საქმე #ბს-1590(გ-18) 12 მარტი, 2019 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ
შემდეგი შემადგენლობით:
ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მაია ვაჩაძე, ნუგზარ სხირტლაძე
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
მოსარჩელე - შპს „... “
მოპასუხე - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო
დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
შპს „...-მ“ 2018 წლის 28 მარტს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას მოპასუხის - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს მიმართ და მოითხოვა მოპასუხეთათვის შპს „...-ს“ სასარგებლოდ 1 390 000 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრება.
მოსარჩელის განმარტებით აბაშისა და ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე სახელმწიფოს კუთვნილი სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი 1147.9158 ჰა პირდაპირი მიყიდვის ფორმით გადაეცა შპს „ქ...ას“. შპს „ქე...ასა“ და შპს „... -ს“ შორის დადებული 2009 წლის 8 იანვრის უფლების დათმობის ხელშეკრულებისა და შპს „...-სათვის“ საკუთრების უფლების დადასტურების შესახებ საქართველოს ეკონომიკური განვითარების მინისტრის 27.01.09 წლის N1-1/111 ბრძანების საფუძველზე შპს „...-ს“ დაუდასტურდა საკუთრების უფლება აღნიშნულ ნაკვეთზე. პრივატიზების საფასური შეადგენდა 690 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს, რომელიც მოსარჩელემ გადაიხადა. სახელმწიფომ მოსარჩელე თავიდანვე მოატყუა, ვინაიდან მიწის ნაკვეთის გამოყენება სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულებით შეუძლებელი იყო. კომპანიამ საპრივატიზებო პირობების შესრულება მაინც დაიწყო და პირველივე წელს 700 000 აშშ დოლარის ინვესტიცია განახორციელა. 2011 წელს კომპანიის ხელმძღვანელ პირებზე განხორციელდა ზეწოლა, რის შედეგადაც მიწის ნაკვეთი დაბრუნდა სახელმწიფოს საკუთრებაში. ამდენად, მოსარჩელე ზიანის ანაზღაურების სახით ითხოვს გადახდილი საპრივატიზებო საფასურის 690 000 აშშ დოლარისა და განხორციელებული ინვესტიციის - 700 000 აშშ დოლარის დაბრუნებას.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 28 სექტემბრის განჩინებით №2/9463-18 სამოქალაქო საქმე - შპს „...-ს“ სარჩელი საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს მიმართ განსჯადობის წესის დაცვით, განსახილველად გადაეგზავნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.
სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიამ მიუთითა, რომ დავის გადაწყვეტისათვის უნდა შეფასდეს პრივატიზების ხელშეკრულებიდან გასვლის მართლზომიერება, პრივატიზების საფასურის დაბრუნების საკითხი და უნდა დადგინდეს სახელმწიფოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წინაპირობები, რა დროსაც ამოსავალი წერტილი არის ის გარემოება, რომ პრივატიზების ხელშეკრულება არის ადმინისტრაციული ხელშეკრულება, დადებული საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების პროცესში და ხელშეკრულებიდან გასვლაც ამავე უფლებამოსილების ფარგლებში მოხდა. დავის სამართლებრივი შედეგი კი, სწორედ ხელშეკრულებიდან გასვლის მართლზომიერების შეფასებას უკავშირდება. მოცემულ შემთხვევაში სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს პრივატიზების ხელშეკრულების შეწყვეტის შედეგად ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურება, მოთხოვნა თავისი შინაარსით გამომდინარეობს ადმინისტრაციული კანონმდებლობიდან, რაც ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განსახილველ დავას განეკუთვნება და განხილულ უნდა იქნეს ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგია არ დაეთანხმა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის განჩინებას და 2018 წლის 31 ოქტომბრის განჩინებით შპს „...-ს“ სარჩელი სასამართლოთა შორის განსჯადობის შესახებ დავის გადასაწყვეტად გადაეცა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას.
ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ მიუთითა, რომ განსახილველ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენს მოპასუხისათვის მოსარჩელის მიერ მიწის ნაკვეთების შეძენისა და მოწესრიგებისათვის გაწეული ხარჯის - 1 390 000 აშშ დოლარის დაკისრება იმ საფუძვლით, რომ სახელმწიფოს მიერ მოსარჩელე კომპანიის ხელმძღვანელ პირებზე განხორციელდა ზეწოლა, რის შედეგადაც ყოველგვარი კომპენსაციის მოთხოვნის გარეშე სახელმწიფოსათვის იქნა დაბრუნებული შპს ,,...-ს" საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთები, ქონების დაბრუნების მიმართ მოსარჩელეს ინტერესი არ გააჩნია და ითხოვს ზიანის ანაზღაურებას საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 50-ე და 54-ე მუხლებზე მითითებით.
ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელე მხარე ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობას უკავშირებს სახელმწიფოსათვის მის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთების კომპენსაციის მოთხოვნის გარეშე დაბრუნების ფაქტს და მითითებული გარემოების მართლსაწინააღმდეგობას შესაბამის კერძოსამართლებრივ ნორმებზე დაყრდნობით, სამართალურთიერთობას არ გააჩნია საჯაროსამართლებრივი ურთიერთობისათვის დამახასიათებელი ძირითადი ელემენტი - დავა არ გამომდინარეობს ადმინისტრაციული კანონმდებლობიდან. მოთხოვნა დაფუძნებულია სამოქალაქო სამართლის ნორმებზე. სარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს სამოქალაქო კანონმდებლობით მოწესრიგებული ურთიერთობანი, რის გამოც ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის მოსაზრებით შპს „...-ს“ სარჩელი განხილულ უნდა იქნეს სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო ზეპირი მოსმენის გარეშე გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიისა და თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის განჩინებების კანონიერება-დასაბუთებულობა, რის შემდეგაც მივიდა დასკვნამდე, რომ მოცემული საქმე განსახილველად უნდა გადაეცეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლში მოცემულია სასამართლოს განსჯადი ადმინისტრაციული საქმეების ჩამონათვალი, კერძოდ, ხსენებული მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ამ კოდექსით დადგენილი წესით საერთო სასამართლოში განიხილება დავა იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც გამომდინარეობენ ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან, ხოლო იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანს შეიძლება წარმოადგენდეს: ა) ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის შესაბამისობა საქართველოს კანონმდებლობასთან; ბ) ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადება, შესრულება ან შეწყვეტა; გ) ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე; დ) აქტის არარად აღიარება, უფლების ან სამართალურთიერთობის არსებობა-არარსებობის დადგენა. იმავე მუხლის მე-3 ნაწილი მიუთითებს, რომ ამ მუხლით გათვალისწინებული საქმეების გარდა, სასამართლოში ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილება სხვა საქმეებიც იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც აგრეთვე გამომდინარეობენ ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან.
საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლი კი შეეხება სამოქალაქო საქმეების უწყებრივ დაქვემდებარებას სასამართლოებისადმი, რომლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით სასამართლო განიხილავს საქმეებს დარღვეული თუ სადავოდ ქცეული უფლების, აგრეთვე, კანონით გათვალისწინებული ინტერესების დაცვის შესახებ, კერძოდ, სამოქალაქო, საოჯახო, შრომის, საადგილმამულო, ბუნებრივი რესურსების გამოყენებისა და გარემოს დაცვის ურთიერთობებიდან წარმოშობილ დავებს მოქალაქეებს, მოქალაქეებსა და იურიდიულ პირებს, აგრეთვე იურიდიულ პირებს შორის.
საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ამა თუ იმ დავის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივად მიჩნევისათვის აუცილებელი პირობაა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა იურიდიულად ეფუძნებოდეს საჯარო-ადმინისტრაციული სამართლის შესაბამის ნორმებს, კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობები გამომდინარეობდეს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან, ანუ მოსარჩელის მიერ მითითებული საკუთარი უფლების (უფლებების) დარღვევა თავისი არსითა და შინაარსით განპირობებული უნდა იყოს მოპასუხის მხრიდან საჯარო, მატერიალური სამართლის შესაბამისი საკანონმდებლო ნორმების დარღვევით.
განსახილველ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენს მოსარჩელის მიერ გადახდილი პრივატიზების საფასურისა და განხორციელებული ინვესტიციის, ჯამში 1 390 000 აშშ დოლარის ზიანის ანაზღაურება. სარჩელის საფუძვლად მითითებულია, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 2008 წლის 13 ოქტომბრის N662 განკარგულებით აბაშისა და ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე სახელმწიფოს კუთვნილი სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი 1147.9158 ჰა პირდაპირი მიყიდვის ფორმით გადაეცა შპს „ქე...ას“ მხარეთა შორის დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება. 08.01.2009 წლის ხელშეკრულებით შპს „ქე...ას“ შპს „...-ს“ დაუთმო ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე უფლება-მოვალეობები. საქართველოს ეკონომიკური განვითარების მინისტრის 27.01.09 წლის N1-1/111 ბრძანების საფუძველზე შპს „...-ს“ დაუდასტურდა საკუთრების უფლება აღნიშნულ ნაკვეთზე. მოსარჩელის მიმართვის საფუძველზე პრივატიზების ხელშეკრულება შეწყდა და მიწის ნაკვეთი დაუბრუნდა საკუთრებაში სახელმწიფოს. მოსარჩელე მხარე ითხოვს მის მიერ სახელმწიფოსათვის დაბრუნებულ ქონებაზე განხორციელებულ ინვესტიციისა და პრივატიზების საფასურის გადახდის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას, რომლის სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 50-54-ე მუხლებზე. აღნიშნული მოთხოვნის განხილვა, ფაქტობრივად, დაკავშირებულია მხარეებს შორის სახელმწიფოსათვის ქონების დაბრუნების შედეგად (22.03.2011 წლის მიმართვის საფუძველზე) წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობის შეფასებასთან, შესაბამისად, განსჯადობის საკითხის გადასაწყვეტად დადგენას საჭიროებს პრივატიზების შედეგად შპს „...-სათვის“ გადაცემული ქონების სახელმწიფოსათვის დაბრუნების შესახებ ხელშეკრულების სამართლებრივი ხასიათი.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, ადმინისტრაციული ხელშეკრულება წარმოადგეს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების მიზნით ფიზიკურ ან იურიდიულ პირებთან, აგრეთვე, სხვა ადმინისტრაციულ ორგანოსთან დადებულ სამოქალაქო-სამართლებრივ ხელშეკრულებას. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მხარეებს შორის დადებული ხელშეკრულების ადმინისტრაციულ ხელშეკრულებად მიჩნევის განმსაზღვრელ ძირითად ელემენტს წარმოადგენს, როგორც ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების მიზანი, ისე სამართლებრივ ურთიერთობაში მისი, როგორც სუბიექტის მონაწილეობა.
