საქმე №ბს-1106(3კ-18) 21 მაისი, 2020 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ნუგზარ სხირტლაძე

საქმის განხილვის ფორმა -ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები: 1. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექცია (ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის უფლებამონაცვლე); 2. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე - თ. გ-ა (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 15 ივნისის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

თ. გ-ამ 2017 წლის 8 სექტემბერს სარჩელი აღძრა ქ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში, მოპასუხეების-ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურისა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მიმართ. მოსარჩელემ სარჩელის დაზუსტების შემდეგ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2017 წლის 9 მარტის №002404 მითითების, „სამშენებლო სამართალდარღვევის საქმეზე“ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2017 წლის 5 ივნისის №002404 დადგენილებისა და „თ. გ-ას წარმომადგენლის - დ. მ-ის ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე“ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის 2017 წლის 23 ოქტომბრის №1-2269 ბრძანების ბათილად ცნობა მოითხოვა.

მოსარჩელის განმარტებით, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2017 წლის 5 ივნისის დადგენილებით №002404 სანებართვო დოკუმენტაციის გარეშე განხორციელებული სამშენებლო სამუშაოებზე მითითებით თ. გ-ა დაჯარიმდა 8000 (რვა ათასი) ლარით და დაევალა უძრავი ქონების დემონტაჟი. აღნიშნული დადგენილება ადმინისტრაციული საჩივრით გასაჩივრდა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიაში, თუმცა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის 2017 წლის 23 ოქტომბერს №1-2269 ბრძანებით თ. გ-ას ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე უარი ეთქვა ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე. მოსარჩელის განმარტებით, სამშენებლო სამართალდარღვევის საქმეზე მიღებული დადგენილება გამოცემულია უნებართვო მშენებლობაზე მითითებით და სამართალდამრღვევ სუბიექტად მიჩნეულია თ. გ-ა, თუმცა საქმეზე მიღებული დადგენილება არ შეიცავს სათანადო დასაბუთებას იმის შესახებ, თუ კონკრეტულად რომელ გარემოებაზე ან მტკიცებულებაზე დაყრდნობით იქნა მიჩნეული თ. გ-ა ობიექტის მშენებლობის განმახორციელებელ სუბიექტად, მაშინ, როდესაც ადმინისტრაციულ სამართალდაღვევათა კოდექსის მიხედვით დაუშვებელია სამართალდარღვევის სუბიექტის დადგენის გარეშე სამართალდარღვევის სანქციის შეფარდება. ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ უგულვებელყოფილია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ის ფაქტობრივი გარემოებაც, რომ №... საკადასტრო კოდის მქონე უძრავი ნივთი თ. გ-ას მიერ შეძენილია 2016 წლის 10 ივნისს და იგი წარმოადგენს უძრავი ნივთის კეთილსინდისიერ შემძენს. საკუთრების უფლების დამდგენი დოკუმენტები უტყუარად ადასტურებენ იმ ფაქტს, რომ ობიექტის მშენებლობა განხორციელებული არ არის თ. გ-ას მიერ, უძრავი ქონება მოსარჩელის მიერ შეძენილია არსებული სახით და იგი არ წარმოადგენს სამშენებლო სამართალდამრღვევ სუბიექტს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 26 დეკემბრის გადაწყვეტილებით თ. გ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის 2017 წლის 23 ოქტომბრის №1-2269 ბრძანება „თ. გ-ას წარმომადგენლის - დ. მ-ის ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე“; სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2017 წლის 5 ივნისის N002404 დადგენილება „სამშენებლო სამართალდარღვევის საქმეზე“ (ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2017 წლის 9 მარტის N002404 მითითება); ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურს დაევალა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების შესწავლის, გამოკვლევისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა თ. გ-ას მიმართ, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან ერთი თვის ვადაში. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურმა, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ და თ. გ-ამ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 15 ივნისის გადაწყვეტილებით თ. გ-ას, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის სააპელაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 26 დეკემბრის გადაწყვეტილება და საქმეზე მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; თ. გ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2017 წლის 9 მარტის №002404 მითითება, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2017 წლის 5 ივნისის №002404 დადგენილება და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის 2017 წლის 23 ოქტომბრის №1-2269 ბრძანება ობიექტის დემონტაჟის დავალების ნაწილში, ხოლო თ. გ-ას დაჯარიმების ნაწილში ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2017 წლის 9 მარტის №002404 მითითება, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2017 წლის 5 ივნისის №002404 დადგენილება და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის 2017 წლის 23 ოქტომბრის №1-2269 ბრძანება დარჩა უცვლელად.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს. სააპელაციო სასამართლომ დამატებით მიუთითა, რომ საქმეში წარმოდგენილ 2014 წლის ორთოფოტოზე სადავო შენობა-ნაგებობა არ ჩანს. განსახილველ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენს სამშენებლო სამართალდარღვევის საქმის წარმოებისა და თ. გ-ას სამართალდამრღვევად მიჩნევის კანონიერება.

სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საქართველოს ტერიტორიაზე მშენებლობის ნებართვასთან დაკავშირებულ საჯარო სამართლებრივ ურთიერთობათა რეგულირების სფეროს მოიცავს, კერძოდ, საქართველოს ტერიტორიაზე მშენებლობის ნებართვის გაცემის, სანებართვო პირობების შესრულებისა და შენობა-ნაგებობის ექსპლუატაციაში მიღების პროცესს არეგულირებს „მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის №57 დადგენილება. აღნიშნული დადგენილების მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, მშენებლობის სახეებია: ა) ახალი მშენებლობა (მათ შორის, მონტაჟი); ბ) რეკონსტრუქცია; გ) რემონტი-შეკეთება, მოპირკეთება (არ საჭიროებს ნებართვას); დ) დემონტაჟი; ე) ლანდშაფტური მშენებლობა; ვ) დროებითი შენობა-ნაგებობის მონტაჟი/განთავსება. „მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის №57 დადგენილების 36-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, მშენებლობის განხორციელების სამართლებრივი საფუძველია კანონმდებლობით, მათ შორის ამ დადგენილებით, განსაზღვრულ შემთხვევებში სათანადო წესით მიღებული მშენებლობის ნებართვა. ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად კი, მშენებლობის ნებართვა გაიცემა: ა) ახალ მშენებლობაზე (მათ შორის მონტაჟზე); ბ) არსებული შენობა-ნაგებობის რეკონსტრუქციაზე; გ) არსებული შენობა-ნაგებობის დემონტაჟზე; დ) სამშენებლო დოკუმენტის ისეთ ცვლილებაზე, რომელიც საჭიროებს ახალ ნებართვას. მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის №57 დადგენილების 65-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, I კლასის შენობა-ნაგებობების მშენებლობას არ ესაჭიროება მშენებლობის ნებართვა (გარდა ამ მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევებისა). ამასთანავე, დადგენილების 66-ე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, I კლასის შენობა-ნაგებობის მშენებლობის მწარმოებელი/დამკვეთი ვალდებულია განზრახული მშენებლობის შესახებ განცხადებით აცნობოს მშენებლობის ნებართვის გამცემ ორგანოს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატა მიუთითებს, რომ მშენებლობა უნდა განხორციელდეს კანონით დადგენილი პროცედურის დაცვით. პირმა მშენებლობის განხორციელებისათვის სათანადო წესით უნდა მოიპოვოს ნებართვა, ხოლო I კლასის შენობა-ნაგებობის მშენებლობა საჭიროებს დადასტურებას. კონკრეტულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ ქ. თბილისში, ...ის გამზირი №..., კორპუსი №...-ის მიმდებარედ, საკადასტრო კოდი №..., შესაბამისი სანებართვო დოკუმენტაციის გარეშე მოწყობილია კაპიტალური შენობა-ნაგებობა, რომელიც 2016 წლის 13 ივნისიდან წარმოადგენს თ. გ-ას საკუთრებას. აღნიშნული ფაქტის გამო, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის მიერ თ. გ-ას მიმართ 2017 წლის 9 მარტს შედგენილ იქნა მითითება №002404 და დარღვევის გამოსწორების მიზნით თ. გ-ას დაევალა კაპიტალური შენობა-ნაგებობის კანონიერების დამადასტურებელი დოკუმენტაციის წარდგენა ან შენობა-ნაგებობის დემონტაჟის განხორციელება უსაფრთხოების წესების დაცვით. მითითებით გათვალისწინებული პირობების შეუსრულებლობის გამო, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის მიერ 2017 წლის 5 ივნისს მიღებულ იქნა დადგენილება №002404, რომლითაც თ. გ-ა დაჯარიმდა 8 000 (რვა ათასი) ლარით, ქ. თბილისში, ...ის გამზირი №..., კორპუსი №...-ში მდებარე, საკუთრებაში არსებული უნებართვოდ აშენებული კაპიტალური შენობა-ნაგებობისათვის. ამავე დადგენილებით თ. გ-ას დაევალა უნებართვო ობიექტის დემონტაჟი. პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის 25-ე მუხლის მე-2 და მე-5 ნაწილების თანახმად, სამშენებლო საქმიანობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის ორგანო სამართალდარღვევის საქმის წარმოებას იწყებს დამრღვევის მიმართ მითითების გაცემით, გარდა ამ მუხლის 23-ე ნაწილით გათვალისწინებული შემთხვევებისა. მითითებით განსაზღვრული ვადის გასვლის შემდეგ სამშენებლო საქმიანობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის ორგანო ამოწმებს დამრღვევს, რაზედაც დგება შემოწმების აქტი. შემოწმების აქტში აისახება მშენებარე ობიექტის ფაქტობრივი მდგომარეობა მითითების პირობებთან მიმართებით, კერძოდ: ა) მითითება შესრულდა; ბ) მითითება არ შესრულდა; გ) მითითება არადროულად სრულდება. მითითებული მუხლის მე-9 ნაწილის შესაბამისად, თუ შემოწმების აქტში დაფიქსირებულია დარღვევა, აქტის საფუძველზე სამშენებლო საქმიანობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის ორგანო იღებს დადგენილებას: ა) დამრღვევის დაჯარიმების შესახებ; ბ) დამრღვევის დაჯარიმებისა და საქართველოს კანონმდებლობის დარღვევით მიმდინარე უნებართვო მშენებლობისა და უნებართვო დემონტაჟის შეჩერების შესახებ; გ) დამრღვევის დაჯარიმებისა და საქართველოს კანონმდებლობის დარღვევით აშენებული შენობა-ნაგებობების მთლიანად ან ნაწილობრივ დემონტაჟის, მშენებარე შენობა-ნაგებობების მშენებლობის მთლიანად ან ნაწილობრივ შეჩერებისა და დემონტაჟის შესახებ. პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის 44-ე მუხლის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის პირველი ნაწილის მიხედვით, უნებართვო მშენებლობის ან/და რეკონსტრუქციის წარმოება მშენებლობის განხორციელების სპეციალური რეჟიმის ზონაში, სადაც დადგენილია მშენებლობის განხორციელების განსაკუთრებული რეჟიმი, ტყის ფონდისა და „წყლის შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრულ ტერიტორიებზე, კულტურული მემკვიდრეობის დამცავ ზონებსა და საკურორტო-სარეკრეაციო ზონებში და ქალაქ თბილისის ტერიტორიაზე, რომელიც იწვევს შენობა-

ნაგებობის გაბარიტების ცვლილებას, გამოიწვევს დაჯარიმებას: ა) სახელმწიფოს ან თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე – 10 000 ლარით; ბ) კერძო საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე – 8 000 ლარით. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ უფლებამოსილი ორგანოს მიერ სამართალდარღვევის ფაქტის გამოვლენა წარმოშობს კანონით დადგენილ ვადაში სამართალდარღვევაზე პასუხისმგებელი პირის გამოვლენისა და სანქციის დაკისრების მოვალეობას. კონკრეტულ შემთხვევაში, თ. გ-ა განმარტავს, რომ ფართი შეიძინა 2016 წელს, როდესაც უკვე აშენებული იყო სადავო ობიექტი. საგულისხმოა, რომ მოცემულ ფაქტს არც ადმინისტრაციულ ორგანოთა წარმომადგენლები ხდიან სადავოდ.

პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის მე-14 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სამშენებლო საქმიანობაზე ზედამხედველობის სფეროში ამ თავის მოქმედება ვრცელდება: პირების, აგრეთვე ამხანაგობების საქმიანობაზე, რომლის დროსაც ხორციელდება შენობა-ნაგებობის, მისი ელემენტების, კონსტრუქციული სისტემების ან კვანძების მშენებლობა, მონტაჟი, დემონტაჟი და სხვა სამშენებლო სამუშაოები; დამკვეთზე, რომლის ქმედებამაც გამოიწვია დარღვევები სამშენებლო საქმიანობაში; სამშენებლო მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეზე ან მოსარგებლეზე, თუ დაუდგენელია მშენებლობის მწარმოებელი პირი; შენობა-ნაგებობის მესაკუთრეზე ან მოსარგებლეზე, თუ დაუდგენელია მრავალბინიანი სახლის მშენებლობის მწარმოებელი პირი; მესაკუთრეზე, რომლის სარეკონსტრუქციო ან სადემონტაჟო ავარიული შენობა-ნაგებობის ავარიულობის ხარისხი უშუალო საფრთხეს უქმნის ადამიანის სიცოცხლეს ან/და ჯანმრთელობას. აღნიშნული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სანქციის დაკისრებამდე ადმინისტრაციულმა ორგანომ უნდა სცადოს მშენებლობის მწარმოებელი პირის დადგენა, მოძიება და მხოლოდ აღნიშნულის შეუძლებლობა წარმოშობს სამშენებლო მიწის ნაკვეთის მესაკუთრესა ან მოსარგებლეზე პასუხისმგებლობის გავრცელების შესაძლებლობას.

კონკრეტულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა წარმოდგენილ ორთოფოტოზე, რომლითაც დასტურდება, რომ სადავო შენობა 2014 წლამდე არ არსებობდა. ამდენად, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ შენობა 2009 წლამდე აშენდა და მის მიმართ შესაბამის პერიოდში მოქმედი კანონმდებლობა უნდა გავრცელდეს. გარდა ამისა, სააპელაციო პალატამ გაითვალისწინა, რომ თ. გ-ას საკუთრების უფლების წარმოშობამდე, სადავო უძრავ ნივთზე ვრცელდება ჯერ ამხანაგობის საკუთრების უფლება, შემდგომ იგი მხოლოდ ოთხი დღის განმავლობაში სხვა ფიზიკური პირის საკუთრებაშია. ასეთ პირობებში კი, როდესაც ცალსახად არ დგინდება სამშენებლო სამუშაოების მწარმოებელი პირი, კანონმდებლობა პასუხისმგებლობას სწორედ მესაკუთრეს აკისრებს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ თ. გ-ას დაჯარიმება სამშენებლო სამართალდარღვევისათვის განხორციელდა უფლებამოსილი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ, კანონმდებლობის მოთხოვნათა დაცვით, შესაბამისი ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობების არსებობის ფარგლებში, რაც განაპირობებს სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების კანონიერებას თ. გ-ას დაჯარიმების ნაწილში.

სააპელაციო პალატამ დამატებით აღნიშნა, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოსარჩელე ვალდებულია დაასაბუთოს თავისი სარჩელი და წარადგინოს შესაბამისი მტკიცებულებები. მოპასუხე ვალდებულია წარადგინოს წერილობითი პასუხი (შესაგებელი) და შესაბამისი მტკიცებულებები. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, თუ კანონით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის არარა აქტად აღიარების, ბათილად ცნობის ან ძალადაკარგულად გამოცხადების შესახებ სარჩელის წარდგენის შემთხვევაში მტკიცების ტვირთი ეკისრება ადმინისტრაციულ ორგანოს, რომელმაც გამოსცა ეს აქტი. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2007 წლის 25 დეკემბრის გადაწყვეტილებაზე, ადმინისტრაციულ საქმეზე №ბს-626-596(კ-07), სადაც განმარტებულია, რომ „ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლის I პუნქტის მიხედვით, მოსარჩელე ვალდებულია დაასაბუთოს თავისი სარჩელი, წარადგინოს თავისი შესაგებელი და შესაბამისი მტკიცებულებები. მითითებული დებულება ადგენს მხარეთა საპროცესო მოვალეობებს ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში, რაც უზრუნველყოფს მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულყოფილ რეალიზაციას. აქვე, კანონი ადგენს საგამონაკლისო შემთხვევას, კერძოდ, როცა დავის საგანს წარმოადგენს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მართლზომიერების შემოწმება, მტკიცების ტვირთი გადადის აქტის გამომცემ ადმინისტრაციულ ორგანოზე –მოპასუხე სუბიექტზე. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ დამტკიცების ტვირთის ამგვარი გადანაწილება აქტთან დაკავშირებულ სარჩელის წარდგენისას არც ერთ შემთხვევაში არ გულისხმობს, რომ მოსარჩელე საერთოდ თავისუფლდება სარჩელის დასაბუთების ვალდებულებისაგან, ანუ იმ გარემოებების შესაბამისი მტკიცებულებებით დადასტურების მოვალეობისგან, რითაც მისი მოთხოვნა ფაქტობრივად და იურიდიულად გამართლებული აღმოჩნდება.“ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 17.2. მუხლით ადმინისტრაციულ ორგანოს ევალება დაამტკიცოს სწორედ სადავო აქტის სამართლებრივი მხარე, რადგან მატერიალურ-სამართლებრივი კანონმდებლობის მიხედვით მას აქვს საჯარო-სამართლებრივი ვალდებულება თავისი გადაწყვეტილება, ყოველგვარი გასაჩივრების პრეზუმფციის გარეშეც, მიიღოს მხოლოდ კანონის შესაბამისად, ამდენად სავსებით ლოგიკურია მტკიცების ტვირთის ადმინისტრაციულ ორგანოზე დაკისრება. განსახილველ შემთხვევაში სადავო აქტის კანონიერება მოწმდება არა სამართლებრივი საფუძვლებით (სარჩელის ფაქტობრივი საფუძველი), არამედ ფაქტის არასწორად დადგენისა და შეფასების შედეგად არასწორად ნორმის შეფარდების თვალსაზრისით.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ვინაიდან კონკრეტულ შემთხვევაში სადავოა ფაქტობრივი გარემოება, ვინ არის სამშენებლო სამუშაოების მწარმოებელი პირი, მტკიცების ტვირთი თანაბრად ნაწილდება მხარეებზე. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით მსგავსი პირის დადგენა ვერ ხდება, რაც უნებართვო შენობის მესაკუთრეს აქცევს პასუხისმგებელ პირად.

