უძრავ ქონებაზე, მდებარე: ქ.თბილისი, ...ა, კორპუსი №48ა, სართული №4, ფართი: 36.00 კვ.მეტრი, ვ. და ჟ. გ-ების ნაწილში ბათილად ცნობა მოითხოვეს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 21 მარტის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 16.2 მუხლის საფუძველზე, საქმეში მესამე პირებად ჩაებნენ ჟი. გ-ა და საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტრო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 11 აპრილის განჩინებით მესამე პირის - ჟი. გ-ას უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა ლ. გ-ა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილებით ვ. გ-ასა და ჟ. გ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი „სახელმწიფო ქონების და ქ.თბილისის თვითმმართველი ერთეულის ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 2009 წლის 2 თებერვლის №62 განკარგულება ვ. გ-ასა და ჟ. გ-ას ნაწილში; ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს და ჟი. გ-ას შორის 2010 წლის 2 მარტს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება უძრავ ქონებაზე, მდებარე: ქ.თბილისი, ...ა, კორპუსი №48ა, სართული №4, ფართი: 36.00 კვ.მეტრი, ვ. გ-ასა და ჟ. გ-ას ნაწილში.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს პრეზიდენტმა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ, რომლებმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 21 ნოემბრის განჩინებით საქართველოს პრეზიდენტისა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატის განმარტებით, სახელმწიფო ქონების უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის მიზანია დევნილი ოჯახებისათვის მფლობელობაში არსებული უძრავი ქონების საკუთრებაში გადაცემა. ამასთანავე, სადავო პერიოდში სახელმწიფო ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ ხელშეკრულების დადების საფუძველი იყო საქართველოს პრეზიდენტის განკარგულება. თავის მხრივ, აღნიშნული განკარგულების გამოცემა ხდებოდა ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადების საფუძველი. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 2009 წლის 2 თებერვლის №62 განკარგულების თანახმად, ამ განკარგულების დანართით გათვალისწინებული ქონება, მდებარე: ქ. თბილისი, ...ა, კორპუსი №48ა, სართული №4, ფართი: 36.00 კვ.მეტრი, პირდაპირი მიყიდვის ფორმით, სიმბოლურ ფასად 1 (ერთ) ლარად გადაეცათ ჟი. გ-ას, ვ. გ-ას, ჟ. გ-ას, ლ. გ-ას, ანა გ-ას, თ. გ-ას. მითითებული განკარგულების საფუძველზე, 2010 წლის 2 მარტს საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს („გამყიდველი“) და ჟი. გ-ას („მყიდველი“) შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც, ჟი. გ-ას გადაეცა პირობადადებული საკუთრების უფლება უძრავ ქონებაზე, მდებარე: ქ. თბილისი, ...ა, კორპუსი №48ა, სართული №4, ფართი: 36.00 კვ.მეტრი.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 65-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ კანონით სხვა რამ არ არის დადგენილი, შესაძლებელია ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობა, შეცვლა ან შეწყვეტა ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადების გზით. ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილია კონკრეტული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი ურთიერთობა, რომლის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის გზით მოწესრიგების უფლებამოსილება მას კანონით აქვს მინიჭებული, მოაწესრიგოს ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადების გზით. იმავე კოდექსის 67-ე მუხლის მიხედვით, ადმინისტრაციული ხელშეკრულება, რომელიც ზღუდავს მესამე პირის უფლებებს ან აკისრებს მას რაიმე ვალდებულებას, ძალაში შეიძლება შევიდეს მხოლოდ მესამე პირის მიერ წერილობითი თანხმობის წარდგენის შემდეგ. ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებამდე ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია აცნობოს ამის შესახებ მესამე პირს, რომლის ინტერესებსაც იგი შეეხება, რომელსაც, თავის მხრივ, უფლება აქვს ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებამდე წარადგინოს საკუთარი მოსაზრება. ამრიგად, ადმინისტრაციული ხელშეკრულება წარმოადგენს ადმინისტრაციული ორგანოს საქმიანობის განხორციელების ერთ-ერთ ფორმას, რომლის დადებისას გამოიყენება არა მხოლოდ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ნორმები, არამედ სპეციალური კანონმდებლობით და საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით გათვალისწინებული განსაკუთრებული მოთხოვნები. მათ შორის, როდესაც ადმინისტრაციულ ხელშეკრულებას მესამე პირთა მიმართ აქვს შემზღუდველი ხასიათი, მისი ძალაში შესვლა და ნამდვილობა დამოკიდებულია მესამე პირის ინფორმირებასა და მის მიერ ხელშეკრულების დადებაზე წერილობითი თანხმობის წარდგენაზე. მოცემულ შემთხვევაში გასაჩივრებული ხელშეკრულება, მართალია, ერთი მხრივ, ანიჭებდა მოსარჩელეებს გარკვეულ უფლებას, მაგრამ, მეორე მხრივ, ხელშეკრულების დადების შესახებ მათი ნების გამოხატვა არსებითი მნიშვნელობის მქონე იყო, რამეთუ სადავო ხელშეკრულების დადების შედეგად მოსარჩელეები, როგორც დევნილები, დამატებით საცხოვრებელ ფართს ვეღარ მოითხოვდნენ. ამრიგად, გასაჩივრებული ხელშეკრულების დადებისას ადმინისტრაციულ წარმოებაში მოსარჩელეთა მონაწილეობას არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდა კანონიერების პრინციპის დაცვის, მოსარჩელეთა უფლებების ხელყოფის გამორიცხვისა და მათი შესაბამისი სოციალური გარანტიებით აღჭურვის კუთხით. მოცემულ შემთხვევაში კი, უტყუარი მტკიცებულება, რომ ხელშეკრულების დადების დროისათვის მოსარჩელეთათვის ცნობილი იყო ზემოხსენებული ხელშეკრულების დადების შესახებ, საქმეში არ არის წარმოდგენილი.

