საქმე №ბს-288(კ-19) 16 აპრილი, 2020 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ნუგზარ სხირტლაძე

საქმის განხილვის ფორმა -ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - შ. ჯ-ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარეები: საქართველოს გენერალური პროკურატურა, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო (მოპასუხეები)

მესამე პირი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 14 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი - მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

შ. ჯ-მა 2017 წლის 15 მაისს სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში და სარჩელის დაზუსტების შემდეგ მოპასუხეებად დაასახელა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო და საქართველოს მთავარი პროკურატურა. მოსარჩელემ მოპასუხეებისათვის შ. ჯ-ის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის 500 000 (ხუთასი ათასი) ლარისა და მორალური ზიანის 100 000 (ასი ათასი) ლარის ანაზღაურების დაკისრება მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 14 ნოემბრის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად საქმეში მესამე პირად ჩაბმულ იქნა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილებით შ. ჯ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შ. ჯ-მა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 14 ნოემბრის განჩინებით შ. ჯ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 14 ნოემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შ. ჯ-მა. კასატორმა იმავე ფაქტობრივ და სამართლებრივ საფუძვლებზე მითითებით, რომლებზეც ამყარებდა სარჩელსა და სააპელაციო საჩივარს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საკასაციო სასამართლოს მიერ სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ შეფასება არ მისცა სარჩელში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებს. კერძოდ, მან საერთოდ არ იმსჯელა იმაზე, რომ შ. ჯ-ი ცხოვრობდა ქ. თბილისში, ...ის ქ. 35-ში, სადაც საკუთრებაში ჰქონდა მიწის ნაკვეთი და ორ სართულიანი საცხოვრებელი სახლი თავისი ავეჯით, ავტომანქანა მერსედეს ბენცი, სახელმწიფო ნომრით ... . 2002-2003 წლებში შ. ჯ-ი სამუშაოდ იმყოფებოდა რუსეთის ფედერაციაში. ამ პერიოდში დანაშაულებრივი ჯგუფის წევრებმა, იმ დროისათვის შსს მოქმედმა გამომძებელმა - ი. რ-ემ, ნოტარიუსმა - ლ. რ-ემ, მოქალაქებმა: მ. ჯ-ამ და სხვებმა, რომელთა ვინაობაც ცნობილი იყო საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და პროკურატურის თანამშრომლებისათვის, თაღლითური გზით მიითვისეს შ. ჯ-ის კუთვნილი, 500 000 ლარის ღირებულების ქონება. რუსეთიდან დაბრუნების შემდეგ შ. ჯ-ს თავის კუთვნილ საცხოვრებელ სახლში დახვდნენ სხვა პირები, რომლებმაც არ შეუშვეს კუთვნილ საცხოვრებელ სახლში, რის გამოც მან საჩივრით მიმართა სათანადო ორგანოებს და დაიწყო საქმეზე გამოძიება. გამოძიების მიერ დადგენილი იქნა ყველა ის დამნაშავე პირი, რომლებიც მონაწილეობას იღებდნენ თაღლითური გზით შ. ჯ-ის ქონების მითვისებაში, მაგრამ შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და პროკურატურის ორგანეობმა განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არ გაატარეს სათანადო ღონისძებები დამნაშავე პირების დაკავებისა და დასჯისათვის. თავიდან მათ მხოლოდ ი. რ-ე მისცეს სისხლის სამართლის პასუხისგებაში, რომელსაც არ შეუფარდეს აღკვეთი ღონისძიება - პატიმრობა და საშუალება მისცეს მიმალულიყო, მიუხედავად იმისა, რომ მის მიმართ 2012 წლის 9 თებერვალს სასამართლოს მიერ ი. რ-ის დაუსწრებლად დადგა გამამტყუნებელი განაჩენი. განაჩენის აღსრულება ვერ ხერხდება იმის გამო, რომ ი. რ-ე იმყოფება ძებნაში. აღნიშნულის გამო შ. ჯ-ს წაერთვა უფლება, ი. რ-ეს მოსთხოვოს ზიანის ანაზღაურება სამოქალაქო წესით. რაც შეეხება ნოტარიუს ლ. რ-ეს, მის მიმართ საგამოძებო ორგანოებმა ხელოვნურად გამოყვეს საქმე ცალკე წარმოებად და რამდნიმე ხნის გასვლის შემდეგ შეწყვიტეს საქმის წარმოება ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო. სხვა დამნაშავე პირების მიმართ კი მიმდინარეობდა გამოძიება, მაგრამ გამოძებამ და პროკურატურამ ხელოვნურად გააჭიანურეს რა საქმის დამთავრება, 2016 წლის 22 სექტემბერს გამოიტანეს დადგენილება სისხლის სამართლის საქმის შეწყვეტის შესახებ.