სააპელაციო სასამართლომ დამატებით აღნიშნა, რომ სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტებით თ. გ-ას დაევალა შენობა-ნაგებობის დემონტაჟი, მიუხედავად იმისა, რომ უძრავ ნივთზე რეგისტრირებულია მისი საკუთრების უფლება. პალატამ მიუთითა, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, საკუთრება და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და ხელშეუვალია. დაუშვებელია საკუთრების, მისი შეძენის, გასხვისების ან მემკვიდრეობით მიღების საყოველთაო უფლების გაუქმება. „ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის“ დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის შესაბამისად, ყოველ ფიზიკურ ან იურიდიულ პირს აქვს თავისი საკუთრების შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება. მხოლოდ საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის შეიძლება ჩამოერთვას ვინმეს თავისი საკუთრება კანონითა და საერთაშორისო სამართლის ზოგადი პრინციპებით გათვალისწინებულ პირობებში. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლი განამტკიცებს საკუთრების, მისი შეძენის, გასხვისების და მემკვიდრეობით მიღების საყოველთაო უფლებას. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შეფასებით, „საკუთრების უფლება ბუნებითი უფლებაა, რომლის გარეშე შეუძლებელია დემოკრატიული საზოგადოების არსებობა“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 26 ივნისის N3/1/512 გადაწყვეტილება საქმეზე „დანიის მოქალაქე ჰეიკე ქრონქვისტი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-32). „საკუთრების უფლება წარმოადგენს თანამედროვე დემოკრატიული საზოგადოების განვითარების საყრდენს, რომელსაც ეფუძნება საბაზრო ეკონომიკა და სტაბილური სამოქალაქო ბრუნვა. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლი, ერთი მხრივ, უზრუნველყოფს საკუთრების როგორც ინსტიტუტის კონსტიტუციურ-სამართლებრივ გარანტიას, ხოლო, მეორე მხრივ, წარმოადგენს ინდივიდის ძირითად უფლებას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2013 წლის 27 დეკემბრის №2/3/522,553 გადაწყვეტილება საქმეზე „სპს „გრიშა აშორდია“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ.“). საკონსტიტუციო სასამართლოს არაერთხელ განუმარტავს, რომ „საკუთრების უფლება ადამიანის არა მარტო არსებობის ელემენტარული საფუძველია, არამედ უზრუნველყოფს მის თავისუფლებას, მისი უნარისა და შესაძლებლობების ადეკვატურ რეალიზაციას, ცხოვრების საკუთარი პასუხისმგებლობით წარმართვას. ყოველივე ეს კანონზომიერად განაპირობებს ინდივიდის კერძო ინიციატივებს ეკონომიკურ სფეროში, რაც ხელს უწყობს ეკონომიკური ურთიერთობების, თავისუფალი მეწარმეობის, საბაზრო ეკონომიკის განვითარებას, ნორმალურ, სტაბილურ სამოქალაქო ბრუნვას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის N1/2/384 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – დავით ჯიმშელეიშვილი, ტარიელ გვეტაძე და ნელი დალალაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ”, II-5).

მითითებულ ნორმათა საფუძველზე, სასამართლომ განმარტა, რომ საკუთრების უფლება დაცული და გარანტირებულია საქართველოს კონსტიტუციითა და საერთაშორისო ხელშეკრულებებით. საკუთრების უფლება ვლინდება პირის უფლებაში, ფლობდეს, სარგებლობდეს და განკარგავდეს საკუთრებაში არსებულ ქონებას, კანონისმიერი თუ სახელშეკრულებო ბოჭვის ფარგლებში. კონკრეტულ შემთხვევაში, ვინაიდან თ. გ-ას საკუთრების უფლება სადავო შენობა- ნაგებობაზე რეგისტრირებულია, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ასეთი ობიექტის დემონტაჟის დავალება ხელყოფს და გაუმართლებელ ჩარევას გამოიწვევს ფიზიკური პირის საკუთრების უფლებაში. შესაბამისად, დემონტაჟის დავალების ნაწილში სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები ბათილად იქნა ცნობილი.

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, თუ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ან მისი ნაწილი კანონს ეწინააღმდეგება და ის პირდაპირ და უშუალო (ინდივიდუალურ) ზიანს აყენებს მოსარჩელის კანონიერ უფლებას, ან ინტერესს ან უკანონოდ ზღუდავს მის უფლებას, სასამართლო ამ კოდექსის 22-ე მუხლში აღნიშნულ სარჩელთან დაკავშირებით გამოიტანს გადაწყვეტილებას ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის შესახებ. ამდენად, სასამართლო უფლებამოსილია ბათილად ცნოს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი მხოლოდ მაშინ, თუ: 1. ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ან მისი ნაწილი კანონს ეწინააღმდეგება და 2. ის პირდაპირ და უშუალო (ინდივიდუალურ) ზიანს აყენებს მოსარჩელის კანონიერ უფლებას, ან ინტერესს ან უკანონოდ ზღუდავს მის უფლებას.

განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები დემონტაჟის დავალების ნაწილში ეწინააღმდეგება კანონს, პირდაპირ და უშუალო (ინდივიდუალურ) ზიანს აყენებს მოსარჩელის უფლებებსა და კანონიერ ინტერესებს, რის გამოც სააპელაციო სასამართლომ მიჩნია, რომ არსებობს სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებისა და გასაჩივრებული აქტების ნაწილობრივ ბათილად ცნობის საფუძველი. რაც შეეხება თ. გ-ას დაჯარიმებას, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, მოცემულ ნაწილში სადავო აქტები გამოცემულია კანონმდებლობის მოთხოვნათა დაცვით და ამ ნაწილში სარჩელი არ დააკმაყოფილა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 15 ივნისის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურმა, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ და თ. გ-ამ.

ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ და ქ. თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურმა სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 15 ივნისის გადაწყვეტილების გაუქმება და აღნიშნულ ნაწილში საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით თ. გ-ას სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

კასატორები აღნიშნავენ, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურმა თ. გ-ას მიმართ სამშენებლო სამართალდარღვევის საქმის წარმოება დაიწყო 2017 წლის 9 მარტის №002404 მითითების შედგენით, სადაც სამართალდარღვევად დაფიქსირდა ქ. თბილისში, ...ის გამზ. №..., კორპ. №...-ის მიმდებარედ, №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე შესაბამისი სანებართვო დოკუმენტაციის გარეშე კაპიტალური შენობა-ნაგებობის მშენებლობა. ზემოხსენებული მითითებით თ. გ-ას, როგორც სამართალდამრღვევს, აღნიშნული დარღვევის გამოსწორების მიზნით დაევალა 25 (ოცდახუთი) კალენდარული დღის ვადაში მოეხდინა ობიექტის დემონტაჟი ან წარედგინა სამშენებლო სამუშაოს კანონიერად განხორციელების დამადასტურებელი შესაბამისი სანებართვო დოკუმენტაცია. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2017 წლის 5 აპრილის №002404 შემოწმების აქტით დაფიქსირდა 2017 წლის 9 მარტის №002404 მითითებით გათვალისწინებულ მოთხოვნათა შეუსრულებლობა.

ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის ინსპექტირებისა და ლანდშაპტურ-სარეკრეაციო ტერიტორიების დაცვის სამმართველოს გლდანი-ნაძალადევის რაიონული განყოფილების მთავარი სპეციალისტის 2017 წლის 5 ივნისის №233 მოხსენებითი ბარათის შესაბამისად, თ. გ-ას მიერ არ იქნა შესრულებული ამავე სამსახურის 2017 წლის 9 მარტის №002404 მითითებით გათვალისწინებული მოთხოვნები, კერძოდ, ქ. თბილისში, ...ის გამზ. №..., კორპ. №...-ში, უნებართვოდ აშენებული კაპიტალური შენობა-ნაგებობის დემონტაჟი არ განხოციელდა (შენობა №6, საკ. კოდი №...) და არც შესაბამისი სანებართვო დოკუმენტაცია იქნა წარდგენილი.

ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2017 წლის 5 ივნისის №002404 დადგენილებით თ. გ-ა დაჯარიმდა 8000 (რვა ათასი) ლარით, ქ. თბილისში, ...ის გამზ. №..., კორპ. №...-ში უნებართვოდ აშენებული კაპიტალური შენობა-ნაგებობისთვის (შენობა №6, საკ. კოდი №...). ამავე დადგენილებით მესაკუთრეს დაევალა აღნიშნული ობიექტის დემონტაჟი. საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის მიერ 2018 წლის 15 ივნისს მიღებული გადაწყვეტილებით გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 26 დეკემბრის გადაწყვეტილება და თ. გ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. კერძოდ, ბათილად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2017 წლის 9 მარტის №002404 მითითება, ამავე სამსახურის 2015 წლის 5 ივნისის N002404 დადგენილება და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერის 2017 წლის 23 ოქტომბრის N1-2269 ბრძანება თ. გ-ასათვის სამართალდარღვევის ობიექტის დემონტაჟის დავალების ნაწილში. დაჯარიმების ნაწილში, აღნიშნული აქტები მიჩნეულ იქნა კანონიერად და დარჩნენ უცვლელად. პალატამ განმარტა, რომ საკუთრების უფლება დაცული და გარანტირებულია საქართველოს კონსტიტუციითა და საერთაშორისო ხელშეკრულებებით. საკუთრების უფლება ვლინდება პირის უფლებაში, ფლობდეს, სარგებლობდეს და განკარგავდეს საკუთრებაში არსებულ ქონებას, კანონისმიერი თუ სახელშეკრულებო ბოჭვის ფარგლებში. კონკრეტულ შემთხვევაში, ვინაიდან თ. გ-ას საკუთრების უფლება სადავო შენობა-ნაგებობაზე რეგისტრირებულია, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ასეთი ობიექტის დემონტაჟის დავალება ხელყოფს და გაუმართლებელ ჩარევას გამოიწვევს პირის საკუთრების უფლებაში.

კასატორები არ იზიარებენ სასამართლოს აღნიშნულ პოზიციას და მიიჩნევენ, რომ პალატამ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოყენებინა და პირიქით, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. „მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის №57 დადგენილების 36-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, მშენებლობის განხორციელების სამართლებრივი საფუძველია კანონმდებლობით, მათ შორის, ამ დადგენილებით განსაზღვრულ შემთხვევებში სათანადო წესით მიღებული მშენებლობის ნებართვა. ამავე დადგენილების მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად კი, მშენებლობის სახეობებია: ახალი მშენებლობა (მათ შორის მონტაჟი), რეკონსტრუქცია, რემონტი-შეკეთება, მოპირკეთება/აღჭურვა, დემონტაჟი, ლანდშაფტური მშენებლობა, დროებითი შენობა-ნაგებობის მონტაჟი/განთავსება. ამავე დადგენილების მე-3 მუხლის მე-5 პუნქტის მიხედვით, ახალი მშენებლობა განმარტებულია, როგორც მშენებლობა, რომელიც ხორციელდება მიწის ნაკვეთის იმ ნაწილში, სადაც არ დგას შენობა-ნაგებობა ან ხდება არსებულის მთლიანად ჩანაცვლება.

