#ბს-779(გ-19) 14 ნოემბერი, 2019 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე, ვასილ როინიშვილი
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
მოსარჩელე - საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სსიპ „112“
მოპასუხე - გ. ს-ე
დავის საგანი - სასამართლოთა შორის განსჯადობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
2018 წლის 19 ნოემბერს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სსიპ „112-მა“ სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - გ. ს-ის მიმართ.
მოსარჩელემ მოპასუხისათვის სსიპ „112-ის“ სპეციალურ დაცულ სადგომზე გადაყვანისა და შენახვის შედეგად წარმოშობილი მომსახურების საფასურის - 1938 (ათას ცხრაას ოცდათვრამეტი) ლარის მოსარჩელის სასარგებლოდ გადახდის დაკისრება, სსიპ „112-ის“ სარგებლობაში არსებული უძრავი ნივთის ფაქტობრივი მფლობელობის ხელშეშლის აღკვეთის მიზნით მოპასუხისათვის სსიპ „112-ის“ სპეციალური დაცული სადგომიდან (მის: ქ. თბილისი, დიღმის სასწავლო საცდელი მეურნეობა) ავტომანქანის სახ. ნორმით ... საკუთარი ხარჯებით დაუყოვნებლივ გადაყვანის დავალება და მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ სსიპ „112-ის“ მიერ სარჩელის შეტანისათვის გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 220 (ორას ოცი) ლარის დაკისრება მოითხოვა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 30 ნოემბრის განჩინებით საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სსიპ „112-ის“ სარჩელი, მოპასუხე გ. ს-ის მიმართ, თანხის დაკისრებისა და უკანონო ხელშეშლის აღკვეთის თაობაზე განსჯადობით განსახილველად გადაეგზავნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.
სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიამ მიუთითა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანი შეიძლება იყოს: ა) ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის შესაბამისობა საქართველოს კანონმდებლობასთან; ბ) ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადება, შესრულება ან შეწყვეტა; გ) ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე; დ) აქტის არარად აღიარება, უფლების ან სამართალურთიერთობის არსებობა-არარსებობის დადგენა. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად კი, ამ მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილებით გათვალისწინებული საქმეების გარდა, სასამართლოში ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილება სხვა საქმეებიც იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც აგრეთვე გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან.
სასამართლომ მიუთითა, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლის პირველი ნაწილი განსაზღვრავს იმ საქმეთა კატეგორიას, რომელიც შეიძლება განხილულ იქნეს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით. ამასთან, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლი კი განსაზღვრავს, თუ რა შეიძლება იყოს სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანი. კერძოდ, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, სასამართლოში ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილება საქმეები იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც აგრეთვე გამომდინარეობს ადმინისტრაციული საპროცესო სამართლის კანონმდებლობიდან.
სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიამ მიიჩნია, რომ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სსიპ „112-ის“ მოთხოვნა თავისი შინაარსის გათვალისწინებით, გამომდინარეობდა არა სამოქალაქო, არამედ ადმინისტრაციული კანონმდებლობიდან და განხილული უნდა ყოფილიყო ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით. სასამართლომ აღნიშნა, რომ ამ კონტექსტში მნიშვნელოვანი იყო რამდენიმე იურიდიული ასპექტი, კერძოდ, მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის საჯარო-სამართლებრივი ხასიათი. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სსიპ „112-ის“ სარჩელის თანახმად, გ. ს-ის კუთვნილი ავტომანქანის საჯარიმო სადგომზე განთავსების საფუძველს წარმოადგენდა არა მხარეთა ნების ავტონომიის პირობებში დადებული კერძო-სამართლებრივი ხელშეკრულება, არამედ საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსით დადგენილი, სანქცირების ფორმატში განხორციელებული მოქმედებები. ამგვარად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ საჯარიმო სადგომზე ავტომანქანის გადაყვანა, როგორც საკუთრების უფლების შეზღუდვის ფორმა, ცალსახად საჯარო-სამართლებრივი მიზნებით იყო განპირობებული. ამასთან, სასამართლომ მიუთითა, რომ ინდივიდუალური შეთანხმების საგანს, ასევე, არ წარმოადგენდა მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი ღირებულება, რომელიც რეგულირებულია 2011 წლის 27 დეკემბრის საქართველოს მთავრობის #489 დადგენილებით.
სასამართლომ განმარტა, რომ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სსიპ „112-ის“ მოთხოვნის იურიდიული დასაბუთების შეფასებისათვის, პირველ რიგში, შესამოწმებელი იყო საჯარიმო სადგომზე ავტომანქანის განთავსების ლეგიტიმურობა და ეს საფუძველი, სასამართლოს აღნიშვნით, გამომდინარეობდა ადმინისტრაციული კანონმდებლობიდან, ამასთან, მოთხოვნილი ღირებულების მოცულობა, რომელიც ასევე ეყრდნობოდა საქართველოს მთავრობის #489 დადგენილებას.
შესაბამისად, სასამართლომ მიუთითა, რომ მოთხოვნის ნორმატიული წინაპირობების განსაზღვრისას, ვალდებულების არსებობის ნაწილში სასამართლო ვალდებული იყო, ეხელმძღვანელა აღნიშნული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტებით და შეეფასებინა ვალდებულების შინაარსი ყველა სპეციფიკური ასპექტის გათვალისწინებით. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სსიპ „112-ის“ სარჩელის შეფასება ექვემდებარებოდა ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებას.
სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიამ მიიჩნია, რომ საპროცესო ეკონომიის თვალსაზრისით, აგრეთვე, იმისათვის, რომ უკეთ ყოფილიყო უზრუნველყოფილი პირის უფლება სამართლიან სასამართლო განხილვაზე, რაც მოიცავდა ასევე სწრაფი და ეფექტური მართლმსაჯულების უფლებას, მიზანშეწონილი იყო, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექის 186-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის (სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე უარის საფუძველი, რომლის თანახმადაც საქმე ამ სასამართლოს განსჯადი არ არის) განმარტებულიყო იმგვარად, რომ მისი შინაარსი არ გავრცელებულიყო საგნობრივ განსჯადობაზე.
სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი არ ითვალისწინებდა ადმინისტრაციული სასამართლოს განსჯადი საქმების განსჯად სასამართლოში გადაგზავნას, თუმცა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, არაგანსჯად სასამართლოში სარჩელის წარდგენის შემთხვევაში სასამართლო სარჩელს გადაუგზავნის განსჯად სასამართლოს და ამის შესახებ აცნობებს მოსარჩელეს. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილი კი ადგენს, რომ სასამართლოთა შორის განსჯადობის შესახებ დავას წყვეტს საკასაციო სასამართლო დასაბუთებული განჩინებით.
სასამართლოს მითითებით, საგულისხმო იყო, რომ საგნობრივი განსჯადობის შესახებ დავის დაწყების საკითხსაც არ აწესრიგებდა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი (ამ კოდექსის 24-ე მუხლის მეორე წინადადებაში ასახული განსჯადობის შესახებ დავის აკრძალვა ეხება 23-ე მუხლში ჩამოთვლილ შემთხვევებს ტერიტორიული განსჯადობით საქმის გადაცემის თაობაზე). ადმინისტრაციულ და სამოქალაქო სასამართლოებს შორის დავა განსჯადობაზე დასაშვებია და დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, თუ სამოქალაქო საქმის განმხილველი სასამართლო მიიჩნევს, რომ ადმინისტრაციული საქმის განმხილველი სასამართლოს მიერ მისთვის განსჯადობით გადაგზავნილი საქმე არ არის სამოქალაქო წესით განსახილველი, მას შეუძლია, დაიწყოს დავა განსჯადობაზე და საქმე გადაუგზავნოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას განსჯადობის საკითხის გადასაწყვეტად. დავის დაწყებისას სამოქალაქო საქმის განმხილველი სასამართლო ხელმძღვანელობს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლით.
სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის აღნიშვნით, იქიდან გამომდინარე, რომ კანონი უშვებს სასამართლოებს შორის დავას განსჯადობის თაობაზე, სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის ან მიღების ეტაპის გადალახვის შემდეგ ამავე საფუძვლით სარჩელის განუხილველად დატოვების შემთხვევაში, შესაძლებელია, ჯერ მხარემ გახადოს სადავოდ განსჯადობის საკითხი განჩინების გასაჩივრებით, შემდეგ კი ამისგან დამოუკიდებლად სასამართლოებს შორის დაიწყოს დავა განსჯადობაზე. ამგვარად, სასამართლომ მიუთითა, რომ უზენაესი სასამართლოს საკასაციო პალატის მიერ განსჯადობის საკითხზე დავის საბოლოოდ გადაწყვეტამდე, საქმის საგნობრივი განსჯადობის საკითხი ხდება არაერთგზის განხილვისა და შეფასების საგანი, რაშიც მონაწილეობს არა მხოლოდ პირველი ინსტანციის სასამართლოს ორი სხვადასხვა კოლეგია, არამედ სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატაც. ამგვარად, მიზანშეწონილია, ადმინისტრაციული საქმის განმხილველი სასამართლოს მსგავსად, სამოქალაქო საქმის განმხილველმა სასამართლომაც საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მე-2 ნაწილის გამოყენებით, საგნობრივად არაგანსჯადი საქმეები თავად გადაუგზავნოს ადმინისტრაციული საქმის განმხილველ სასამართლოს, რითაც უკეთ იქნება უზრუნველყოფილი მხარის უფლება სწრაფი და ეფექტური მართლმსაჯულების გზით დავის გადაწყვეტაზე და ასევე თავიდან იქნება აცილებული დამატებით კიდევ ერთი სასამართლო ინსტანციის - სააპელაციო სასამართლოს მონაწილეობა განსჯადობის საკითხის გადაწყვეტაში მაშინ, როდესაც კანონით დაშვებულია სასამართლოთა შორის დავის დაწყება განსჯადობის თაობაზე და დადგენილია ამ დავის გადაწყვეტაზე უზენაესი სასამართლოს კომპეტენცია.
მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლომ მიიჩნია, რომ არსებობდა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მე-2 ნაწილის გამოყენების წინაპირობები, რისი გათვალისწინებითაც საქმე განსჯადობით უნდა გადაგზავნოდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 27 მაისის განჩინებით საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სსიპ „112-ის“ სარჩელი მოპასუხე გ. ს-ის მიმართ სასამართლოთა შორის განსჯადობის შესახებ დავის გადასაწყვეტად გადმოეგზავნა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას.
ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ აღნიშნა, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილი იძლევა კომპეტენციის გამიჯვნის პოზიტიური ტაქსაციის მეთოდის გამოყენებით ადმინისტრაციული დავის საგნის ჩამონათვალს. ამასთანავე, კომპეტენციის განსაზღვრის ზოგადი ნიშნის გამოყენებით (ენუმერაციის მეთოდი) კანონმდებლობამ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით საქმის განხილვის ძირითად ელემენტად განსაზღვრა დავის იმ სამართალურთიერთობიდან წარმოშობა, რომელიც საჯარო, კონკრეტულად, ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობით არის მოწესრიგებული (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 11.09.2014წ. განჩინება საქმეზე #350-316(გ-14)). ამდენად, სასამართლომ განმარტა, რომ საგნობრივი განსჯადობის შესახებ დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობა ენიჭებოდა სამართალურთიერთობის სუბიექტის მოქმედების ფორმასა და საფუძვლებს.
ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ მნიშვნელოვნად მიიჩნია დადგენილიყო მოცემული საქმის ძირითადი მოთხოვნის სამართლებრივი ბუნება და შეფასებულიყო, გამომდინარეობდა თუ არა დავა ადმინისტრაციული კანონმდებლობიდან. სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელე ითხოვდა მის სარგებლობაში არსებული უძრავი ნივთის ფაქტობრივი მფლობელობის ხელშეშლის აღკვეთის მიზნით, სპეციალური დაცული სადგომიდან ავტომანქანის საკუთარი ხარჯებით დაუყოვნებლივ გაყვანის მოპასუხისათვის დავალებას.
სასამართლომ აღნიშნა, რომ მართალია, მოსარჩელეს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სსიპ „112“ წარმოადგენდა, მაგრამ საქმეში მისი მონაწილეობა სარჩელს ადმინისტრაციული დავის ხასიათს არ სძენდა, ვინაიდან დავაში ადმინისტრაციული ორგანოს მონაწილეობა მის სამართლებრივ ბუნებას არ განსაზღვრავდა, გადამწყვეტი მნიშვნელობა სადავო სამართალურთიერთობის ხასიათსა და დავის საგანს ენიჭებოდა, რომელიც ადმინისტრაციული კანონმდებლობიდან უნდა ყოფილიყო წარმოშობილი.
ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ მიუთითა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენდა საკუთრების უფლების ხელშეშლის აღკვეთა და თანხის ანაზღაურება, რაც არ წარმოადგენდა ადმინისტრაციული კატეგორიის დავას, რამდენადაც საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საერთო სასამართლოები ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილავენ ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან გამომდინარე სამართლებრივი ურთიერთობიდან წარმოშობილ დავებს. სასამართლოს აღნიშვნით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილი კი კიდევ უფრო აკონკრეტებს, თუ რა შეიძლება წარმოადგენდეს ადმინისტრაციული დავის საგანს.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ განმარტა, რომ კანონმდებელმა ადმინისტრაციული სამართალწარმოებით საქმის განხილვის ძირითად ელემენტად განსაზღვრა დავის საგანი, რომელიც წარმოშობილია იმ სამართალურთიერთობიდან, რომელიც საჯარო, კონკრეტულად, ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობითაა მოწესრიგებული.
სასამართლომ განმარტა, რომ საკუთრების უფლების ხელშეშლის აღკვეთაზე აღძრული სარჩელი წარმოადგენს სამოქალაქო კოდექსით მოწესრიგებულ კლასიკურ სამოქალაქო-სამართლებრივ ინსტიტუტს, ისტორიულად, სანივთო სამართლის შემადგენელ ნაწილს და არის სამოქალაქო ბრუნვის ობიექტი. საკუთრების უფლების ხელშეშლის აღკვეთის თაობაზე აღძრული სარჩელი სამოქალაქო-სამართლებრივი ურთიერთობიდან წარმოშობილი დავაა, რადგან სამოქალაქო კოდექსი აწესრიგებს მფლობელობის და საკუთრების უფლების საკითხებს.
ამასთან, ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ მიუთითა, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობაც საქმეთა განსაზღვრის პრინციპად აღიარებს არა დავის სუბიექტებს, არამედ სამართლებრივ ურთიერთობას, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით სასამართლო განიხილავს დარღვეული თუ სადავოდ ქცეული უფლების, აგრეთვე, კანონით გათვალისწინებული ინტერესების დაცვის შესახებ საქმეებს სამოქალაქო, საოჯახო, შრომის, საადგილმამულო, ბუნებრივი რესურსების გამოყენებისა და გარემოს დაცვის ურთიერთობიდან წარმოშობილ დავებს მოქალაქეებს, მოქალაქეებსა და იურიდიულ პირებს, აგრეთვე, იურიდიულ პირებს შორის.
სასამართლომ, ასევე, ყურადღება გაამახვილა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 16 მაისის #431(გ-19) განჩინებაზე, რომლის თანახმად, სსიპ „112-ის“ სარჩელი განსჯადობით განსახილველად დაექვემდებარა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას.
ამდენად, ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ მიიჩნია, რომ სარჩელს არ გააჩნდა საჯარო-სამართლებრივი ურთიერთობის დამახასიათებელი არც ერთი ელემენტი, რის გამოც არ არსებობდა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრული პირობები დავის ადმინისტრაციულ კატეგორიად მიჩნევისათვის.
ამას გარდა, სასამართლომ განმარტა, რომ სასარჩელო მოთხოვნა სსიპ „112-ის“ სპეციალურად დაცულ სადგომზე გადაყვანისა და შენახვის შედეგად წარმოშობილი მომსახურების საფასურის დაკისრების თაობაზე, წარმოადგენდა არა ძირითადი მოთხოვნისაგან დამოუკიდებელ საგანს, არამედ მოსარჩელის სარგებლობაში არსებული უძრავი ნივთის ფაქტობრივი მფლობელობის ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნის თანმდევ შედეგს. სასამართლომ, აგრეთვე, ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოცემული დავის ფარგლებში შესაფასებელი იყო არა ავტომანქანის საჯარიმო სადგომზე გადაყვანის კანონიერება, არამედ სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულების საფასური. სასამართლომ მიუთითა საქართველოს მთავრობის 2011 წლის 27 დეკემბრის #489 დადგენილების მე-4 მუხლის სათაურზეც, რომლის 31 პუნქტით განსაზღვრულია მოთხოვნილი საფასურის ოდენობაც. ამდენად, მხოლოდ ის გარემოება, რომ მოთხოვნილი თანხის დაანგარიშების წესი განსაზღვრულია ნორმატიული აქტით, მოცემულ დავას არ სძენს ადმინისტრაციულ ხასიათს და ვერ იქნება განხილული ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით.
ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლებიდან გამომდინარე, ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ მიიჩნია, რომ სასამართლოთა შორის განსჯადობის თაობაზე დავის გადასაწყვეტად საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სსიპ „112-ის“ სარჩელი თანდართული მასალებით საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას უნდა გადასცემოდა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო, ზეპირი მოსმენის გარეშე, გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიების განჩინებების კანონიერება-დასაბუთებულობა, რის შემდეგაც მივიდა დასკვნამდე, რომ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სსიპ „112-ის“ სარჩელი, მოპასუხე გ. ს-ის მიმართ, განსჯადობით განსახილველად თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას უნდა დაექვემდებაროს.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ყოველი პირი უნდა განსაჯოს მხოლოდ იმ სასამართლომ, რომლის იურისდიქციასაც ექვემდებარება მისი საქმე.
ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენცია კანონიერ სასამართლოზე ადამიანის უფლებას სამართლიანი სასამართლოს ძირითადი უფლების შემადგენელ ნაწილად მოიაზრებს (მე-6 მუხ.). კანონიერი სასამართლოს უფლება კი სასამართლოს განსჯადობის ზუსტ განსაზღვრას მოითხოვს.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ არსებითად სწორად განსაზღვრა მოცემული დავის განსჯადობის საკითხი და მართებულად მიიჩნია საქმე საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის განსჯად სამოქალაქო დავად.
საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლი ცალსახად ადგენს სარჩელის წარდგენის ვალდებულებას განსჯად სასამართლოში. მითითებული ნორმის პირველი ნაწილის თანახმად, სარჩელი უნდა წარედგინოს იმ სასამართლოს, რომელიც უფლებამოსილია, განიხილოს და გადაწყვიტოს ადმინისტრაციული საქმე. ამასთან, ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, არაგანსჯად სასამართლოში სარჩელის წარდგენის შემთხვევაში, სასამართლო სარჩელს გადაუგზავნის განსჯად სასამართლოს და ამის შესახებ აცნობებს მოსარჩელეს.
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლი განსაზღვრავს ადმინისტრაციული წესით სასამართლოთა განსჯად საქმეებს, კერძოდ, აღნიშნული მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანი შეიძლება იყოს: ა) ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის შესაბამისობა საქართველოს კანონმდებლობასთან; ბ) ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადება, შესრულება ან შეწყვეტა; გ) ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე; დ) აქტის არარად აღიარება, უფლების ან სამართალურთიერთობის არსებობა-არარსებობის დადგენა. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად კი, ამ მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილებით გათვალისწინებული საქმეების გარდა, სასამართლოში ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილება სხვა საქმეებიც იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც აგრეთვე გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან.
განსახილველ შემთხვევაში, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ორ სხვადასხვა კოლეგიას შორის დავა საგნობრივ განსჯადობასთან დაკავშირებით არის წარმოშობილი. ამდენად, დასადგენია, მოცემული საქმე წარმოადგენს ადმინისტრაციული თუ სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განსახილველ დავას. შესაბამისად, შეფასებას საჭიროებს არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის ხასიათი, რადგან განსჯადობის საკითხის განსაზღვრისას გადამწყვეტი მნიშვნელობა სწორედ დავის ბუნებას და არა სუბიექტურ შემადგენლობას ენიჭება. სახელმწიფო ორგანოებისა და საჯარო სამართლის იურიდიული პირების კერძო-სამართლებრივი ურთიერთობები საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-8 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სამოქალაქო კანონმდებლობით წესრიგდება. ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილია გამოიყენოს საქმიანობის როგორც საჯარო-სამართლებრივი, ასევე კერძო-სამართლებრივი ფორმები.
განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე - სსიპ „112“, რომელიც საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად ადმინისტრაციული ორგანოა, მოპასუხე ფიზიკური პირისაგან ითხოვს მომსახურების საფასურის ანაზღაურებას და სპეციალური სადგომიდან ავტომანქანის გაყვანის დავალებას. სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლად მითითებულია ის გარემოებები, რომ 2017 წლის 8 აგვისტოს გ. ს-ეს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს უფლებამოსილი მუშაკის მიერ საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 116-ე მუხლის 42 ნაწილისა და 125-ე მუხლის 92 ნაწილის შესაბამისად, დროებით ჩამოერთვა მფლობელობაში მყოფი ავტოსატრანსპორტო საშუალება. სსიპ „112-ის“ მიერ ავტომანქანა გადაყვანილ იქნა სპეციალურ დაცულ სადგომზე, სადაც დღემდეა განთავსებული. სსიპ „112-ის“ მიერ სარჩელით მოთხოვნილი თანხა მოიცავს ევაკუატორის გამოძახების ღირებულებას (30 ლარი), სატრანსპორტო საშუალების გადაადგილების საფასურსა (24 ლარი) და საჯარიმო სადგომზე დგომის ღირებულებას (1884 ლარი).
