საქმე №ბს-642(2კ-19) 16 ივლისი, 2019 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ნუგზარ სხირტლაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები: 1. გ. ტ-ა, დ. ტ-ე, ი. ც-ე (მოსარჩელეები); 2. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია (მოპასუხე)

მოპასუხე - ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტო

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

გ. ტ-ამ, დ. ტ-ემ და ი. ც-ემ 2016 წლის 8 თებერვალს სარჩელი აღძრეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში მოპასუხე ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მიმართ. მოსარჩელეებმა მატერიალური ზიანის - 525 904 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში მოსარჩელეების სასარგებლოდ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისთვის ანაზღაურების დაკისრება მოითხოვეს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 13 მარტის გადაწყვეტილებით გ. ტ-ას, დ. ტ-ისა და ი. ც-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოსარჩელეებმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილებით აპელანტების, გ. ტ-ას, დ. ტ-ისა და ი. ც-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 13 მარტის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; გ. ტ-ას, დ. ტ-ისა და ი. ც-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას მოსარჩელეების სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 90 000 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარში.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ, გ. ტ-ამ, დ. ტ-ემ და ი. ც-ემ.

კასატორმა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მოსარჩელეების თვის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

კასატორი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მოსაზრებით, რადგან მოსარჩელეთათვის მიწის ნაკვეთის გადაცემის შესახებ აქტი გაუქმდა მოპასუხეს აღარ გააჩნდა მიწის ნაკვეთის გადაცემის ვალდებულება, რადგან მოსარჩელეთა საკუთრების უფლების გაუქმების შესახებ გადაწყვეტილება არ გასაჩივრებულა, შესულია კანონიერ ძალაში და თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ქმედების მართლსაწინააღმდეგობა არ არის დადგენილი. ამასთან, კასატორის მოსაზრებით მოსარჩელეების მოთხოვნა ხანდაზმულია, რადგან დგინდება, რომ მათთვის 2005 წლიდან ცნობილი იყო 1996 წელს გამოცემული მათი უფლებააღმჭურველი აქტების გაუქმების შესახებ. ამდენად, სარჩელის აღძვრის დროს 2016 წლის 8 თებერვალს გასული იყო ხანდაზმულობის 3 - წლიანი ვადა.

კასატორებმა გ. ტ-ამ, დ. ტ-ემ და ი. ც-ემ მათი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვეს.

კასატორები გ. ტ-ა, დ. ტ-ე და ი. ც-ე მიიჩნევენ, რომ მათი სარჩელის სრულად დაკმაყოფილების საფუძველს ქმნის სამოქალაქო კოდექსის 976-ე, 982-ე, 991-ე და 979-ე მუხლები, რომელთა საფუძველზეც თუ უკან დაბრუნება შეუძლებელია გადაცემული საგნის მდგომარეობის გამო ან მიმღებს რაიმე მიზეზით არ შეუძლია საგნის უკან დაბრუნება, მაშინ მან უნდა აანაზღაუროს მისი საერთო ღირებულება. ღირებულება განისაზღვრება ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების წარმოშობის დროის მიხედვით.

კასატორების განმართებით, მათ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის 2014 წლის 6 ივნისის წერილით განემარტათ, რომ ქალაქ თბილისის მთავრობის 2007 წლის 27 აგვისტოს №18.19.621 დადგენილებით არარად იქნა აღიარებული მთავრობის 2003 წლის 10 ივლისის №09.42.226 დადგენილება. 2007 წლის 27 აგვისტოს №18.19.621 დადგენილება 2014 წლის 25 ივნისს ჩაბარდათ მოსარჩელეებს. ამდენად, საგნის ღირებულების განსაზღვრის დროდ მიჩნეულ უნდა იქნეს 2014 წლის ივნისი, როცა მოსარჩელეებისთვის ცნობილი გახდა ზიანის მიყენების ფაქტის შესახებ და არა 2007 წლის თებერვალი, როცა გასხვისდა სადავო მიწის ნაკვეთი. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2015 წლის 29 დეკემბრის დასკვნით 2014 წლის ივნისის მდგომარეობით სადავო ნაკვეთების საბაზრო ღირებულება განისაზღვრა 491 232 აშშ, რაც კასატორების მოსაზრებით წარმოადგენს ზიანის რეალურ ოდენობას და უნდა დაკისრებოდა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას.

