ბს-154(2კ-19) 26 თებერვალი, 2020 წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, ვასილ როინიშვილი

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე ზეპირი განხილვის გარეშე, განიხილა სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება სპეციალური პენიტენციური სამსახურისა და გ. ჯ-ის საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საფუძვლები თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 17.10.2018წ. განჩინებაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

გ. ჯ-ემ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს მიმართ და სარჩელის დაზუსტების შემდეგ მოითხოვა მოპასუხისათვის მატერიალური ზიანის - 250 000 ლარის და მორალური ზიანის - 250000 ლარის, ჯამში - 500 000 ლარის ანაზღაურების დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 21.03.2018წ. გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს გ. ჯ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის - 25 000 ლარის ანაზღაურება, დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროსა და გ. ჯ-ის მიერ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 27.09.2018წ. განჩინებით საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს უფლებამონაცვლედ დადგენილ იქნა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სისტემაში შემავალი სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება - სპეციალური პენიტენციური სამსახური.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 17.10.18წ. განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არსებობდა მორალური ზიანის ანაზღაურების წინაპირობები, რადგან სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განჩინებით დადასტურებული იყო წამების ფაქტი, საქმის მასალებით დგინდებოდა აგრეთვე პატიმრობის პერიოდში ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესება, მათ შორის შაქრიანი დიაბეტით დაავადება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ვინაიდან სასჯელაღსრულების დაწესებულებამ ვერ უზრუნველყო, მსჯავრდებულისათვის სათანადო პირობების შექმნა, პალატამ მიიჩნია, რომ არსებობდა მორალური ზიანის ანაზღაურების პირობები, ამასთანავე, გონივრული და სამართლიანი იყო, საქალაქო სასამართლოს მიერ მოპასუხისათვის დაკისრებული ასანაზღაურებელი მორალური ზიანის ოდენობა. მატერიალურ ზიანთან დაკავშირებით, პალატამ აღნიშნა, რომ საქმეში დაცული სამედიცინო დოკუმენტაციის მიხედვით გ. ჯ-ე, ჰეპატოლოგიური თვალსაზრისით ფაქტობრივად ჯანმრთელი იყო. რაც შეეხება შაქრიანი დიაბეტის მკურნალობისათვის მომავალში გასაწევი მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას, სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ ამ კუთხით აპელანტ გ. ჯ-ის მიერ მითითება არ მოხმდარა ახალ ფაქტობრივ და სამართლებრივ გარემოებებზე, რაც საქალაქო სასამართლოს განმარტებებს ეჭვქვეშ დააყენებდა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 17.10.18წ. განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება სპეციალური პენიტენციური სამსახურისა და გ. ჯ-ის მიერ.

კასატორმა სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება სპეციალურმა პენიტენციურმა სამსახურმა აღნიშნა, რომ სასჯელაღსრულების სისტემაში გ. ჯ-ის მიმართ ძალადობის ფაქტის დამადასტურებელი სისხლის სამართლის საქმის განაჩენის არსებობა არ არის საკმარისი მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის. მოპასუხისათვის დაკისრებული მორალური ზიანის ოდენობა არაგონივრულად დიდია, სასამართლოს კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრისას უნდა გაეთვალისწინებინა მსგავს საქმეებზე ეროვნული და ევროპული სასამართლოს პრაქტიკა. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებით ალ-საადონი და მუფთი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ დადგინდა, რომ მორალური ზიანის კომპენსაციას შესაძლოა ჰქონდეს სიმბოლური სახე, რადგან მორალური ზიანის სრული კომპენსაცია პრაქტიკულად შეუძლებელია. გ. ჯ-ის შემთხვევაში სახელმწიფომ შესაბამისი რეაგირება მოახდინა: აღიარა მის მიმართ ძალადობის განხორციელება, გამოტანილ იქნა განაჩენი, ძალადობის განმახორციელებელ დამნაშავე პირებს დაეკისრათ სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა. სასამართლო პრაქტიკით მსგავს საქმეებზე სამინისტროსთვის დაკისრებული თანხის ოდენობა 8000 - 10 000 ლარის ფარგლებში მერყეობს, რაც ადასტურებს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძვლების არსებობას.