ამასთანავე, პალატამ დამატებით გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება მასზედ, რომ მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოებს გასაჩივრებული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მიღებისა და ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებისას ხელთ უნდა ჰქონოდათ სამოქალაქო რეესტრის სააგენტოდან მიწოდებული ინფორმაცია საპრივატიზებო ობიექტში რეალურად მცხოვრები დევნილების და მათი ოჯახის შემადგენლობის შესახებ და დევნილის ოჯახის წარმომადგენელთან ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას უნდა ეხელმძღვანელათ ამ ინფორმაციით და დაყრდნობოდნენ მას. მოცემულ შემთხვევაში კი ადმინისტრაციულ ორგანოთა მიერ მსგავსი მოკვლევის განხორციელება არ დასტურდება. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ სწორად იქნა ბათილად ცნობილი სადავო განკარგულება და ხელშეკრულება.

რაც შეეხება აპელანტის მითითებას, მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან მიმართებაში, სააპელაციო პალატის განმარტებით, „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის 22-ე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, პრივატიზებულ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებასთან დაკავშირებული სადავო საკითხების სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადაა 3 წელი. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის თანახმად კი, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. სააპელაციო პალატის მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში არ დასტურდება, რომ ხელშეკრულების დადების შესახებ მოსარჩელეებისათვის ცნობილი იყო. მათი განმარტებით კი, მათ შეიტყვეს ხელშეკრულების თაობაზე საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროსგან 2016 წელს, როდესაც მიმართეს ფართით დაკმაყოფილების მოთხოვნით. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ აპელანტები წარმოადგენენ იმ ადმინისტრაციულ ორგანოებს, რომელთაც ევალებოდათ მოსარჩელეთა ინფორმირება, ადმინისტრაციულ წარმოებაში მიწვევა, მოსაზრების მოსმენა, ხელშეკრულების გაცნობა, ამდენად, სწორედ მათ უნდა უზრუნველყონ მოსარჩელეთათვის ხელშეკრულების გაცნობის დამადასტურებელი დოკუმენტის წარმოდგენა. მიუხედავად ამისა, მოთხოვნის ხანდაზმულობის დამდგენი მტკიცებულებები საქმეში არ მოიპოვება, ასეთი ვერ იქნა წარდგენილი ვერც სააპელაციო წესით საქმის განხილვისას, მხოლოდ ვარაუდი კი ვერ გახდება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 21 ნოემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს პრეზიდენტმა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ.