საკასაციო სასამართლოს მითითებით, საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 116-ე მუხლის პირველი ნაწილი სამართალდარღვევად მიიჩნევს სატრანსპორტო საშუალების მართვას ალკოჰოლური სიმთვრალის მდგომარეობაში და აღნიშნული გადაცდომის შემთხვევაში ითვალისწინებს დამრღვევისათვის მართვის უფლების შეჩერებას. ამასთან, თუკი დამრღვევს არ აქვს სატრანსპორტო საშუალების მართვის უფლება ან ეს უფლება შეჩერებული აქვს, დამატებით გათვალისწინებულია ჯარიმა 1000 ლარის ოდენობით (42 ნაწ.), ხოლო დარღვევის განმეორებით ჩადენის შემთხვევაში - 1500 ლარის ოდენობით (43 ნაწ.). განსახილველ შემთხვევაში, დასტურდება, რომ გ. ს-ე დაჯარიმდა საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 116-ე მუხლის 42 ნაწილისა და 125-ე მუხლის 92 ნაწილის საფუძველზე. საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 119-ე მუხლის პირველი შენიშვნის მიხედვით, ამ კოდექსის 116-ე მუხლით გათვალისწინებულ სამართალდარღვევაზე მართვის მოწმობის ან სატრანსპორტო საშუალების სარეგისტრაციო დოკუმენტების უქონლობის შემთხვევაში დამრღვევს საქმის განხილვამდე დროებით ჩამოერთმევა სატრანსპორტო საშუალება და მას გადაიყვანენ სპეციალურ სადგომზე; ტრანსპორტირებისა და სადგომის შენახვის ხარჯები დაეკისრება დამრღვევს. აღნიშნულ დარღვევაზე სამართალდარღვევის შედგენისა და სატრანსპორტო საშუალების სპეციალურ სადგომზე გადაყვანის უფლებამოსილება მინიჭებული აქვს შინაგან საქმეთა ორგანოებს, პოლიციელს (კოდექსის 209.13, 250.11 მუხ.). ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხის ვალდებულება სსიპ „112-ის“ მიმართ საჯარო კანონმდებლობიდან წარმოშობილი საფუძვლიდან წარმოიშობა.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამართლის ნორმების განსხვავებული შინაარსის მიუხედავად, მათი სტრუქტურა ერთნაირია, სამართლის ნორმის სტრუქტურა შედგება ფაქტობრივი შემადგენლობისა და იურიდიული შედეგისაგან, ფაქტობრივი შემადგენლობა განსაზღვრავს ნებადართულ ან აკრძალულ ქმედებას, იურიდიული შედეგი დგება ნორმის ფაქტობრივი შემადგენლობის დადგომის შემთხვევაში. იურიდიული შედეგი, ხშირად სანქციის ფორმით არის გამოხატული, რომელიც იძულებითი ხასიათის ღონისძიებაა. ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობისათვის გათვალისწინებული სანქცია არის სახელმწიფო იძულების მექანიზმით გარანტირებული იურიდიული პასუხისგებლობის ზომა, რომელიც შესაძლოა გამოიხატოს ფულადი სახით, თავისუფლების აღკვეთით, პირისათვის გარკვეული ქმედების დავალებითა თუ აკრძალვით და სხვ.. სანქციის შეფარდებას ახორციელებს უფლებამოსილი ადმინისტრაციული ორგანო, განსახილველ შემთხვევაში, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო, რომელიც გამოავლენს სამართალდარღვევას, ახდენს მასზე რეაგირებას და იღებს გადაწყვეტილებას ნორმატიულად განსაზღვრულ ფარგლებში დამრღვევისთვის სანქციის კონკრეტული ზომის შეფარდებასთან დაკავშირებით (სადავო პერიოდში მოქმედი საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის #993 ბრძანებით დამტკიცებული „საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის დებულების“ მე-6 მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტები).
განსახილველ შემთხვევაში, სახეზეა გ. ს-ის მიერ სატრანსპორტო სამართალდარღვევის ჩადენა, რაც სადავო არ გამხდარა და შესაბამისად არ არის მოცემული დავის საგანი. გ. ს-ე პატრულ-ინსპექტორის მიერ დაჯარიმდა სამართალდარღვევათა კოდექსის 116-ე მუხლის 42 ნაწილისა და 125-ე მუხლის 92 ნაწილის საფუძველზე 1000 ლარით და მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება სატრანსპორტო საშუალების ჩამორთმევის შესახებ, თუმცა აღნიშნული გადაწყვეტილება საჭიროებდა აღსრულებას, რადგან საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების პროცესში ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების აღუსრულებლობა აზრს უკარგავს ასეთი გადაწყვეტილების მიღებას, კონკრეტული დარღვევის გამოვლენასა და მასზე რეაგირებას.
საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მიღებული გადაწყვეტილების აღსრულებას, როგორც წესი, გადაწყვეტილების მიმღები ადმინისტრაციული ორგანო უზრუნველყოფს (საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილი), თუმცა დაიშვება აღნიშნული უფლებამოსილების დელეგირება (საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 162-ე მუხლის მე-3 ნაწილი). დელეგირებისას კონკრეტული ადმინისტრაციული ორგანო მისთვის კანონმდებლობით მინიჭებულ უფლება-მოვალეობებს გადასცემს მესამე პირს, რომელიც შესაძლოა იყოს როგორც კერძო პირი, ასევე ადმინისტრაციული ორგანო. დელეგირების შედეგად სუბიექტი აღიჭურვება კონკრეტულ სფეროში საჯარო-სამართლებრივი უფლებამოსილებებით და მოქმედებს მინიჭებული უფლება-მოვალეობების ფარგლებში. ამასთანავე, დელეგირებული უფლებამოსილებების მოცულობა, ვადა და სუბიექტი განისაზღვრება შესაბამისი საჯარო-სამართლებრივი ფუნქციის მატარებელი ორგანოს მიერ. დელეგირება შესაძლოა განხორციელდეს როგორც ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის, ასევე ფუნქციის მიმღებ სუბიექტთან შესაბამისი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი ხელშეკრულების დადებით ან მათი ერთობლივი გამოყენებით.