კასატორმა გ. ჯ-ემ აღნიშნა, რომ სასამართლომ არ შეაფასა საქმეში არსებული მასალები, სამედიცინო დოკუმენტაცია და სხვა მტკიცებულებები, რომლითაც დასტურდებოდა პენიტენციურ დაწესებულებაში ყოფნის პერიოდში გ. ჯ-ის მიერ ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანებების მიღება, მის მიმართ არასათანადო მკურნალობის ჩატარება. პენიტენციურ დაწესებულებაში გადატანილი მძიმე სტრესის შედეგად გ. ჯ-ე დაავადდა შაქრიანი დიაბეტით, რომელიც გართულდა არასათანადო სამედიცინო კონტროლის გამო. კანონიერ ძალაში მყოფი განაჩენით დასტურდება პენიტენციური დაწესებულების თანამშორმელთა მიერ გ. ჯ-ის წამება. მორალურ ზიანთან ერთად გ. ჯ-ეს მიადგა მნიშვნელოვანი მატერიალური ზიანი, დღემდე აქვს ჯანმრთელობის პრობლემები, ესაჭიროება რიგი გამოკვლევები და მკურნალობა. კონსტიტუციის შესაბამისად, სახელმწიფო ვალდებულია სრულად აანაზღაუროს მისი მოხელეების მიერ მიყენებული ზიანი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებული განჩინების გაცნობის, საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება სპეციალური პენიტენციური სამსახურისა და გ. ჯ-ის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივებრი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სკ-ის 992-ე, 1005-ე მუხლების შესაბამისად ზიანის ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც არის ზიანის გამომწვევი მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების უშუალო შედეგი. ამასთან, ზიანის მიმყენებელი ქმედება უნდა გამომდინარეობდეს პირის სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებიდან. განსახილველ შემთხვევაში სარჩელი ეფუძნება მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის მორალური ზიანის მიყენების ფაქტს, რაც გამოწვეულია სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით და გამოიხატა ციხის ადმინისტრაციის მიერ მასზე კანონით დაკისრებული ვალდებულების შეუსრულებლობაში, კერძოდ, 2010 წლის 1 ოქტომბრამდე მოქმედი „პატიმრობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად სასჯელაღსრულების დაწესებულებებში ხორციელდება ოპერატიულ-სამძებრო ღონისძიებანი, რომელთა ამოცანაა დაწესებულების მოსამსახურეების და სხვა პირების, ასევე მსჯავრდებულთა პირადი უსაფრთხოების უზრუნველყოფა. აღნიშნული ვალდებულების შესრულების საწინააღმდეგოდ სასჯელაღსრულების დაწესებულების თანამშრომლებმა გ. ჯ-ის მიმართ ჩაიდინეს სისხლის სამართლის კოდექსის 144¹ მუხლით გათვალისწინებული დანაშაული - წამება, რაც გულისხმობს პირისათვის ისეთი პირობების შექმნას ან ისეთ მოპყრობას, რომელიც თავისი ხასიათით, ინტენსივობით ან ხანგრძლივობით იწვევს ძლიერ ფიზიკურ ტკივილს ან ფსიქიკურ ან მორალურ ტანჯვას. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-3 მუხლის თანახმად, არავინ შეიძლება დაექვემდებაროს წამებას, არაადამიანურ ან ღირსების შემლახავ მოპყრობასა და სასჯელს. მითითებული მუხლით დაცული უფლება, თავისი შინაარსით, აბსოლუტური ხასიათისაა, რაც იმაში გამოიხატება, რომ ამ მუხლიდან გამონაკლისი დაუშვებელია ომისა თუ საგანგებო მდგომარეობის დროსაც კი. იმისათვის, რომ უმართებულო მოპყრობა ჩაითვალოს მე-3 მუხლით აკრძალულ ქმედებად, მან უნდა მიაღწიოს სისასტიკის მინიმალურ ზღვარს, ხოლო განსხვავება წამებასა და არაადამიანურ მოპყრობას შორის განისაზღვრება მიყენებული ტანჯვის ინტენსივობით (იხ. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეებზე: „ასენოვი და სხვები ბულგარეთის წინააღმდეგ“ 28.10.1998წ., N90/1997/874/1086, §94; „ნეკრასოვი რუსეთის წინააღმდეგ“, 17.05.2016წ., N8049/07, §91).