მოცემულ შემთხვევაში, ადგილი აქვს ახალ მშენებლობას, ვინაიდან შენობა-ნაგებობა განთავსებულია ისეთ მიწის ნაკვეთზე, რომელზეც შენობა-ნაგებობა არ იდგა. ახალი მშენებლობის განხორციელებისათვის კი მოქმედი კანონმდებლობის თანახმად, საჭიროა შესაბამისი სანებართვო დოკუმენტაციის მოპოვება, მის გარეშე განხორციელებული სამშენებლო სამუშაო განიხილება უნებართვო მშენებლობად, რომელიც „მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის №57 დადგენილების მე-3 მუხლის 74-ე პუნქტის მიხედვით განმარტებულია შემდეგნაირად: „უნებართვო მშენებლობა არის მშენებლობის ნებართვას დაქვემდებარებული შენობა-ნაგებობების მშენებლობა მშენებლობის ნებართვის გარეშე, ან/და დროებითი შენობა-ნაგებობის განთავსება სანებართვო მოწმობით განსაზღვრული გამოყენების პერიოდის გასვლის შემდეგ“. „პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის“ 44-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, „უნებართვო მშენებლობის ან/და რეკონსტრუქციის წარმოება მშენებლობის განხორციელების სპეციალური რეჟიმის ზონაში, სადაც დადგენილია მშენებლობის განხორციელების განსაკუთრებული რეჟიმი, ტყის ფონდისა და „წყლის შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრულ ტერიტორიებზე, კულტურული მემკვიდრეობის დამცავ ზონებსა და საკურორტო-სარეკრეაციო ზონებში და ქალაქ თბილისის ტერიტორიაზე, რომელიც იწვევს შენობა-ნაგებობის გაბარიტების ცვლილებას, კერძო საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე, გამოიწვევს დაჯარიმებას 8 000 (რვა ათასი) ლარით“. ამავე კოდექსის მე-14 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, „სამშენებლო საქმიანობაზე ზედამხედველობის სფეროში ამ თავის მოქმედება ვრცელდება: ა) პირების, აგრეთვე ამხანაგობების საქმიანობაზე, რომლის დროსაც ხორციელდება შენობა-ნაგებობის, მისი ელემენტების, კონსტრუქციული სისტემების ან კვანძების მშენებლობა, მონტაჟი, დემონტაჟი და სხვა სამშენებლო სამუშაოები; ბ) დამკვეთზე, რომლის ქმედებამაც გამოიწვია დარღვევები სამშენებლო საქმიანობაში; გ) სამშენებლო მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეზე ან მოსარგებლეზე, თუ დაუდგენელია მშენებლობის მწარმოებელი პირი; დ) შენობა-ნაგებობის მესაკუთრეზე ან მოსარგებლეზე, თუ დაუდგენელია მრავალბინიანი სახლის მშენებლობის მწარმოებელი პირი; ე) მესაკუთრეზე, რომლის სარეკონსტრუქციო ან სადემონტაჟო ავარიული შენობა-ნაგებობის ავარიულობის ხარისხი უშუალო საფრთხეს უქმნის ადამიანის სიცოცხლეს ან/და ჯანმრთელობას“. მოქმედი კანონმდებლობით ამომწურავადაა განსაზღვრული იმ სუბიექტთა წრე, რომლებზეც შესაძლოა გავრცელდეს სამშენებლო საქმიანობაზე ზედამხედველობის სფეროში არსებული ნორმების მოქმედება. ზოგადი წესის თანახმად, სანებართვო დოკუმენტაციის დარღვევით ან მის გარეშე მშენებლობის განხორციელებისათვის პასუხისმგებლობა პირველ რიგში ეკისრება მშენებლობის მწარმოებელ პირს ანუ, უშუალოდ ვისმა ქმედებამაც გამოიწვია სამშენებლო სამართალდარღვევა, ხოლო, თუ ვერ ხერხდება მისი ვინაობის დადგენა, საგამონაკლისოდ პასუხისმგებლობა შესაძლოა დაეკისროს მესაკუთრეს.

აღნიშნული ნორმის სამართლებრივი ანალიზი ცხადყოფს, რომ კანონმდებლობა იმპერატიულად განსაზღვრავს, თუ ვინ შეიძლება იყოს სამართალდამრღვევი და ვის შეიძლება დაეკისროს შესაბამისი პასუხისმგებლობა ჩადენილი სამართალდარღვევისათვის. კერძოდ, სამშენებლო სამართალდარღვევის არსებობის შემთხვევაში, პირველ რიგში პასუხისმგებლობა ეკისრება იმ პირს (სუბიექტს), რომლის ქმედებამაც უშუალოდ გამოიწვია სამშენებლო სამართალდარღვევა, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ შეუძლებელია ასეთი პირის დადგენა, სამართალდარღვევაზე პასუხისმგებლობა ეკისრება მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს/მოსარგებლეს, მრავალბინიანი სახლის მესაკუთრეს/მოსარგებლეს. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან შეუძლებელია მწარმოებელი პირის დადგენა, თ. გ-ასთვის, როგორც მესაკუთრისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრება გამომდინარეობს მოქმედი კანონმდებლობიდან. შესაბამისად, მის ვალდებულებას წარმოადგენს, უზრუნველყოს სამშენებლო სფეროში მოქმედი კანონმდებლობით დადგენილი მოთხოვნების სრული დაცვა. მისსავე მოვალეობაში შედის სამშენებლო საქმიანობის მომწესრიგებელი ნორმებითა და სამშენებლო რეგლამენტებით გათვალისწინებულ მოთხოვნებთან შესაბამისობის უზრუნველყოფა, რაც გამოხატულ უნდა იქნეს ზედამხედველობის ორგანოს მიერ გაცემული მითითების შესრულებასა და მის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე არსებული დარღვევების გამოსწორებაში.

