საქმე №ბს-246(კ-20) 27 მაისი, 2020 წელი

თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

ალექსანდრე წულაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ქეთევან ცინცაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - ს. მ-ი

მოპასუხე - სსიპ შემოსავლების სამსახური

დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, ქმედების განხორციელების დავალება

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 20 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

აღწერილობითი ნაწილი:

ს. მ-მა 2018 წლის 6 აგვისტოს სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხეების - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2018 წლის 11 აპრილის №EL070458 საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმის ავტომანქანის კონფისკაციის ნაწილში ბათილად ცნობა, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2018 წლის 11 აპრილის №8303 ბრძანებისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2018 წლის 13 ივლისის №6157/2/2018 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა, ასევე, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთვის ავტოსატრანსპორტო საშუალების (... მარკის 24, სახ. ნომრით ...) ს. მ-ისათვის დაბრუნების დავალება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 24 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ს. მ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: სანქციის სახით სატრანსპორტო საშუალების ჩამორთმევის ნაწილში ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ შემოსავლების სამსახურის საბაჟო დეპარტამენტის 2018 წლის 1 მარტის №EL070458 საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმი, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2018 წლის 11 აპრილის №8303 ბრძანება და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2018 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილება; საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დაევალა მოსარჩელე ს. მ-ისათვის ჩამორთმეული ავტოსატრანსპორტო საშუალების (... მარკის 24, სახ. ნომრით ...) დაბრუნება. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ და სსიპ შემოსავლების სამსახურმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 20 ივნისის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 24 დეკემბრის გადაწყვეტილება. მოცემული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ.

კასატორის მითითებით, სადავო აქტის გამოცემისას ადმინისტრაციული ორგანო მოქმედებდა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-6-მე-7 მუხლების შესაბამისად, დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში და აქტების წერილობით დასაბუთებაში მიეთითა ყველა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომელსაც არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდა მათი გამოცემისას. კასატორმა აღნიშნა, რომ უდავოდ დადგენილია ს. მ-ის მიერ სამართალდარღვევის ჩადენა. კერძოდ, მას საქართველოს საბაჟო საზღვარზე განზრახ, მალულად გადმოჰქონდა აქციზის გადასახადისაგან განთავისუფლებულ ოდენობაზე მეტი (3000 ლარამდე ღირებულების) სიგარეტი, საქონელი განთავსებული იყო მის კუთვნილ ავტომობილში.

კასატორმა აღნიშნა, რომ ს. მ-ი პირველად არ გადაადგილდებოდა საქართველოს საბაჟო საზღვარზე - სამართალდარღვევის ოქმის შედგენამდე უფიქსირდება რამდენიმე შესვა/გასვლა, შესაბამისად, მისთვის ცნობილი უნდა ყოფილიყო მოქმედი საბაჟო პროცედურები. ამდენად, არსებობს ვარაუდი იმისა, რომ ავტომობილი მომავალშიც იქნება გამოყენებული არადეკლარირებული საქონლის მალულად გადასატანად. ს. მ-ის მიერ ჩადენილი გადაცდომა მიმართულია ქვეყნის ეკონომიკური ინტერესების, აქციზური საქონლის მიმოქცევის სფეროში დამყარებული სამართლებრივი სტაბილურობის წინააღმდეგ, ანალოგიური სამართალდარღვევების მასშტაბმა მიაღწია ქვეყნისათვის არასასურველ ზღვარს, მიიღო საშიში ტენდენციის სახე და მისი პრევენციის მიზნით აუცილებელია კანონით დადგენილი უმკაცრესი სახდელის გამოყენება. კასატორი მიიჩნევს, საგადასახადო ორგანოს მიერ გამოყენებული სანქციის ზომა ჩადენილი დარღვევის თანაბარზომიერია.