კასატორის - საქართველოს პრეზიდენტის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლო გადაწყვეტილებაში სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად უთითებს იმ გარემოებას, რომ განკარგულების გამოცემის დროს არ იქნა გამოკვლეული მოსარჩელის ნება პრივატიზების დროს, თუმცა არ გაითვალისწინა საქმეზე სამინისტროს მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები და ასევე ის გარემოება, რომ მოსარჩელეები და ხელშეკრულებაში მითითებული პირები ცხოვრობდნენ და ამჟამადაც ცხოვრობენ ერთ მისამართზე და წარმოადგენენ ერთ ოჯახს, რაც დავის გადაწყვეტის დროს არსებით გარემოებას წარმოადგენს და რაც რეალურად სადავო არ არის მხარეების მიერ. კასატორის მითითებით, გასათვალისწინებელია, რომ სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების მინისტრის 2007 წლის 1 ნოემბრის №124 ბრძანებით დამტკიცებული „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილად ცნობის, დევნილის სტატუსის მინიჭებისა და დევნილთა რეგისტრაციის წესის“ მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტისა და ასევე „იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა მიმართ სახელმწიფო სტრატეგიიდან გამომდინარე განსახორციელებელ ღონისძიებათა პროგრამის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 12 იანვრის №4 განკარგულების თანახმად, დევნილის ოჯახისა და მისი შემადგენლობის საკითხის განსაზღვრა წარმოადგენდა არა საქართველოს პრეზიდენტის, არამედ საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროსა და შესაბამისი ტერიტორიული ერთეულის კომპეტენციას, რომლის დადგენაშიც ჩაბმული იყო კიდევ რამდენიმე ორგანო. ამასთან, უნდა აღინიშნოს ისიც, რომ „სახელმწიფო ქონების და ქ. თბილისის თვითმმართველის ერთეულის ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ“ საქართველოს კანონი, რაც საფუძვლად დაედო გასაჩივრებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემას, არ ითვალისწინებს იმ პირების მონაწილეობის აქტის გამოცემაში, რომელთაც საკუთრებაში გადაეცემოდათ ფართები, ხოლო იმ დროს მოქმედი საქართველოს მთავრობის განკარგულება, რომლითაც გათვალისწინებული იყო დევნილთათვის გრძელვადიანი საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილების საფუძვლები და პირობები, ითვალისწინებდა დევნილი ოჯახის მხოლოდ ერთი წევრის ხელმოწერის ვალდებულებას ხელშეკრულებაზე.

კასატორის მოსაზრებით, ასევე არასწორია სასამართლოს შეფასება ხანდაზმულობის ვადებთან დაკავშირებით, ვინაიდან, როგორც სადავო პერიოდში მოქმედი კანონმდებლობის, ასევე, ამჟამად მოქმედი „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, პრივატიზებულ სახელმწიფო ქონებასა და ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონებასთან დაკავშირებული სადავო საკითხების სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადას შეადგენს 3 წელი. ამასთან, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. აღნიშნული მუხლი ითვალისწინებს მოთხოვნის წარმოშობის ორ შემთხვევას - როდესაც პირმა შეიტყო და როდესაც პირს უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. მოსარჩელეები წარმოადგენენ აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებულ პირებს. იმ დროს, როცა ხდებოდა სახელმწიფოს მიერ დევნილი ოჯახის საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილება იცვლება დევნილი ოჯახის მიერ მისაღები დევნილის შემწეობის ოდენობა, რის გამოც მათ უნდა სცოდნოდათ ფართის საკუთრებაში გადაცემის შესახებ. ამასთან, თავად მოსარჩელე ამბობს, მათთვის ცნობილი იყო პრივატიზების შესახებ. ამდენად, აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორს მიაჩნია, სასარჩელო მოთხოვნა უსაფუძვლობასთან ერთად ხანდაზმულიცაა.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა - საქართველოს პრეზიდენტმა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