კასატორების განმარტებით სამშენებლო საქმიანობის სფეროში სახელმწიფო ზედამხედველობის დაწესების ერთ-ერთი მიზანია აღნიშნული სფეროს მომწესრიგებელი კანონმდებლობის მოთხოვნათა დარღვევების გამოვლენა მათი გამოსწორების მიზნით. სამშენებლო საქმიანობაზე ზედამხედველობის მარეგულირებელი ნორმების არსი მდგომარეობს არა დამსჯელობითი ღონისძიებების გატარების მიზანმიმართულობაში, არამედ ამოსავალია სამართალდარღვევის აღმოფხვრის მიზანი. უნებართვო მშენებლობის ობიექტის დემონტაჟი წარმოადგენს სამართალდარღვევის აღმოფხვრის ერთ-ერთ ფორმას. შესაბამისად, მისი დემონტაჟის დავალების მიზანია, სამართალდარღვევის აღმოფხვრა და ობიექტისათვის იმ ფორმის შენარჩუნება, რომელიც არსებობდა უნებართვო მშენებლობის განხორციელებამდე. სამსახური ყურადღებას ამახვილებს პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის 25-ე მუხლის მე-7 ნაწილზე, რომლის მიხედვით: „თუ მითითება დროულად არ შესრულდა, მაგრამ სამართალდარღვევა გამოსწორდა დადგენილების მიღებამდე, დამრღვევი თავისუფლდება პასუხისმგებლობისაგან, ხოლო სამართალდარღვევის საქმის წარმოება წყდება“. მნიშვნელოვანია, რომ აღნიშნული ნორმა ითვალისწინებს პირის პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლებას მითითების ვადის გასვლის შემდეგაც კი. ამგვარი შინაარსის მქონე ნორმის არსებობა კი, კიდევ ერთხელ ხაზს უსვამს სამშენებლო საქმიანობაზე ზედამხედველობის განხორციელების მიზანს და ადასტურებს, რომ მიზანი მდგომარეობს არა პირის დასჯაში, არამედ ამოსავალია სამართალდარღვევის აღმოფხვრა.

კასატორები უთითებენ „საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის“ 23-ე მუხლზე, რომელიც განსაზღვრავს ადმინისტრაციული სახდელის დადების მიზანს. კერძოდ, აღნიშნული მუხლის მიხედვით, „ადმინისტრაციული სახდელი წარმოადგენს პასუხისმგებლობის ზომას და გამოიყენება ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ჩამდენის აღსაზრდელად კანონების დაცვის, საერთო ცხოვრების წესების პატივისცემის სულისკვეთებით, აგრეთვე როგორც თვით სამართალდამრღვევის, ისე სხვა პირთა მიერ ახალი სამართალდარღვევების ჩადენის აცილების მიზნით“. ამდენად, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ჩადენისას, სახდელის დადების მთავარი მიზანია სამართალდარღვევის ჩადენის პრევენცია სამართალდამრღვევისათვის სათანადო პასუხისმგებლობის დაკისრებისა და სამართალდარღვევის აღმოფხვრის გზით. შესაბამისად, სანებართვო დოკუმენტაციის გარეშე განხორციელებული სამშენებლო სამუშაოს შედეგად წარმოქმნილი ობიექტის დემონტაჟის დავალების გარეშე დატოვება, გამოიწვევს არა მსგავსი ტიპის სამუშაოების აღკვეთასა და პრევენციას, არამედ მიმართული იქნება სამართალდარღვევის ჩადენის წახალისებისკენ. აღნიშნული კი ეწინააღმდეგება განსახილველი სფეროს მარეგულირებელი კანონმდებლობის მიზნებს და იწვევს საჯარო წესრიგის დარღვევას. ამასთან, მოქმედი კანონმდებლობით მიწის ნაკვეთებისა და შენობა-ნაგებობების სამშენებლოდ განვითარება შესაძლებელია მხოლოდ კანონმდებლობით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევებში, რომელსაც წყვეტს ერთიანი საჯარო პოლიტიკის განმახორციელებელი ორგანო მშენებლობის ნებართვის გაცემის სფეროში. იმ შემთხვევაში, თუ უძრავი ნივთის კანონიერების დასადგენად საკმარისად მივიჩნევთ მხოლოდ შენობა-ნაგებობის, როგორც მიწის ნაკვეთის არსებითი შემადგენელი ნაწილის რეგისტრაციას საჯარო რეესტრში და არ მივიჩნევთ ობიექტის კანონიერების დასადგენად აუცილებელ დოკუმენტად სათანადო წესით გაცემულ მშენებლობის ნებართვას ან ლეგალიზების აქტს, მაშინ აზრს დაკარგავს სამშენებლო საქმიანობის სფეროში მოქმედი არაერთი საკანონმდებლო თუ კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტი. აღნიშნული ასევე გამოიწვევს სამართალდარღვევის წახალისებას, შედეგად კი შესაძლოა მივიღოთ ქალაქგეგმარებითად მიუღებელი სამშენებლო ობიექტები, რომლებიც ამოვარდნილნი იქნებიან დედაქალაქის განაშენიანების ერთიანი კონცეფციიდან და გამოიწვევენ ქალაქის იერსახის დამახინჯებას.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, კასატორები მიიჩნევენ, რომ სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები და არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა განსახილველ საკითხს. შესაბამისად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დემონტაჟის ნაწილში უნდა გაუქმდეს და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, მოსარჩელეს უარი უნდა ეთქვას სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად, რადგან სადავოდ გამხდარი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი მიღებულია კანონის სრული დაცვით, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ასევე დაცულ იქნა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნა, რომლის მიხედვით, ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია ადმინისტრაციული წარმოებისას გამოიკვლიოს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება და გადაწყვეტილება მიიღოს ამ გარემოებათა შეფასებისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე, შესაბამისად, არ არსებობს გასაჩივრებული ადმინისტრაციულ- სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობის არც ფაქტობრივი და არც სამართლებრივი საფუძველი.