განსახილველ საქმეში სახელმწიფო მოხელეთა მართლსაწინააღმდეგო ქმედების არსებობა დადგენილია კანონიერ ძალაში მყოფი სისხლის სამართლის განაჩენით. საქმის მასალებით უტყუარად დგინდება გ. ჯ-ის კონსტიტუციით გარანტირებული ჯანმრთელობის უფლებისა და ღირსების ხელყოფა სასჯელაღსრულების დაწესებულების თანამშრომლების მიერ მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩადენით. განაჩენის თანახმად, გ. ჯ-ე სხვა მსჯავრდებულებთან ერთად არაერთხელ გახდა ფიზიკური ძალადობის მსხვერპლი მისი დაშინებისა და დამორჩილების მიზნით. საკასაციო პალატა იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოების დასკვნას, რომ სასჯელაღსრულების სისტემამ ვერ უზრუნველყო პატიმრისთვის სათანადო პირობების შექმნა, მისი ღირსებისა და ჯანმრთელობის უფლების დაცვა. მართებულია აგრეთვე სასამართლოების დასკვნა იმის თაობაზე, რომ აღნიშნული გარემოებები სამინისტროსთვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საკმარის საფუძველს ქმნის. გასათვალისწინებელია აგრეთვე, რომ დაწესებულებაში ყოფნის პერიოდში - 12.11.2010წ. გ. ჯ-ეს პირველად გამოუვლინდა შაქრიანი დიაბეტი, ამავე პერიოდში ჰქონდა ფსიქოლოგიური პრობლემებიც, იღებდა ფსიქიატრისა და ნევროპათოლოგის კონსულტაციებს, მედიკამენტოზური მკურნალობა დაენიშნა პიროვნული აშლილობის დიაგნოზის საფუძველზე.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს აგრეთვე იმ გარემოებაზე, რომ სამედიცინო დოკუმენტაციის მიხედვით 2010წ. ახლადგამოვლენილი შაქრიანი დიაბეტის სამკურნალოდ გ. ჯ-ეს დაენიშნა მედიკამენტები, ასევე მიეთითა კვებითი რეჟიმისა და რაციონის შესახებ, 2012 წლის 24 ოქტომბრიდან გ. ჯ-ე არის ინსულინ-მომხმარებელი. N15 დაწესებულების მთავარი ექიმის 15.01.2016წ. ცნობის მიხედვით დიაბეტის განვითარების ხელშემწყობ ფაქტორად სხვა მიზეზებთან ერთად განიხილება სტრესულ სიტუაციაში ყოფნა და ემოციური გადაძაბვა. ამდენად, გ. ჯ-ე შაქრიანი დიაბეტით დაავადდა სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში, რაც დამატებით ადასტურებს, რომ სახელმწიფომ ვერ უზრუნველყო პატიმრისათვის სათანადო პირობების შექმნის, მისი ღირსებისა და ჯანმრთელობის დაცვის თაობაზე თავისი პოზიტიური ვალდებულებების შესრულება, რამაც წარმოშვა ზიანი.

საკასაციოო პალატა აღნიშნავს, რომ პირის ჯანმრთელობისა და ღირსების შელახვის შედეგად წარმოშობილი ზიანი შესაძლოა იყოს როგორც მორალური, ასევე მატერიალური.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის - სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება სპეციალური პენიტენციური სამსახურის მოსაზრებას, რომ დარღვევაზე სახელმწიფოს ქმედითი რეაგირება გამორიცხავს მორალური ზიანის ანაზღაურების საჭიროებას და აღნიშნავს, რომ მორალური (არაქონებრივი) ზიანი ვლინდება პირის მორალურ განცდებსა და სულიერ ტკივილში, რომელსაც იგი განიცდის მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად. სკ-ის 413-ე მუხლის მითითება მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების თაობაზე გულისხმობს ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის ხარისხის, დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურების გათვალისწინებას. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს, დაზარალებულის სუბიექტურ დამოკიდებულებას მორალური ზიანის მიმართ და ობიექტურ გარემოებებს. ამ გარემოებათა შორისაა დაზარალებულის ცხოვრების პირობები, ბრალის ხარისხი, ქონებრივი მდგომარეობა და სხვ.. მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. შეუძლებელია ფულადი ფორმით ჯანმრთელობის შეფასება, კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში (სუსგ 08.04.2009წ. Nბს-972-936(3კ-08)). ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, განაჩენით დადასტურებული წამების ფაქტების, მათგან გამომდინარე ჯანმრთელობის მდგომარეობის მნიშვნელოვანი გაუარესების, მორალური ზიანის ანაზღაურების მიზნების გათვალისწინებით, პალატა თვლის, რომ 25 000 ლარი გ. ჯ-ისათვის მიყენებული მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურებაა. გასათვალისწინებელია აგრეთვე, რომ C-ჰეპატიტის არასათანადოდ მკურნალობის გამო ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 18.12.2012წ. გადაწყვეტილებით გ. ჯ-ესთან მიმართებით დადგინდა კონვენციის მე-3 მუხლის დარღვევა, რის გამო გ. ჯ-ის სასარგებლოდ სახელმწიფოს დაეკისრა მორალური ზიანის - 5000 ევროს ანაზღაურება. შესაბამისად, C-ჰეპატიტის არასათანადო მკურნალობის გამო წარმოშობილი მორალური ზიანის ანაზღაურება აღარ შეადგენს განსახილველი დავის საგანს.