კასატორის - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს განმარტებით, მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა აქვს შეფასდეს ვ. გ-ა, ჟ. გ-ა და ხელშეკრულებაზე ხელმომწერი პირი ჟი. გ-ა წარმოადგენდნენ თუ არა ერთ ოჯახს სადავო ხელშეკრულების დადების დროს. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს მიერ აღნიშნული გარემოება არასწორად შეფასდა, ვინაიდან, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ დასახელებული პირები წარმოადგენდნენ ერთ ოჯახს და ერთ ოჯახად ყოფნის გარემოება სადავოდ არ გამხდარა მოსარჩელეთა მხრიდან. კასატორის მითითებით, „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნათა გათვალისწინებით - ოჯახის ცნების ქვეშ მოიაზრება როგორც ნათესაური კავშირის მქონე პირთა ერთობლიობა, რომელთაც ნათესაური კავშირის გარდა აერთიანებდა საცხოვრებელი ადგილი და შინასამეურნეო საქმიანობა (ოჯახის კეთილდღეობის უზრუნველყოფისკენ მიმართული საქმიანობა, რომელიც ითვალისწინებს საცხოვრებელი ადგილის ერთობლივ გამოყენებას, მოვლა-პატრონობას, ოჯახისათვის საჭირო საარსებო საშუალებათა მოპოვებას და ამ საშუალებების (შემოსავლები და ხარჯები) ოჯახის საკეთილდღეოდ განკარგვა-განაწილებას. იმისთვის, რომ იძულებით გადაადგილებულ პირთა განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტრომ პირები კანონის მიზნისათვის მიიჩნიოს ერთ ოჯახად, აუცილებელია, გარდა ზემოთ მითითებული გარემოებისა, პირები სამინისტროს შესაბამისი მონაცემთა ბაზაში ოჯახად იყოს რეგისტრირებული და მინიჭებული ჰქონდეს ერთი საოჯახო ნომერი, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ჰქონდა ადგილი და დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი შესაბამისი მტკიცებულებით.

კასატორის განმარტებით, დასახელებული პირები სადავო ხელშეკრულების გაფორმების პერიოდში რეგისტრირებულნი იყვნენ ერთ მისამართზე. რეგისტრაციის ადგილი მითითებული იყო მათი სურვილის შესაბამისად, ხოლო რეგისტრაციის ადგილის ცვლილების თაობაზე მათ არ შეუტყობინებიათ კანონით დადგენილი წესით. დევნილის ანკეტა ივსება თავად დევნილის მიერ და მის მიერ მიწოდებული ინფორმაციის საფუძველზე. თუმცა სასამართლოს მიერ აღნიშნული გარემოება არ შეფასებულა. ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ ხელშეკრულების მომწერი პირი დაეთანხმა ხელშეკრულების პირობებს, კერძოდ, მან იკისრა ვალდებულება მისი ოჯახის წევრების მისი საცხოვრებელი ფართით უზრუნველყოფის თაობაზე. განსახილველ დავაში ვ. და ჟ. გ-ა ხელშეკრულების დადების მომენტისთვის რეგისტრირებული იყვნენ ხელშეკრულებაში მითითებულ მისამართზე და საქმეზე არ არის წარმოდგენილი რაიმე დოკუმენტი, რომელიც დაადატურებს, რომ მოსარჩელე დასახელებულ მისამართზე ფაქტობრივად არ ცხოვრობს.

ამასთან, კასატორის მითითებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლი ხანდაზმულობის ვადის ათვლას უკავშირებს მოთხოვნის შეტყობის ან შეტყობის სავარაუდო გარემოებების არსებობას („შეიტყო ან უნდა შეეტყო“), რის გამოც კასატორი სარჩელს ხანდაზმულად მიიჩნევს.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 8 თებერვლის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს პრეზიდენტისა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივრები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს პრეზიდენტისა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივრებში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ ვ. გ-ა და ჟ. გ-ა არიან საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიიდან - აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებული პირები და მინიჭებული აქვთ დევნილთა სტატუსები.