კასატორის მოსაზრებით სახელმწიფო ორგანოების უკანონო ქმედების გამო, შ. ჯ-ს მოეჭრა ყველა ლეგიტიმური გზა, რომლითაც იგი შეძლებდა მისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას. მთელი ამ დროის განმავლობაში შ. ჯ-ი თითქმის ყოველდღიურად აკითხავდა საგამოძიებო ორგანოებსა და მთავარ პროკურატურას და მოითხოვდა მისი საქმის კანონიერად გადაწყვეტას, რაზეც დაწერილი აქვს უამრავი საჩივარი, მიმართული აქვს საკანონმდებლო და აღმასრულებელი ხელისუფლების ორგანოებისათვის, მაგრამ ვერსად ვერ ჰპოვა სამართალი. შ. ჯ-ს აღარ გააჩნია აღარავითარი ქონება, არ აქვს არავითარი მატერიალური შემოსავალი და ღამეს ათენებს ნაცნობებთან ან ქუჩაში. ადმინისტრაციული ორგანოების უკანონო, ბრალეული ქმედების გამო შ. ჯ-ს მიადგა მორალური ზიანი. სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების არამართებულმა შეფასებამ, გამოიწვია არსებითად უკანონო გადაწყვეტილების მიღება.

კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა გამოყენებული კანონი. ორივე ინსტანციის სასამართლო სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად უთითებს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე და 1005-ე მუხლებს, მაშინ როცა სახეზეა ამ მუხლების მოთხოვნების აშკარა დარღვევა, რაც სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველია. სასამართლომ შეფასება არ მისცა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის მოთხოვნას, რომლის მიხედვითაც თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის, აგრეთვე ადმინისტრაციული ორგანოს სამსახურეობრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. მოცემულ შემთხვევაში, აღნიშნულისათვის არსებობდა საფუძვლების ერთობლიობა: მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, შედეგი - ზიანი, და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. ასევე, სასამართლომ არ იმსჯელა საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტზე, რომლის თანახმადაც, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკების და თვითმმართველობის ორგანოთა და მოსამსახურეთაგან უკანონოდ მიყენებული ზარალის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის და ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. ეროვნული ხელისუფლებისაგან მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას ითვალისწინებს ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავიუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის მე–13 მუხლიც, რომელის თანახმადაც ყველას, ვისაც დაერღვა ამ კონვენციით გათვალისწინებული უფლებები და თავისუფლებები, უნდა ჰქონდეს სამართლებრივი დაცვის ეფექტიანი საშუალება ეროვნული ხელისუფლებისგან, თუნდაც ეს დარღვევა ჩაიდინოს პირმა, რომელიც სამსახურებრივ უფლებამოსილებას ახორციელებდა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტისა და ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის ანალიზზე დაყრდნობით, „სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანი შეიძლება იყოს ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე“. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე და 208-ე მუხლების შესაბამისად, მიყენებული ზიანის ანაზღაურების საკითხი ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება იყოს განხილული, თუ სადავო ურთიერთობის ერთ-ერთ მხარეს ადმინისტრაციული ორგანო წარმოადგენს, რომლის მიერ მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებლობა სახელმწიფოს ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოს ეკისრება. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის თანახმად, „თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს დამდგარი ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს მოსამსახურე სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებს პასუხს“. სასამართლომ არ იმსჯელა იმაზე, რომ სახელმწიფო ვალდებულია, თავის თავზე აიღოს პასუხისმგებლობა საჯარო მოხელის მიერ განხორციელებული ქმედების შედეგებზე და ზიანის შემთხვევაში იკისროს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება. ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობის ბოლო წინაპირობაა მიზეზობრივი კავშირი პირის ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის. სწორედ სახელმწიფო ორგანოთა ბრალეული ქმედების გამო ვერ მოახერხა შ. ჯ-მა დარღვეული უფლებების აღდგენა და წაერთვა საშუალება ლეგიტიმური გზით აენაზღაურებინა დამნაშავე პირებისგან მიყენებული ზიანი. სასამართლომ ასევე არ იმსჯელა იმაზე, რომ შ. ჯ-ს სახელმწიფო ორგანოთა უკანონო ქმედებით მიადგა მორალური ზიანი. ზიანი სამოქალაქო სამართალში არის ფიზიკური ან იურიდიული პირის უფლებების ან კეთილდღეობის განადგურება. ზიანი შეიძლება იყოს მატერიალური ან მორალური. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლში, ისევე, როგორც საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლში, ორივე სახის ზიანის ანაზღაურება მოიაზრება. ადმინისტრაციული ორგანოების უკანონო, ბრალეული ქმედების გამო შ. ჯ-მა ვერ მოახერხა დამნაშავე პირების მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურება, იგი დარჩა უსახლკაროდ, ღამეს ათენებს ახლობლებთან ან ქუჩაში. წლების განმავლობაში მიყენებულმა სულიერმა და ფსიქიკურმა ტანჯვამ მნიშვნელოვნად დააზიანა შ. ჯ-ის ჯანმრთელობა, გამოიწვია მის ფსიქიკაში ნეგატიური ცვლილებები, ადამიანი წლების განმავლობაში შრომობდა, ბევრი იწვალა იმისთვის, რომ შეეძინა ქონება და სხვა პირთა ბრალეული ქმედების გამო დაკარგა ყველაფერი, დარჩა უსახლკაროდ და უამრავი ბრძოლის მიუხედავად, მაინც ვერ მოახერხა საკუთარი უფლებების აღდგენა სახელმწიფო ორგანოების ბრალეული ქმედების გამო.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 11 მარტის განჩინებით შ. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შ. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, #7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 და მე-4 მუხლებით დადგენილი დისპოზიციურობისა და შეჯიბრობითობის პრინციპების გათვალისწინებით, წარმოდგენილი სასარჩელო მოთხოვნების ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლისა და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად მტკიცების ტვირთის განაწილებისა და საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების იმავე კოდექსის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით შეფასების საფუძველზე გამოიტანეს გადაწყვეტილება.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა მისი ორგანოების მიერ მიყენებული ზიანისათვის დადგენილია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის XIV თავის დებულებებით. ადმინისტრაციული ორგანოს ზიანის მიმყენებელი ქმედება არსებითად არ განსხვავდება კერძო პირის ანალოგიური ქმედებისაგან, შესაბამისად, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე მუხლით განსაზღვრულ იქნა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმებისა და პრინციპების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, რაც გამოიხატა პასუხისმგებლობის სახეების დადგენით სამოქალაქო კოდექსზე მითითებით, იმ გამონაკლისის გარდა, რაც თავად ამ კოდექსით არის გათვალისწინებული. ამასთან, აღნიშნული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე, მისი თანამდებობის პირის მიერ ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ მისი სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ დელიქტური პასუხისმგებლობის დაკისრება შესაძლებელია მხოლოდ და მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული ოთხივე საფუძველი არსებობს ერთდროულად. კერძოდ, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. ამგვარად, მოსარჩელემ უნდა დაადასტუროს მისთვის ზიანის მიყენების ფაქტი; აღნიშნული ზიანი მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით უნდა იქნეს გამოწვეული, მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება განზრახი ან გაუფრთხილებელი ბრალის ფორმით უნდა იქნეს გამოვლენილი და მიზეზობრივი კავშირი უნდა არსებობდეს მოსარჩელისთვის მიყენებულ ზიანსა და მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას შორის.

განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელის მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების შესახებ ეფუძნება საგამოძიებო ორგანოების მიერ გამოძიების კანონით დადგენილი წესით განუხორციელებლობაზე მითითებას. თუმცა, საქმეზე დადგენილია, რომ 2004 წლის 21 დეკემბერს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ფინანსურ პოლიციაში დაიწყო გამოძიება სისხლის სამართლის N0405958 საქმეზე, მოქალაქე შ. ჯ-ის კუთვნილი საცხოვრებელი სახლის მოტყუებით დაუფლების ფაქტზე, დანაშაული გათვალისწინებული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ბ“ და „გ“ ქვეპუნქტებით. სისხლის სამართლის საქმეზე 2006 წლის 19 თებერვალს მ. ჯ-ა მიცემულ იქნა ბრალდებულის სახით სისხლის სამართლის პასუხისგებაში, საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ა“, „ბ“ და „გ“ ქვეპუნქტებით, ამავე მუხლის მესამე ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით და მას აღკვეთი ღონისძიების სახით შეეფარდა პატიმრობა, თუმცა იგი 2006 წლის 8 აგვისტოს გარდაიცვალა. 2010 წლის 12 იანვარს სისხლის სამართლის N0405958 საქმიდან ცალკე წარმოებად გამოეყო სისხლის სამართლის N004108002 საქმე ნოტარიუს ლ. რ-ის მიერ სამსახურებრივი სიყალბის ჩადენის ფაქტზე, დანაშაული გათვალისწინებული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 341-ე მუხლით და გამოძიების შემდგომი ორგანიზების მიზნით საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს გენერალურ ინსპექციაში გადაიგზავნა. აღნიშნულ საქმეზე წარმოება შეწყდა ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო.