რაც შეეხება მატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნას, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ამ ეტაპზე არ არსებობს ზიანის ანაზღაურების დაკისრების წინაპირობები, ხარჯის გაწევის დამადასტურებელი მტკიცებულებები. მოსარჩელე ითხოვს C-ჰეპატიტის მკურნალობისათვის გაწეული ხარჯის და შაქრიან დიაბეტთან დაკავშირებით როგორც გაწეული, ასევე მომავალში გასაწევი ხარჯის ანაზღაურებას. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმეში წარმოდგენილი სამედიცინო დოკუმენტაციით, ასევე გ. ჯ-ესთან მიმართებით ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ 18.12.2012წ. მიღებული გადაწყვეტილებით დასტურდება, რომ C-ჰეპატიტის არასათანადო მკურნალობას ადგილი ჰქონდა მხოლოდ 2008 წლის 30 ოქტომბრამდე, რის შემდეგაც გ. ჯ-ე უზრუნველყოფილ იქნა ქმედითი სამკურნალო საშუალებებით. ანტივირუსული თერაპიის ჩატარების შემდგომ, გ. ჯ-ე ჰეპატოლოგიური თვალსაზრისით პრაქტიკულად ჯანმრთელია. ამდენად, C-ჰეპატიტის მკურნალობა დაიწყო და დასრულდა პენიტენციურ დაწესებულებაში, საქმის მასალებით არ დასტურდება ამ მიმართებით გ. ჯ-ის მიერ კონკრეტული ოდენობის ხარჯის გაწევა, დამატებითი სამედიცინო პერსონალის მკურნალობაში ჩართვის ან მედიკამენტოზური მკურნალობისათვის გაწეული კონკრეტული ხარჯის დამადასტურებელი მტკიცებულებები საქმეში დაცული არ არის, სათანადო მტკიცებულებების არარსებობის გამო არ არის დადგენილი აგრეთვე ხარჯის გაწევის ზუსტი პერიოდი, რაც მნიშვნელოვანია მატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნის ხანდაზმულობის შეფასების კუთხით. სწორედ მოსარჩელეს ეკისრება იმ გარემოებების მტკიცების ტვირთი, რომელზეც ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსკ-ის 102-ე მუხ.). მხარის ახსნა-განმარტება თუ მას არ ეთანხმება მოწინააღმდეგე მხარე, მხოლოდ იმ შემთხვევაში ჩაითვლება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივ გარემოებათა დამადასტურებელ მტკიცებულებად, თუ იგი დასტურდება საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებების ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური განხილვის შედეგად, რაც განსახილველ შემთხვევაში არ არის სახეზე. საქმეში არ არის დაცული აგრეთვე შაქრიანი დიაბეტის მკურნალობის მიზნით უშუალოდ გ. ჯ-ის მიერ გაწეული ხარჯის დამდგენი დოკუმენტაცია. სამედიცინო დოკუმენტაციით დასტურდება, რომ მიმდინარეობდა გ. ჯ-ის მედიკამენტოზური მკურნალობა, ასევე შესაბამის სამედიცინო პერსონალთან კონსულტირება. გ. ჯ-ე ვერ ადასტურებს გაწეული მკურნალობის არასათანადოობას ან ნაკლოვანებას, ამ სფეროში საქართველოში მოქმედი დადგენილი მეთოდების გაუთვალისწინებლობას ან უგულებელყოფას. მართებულია საქალაქო სასამართლოს მითითება, რომ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს მიერ დამტკიცებული საექიმო პრაქტიკაში შაქრიანი დიაბეტის მართვის გაიდლაინები და პროტოკოლი, ქირურგიულ ჩარევას არ ასახელებს შაქრიანი დიაბეტის მკურნალობის მეთოდებს შორის. მართალია აღნიშნული არ გამორიცხავს პაციენტის სურვილის შემთხვევაში დიაბეტის მკურნალობის მიზნით ქირურგიული ოპერაციის ჩატარების შესალებლობას, თუმცა მნიშვნელოვანია, რომ აღნიშნული წესი არ არის საექიმო პრაქტიკაში დიაბეტის მკურნალობის ზოგადად მიღებული მეთოდი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ თავისუფლებააღკვეთილ პირთა ჯანმრთელობის დაცვა გულისხმობს სახელმწიფოს ვალდებულებას უზრუნველყოს ისინი სიცოცხლის დაცვისთვის აუცილებელი სამედიცინო დახმარებით (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „მახარაძე და სიხარულიძე საქართველოს წინააღმდეგ“ პ.71). პენიტენციურ დაწესებულებაში მყოფ პირს უფლება აქვს ისარგებლოს „პაციენტის უფლებების შესახებ“ კანონით გათვალისწინებული ყველა უფლებით („პაციენტის