საკასაციო სასამართლო იზიარებს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის შეფასებას იმის თაობაზე, რომ დავაში მხოლოდ ადმინისტრაციული ორგანოს მონაწილეობა განმსაზღვრელი არ არის დავის ადმინისტრაციულად მიჩნევისათვის, ვინაიდან ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 651 მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, კერძოსამართლებრივ ურთიერთობებში ადმინისტრაციული ორგანო მოქმედებს, როგორც სამოქალაქო სამართლის სუბიექტი და ასეთ შემთხვევაში მასზე არ ვრცელდება ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მოთხოვნები. საკასაციო სასამართლო ასევე იზიარებს სამოქალაქო საქმეთა პალატის დასკვნას, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დადებული ხელშეკრულების სამართლებრივ ბუნებას განსაზღვრავს ხელშეკრულების მიზანი. ხელშეკრულების მიზანი განისაზღვრება მისი შინაარსიდან გამომდინარე. არსებითი მნიშვნელობა ენიჭება ხელშეკრულების მხარეების მიერ ნაკისრი ვალდებულებების, ხელშეკრულების დადების შედეგად წარმოშობილი უფლება-მოვალეობების შინაარსს.
საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების მიზანი გულისხმობს არა მხოლოდ ადმინისტრაციული ორგანოს უფლებამოსილებას მიკუთვნებული ნებისმიერი საკითხის გადაწყვეტას, არამედ ძირითადი, უშუალო ფუნქციის განსახორციელებლად ხელშეკრულების დადებას. სხვაგვარად ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დადებულ ნებისმიერ ხელშეკრულებას მიენიჭებოდა ადმინისტრაციული ხელშეკრულების სტატუსი, რამდენადაც ადმინისტრაციული ორგანო ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, უფლებამოსილია განახორციელოს მხოლოდ კანონით მისთვის მინიჭებული უფლებამოსილება. მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა არა სახელმწიფო ქონების მართვა-განკარგვასთან დაკავშირებული ურთიერთობა, რაც „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს კომპეტენციას განეკუთვნება, არამედ კერძო სამართლის სუბიექტის მიერ მის საკუთრებაში რიცხული ქონების სახელმწიფოზე განკარგვის შედეგად წარმოშობილი კერძოსამართლებრივი ხასიათის ურთიერთობა.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სადავო სამართალურთიერთობა არ გამომდინარეობს ადმინისტრაციული (საჯარო) სამართლის კანონმდებლობიდან. მოთხოვნა დაფუძნებულია სამოქალაქო სამართლის ნორმებზე. სარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს სამოქალაქო კანონმდებლობით მოწესრიგებული ურთიერთობანი. კერძოდ, სადავო ურთიერთობა გამომდინარეობს ქონების სახელმწიფოსათვის დაბრუნების ხელშეკრულებიდან, რომელიც კერძო-სამართლებრივ ხელშეკრულებას წარმოადგენს და რომლის დადების დროისთვისაც გამოყენებულ იქნა სამოქალაქო სამართლის ნორმები. წარმოდგენილი სარჩელით შპს „...“ ითხოვს სამოქალაქო კოდექსის 50-54-ე მუხლების თანახმად ბათილი ხელშეკრულების შედეგად მიყენებული ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებას. ამდენად, მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი კერძოსამართლებრივია.
შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო საქმეში მონაწილე მხარეთა სტატუსისა და მოთხოვნის სამართლებრივი ანალიზის საფუძველზე განმარტავს, რომ მოცემულ საქმეში აღძრული სარჩელით გათვალისწინებული ურთიერთობა არ უკავშირდება მოპასუხის მიერ საჯარო უფლებამოსილების განხორციელებას, რის გამოც, მოცემული საქმე არ განეკუთვნება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით განსაზღვრულ სასამართლოს განსჯად ადმინისტრაციულ საქმეს.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემული სადავო სამართალურთიერთობა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განსახილველი და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის განსჯადია, რის გამოც, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე საქმე განსჯადობით განსახილველად უნდა გადაეცეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. შპს „...-ს“ სარჩელი განსჯადობით განსახილველად დაექვემდებაროს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას;
2. საქმე გადაეგზავნოს განსჯად სასამართლოს;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი
მოსამართლეები: მ. ვაჩაძე
ნ. სხირტლაძე