კასატორი სამინისტროსათვის ქმედების განხორციელების დავალებასთან დაკავშირებით მიუთითებს, რომ ს. მ-ს სანქცია შეუფარდა სსიპ შემოსავლების სამსახურმა, რომელიც, როგორც საჯარო სამართლის იურიდიული პირი, წარმოადგენს კანონის საფუძველზე შექმნილ დამოუკიდებელ ორგანოს და ის სახელმწიფოს კონტროლით, დამოუკიდებლად ახორციელებს პოლიტიკურ, სახელმწიფოებრივ, სოციალურ, საგანმანათლებლო, კულტურულ თუ სხვა საჯარო საქმიანობას. სსიპ შემოსავლების სამსახურმა ავტოსატრანსპორტო საშუალების ჩამორთმევა განახორციელა მისთვის კანონმდებლობით მინიჭებული უფლებამოსილების საფუძველზე და ამავე უფლებამოსილებით განკარგავს მას. აქედან გამომდინარე, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთვის ავტოსატრანსპორტო საშუალების მოსარჩელისათვის დაბრუნება მოკლებულია ყოველგვარ სამართლებრივ საფუძველს და შეუძლებელია მისი აღსრულება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად ასკვნის, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრულ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის მოთხოვნებს, რაც გამორიცხავს განსახილველი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის შესაძლებლობას.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები, ვინაიდან:

- არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი;

- არ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების საფუძველი;

- სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

- საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით;

- კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით და საკასაციო საჩივარში მითითებული პოზიცია ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრული საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა. ამასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გამოთქმულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ მოცემული დავა არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი.

მოცემულ შემთხვევაში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს მოსარჩელის მიერ საქართველოს საბაჟო საზღვარზე საქონლის საბაჟო კონტროლისგან მალულად გადმოტანისთვის შეფარდებული სანქციის თანაზომიერება და მიზანშეწონილობა, კერძოდ, უნდა შეფასდეს, რამდენად არსებობდა ს. მ-ისთვის ავტოსატრანსპორტო საშუალების ჩამორთმევის აუცილებლობა, ხოლო ასეთი აუცილებლობის არარსებობის დადასტურების პირობებში კი - ვინ არის ჩამორთმეული ნივთის მესაკუთრისათვის დაბრუნებაზე პასუხისმგებელი სუბიექტი.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საგადასახადო კოდექსის სადავო აქტების გამოცემისას მოქმედი რედაქცია საქართველოს საბაჟო საზღვარზე ფიზიკური პირის მიერ 3000 ლარამდე ღირებულების საქონლის საბაჟო კონტროლის გვერდის ავლით ან მისგან მალულად გადმოტანის შემთხვევაში ითვალისწინებდა ვალდებული პირის დაჯარიმებას ან/და საქონლის ან/და სატრანსპორტო საშუალების ჩამორთმევას (289-ე მუხლის მე-14 ნაწ.). მიუხედავად იმისა, რომ ხსენებული ნორმა 2019 წლის 1 სექტემბრიდან ძალადაკარგულია, ამჟამად მოქმედი საბაჟო კოდექსის 168-ე მუხლის მე-3 ნაწილი ამავე გადაცდომისათვის ანალოგიურ სახდელს ითვალისწინებს. შესაბამისად, დღეის მდგომარეობითაც, მოცემული სახის დარღვევისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრება არ გამოირიცხება. თუმცა კანონმდებლობის მოთხოვნა როგორც სამართალდარღვევის ჩადენის დროს, ასევე დღეს არის, რომ სანქციის გამოყენებული სახე უნდა იყოს დარღვევის სიმძიმის თანაზომიერი. კერძოდ, მოცემული სახდელები შეიძლება იყოს როგორც ალტერნატიული, ისე კუმულატიური, რომლის განსაზღვრაც ადმინისტრაციული ორგანოს დისკრეციულ უფლებამოსილებას განეკუთვნება და მოიცავს ლეგიტიმური მიზნის შესაბამისი და პროპორციული პასუხისმგებლობის ზომის შერჩევას. საგადასახადო პასუხისმგებლობის დაკისრება უნდა ემსახურებოდეს სახელმწიფოსთვის მიყენებული ზიანის კომპენსირებას, სამომავლოდ სამართალდარღვევის ჩადენის აცილებას, გათვალისწინებულ უნდა იქნეს სამართალდარღვევის შინაარსი, გამოწვეული ზიანი, სამართალდამრღვევი სუბიექტის პიროვნება, რაც, საბოლოო ჯამში, სანქციის ადეკვატურობას განაპირობებს. საგადასახადო ორგანომ უნდა იმოქმედოს საჯარო და კერძო ინტერესთა შორის პროპორციულობის პრინციპის დაცვით. „ნორმაში ალტერნატიული სანქციის არსებობა მიუთითებს უფრო მკაცრი სახის სახდელის გამოყენების შესაძლებლობას იმ შემთხვევაში, უკეთუ ნაკლებად მკაცრი სახის სანქცია ვერ უზრუნველყოფს სახდელის მიზნის მიღწევის შესაძლებლობას“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2012 წლის 28 მარტის გადაწყვეტილება საქმეზე №ბს-1332-1317(კ-11)).