სადავო პერიოდში მოქმედი საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის 2011 წლის 28 დეკემბრის ბრძანებით დამტკიცებული „საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - „112-ის“ დებულების“ მე-3 მუხლის „ლ“ ქვეპუნქტით სსიპ „112-ის“ ფუნქციებს შორის მითითებული იყო სამინისტროს კომპეტენციას მიკუთვნებული სამართალდარღვევების შემთხვევაში ჩამორთმევას დაქვემდებარებული სატრანსპორტო საშუალებების სპეციალურად დაცული სადგომის მოწყობა-ორგანიზების და სატრანსპორტო საშუალებათა ევაკუატორით ან თავისი სვლით გადაადგილების უზრუნველყოფის ფუნქცია (ასეთივე მოწესრიგებას ითვალისწინებს ამჟამად მოქმედი საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის 2018 წლის 20 თებერვლის #18 ბრძანებით დამტკიცებული „საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - „112-ის“ დებულების 2.2 მუხლის „ი“ ქვეპუნქტი), რომელიც სსიპ-ის საქმიანობის ერთ-ერთ ძირითად მიმართულებას წარმოადგენს. სატრანსპორტო საშუალებათა ევაკუატორით ან თავისი სვლით გადაადგილებისათვის, სპეციალურად დაცულ (საჯარიმო) სადგომებზე სატრანსპორტო საშუალებათა განთავსება/შენახვისათვის სადავო ურთიერთობის წარმოშობის დროს მოქმედი დებულებით გათვალისწინებული იყო სსიპ „112-ის“ სტრუქტურაში სპეციალური სტრუქტურული ერთეული (დებულების მე-9 მუხლის მე-7 პუნქტი), ასეთ მოწესრიგებას ითვალისწინებს აგრეთვე „საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - „112-ის“ შექმნის შესახებ“ კანონის მე-2 მუხლის საფუძველზე ამჟამად მოქმედი კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტით - საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის 2018 წლის 20 თებერვლის #18 ბრძანებით დამტკიცებული „საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - „112-ის“ დებულების“ მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტის „ი“ ქვეპუნქტი, მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტი.
საქმის მასალებით დასტურდება, რომ საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის უფლებამოსილი პირის გადაწყვეტილების საფუძველზე დამრღვევის ავტომანქანის ე.წ. „საჯარიმო“ სადგომზე გადაყვანა სწორედ სსიპ „112-მა“ განახორციელა. სასარჩელო განცხადებაში სსიპ „112“ აღნიშნავს, რომ სატრანსპორტო საშუალების სპეციალურ სადგომზე გადაყვანას ახორციელებს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტთან ურთიერთთანამშრომლობის საფუძველზე. შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტსა და სსიპ „112-ს“ შორის 2014 წლის 15 მაისს დადებული ადმინისტრაციული ხელშეკრულების მიხედვით, ხელშეკრულება დაიდო სამართალდარღვევის გამოვლენის შემთხვევაში დეპარტამენტის შეტყობინების შედეგად სატრანსპორტო საშუალების სპეციალურ სადგომზე გადაყვანის, შენახვისა და დაცვის მომსახურების უზრუნველყოფის მიზნით (2.2 პუნქტი). აღნიშნული ქმედებების განხორციელება ფაქტობრივად წარმოადგენს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის მიერ სამართალდარღვევის გამოვლენის გამო სატრანსპორტო საშუალების სპეციალურ სადგომზე გადაყვანის შესახებ გადაწყვეტილების აღსრულებას, ანუ უფლებამოსილი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ადმინისტაციულ სამართალდარვევაზე რეაგირების მიზნით მისთვის საჯარო კანონმდებლობით მინიჭებული უფლებამოსილების რეალიზების შედეგად მიღებული გადაწყვეტილების აღსრულებას, რისი უფლებაც ამ გადაწყვეტილების მიმღებ ორგანოსვე ჰქონდა მინიჭებული (საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 119-ე მუხლის პირველი ნაწილი, 250-ე მუხლის 11 ნაწილი). ამდენად, დასტურდება, რომ აღნიშნული ხელშეკრულებით შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტმა, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის გამოვლენის საფუძველზე სატრანსპორტო საშუალების სპეციალურ სადგომზე გადაყვანისა და შენახვის უფლებამოსილების სსიპ „112-ისთვის“ გადაცემით, ეს უკანასკნელი აღჭურვა აქტის აღსრულების უფლებამოსილებით.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 251 მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის მიხედვით, ადმინისტრაციული ხელშეკრულების შესრულებასთან დაკავშირებული დავები საერთო სასამართლოების მიერ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილება. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საჯარო-სამართლებრივი და კერძო-სამართლებრივი ხელშეკრულების გამიჯვნისათვის არსებითი მნიშვნელობა ენიჭება არა მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების სახელწოდებას, არამედ ხელშეკრულების მიზანს. ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დეფინიციის (საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტი) ძირითად ელემენტს შეადგენს ხელშეკრულების დადება საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების მიზნით. ხელშეკრულების მიზანი მისი შინაარსით განისაზღვრება. ამდენად, გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს ხელშეკრულების მხარეების მიერ ნაკისრი ვალდებულებების, ხელშეკრულების დადების შედეგად წარმოშობილი უფლება-მოვალეობების შინაარსს. ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადების შედეგად შესაბამისი პირი აღიჭურვება საჯარო-სამართლებრივი უფლება-მოვალეობებით, ხოლო კერძო-სამართლებრივი ხელშეკრულების დადებისას მხარეები გვევლინებიან სამოქალაქო-სამართლებრივი უფლება-მოვალეობების მატარებლებად. განსახილველ შემთხვევაში, უდავოდ დასტურდება საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტსა და მოსარჩელეს შორის დადებული ხელშეკრულების ადმინისტრაციული ხასიათი, რადგან ხელშეკრულებით განხორციელდა სსიპ „112-ის“ ისეთი საჯარო-სამართლებრივი ფუნქციით აღჭურვა, რომელიც ნორმატიულად საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის კომპეტენციას განეკუთვნება. ამდენად, სატრანსპორტო საშუალების სპეციალურ სადგომზე გადაყვანას, დაცვასა და შენახვას სსიპ „112“ ახორციელებს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტთან დადებული ადმინისტრაციული ხელშეკრულებისა და შინაგან საქმეთა მინისტრის ნორმატიული აქტით დამტკიცებული დებულების საფუძველზე. შესაბამისად, აღნიშნული ფუნქციის განხორციელებებისას პირთან წარმოშობილი სამართალურთიერთობები საჯარო ხასიათისაა.
საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ხელშეკრულება ითვალისწინებს აღსრულების უფლებამოსილების დელეგირებას და არა აღსრულების პროცესში ტექნიკურ დახმარებას, რადგან სატრანსპორტო საშუალების სადგომზე გადაყვანასთან და დგომასთან დაკავშირებული პროცესის განხორციელება სრულად სსიპ-ისთვის არის გადაცემული. საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 119-ე მუხლის პირველი შენიშვნის თანახმად, ტრანსპორტირებისა და სადგომზე შენახვის ხარჯები ეკისრება დამრღვევს, აღნიშნული ხარჯი ფაქტობრივად აღსრულების ღირებულებაა, რომლის მიღების უფლებაც ხელშეკრულებით ასევე სსიპ „112-ს“ აქვს გადაცემული, ხოლო ანაზღაურების განაკვეთები განსაზღვრულია ნორმატიულად - საქართველოს მთავრობის 2011 წლის 27 დეკემბრის #489 დადგენილებით დამტკიცებული „საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საჯარო სამართლის იურიდიული პირის -„112-ის“ მომსახურების საფასურის, მისი განაკვეთისა და გადახდის წესის“ მე-4 მუხლით. ამდენად, შსს-ს მიერ ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევაზე რეაგირების ფარგლებში სატრანსპორტო საშუალების სპეციალურ სადგომზე გადაყვანა და შენახვა შესაბამისი საჭიროების გასვლამდე წარმოადგენს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ ურთიერთობას, რადგან ხორციელდება საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის უფლებამოსილი პირის მიერ საჯარო-სამართლებრივი უფლებამოსილების განხორციელებისას მიღებული გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტსა და სსიპ „112-ს“ შორის დადებული ადმინისტრაციული ხელშეკრულების მიხედვით საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტი იღებს გადაწყვეტილებას დროებით ჩამორთმეული სატრანსპორტო საშუალების მფლობელისათვის დაბრუნებაზე, რის შესახებაც აცნობებს სსიპ „112-ს“ (3.1.4 პუნქტი), ხოლო სსიპ „112“ ვალდებულია დაუბრუნოს მესაკუთრეს (მფლობელს) სატრანსპორტო საშუალება დეპარტამენტის აღნიშნული ნებართვის საფუძველზე (3.2.12 პუნქტი). ამდენად, სსიპ „112-ის“ მიერ საჯარო-სამართლებრივი უფლებამოსილების განხორციელება სრულდება ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის მიზნებისათვის სატრანსპორტო საშუალების სადგომზე დგომის საჭიროების ამოწურვით, თუმცა პრაქტიკაში არის შემთხვევები, როდესაც საჭიროების არარსებობის მიუხედავად მესაკუთრე (მფლობელი) არ ახდენს სატრანსპორტო საშუალების სადგომიდან გაყვანას.
საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, დასტურდება საჭიროების გასვლის შემდეგ დამრღვევის მიერ სატრანსპორტო საშუალების სსიპ „112-ის“ ავტოსადგომზე დატოვება. ამდენად, ერთი მხრივ, ფაქტობრივი უმოქმედობით მფლობელმა გამოხატა სსიპ-ის ავტოსადგომზე სატრანსპორტო საშუალების დგომის ნება, ხოლო, მეორე მხრივ, ქმედითი წინააღმდეგობის გაუწევლობით, დუმილით სსიპ „112“ კონკლუდენტურად დაეთანხმა სატრანსპორტო საშუალების მის სადგომზე დატოვებას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მხარეთა შორის წარმოიშვა სამოქალაქო-სამართლებრივი ხელშეკრულება, კერძოდ, მიბარება, უკეთუ დასტურდება სსიპ-ის პასუხისმგებლობა ქონების შენახვასთან, მოვლასთან და დაცვასთან დაკავშირებით, ან სადგომის კონკრეტული ადგილის დამრღვევის მიერ დაქირავება, იმ შემთხვევაში, თუ ხელშეკრულებას არ მოჰყვება გამქირავებელი მხარისათვის ნივთის შენახვასთან დაკავშირებული პასუხისმგებლობა. სსიპ „112-სა“ და შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტს შორის დადებული ადმინისტრაციული ხელშეკრულების 8.2 პუნქტის მიხედვით, საჭიროების გასვლის შემდეგ ამ ხელშეკრულებით დადგენილი პირობები არ ვრცელდება „112-ის“ და დამრღვევ მძღოლთან (სატრანსპორტო საშუალების მფლობელთან) ურთიერთობაზე, ამდენად, ერთმნიშვნელოვნად არ დგინდება სსიპ „112-ის“ ვალდებულება საჭიროების გასვლის შემდეგ სადგომზე განთავსებული სატრანსპორტო საშუალების დაცვის შესახებ, თუმცა, მეორე მხრივ, ავტოსადგომი არაერთგზის მოიხსენიება დაცულ ავტოსადგომად. ამდენად, საქმის მასალებით არ იკვეთება სადგომზე განთავსებული ავტომანქანის მიმართ სსიპ „112-ის“ უფლება-მოვალეობების ფარგლები, რაც ამ ეტაპზე გამორიცხავს ხელშეკრულების კონკრეტული სახის დადგენის შესაძლებლობას, თუმცა აღნიშნული არ ქმნის დაბრკოლებას განსჯადობის წესის განსაზღვრისათვის, რადგან განსჯადობის საკითხის გადაწყვეტის მიზნებისათვის მნიშვნელოვანია ხელშეკრულების ბუნება და არა - ხელშეკრულების კონკრეტული სახე, ამ უკანასკნელი საკითხის განსაზღვრა დავის არსებითად განმხილველი სასამართლოს კომპეტენციას შეადგენს.