კასატორები მიუთითებენ, რომ მოსარჩელეებმა ვერც 2003 წლის დადგენილებით გათვალისწინებული მიწის ნაკვეთი მიიღეს და ვერც 1996 წელს გადაცემული და 1999 წელს რეესტრში რეგისტრირებული დაიბრუნეს, რადგან ისინი გასხვისდა პრეზიდენტის 2007 წლის 19 თებერვლის №61 განკარგულებით. აღნიშნულის შედეგად მერიამ ხელყო მოსარჩელეთა ქონებრივი უფლება და ისინი დღემდე განიცდიან ზიანს, რაც უსაფუძვლო გამდიდრების გათანაბრებად უნდა იქნეს განხილული.

მიუღებელი შემოსავლის შესახებ სასარჩელო მოთხოვნასთან დაკავშირებით კასატორები აღნიშნავენ, რომ 34 672 აშშ დოლარს ისინი მიიღებდნენ მოპასუხის მიერ 491 232 აშშ დოლარის გადახდის შემთხვევაში, ამ თანხის დეპოზიტზე განთავსებით 2014 წლის 25 ივნისიდან (როცა ცნობილი გახდა მათი უფლების დარღვევის შესახებ) 2015 წლის 31 დეკემბრამდე (სარჩელის შეტანამდე).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 მაისის განჩინებით ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 30 მაისის განჩინებით გ. ტ-ას, დ. ტ-ისა და ი. ც-ის საკასაციო საჩივარი, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ გ. ტ-ას, დ. ტ-ის, ი. ც-ისა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამდენად, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, #7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივრებში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 და მე-4 მუხლებით დადგენილი დისპოზიციურობისა და შეჯიბრობითობის პრინციპების გათვალისწინებით წარმოდგენილი სასარჩელო მოთხოვნების, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლისა და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად მტკიცების ტვირთის განაწილებისა და საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების იმავე კოდექსის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით შეფასების საფუძველზე გამოიტანა გადაწყვეტილება. ამასთან, საგულისხმოა, რომ სამართალწარმოების პროცესში სასამართლო შეზღუდულია საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული უფლებამოსილებით დაეხმაროს მხარეებს სასურველი შედეგის მიღწევაში, კონკრეტული მხარის სასარგებლოდ და საპირისპირო მხარის წინააღმდეგ სასამართლოს ინიციატივით მტკიცებულებების მოპოვება არ შეესაბამება ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი და მიუკერძოებელი საქმის განხილვის უფლებას.