„სახელმწიფო ქონების და ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულის ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 2009 წლის 2 თებერვლის №62 განკარგულებით დადგინდა სახელმწიფო საკუთრებასა და ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით, სიმბოლურ ფასად - 1 ლარად საკუთრებაში გადაცემა. საქართველოს პრეზიდენტის 2009 წლის 2 თებერვლის №62 განკარგულების საფუძველზე, 2010 წლის 2 მარტს, ერთი მხრივ, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს („გამყიდველი“) და, მეორე მხრივ, ჟი. გ-ას („მყიდველი“) შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც, ჟი. გ-ას გადაეცა პირობადადებული საკუთრების უფლება უძრავ ქონებაზე, მდებარე: ქ. თბილისში, ...ა, კორპუსი №48ა, სართული №4, ფართი: 36.00 კვ.მეტრი. ხელშეკრულების 2.2. მუხლის თანახმად, ჟი. გ-ამ აიღო ვალდებულება, რომ ვ. გ-ა, ჟ. გ-ა, ლ. გ-ა, ა. გ-ა და თ. გ-ა უზრუნველეყო საცხოვრებელი ფართით მისთვის გადაცემულ ქონებაში.

ხელშეკრულების 2.3. პუნქტის თანახმად, მყიდველმა დაადასტურა, რომ ამ ხელშეკრულების დადების მომენტისათვის მყიდველი და ხელშეკრულების 2.2. პუნქტში ჩამოთვლილი პირები მათი დევნილის სტატუსიდან გამომდინარე არ სარგებლობენ ან არ ფლობენ სხვა რაიმე სახის საცხოვრებელ ან არასაცხოვრებელ ფართს, გარდა ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქონებისა. ხელშეკრულების 2.5. პუნქტით დადგინდა ჟი. გ-ას ვალდებულება, რომ საკუთრების უფლების გადასვლის შემდეგ იგი ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უძრავი ქონება გამოიყენოს ისე, რომ ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირები უზრუნველყოფილი იქნენ საცხოვრებელი პირობებით.

საჯარო რეესტრის 2010 წლის 4 მარტის ამონაწერით დასტურდება, რომ ქ. თბილისში, ...ა, კორპუსი №48ა, (ნაკვ. ...), მე-4 სართულზე მდებარე 36.00 კვ.მეტრი ფართი (მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდით: №....) საკუთრების უფლებით აღირიცხა ჟი. გ-ას სახელზე. უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტია: 2010 წლის 2 მარტის ნასყიდობის ხელშეკრულება. საჯარო რეესტრის 2016 წლის 20 იანვრის ამონაწერით დასტურდება, რომ ქ. თბილისში, ...ა, კორპუსი №48ა, (ნაკვ. ...), მე-4 სართულზე მდებარე 36.00 კვ.მეტრი ფართი საკუთრების უფლებით აღრიცხულია ლ. გ-ას სახელზე. 2017 წლის 23 მაისს გაცემული სამკვიდრო მოწმობით დასტურდება, რომ ლ. გ-ა არის 2011 წლის 17 ოქტომბერს გარდაცვლილი ჟი. გ-ას პირველი რიგის მემკვიდრე (შვილი), რომელმაც საკუთრებაში მიიღო მამკვიდრებლის სამკვიდრო ქონება მასში შემავალი აქტივებითა და პასივებით.

მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელეების - ვ. და ჟ. გ-ების მიერ სადავოდაა ქცეული მათი საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილებულად ჩათვლის ნაწილში საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს და ჟი. გ-ას შორის 2010 წლის 2 მარტს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება და ჟი. გ-ასთვის სახელმწიფო ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ საქართველოს პრეზიდენტის 2009 წლის 2 თებერვლის განკარგულება ნაწილობრივ. შესაბამისად, სადავოა საკითხი იმის შესახებ, ვ. და ჟ. გ-ები, როგორც დევნილები, ითვლებიან თუ არა სახელმწიფოსაგან საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილებულად იმ პირობებში, როდესაც ჟი. გ-ასთან გაფორმდა საცხოვრებელი ფართის შესახებ ნასყიდობის ხელშეკრულება და ამ ხელშეკრულებით ჟი. გ-ამ აიღო ვალდებულება ვ. და ჟ. გ-ები ეცხოვრებინა სახელმწიფოს მიერ მისთვის გადაცემულ ბინაში.