უფლებების შესახებ“ კანონი, მუხ. 46). ამასთანავე, სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში ადეკვატური სამედიცინო მომსახურების შეფასებისას მთლიანობაში გათვალისწინებული უნდა იყოს ჯანმრთელობის დაცვისთვის საჭირო შესაბამისი სტანდარტები („გოლოშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“ პ.38). პატიმრებისთვის გაწეული სამედიცინო მომსახურება უნდა აკმაყოფილებდეს საერთო სტანდარტებს, რაც არ გულიხმობს იმ დონეზე მომსახურების გაწევას, როგორც ეს საუკეთესო სამედიცინო დაწესებულებებში ხდება, ამასთანავე, სახელმწიფოს მიერ მძიმე ავადმყოფი პატიმრის განკურნების ვალდებულების შესრულება განისაზღვრება მიღებული ზომით და არა დამდგარი შედეგით („გოგინაშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“ პ. 71, 75). ამდენად, ის გარემოება, რომ შაქრიანი დიაბეტის კუთხით გ. ჯ-ის ჯანმრთელობის მდგომარეობა არ არის გამოსწორებული, არ ადასტურებს არაადეკვატურ მკურნალობას. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ მკურნალობის ისეთი მეთოდის გამოყენებაზე გაწეული ხარჯის ანაზღაურება, რაც ცდება სახელმწიფოში არსებულ, საექიმო პრაქტიკაში დადგენილ ზოგად სტანდარტებს, არ უნდა დაეკისროს სასჯელაღსრულების დაწესებულებას. ამასთანავე, საქმეში დაცული ცნობის (ტ.2, ს.ფ. 76) მიხედვით, გ. ჯ-ის სასჯელის მოხდის დასრულების თარიღად მითითებულია 21.01.2018წ.. საკასაციო პალატა ყურადრებას ამახვილებს იმ აგრემოებაზე, რომ სასჯელის მოხდის დასრულების შემდეგაც გ. ჯ-ე არ რჩება სათანადო მკურნალობის გარეშე, რადგან როგორც 2018 წელს, ასევე 2019 და 2020 წლებში მოქმედი ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამები ითვალისწინებს შაქრიანი დიაბეტით დაავადებული 18 წლის და უფროსი ასაკის პაციენტების მედიკამენტებით უზრუნველყოფას - ინსულინისა და მისი ანალოგების შესყიდვას; პროგრამის ფარგლებში იფარება აგრეთვე სპეციალური ამბულატორიული დახმარების ხარჯი, რომელიც მოიცავს დიაბეტით დაავადებულ პაციენტებში ექიმ-ენდოკრინოლოგის მეთვალყურეობას და კლინიკურ-ლაბორატოლიურ კვლევებს; პროგრამით მოსარგებლეთათვის ინსულინითა და მისი ანალოგი მედიკამენტებით უზრუნველყოფა ხდება უსასყიდლოდ - თანაგადახდის გარეშე, შესაბამისი ასიგნებების ფარგლებში (საქართველოს მთავრობის 28.12.2017წ. N592 დადგენილებით დამტკიცებული „2018 წლის ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამების“ მე-13 დანართის მე-2 მუხ. „ბ“, „გ“ ქვ.პ., მე-3 მუხ. „ბ.ა“, „გ.ა“ ქვ.პ., 4.6 მუხ.; საქართველოს მთავრობის 31.12.2018წ. N693 დადგენილებით დამტკიცებული „ 2019 წლის ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამების“ მე-12 დანართის მე-2 მუხ. „ბ“, „გ“ ქვ.პ., მე-3 მუხ. „ბ.ა“, „გ.ა“ ქვ.პ., 4.6 მუხ.; საქართველოს მთავრობის 31.12.2019წ. N674 დადგენილებით დამტკიცებული „2020 წლის ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამების“ მე-2 მუხ.)

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორების მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის საფუძველს. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს - წარმატების პერსპექტივა. ამდენად, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება - სპეციალური პენიტენციური სამსახურისა და გ. ჯ-ის საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ემუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1.სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულების - სპეციალური პენიტენციური სამსახურისა და გ. ჯ-ის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2.უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 17.10.2018წ. განჩინება;

3.საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. სხირტლაძე

მოსამართლეები: მ. ვაჩაძე

ვ. როინიშვილი