მოცემული დავის გადაწყვეტისთვის მნიშვნელოვანია ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი შემდეგი გარემოებები: ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1996 წლის 24 აპრილის №07.60.444 დადგენილებით ი. ც-ეს, დ. ტ-ესა და გ. ტ-ას დაუმაგრდათ მიწის ნაკვეთები ინდივიდუალური ბინათმშენებლობისთვის, თითოეულს - 600 კვ.მ. აღნიშნულ უძრავ ქონებაზე რეგისტრირებული იქნა მოსარჩელეების საკუთრების უფლება. ამასთანავე, ვინაიდან ...ის საელჩოს მშენებლობისთვის გადაცემულმა მიწის ნაკვეთმა მოიცვა ი. ც-ისთვის, გ. ტ-ასა და დ. ტ-ისთვის დამაგრებული უძრავი ქონება, ქალაქ თბილისის მთავრობის 2003 წლის 10 ივლისის №09.42.226 დადგენილებით შეტანილ იქნა ნაწილობრივი ცვლილება ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1996 წლის 24 აპრილის №07.60.444 დადგენილებაში და მოსარჩელეებს, ... ქუჩაზე, ... მომიჯნავედ თითოეულისთვის დამაგრებული 600 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის სანაცვლოდ, დაუმაგრდათ 600 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, ... შენობის ასაშენებლად დამაგრებული მიწის ნაკვეთსა და ... ტერიტორიას შორის. ასევე დადგენილია, რომ ქ. თბილისის მთავრობის 2007 წლის 27 აგვისტოს №18.19.621 დადგენილებით არარად იქნა აღიარებული ქ. თბილისის მთავრობის 2003 წლის 10 ივლისის №09.42.226 დადგენილება, რადგან იგი გამოცემული იყო არაუფლებამოსილი პირის მიერ. ამავე დადგენილების მე-7 პუნქტით განმარტებულ იქნა დადგენილებაში მითითებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გაუქმების შედეგად დაინტერესებულ მხარეთათვის მიყენებული ზიანის დამატებითი წარმოების შედეგად ანაზღაურების შესახებ.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არ არსებობს მოთხოვნის ხანდაზმულობის შესახებ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის კასაციის მიზეზების გაზიარების შესაძლებლობა, რადგან მოსარჩელეები 2003 წლიდან 2014 წლამდე სისტემატიურად მიმართავდნენ ადმინისტრაციულ ორგანოებს მათი უფლებების რეალიზაციის მიზნით, კერძოდ, ითხოვდნენ ქ. თბილისის მთავრობის 2003 წლის 10 ივლისის 09.42.226 დადგენილებიდან გამომდინარე, გადაცემული მიწის ნაკვეთების წითელი ხაზების დადგენასა და კომპლექსური არქიტექტურულ-დაგეგმარებითი დავალების გაცემას. 2007 წელს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის არარად აღიარების შემდეგაც კი, მოსარჩელეებს არაერთხელ აქვთ წარდგენილი განცხადებები 2003 წლის 10 ივლისის დადგენილების აღსრულების მოთხოვნით, წარდგენილი განცხადებებიდან კი არ იკვეთება, რომ მათ იცოდნენ აქტის არარად აღიარების შესახებ. უფრო მეტიც, ადმინისტრაციული ორგანოები მოცემულ განცხადებებზე გაცემულ პასუხებში მსჯელობენ საკითხის გადაწყვეტაზე უფლებამოსილ ორგანოებზე, განმცხადებლებს ამისამართებენ სხვა ადმინისტრაციულ ორგანოებში, მაგრამ არსად არ განმარტავენ, რომ აქტი არარად არის აღიარებული. პირველად, მხოლოდ ქალაქ თბილისის მერიის 2014 წლის 6 ივნისის წერილით განემარტა მოსარჩელეებს, რომ ქ. თბილისის მთავრობის 2007 წლის 27 აგვისტოს №18.19.621 დადგენილებით არარად იქნა აღიარებული ქ. თბილისის მთავრობის 2003 წლის 10 ივლისის №09.42.226 დადგენილება. ქალაქ თბილისის მერიის 2014 წლის 25 ივნისის წერილით კი ლ. ქ-ს გაეგზავნა ქ. თბილისის მთავრობის 2007 წლის 27 აგვისტოს №18.19.621 დადგენილება. შესაბამისად, ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოსარჩელეთა მოთხოვნა არ არის ხანდაზმული. რადგან, მართალია, ფორმალურად დაცულია ადმინისტრაციული აქტის გამოქვეყნების პროცედურები, მაგრამ ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის ათვლა, სადავო შემთხვევაში, არ უნდა დაუკავშირდეს აქტის გამოქვეყნებას, რამდენადაც 2014 წლამდე განმცხადებლები უშედეგოდ მიმართავდნენ ადმინისტრაციულ ორგანოებს, რომლებსაც ჰქონდათ რეალური შესაძლებლობა და საფუძველი, განემარტათ დაინტერესებული მხარეებისთვის აქტის არარად აღიარების შესახებ, რაც არ განხორციელებულა. კეთილსინდისიერი მმართველობის პრინციპის გათვალისწინებით, ადმინისტრაციულ ორგანოს მხარეებისთვის უნდა მიეწოდებინა ამომწურავი, სრული ინფორმაცია და განემარტა მოთხოვნილი აქტის აღსრულების შეუძლებლობის ისეთი უტყუარი საფუძველი, როგორიცაა აქტის არარად აღიარება. ასეთის არარსებობის გამო კი, მოსარჩელეებს დროულად არ მიეცათ შესაძლებლობა მოეხდინათ დარღვეული უფლების დაცვა. უფრო მეტიც, ისინი მოქმედებდნენ მიწოდებული ინფორმაციის გათვალისწინებით და მიმართავდნენ სხვადასხვა ორგანოს საკუთრების უფლების დასაცავად, იმ აქტიდან გამომდინარე ქმედების შესრულების მოთხოვნით, რომელიც უკვე არარად იყო აღიარებული და რის შესახებაც მხარეებმა არ იცოდნენ, ხოლო სახელმწიფო ორგანოები ინფორმაციას არ აწვდიდნენ. ასეთ პირობებში, მართებულია მსჯელობა, რომ ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყების დაკავშირება აქტის გამოქვეყნებასთან, იქნება მხოლოდ ფორმალური ხასიათის და გამოიწვევს მოსარჩელეთა უფლებების გაუმართლებელ ხელყოფას. ამრიგად, ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნის სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადის ათვლის დაწყება 2014 წლიდან მართებულია, რადგან დადგინდა, რომ მოსარჩელეთათვის მხოლოდ 2014 წელს გახდა ცნობილი 2007 წელს აქტის არარად აღიარებისა და შესაბამისად, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის წარმოშობის შესახებ.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელეებისთვის ზიანის მიყენების დრო მართებულად დაუკავშირა ქ. თბილისის მთავრობის 2007 წლის 27 აგვისტოს №18.19.621 დადგენილების გამოცემას, რამდენადაც მოსარჩელეთა მიმართ არარა ადმინისტრაციულმა აქტმა ცალსახად გამოიწვია ნეგატიური შედეგები. არარა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით მოხდა მოსარჩელეთათვის იქამდე გაცემული მიწის ნაკვეთების ჩანაცვლება და შედეგად, საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული საკუთრების უფლების გაუქმება. შესაბამისად, სწორედ არარა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის საფუძველზე, ერთი მხრივ, მოსარჩელეების რეგისტრირებული საკუთრების უფლება გაუქმდა და მათ დაკარგეს საკუთრების უფლება თავდაპირველად გადაცემულ მიწის ნაკვეთებზე, მეორე მხრივ კი, არარა აქტის სამართლებრივი ბუნებიდან გამომდინარე, მოსარჩელეებს არ გადაეცათ სანაცვლო მიწის ნაკვეთები. ამგვარად, არარა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის საფუძველზე მოსარჩელეთა საკუთრების უფლებაში განხორციელდა გაუმართლებელი და ინტენსიური ჩარევა, რომელმაც ცალსახად გამოიწვია საკუთრების უფლების მნიშვნელოვანი შეზღუდვა. მით უფრო იმ პირობებში, როცა სადავო არარა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ნაწილის საფუძველზე (რა ნაწილშიც ეს აქტი არ იქნა არარად ცნობილი), საკუთრების უფლება შეინარჩუნეს იმ პირებმა, ვისთანაც უკვე გაფორმებული იყო ხელშეკრულებები.