ასევე დადგენილია, რომ 2009 წლის 3 დეკემბერს, ბრალდებულის სახით სისხლის სამართლის პასუხისგებაში იქნა მიცემული ი. რ-ე. 2012 წლის 9 თებერვლის განაჩენით ი. ლ. რ-ე ცნობილი იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“, „ბ“, „გ“ ქვეპუნქტებით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით (2006 წლის 31 მაისამდე მოქმედი რედაქციით) გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 8 (რვა) წლის ვადით. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 59-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე ამ განაჩენით დანიშნულ სასჯელს დაემატა 2006 წლის 27 იანვრის თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის განაჩენით დანიშნული სასჯელის მოუხდელი ნაწილი - თავისუფლების აღკვეთა 2 (ორი) წლის, 7 (შვიდი) თვისა და 13 (ცამეტი) დღის ვადით და ჯარიმა 4000 (ოთხი ათასი) ლარის ოდენობით და საბოლოოდ ი. ლ. რ-ეს განაჩენთა ერთობლიობით სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 10 (ათი) წლის 7 (შვიდი) თვისა და 13 (ცამეტი) დღის ვადით და ჯარიმა 4000 (ოთხი ათასი) ლარის ოდენობით. ი. ლ. რ-ის მიმართ გამოყენებული აღკვეთის ღონისძიება დაპატიმრება გაუქმდა. 2010 წლის 30 სექტემბერს, სისხლის სამართლის N0405958 საქმიდან ცალკე წარმოებად გამოიყო სისხლის სამართლის საქმე ი. რ-ის თანამონაწილე პირების მიმართ, დანაშაული გათვალისწინებული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტებით და 180-ე მუხლის მესამე ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით (2006 წლის 31 მაისამდე მოქმედი რედაქცია). აღნიშნულ სისხლის სამართლის საქმეზე მიმდინარეობდა გამოძიება დაუდგენელი პირების დადგენისა და შესაბამისი რეაგირების განხორციელების მიზნით, თუმცა შემდგომ შეწყდა ხანდაზმულობის გამო.

ზემოაღნიშნული გარემოებებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მსჯელობას, რომ საგამოძიებო ორგანოების მხრიდან განხორციელდა მთელი რიგი საპროცესო ღონისძიებები და მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა მოპასუხეთა ქმედებას/უმოქმედობასა და მისთვის მიყენებულ ზიანს შორის მიზეზშედეგობრივი კავშირის არსებობის ფაქტი. სისხლის სამართლის საქმეზე საპროცესო მოქმედებათა განხორციელებისას პროკურატურის ორგანოთა და თანამდებობის პირთა გადაწყვეტილებების და მათ მიერ განხორციელებული საპროცესო მოქმედებების კანონიერების კონტროლი ხორციელდება სისხლის სამართლის საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით. მათი გასაჩივრება ხდება აგრეთვე კანონით განსაზღვრული შესაბამისი წესით. ადმინისტრაციული სამართალწარმოების ფარგლებში ადმინისტრაციული სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, გადასინჯოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული პროკურატურის ორგანოთა მიერ მიღებული გადაწყვეტილებების ან საპროცესო მოქმედებების კანონიერება. ზიანის ანაზღაურების საკითხის გადაწყვეტა სასამართლოს შეუძლია, თუკი კანონით გათვალისწინებული წესით დადგენილია საპროცესო მოქმედების ან გადაწყვეტილების უკანონობა. ამასთან, საგულისხმოა, რომ ხანდაზმულობის გამო სისხლის სამართლის საქმის წარმოების შეწყვეტა და ბრალდებულის მიმალვაში ყოფნის გამო კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის აღსრულების დაყოვნება, არ უზღუდავს მოსარჩელეს შესაძლებლობას სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით მოითხოვოს ზიანის მიმყენებელი პირებისგან მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

შესაბამისად, კონკრეტულ შემთხვევაში ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, რომელთა მიმართ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) არ არის წარმოდგენილი, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შ. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 14 ნოემბრის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი

მოსამართლეები: მ. ვაჩაძე

ნ. სხირტლაძე