განსახილველ შემთხვევაში, საქმეზე დადგენილია, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურის საბაჟო გამშვები პუნქტის უფლებამოსილმა პირმა ს. მ-ის მიმართ 2018 წლის 1 მარტს შეადგინა საგადასახადო სამართალდარღვევის №EL070458 ოქმი, რომლითაც საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 289-ე მუხლის მე-14 ნაწილით (სადავო პერიოდში მოქმედი) გათვალისწინებული სამართალდარღვევის ჩადენისთვის მოსარჩელე დაჯარიმდა 1000 (ათასი) ლარით, ჩამოერთვა 2300 ღერი არადეკლარირებული სიგარეტი და სატრანსპორტო საშუალება. მოსარჩელე სადავოდ ხდის აღნიშნულ ოქმს ავტოსატრანსპორტო საშუალების ჩამორთმევის ნაწილში და კუთვნილი ავტომანქანის დაბრუნებას ითხოვს. მოცემული მოთხოვნის საფუძვლიანობის შემოწმებისას საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ სანქციის სახით სატრანსპორტო საშუალების ჩამორთმევის გამოყენება სხვა სახის სახდელთან ერთად, რომელიც, თავის მხრივ, ასევე საკუთრების უფლების ჩამორთმევას გულისხმობს, დასაშვებია მხოლოდ განსაკუთრებით მძიმე დარღვევების შემთხვევაში. სანქციის სამივე სახის კუმულატიურად გამოყენების გასამართლებლად არ არის საკმარისი მოპასუხის არგუმენტი მასშტაბურად გავრცელებული სამართალდარღვევის აღკვეთის მიზანთან დაკავშირებით. ამასთანავე, გასაჩივრებული აქტი არ შეიცავს წერილობით დასაბუთებას ყველაზე მკაცრი სანქციის გამოყენების აუცილებლობის თაობაზე. აღსანიშნავია, რომ გასაჩივრებული აქტის გამოცემისას არ იქნა გათვალისწინებული საბაჟო კონტროლისგან მალულად გადმოტანილი საქონლის ოდენობა, მისი შემდგომი რეალიზაციით გამოწვეული სავარაუდო ზიანის მოცულობა, დამრღვევის პიროვნება, სატრანსპორტო საშუალების ჩამორთმევის შესაძლო უარყოფითი გავლენა მის ქონებრივ მდგომარეობაზე. ამდენად, საბაჟო სამართალდარღვევისათვის სანქციის შეფარდებისას დაირღვა საჯარო და კერძო ინტერესთა ბალანსი, რადგან მოცემულ საქმეზე, ავტომობილის ჩამორთმევის გარეშეც, საგადასახადო პასუხისმგებლობის გამოყენების მიზნები მიღწეულია, რაც საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმის გასაჩივრებულ ნაწილში ბათილად ცნობის წინაპირობას ქმნის.