საკასაციო სასამართლოს მითითებით, ხელშეკრულების 2.4. პუნქტით ვ. და ჟ. გ-ებს ისე აეკრძალათ უფლება, როგორც დევნილებმა, მოითხოვონ სახელმწიფოსგან ან ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულისგან ან სხვა პირისგან რაიმე სახის კომპენსაცია, ასევე უძრავი ქონების საკუთრებაში ან სარგებლობაში გადაცემა მათი დევნილის სტატუსიდან გამომდინარე, რომ ამის შესახებ სახელმწიფოს ხელშეკრულების გაფორმების დროს არ უცნობებია მათთვის, არ მიუწვევია ისინი ადმინისტრაციულ წარმოებაში და შესაბამისად, არ არსებობდა მათი არანაირი ფორმით გაცემული თანხმობა სადავო ხელშეკრულების გაფორმების თაობაზე. შესაბამისად, მითითებული ხელშეკრულების გაფორმებით ვ. და ჟ. გ-ების მიმართ დაირღვა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 67-ე მუხლით დადგენილი იმპერატიული წესი, რომლის თანახმადაც, ადმინისტრაციული ხელშეკრულება, რომელიც ზღუდავს მესამე პირის უფლებებს ან აკისრებს მას რაიმე ვალდებულებას, ძალაში შეიძლება შევიდეს მხოლოდ მესამე პირის მიერ წერილობითი თანხმობის წარდგენის შემდეგ, რა დროსაც აუცილებელია მისი მიწვევა ადმინისტრაციულ წარმოებაში. განსახილველ შემთხვევაში არ გარკვეულა მოსარჩელე მხარის დამოკიდებულება პრივატიზაციის პროცესის მიმართ. ამდენად, გასაჩივრებული განკარგულება და ხელშეკრულება ზღუდავს ვ. და ჟ. გ-ების უფლებას, როგორც დევნილებმა, იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა მიმართ სახელმწიფო სტრატეგიიდან გამომდინარე განსახორციელებელ ღონისძიებათა პროგრამის ფარგლებში მიიღონ საცხოვრებელი ფართი.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს საქალაქო და სააპელაციო სასამართლოების მსჯელობას, რომ მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოებს გასაჩივრებული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მიღებისა და ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებისას ხელთ უნდა ჰქონოდათ სამოქალაქო რეესტრის სააგეტოდან მიწოდებული ინფორმაცია საპრივატიზებო ობიექტში რეალურად მცხოვრები დევნილების და მათი ოჯახის შემადგენლობის შესახებ და დევნილის ოჯახის წარმომადგენელთან ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას უნდა ეხელმძღვანელათ ამ ინფორმაციით და დაყრდნობოდნენ მას. მოცემულ შემთხვევაში კი ადმინისტრაციულ ორგანოთა მიერ მსგავსი მოკვლევის განხორციელება არ დასტურდება.

დაუსაბუთებელია ასევე კასატორთა მოსაზრება სარჩელის ხანდაზმულობის თაობაზე, რადგან არ დგინდება სადავო განკარგულებისა და ხელშეკრულების შინაარსის შესახებ მოსარჩელეთათვის ინფორმაციის მიწოდება. მოსარჩელეთა განმარტებით კი, მათ ხელშეკრულების თაობაზე შეიტყვეს საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროსგან 2016 წელს, როდესაც მიმართეს ფართით დაკმაყოფილების მოთხოვნით. კასატორები წარმოადგენენ იმ ადმინისტრაციულ ორგანოებს, რომელთაც ევალებოდათ მოსარჩელეთა ინფორმირება, ადმინისტრაციულ წარმოებაში მიწვევა, მოსაზრების მოსმენა, ხელშეკრულების გაცნობა, ამდენად, სწორედ მათ უნდა უზრუნველყონ მოსარჩელეთათვის ხელშეკრულების გაცნობის დამადასტურებელი დოკუმენტის წარმოდგენა. მიუხედავად ამისა, მოთხოვნის ხანდაზმულობის დამდგენი მტკიცებულებები საქმეში არ მოიპოვება, ასეთი ვერ იქნა წარმოდგენილი ვერც საქმის განხილვისას, მხოლოდ ვარაუდი კი ვერ გახდება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს _ წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს პრეზიდენტისა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 21 ნოემბრის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: ნ. სხირტლაძე

ვ. როინიშვილი