სადავო შემთხვევაში, მოსარჩელეებს შესაბამისი საფუძვლით - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1996 წლის 24 აპრილის №07.60.444 დადგენილებით ჰქონდათ საკუთრების უფლება მოპოვებული უძრავ ნივთზე, ამასთანავე, საკუთრების უფლება რეგისტრირებული იყო კანონმდებლობით დადგენილი წესით. სწორედ ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედების და არა ფიზიკურ პირთა მიერ კერძოსამართლებრივი გარიგების დადების, თავისუფალი ნების გამოვლენის საფუძველზე, მოხდა რეგისტრირებული საკუთრების უფლების გაუქმება, როდესაც ქალაქ თბილისის მთავრობის 2003 წლის 10 ივლისის №09.42.226 დადგენილებით მოსარჩელეებს გადაცემული მიწის ნაკვეთების სანაცვლოდ სხვა მიწის ნაკვეთები გადაეცათ. ამასთანავე, ვინაიდან ქალაქ თბილისის მთავრობის 2003 წლის 10 ივლისის №09.42.226 დადგენილება არარა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტად იქნა აღიარებული, ადმინისტრაციულმა ორგანომ ნაკისრი ვალდებულება - სანაცვლო მიწის ნაკვეთების გადაცემის შესახებ არ შეასრულა, თუმცა დღეის მდგომარეობით ძალაში რჩება იმავე არარა აქტით გამოწვეული მოსარჩელეთა საკუთრების უფლების რეგისტრაციის გაუქმება, პირვანდელი მდგომარეობა არ არის აღდგენილი და არ მომხდარა სანაცვლო კომპენსაციის გაცემა. ამგვარად, მართებულია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს უკანონო ქმედებით (არარა აქტის გამოცემით) ხელყოფილ იქნა მოსარჩელეთა საკუთრების უფლება. შესაბამისად, სახეზეა ზიანის ანაზღაურების საფუძვლები. ასევე მართებულია მსჯელობა, რომ არარა აქტი ვინაიდან სამართლებრივ შედეგს არ წარმოშობს, უნდა მომხდარიყო მოსარჩელეთა უფლებებში აღდგენა, რესტიტუცია, რაც შეიძლება გამოხატულიყო თავდაპირველად გადაცემული მიწის ნაკვეთების საკუთრებაში დაბრუნებით ან სანაცვლო მიწის ნაკვეთების გადაცემით. თუმცა, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელეთათვის გადაცემული მიწის ნაკვეთები უკვე გასხვისებულია და არარა აქტით გაუქმებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტიდან გამომდინარე შედეგები ვერ აღდგება, შესაბამისად, მოსარჩელეები ვერ მოახდენენ პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას, რომელიც არარა აქტის გამოცემამდე გააჩნდათ. ასეთ შემთხვევაში კი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 409-ე მუხლი ადგენს, რომ თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება. ამგვარად, სახეზეა ზიანის ანაზღაურების წინაპირობები. თუმცა, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის შეუძლებლობის გამო წარმოდგენილი სარჩელის შესაბამისად სააპელაციო სასამართლომ სწორად გადაწყვიტა სათანადო კომპენსაციის გაცემის საკითხი, მათი უფლებების ხელყოფის გამო. ამდენად, სახეზეა მატერიალური ზიანის ანაზღაურების საფუძვლები.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოსარჩელეები მათთვის მიყენებული ზიანის ოდენობის განსაზღვრას ითხოვენ სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2015 წლის 29 დეკემბრის დასკვნით დადგენილი 2014 წლის ივნისის თვის უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულებით, რის შესაძლებლობასაც არ იძლევა დარგის მარეგულირებელი კანონმდებლობა. უფლების რესტიტუციის შეუძლებლობის პირობებში, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ დადგინდა ქ. თბილისის მთავრობის 2007 წლის 27 აგვისტოს №18.19.621 დადგენილებით ქ. თბილისის მთავრობის 2003 წლის 10 ივლისის №09.42.226 დადგენილების არარა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტად აღიარების გამო მოსარჩელეთათვის ზიანის მიყენების ფაქტი სააპელაციო პალატამ მართებულად დაუკავშირა ზიანის ოდენობის განსაზღვრა უძრავი ქონების 2007 წელს არსებულ ღირებულებას. ამასთან, მოსარჩელეების მიერ არ შესრულდა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ვალდებულება სარჩელის დასაბუთებისა და შესაბამისი მტკიცებულებების (სსსკ-ის 102.3 მუხ.) წარმოდგენის შესახებ, რის გამოც სასამართლოს არ გააჩნდა შესაძლებლობა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 412-ე და 414-ე მუხლების საფუძველზე უფრო ზუსტად განესაზღვრა 2007 წელს დადგენილი ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგი. ამგვარად, სასამართლომ მართებულად იხელმძღვანელა საქმეში დაცული მტკიცებულებებიდან საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 19 თებერვლის №61 განკარგულებით, რომელიც საკასაციო პალატის მოსაზრებით ყველაზე უფრო ზუსტად აღწერს იმ პერიოდისთვის საკუთრების უფლების ხელყოფიდან გამომდინარე მიყენებულ ზიანს. მითითებული განკარგულების თანახმად, თბილისში, ... რაიონში ... მომიჯნავედ არსებული 4000 კვ.მ. უძრავი ქონება (სარეგისტრაციო ნომერი ...) გასხვისდა 200 000 დოლარის ექვივალენტ ლარად, ხოლო მოსარჩელეების პრეტენზია აქედან მხოლოდ 1800 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე ვრცელდება, უძრავი ნივთების ფართობების თანაშეფარდების გათვალისწინებით, მოსარჩელეებისათვის მიყენებული ზიანის განსაზღვრა მართებულად განხორციელდა 90 000 აშშ დოლარით (თითოეულისთვის 30 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ოდენობით).