რაც შეეხება საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთვის ავტოსატრანსპორტო საშუალების ს. მ-ისათვის დაბრუნების დავალებას, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს მასზედ, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა იმთავითვე წარმოშობს აქტის გამოცემამდე არსებული მდგომარეობის აღდგენის - მესაკუთრისთვის ავტომობილის დაბრუნების აუცილებლობას. მოცემული მოვალეობის სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიერ აღუსრულებლობის შემთხვევაში კი, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, ასევე, არ არის მოკლებული შესაძლებლობას, განახორციელოს სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილებით დავალებული ქმედება (ავტოსატრანსპორტო საშუალების დაბრუნება). აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს საქართველოს მთავრობის 2017 წლის 31 მარტის №168 დადგენილებით დამტკიცებული „საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დებულების“ პირველი მუხლის პირველ პუნქტზე, რომლის თანახმად, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო არის საქართველოს კონსტიტუციისა და „საქართველოს მთავრობის სტრუქტურის, უფლებამოსილებისა და საქმიანობის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად შექმნილი აღმასრულებელი ხელისუფლების ორგანო, რომელიც ახორციელებს სახელმწიფო მმართველობას საფინანსო-საბიუჯეტო და საგადასახადო სფეროში; უზრუნველყოფს საქართველოს ტერიტორიაზე საბიუჯეტო და საგადასახადო კანონმდებლობის დაცვასა და შესრულების კონტროლს; უზრუნველყოფს სახელმწიფო საკუთრებაში მიქცეული მოძრავი ქონების განკარგვის ეფექტიანი პოლიტიკის გატარებას. ამავე დებულების მე-3 მუხლის „ჰ²⁶“ ქვეპუნქტიდან გამომდინარე, სამინისტროს ევალება სახელმწიფოს საკუთრებაში მიქცეული და განსაკარგავად გადაცემული მოძრავი ქონების განკარგვის ეფექტიანი პოლიტიკის გატარების უზრუნველყოფა. ამრიგად, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს როლი, საგადასახადო კანონმდებლობის შესრულებისა და აღსრულების, ასევე, გადასახადის გადამხდელთა ინტერესების დაცვის უზრუნველყოფის თვალსაზრისით, განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია და იგი წარმოადგენს ამ სფეროში სახელმწიფო პოლიტიკის გამტარებელ ორგანოს. სსიპ შემოსავლების სამსახური კი, მართალია, სამართალურთიერთობის დამოუკიდებელ სუბიექტს წარმოადგენს, მაგრამ „შემოსავლების სამსახურის შესახებ“ საქართველოს კანონის მეორე მუხლის პირველი პუნქტისა და საქართველოს მთავრობის 2017 წლის 31 მარტის №168 დადგენილებით დამტკიცებული „საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დებულების“ მე-8 მუხლის მე-3 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მმართველობის სფეროში შემავალი საჯარო სამართლის იურიდიული პირია. ამასთანავე, სსიპ შემოსავლების სამსახურის სახელმწიფო კონტროლს, დასახელებული კანონის მე-13 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, ახორციელებს საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო. ამდენად, მიუხედავად შემოსავლების სამსახურის დამოუკიდებელ სუბიექტად ჩამოყალიბებისა, ის ანგარიშვალდებულია ფინანსთა სამინისტროს მიმართ, ხოლო სამინისტროს მიერ შემოსავლების სამსახურის კონტროლი უზრუნველყოფილია კანონმდებლობით. შესაბამისად, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის ფუნქციისა და დანიშნულების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ აღნიშნული ადმინისტრაციული ორგანოები ქმნიან ერთ საერთო სისტემას, რომლის ფარგლებშიც დამოუკიდებლად, მაგრამ კოორდინირებულად, ურთიერთშეთანხმებითა და ურთიერთთანამშრომლობით უნდა უზრუნველყონ საგადასახადო დავებზე სასამართლოს მიერ მიღებული, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებების აღსრულება. სწორედ ამიტომ, მართალია, შემოსავლების სამსახურის მიერ ჩამორთმეული ავტოსატრანსპორტო საშუალების პირისათვის დაბრუნება, პირველ ყოვლისა, სწორედ ამ ორგანოს მოვალეობაში შედის, მაგრამ ამ მოვალეობის შეუსრულებლობის შემთხვევაში საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ, როგორც ზემდგომმა ადმინისტრაციულმა ორგანომ, შესაბამისი მითითებებისა და დავალებების გაცემით, უნდა მოახდინოს გადასახადის გადამხდელის დარღვეული უფლების აღდგენა (სატრანსპორტო საშუალების დაბრუნება).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოების მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს და არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 20 ივნისის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ა. წულაძე

მოსამართლეები: მ. ვაჩაძე

ქ. ცინცაძე