ხელშეკრულების კონკრეტული სახის მიუხედავად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ურთიერთობის ამ ნაწილის ბუნება კერძო-სამართლებრივია, აღნიშნულზე მითითებას ახდენს, აგრეთვე, ადმინისტრაციული ხელშეკრულება, რომლის მიხედვით, საჭიროების გასვლის შემდეგ „112-სა“ და დამრღვევ მძღოლს (სატრანსპორტო საშუალების მფლობელს) შორის არსებული ურთიერთობა რეგულირდება სამოქალაქო კოდექსით (ხელშეკრულების 8.2 პუნქტი). ამდენად, მითითებულ ნაწილში არსებული ურთიერთობა კერძო-სამართლებრივია. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სარჩელის ის ნაწილი, რომელიც უკავშირდება გამოძახების, გადაყვანის და შენახვის ანაზღაურების მოთხოვნას საჯარო კანონმდებლობიდან გამომდინარეობს და ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით უნდა იქნეს განხილული, ხოლო შენახვის საჭიროების შემდეგ სადგომის ღირებულების ანაზღაურების მოთხოვნა კერძო-სამართლებრივი ხასიათისაა.
საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო და ადმინისტრაციული საქმეების განმხილველი სასამართლოები არ ქმნიან ერთმანეთისგან იზოლირებულ, ცალკე სასამართლო სისტემებს, მართლმსაჯულების ნებისმიერი განშტოება სასამართლო დავის გადაწყვეტისას უფლებამოსილია გამოიყენოს და განმარტოს ნებისმიერი ნორმატიული, როგორც ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი, ასევე კერძო-სამართლებრივი აქტი, მათი რეგულირების საგნის და გამომცემი ორგანოს მიუხედავად. დავის კომპლექსური ხასიათი, გამოსაყენებელი ნორმების სიმრავლე, ნორმატიული აქტის მიერ როგორც საჯარო-სამართლებრივი ისე კერძო-სამართლებრივი ხასიათის რეგულირება, სადავო ურთიერთობების ნახევარტონალობა ართულებს საჯარო და კერძო-სამართლებრივ საკითხებს შორის მკვეთრი ზღვარის გავლებას, ასეთ შემთხვევაში მნიშვნელობა აქვს დავის მთავარი კომპონენტის დადგენას, მისი განსჯადობის განსაზღვრისას, მთავარი საკითხის გადამწყვეტ სასამართლოს აქვს უფლება გადაწყვიტოს დავის ყველა კომპონენტი.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მართალია სასარჩელო მოთხოვნები წარმოშობილია ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საჯარო-სამართლებრივი უფლებამოსილების ფარგლებში განხორციელებული ქმედებების შედეგად, თუმცა მნიშვნელოვანია, რომ დავის საგანს არ შეადგენს სამართალდარღვევის ჩადენა და მასზე რეაგირების ფარგლებში შესრულებული ოპერაციები: ევაკუატორის გამოძახება, სატრანსპორტო საშუალების სადგომზე გადაყვანა, სადგომზე გაჩერება. სასარჩელო მოთხოვნა ეხება თანხის დაკისრებას და სადგომის გამოთავისუფლების დავალებას, მოსარჩელის ინტერესი მომსახურების, სადგომზე დგომის ღირებულების ანაზღაურება და უძრავი ნივთით სათანადოდ სარგებლობაში ხელშეშლის აღკვეთაა. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 316-ე და 317-ე მუხლების თანახმად, ვალდებულება შესაძლოა წარმოიშვას ხელშეკრულებიდან, დელიქტიდან, ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან. მოცემულ შემთხვევაში სსიპ „112-სა“ და ფიზიკურ პირს შორის დავა ეხება არა შსს-სა და სსიპ-ს შორის დადებული ადმინისტრაციული ხელშეკრულების შესრულებას, სსიპ-ისთვის დელეგირებული საჯარო უფლებამოსილების განხორციელებას, არამედ უკვე გაწეული მომსახურების ღირებულების ანაზღაურებას. აღნიშნულ მოთხოვნებზე მსჯელობისას, საკითხის არსებითად განმხილველ სასამართლოს ძირითადად სწორედ სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი რეგულაციების გამოყენება, დგომის საჭიროების გასვლის შემდეგ წარმოშობილი კერძო-სამართლებრივი სახელშეკრულებო ურთიერთობის შეფასება, მისგან გამომდინარე ვალდებულებებზე მსჯელობა მოუწევს. ამდენად, დავის ძირითადი კომპონენტი კერძო-სამართლებრივია.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქმე განსჯადობით განსახილველად უნდა დაექვემდებაროს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სსიპ „112-ის“ სარჩელი, მოპასუხე გ. ს-ის მიმართ, განსჯადობით განსახილველად დაექვემდებაროს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას;
2. საქმე გადაეგზავნოს განსჯად სასამართლოს;
3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე
მოსამართლეები: ნ. სხირტლაძე
ვ. როინიშვილი