მოსარჩელეების საკასაციო განაცხადი ასევე წარმოდგენილია მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების თაობაზე, რაზეც სააპელაციო პალატამ მართებულად მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე და 412-ე მუხლებით გათვალისწინებული შემადგენლობის არარსებობაზე. რამდენადაც, მიუღებელი შემოსავლის არსი მდგომარეობს მის მიუღებლობაში, მაგრამ სასამართლომ უნდა შეაფასოს, რომ არა ზიანის მიმყენებლის ქმედება, რამდენად მიიღებდა მხარე ამ სარგებელს და რამდენად რეალური იქნებოდა აღნიშნული. ამრიგად, მიუღებელი შემოსავლის მტკიცება არ უნდა ეფუძნებოდეს აბსტრაქტულ, მხოლოდ ჰიპოთეტურ მოსაზრებაზე დამყარებულ გარემოებებს, არამედ უნდა დასტურდებოდეს კონკრეტული ფაქტებითა და მტკიცებულებებით. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეებმა ვერ დაადასტურეს აღმჭურველი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტებით გადაცემულ მიწის ნაკვეთებზე მათ მიერ რაიმე ეკონომიკური აქტივობის განხორციელების ფაქტი, რომელიც შექმნიდა შემოსავლის მიღების ლეგიტიმურ მოლოდინს ვალდებულების ჯეროვნად შესრულების პირობებში. ამგვარად, წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ არის დადასტურებული მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანის არსებობის ფაქტი. ასევე ამ მიმართულებით აღსანიშნავია, რომ საკუთრების უფლება დაცულია ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმით, რომლის პირველი მუხლი არ მოიცავს საკუთრების მოპოვების უფლებას და მომავალი შემოსავალი განიხილება „საკუთრებად“ მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ის უკვე გამომუშავებულია ან მასზე აღსრულებადი მოთხოვნა უკვე არსებობს (იხ. (Ambruosi v. Italy), No. 31227/96, 19.10.00, მე-20 პარაგრაფი).

შესაბამისად, კონკრეტულ შემთხვევაში სასამართლოების მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, რომელთა მიმართ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) არ არის წარმოდგენილი, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორების მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის საფუძველს.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს - წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის, გ. ტ-ას, დ. ტ-ისა და ი. ც-ის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილება;

3. ლ. ქ-ეს (პ/ნ …) დაუბრუნდეს 23.04.2019წ. საგადახდო დავალებით მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 1500 ლარის, 70% - 1050 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი №300773150;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი

მოსამართლეები: მ. ვაჩაძე

ნ. სხირტლაძე