თ. გ-ამ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 15 ივნისის გადაწყვეტილების გაუქმება და საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მისი სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

თ. გ-ა საკასაციო საჩივარში მიუთითებს, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის მე-8 მუხლსა და მე-10 მუხლზე, სასამართლოს პრაქტიკაზე (ბს-704-690(2კ-14)) და აღნიშნავს, რომ სასამართლომ არ გაითვალისწინა საქმეზე უკვე დადგენილი, საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები, რითაც უხეშად იქნა უგულებელყოფილი მისი კანონით დაცული უფლებები და ინტერესები. კერძოდ, სადავო უძრავი ქონება თ. გ-ას მიერ შეძენილია 2016 წლის 13 ივნისს და იგი წარმოადგენს უძრავი ნივთის კეთილსინდისიერ შემძენს. საკუთრების უფლების დამდგენი დოკუმენტები უტყუარად ადასტურებს იმ ფაქტს, რომ თ. გ-ას მიერ სადავო უძრავი ქონების შეძენის პერიოდში სადავო შენობა - ნაგებობა უკვე განთავსებული იყო მიწის ნაკვეთზე და უნებართვო მშენებლობა არ განუხორციელებია თ. გ-ას, შესაბამისად, სამართალდამრღვევი სუბიექტის დადგენის გარეშე განხორციელდა სამართალდარღვევის სანქციის შეფარდება.

კასატორის განმარტებით, „პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის“ მე-14 მუხლის მე-2 ნაწილის ანალიზიდან გამომდინარე, სამშენებლო სამართალდარღვევის ჩადენისათვის პასუხისმგებლობა პირველ რიგში ეკისრება უშუალოდ იმ პირს, ვინც აწარმოა უნებართვო მშენებლობა, ხოლო ასეთი პირის დაუდგენლობის შემთხვევაში კი პასუხისმგებლობა ეკისრება სამშენებლო მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს ან მოსარგებლეს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, როდესაც შესაძლებელია მშენებლობის განმახორციელებელი პირის ვინაობის დადგენა, დაუშვებელია სანქციის დაკისრება განხორციელდეს უძრავი ნივთის იმ მესაკუთრეზე, რომელსაც არანაირი მონაწილეობა არ აქვს მიღებული ობიექტის მშენებლობის განხორციელების პროცესში. თ. გ-ს საკუთრების უფლების წარმოშობამდე - 2016 წლის 13 ივნისამდე, სადავო უძრავ ნივთზე ვრცელდებოდა ჯერ ამხანაგობის საკუთრების უფლება, შემდგომ კი, იგი საკუთრების უფლებით აღრიცხულია გ. წ-ას სახელზე, ხოლო თ. გ-ას მიერ სადავო უძრავი ქონების შეძენის პერიოდში აღნიშნული შენობა-ნაგებობა უკვე განთავსებული იყო მითითებულ მიწის ნაკვეთზე, რასაც გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაშიც აღნიშნავს სააპელაციო სასამართლოც, შესაბამისად, საქმეზე არსებული მტკიცებულებებით უტყუარად დასტურდება ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მშენებლობა არ განუხორციელებია თ. გ-ას და უძრავი ქონება მის მიერ შეძენილ იქნა არსებული სახით.

დავის საკასაციო სასამართლოში განხილვისას, „ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის დებულების დამტკიცების შესახებ“ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2018 წლის 25 სექტემბრის N28-94 დადგენილებით ძალადაკარგულად გამოცხადდა საკრებულოს 2018 წლის 12 ივნისის N20-67 დადგენილებით დამტკიცებული „ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის დებულება“ (მე-2 მუხ.) და დამტკიცდა ახლადშექმნილი მუნიციპალური ინსპექციის დებულება (1-ლი მუხ.). აღნიშნული დებულების მიხედვით, სწორედ მუნიციპალური ინსპექციის კომპეტენციად სახელდება სამშენებლო საქმიანობის დადგენილი წესების დარღვევის ფაქტების გამოვლენა, სათანადო სანქციების დაკისრება (2.2 მუხ. „ა“ ქვ.პ.), საზედამხედველო ობიექტში სამშენებლო და სხვა სახის ნორმების დაცვასა და შესრულებაზე კონტროლი, დარღვევის აღმოფხვრის ღონისძიებებისა და ვადების განსაზღვრის, მითითების გაცემის, კანონდარღვევით მიმდინარე მშენებლობის გამო დადგენილების მიღების, პასუხისმგებლობის დაკისრების უფლებამოსილება (3.1 მუხ. „ა“, „ბ“, „დ“, „ე“, „თ“ ქვ.პ.).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 15 იანვრის განჩინებით თ. გ-ას საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დაუშვებლად; უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 15 ივნისის გადაწყვეტილება თ. გ-ას დაჯარიმების ნაწილში.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 15 იანვრის განჩინებით ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის (ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის უფლებამონაცვლე) საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და მიღებულ იქნა არსებითად განსახილველად; საქმის განხილვა დაინიშნა ზეპირი მოსმენის გარეშე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, მათი შესწავლისა და ანალიზის, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთებულობისა და წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრების მოტივების შემოწმების საფუძველზე მიიჩნევს, რომ ქ. თბილისის მერიისა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის (ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის უფლებამონაცვლე) საკასაციო საჩივრები არ უნდა დაკმაყოფილდეს და ძალაში დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 15 ივნისის გადაწყვეტილება, შემდეგ გარემოებათა გამო:

განსახილველი დავის საგანს წარმოადგენს სამშენებლო სამართალდარღვევის საქმის წარმოების შედეგად თ. გ-ას მიმართ გამოცემული ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2017 წლის 9 მარტის №002404 მითითების, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2017 წლის 5 ივნისის №002404 დადგენილებისა და „თ. გ-ას წარმომადგენლის - დ. მ-ის ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე“ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის 2017 წლის 23 ოქტომბრის №1-2269 ბრძანების კანონიერება.

საკასაციო სასამართლო საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად მიუთითებს გასაჩივრებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების სადავო ნაწილში კანონიერების შემოწმებისათვის მნიშვნელობის მქონე, ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ საქმეში დაცული მტკიცებულებების საფუძველზე დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

2016 წლის 9 ივნისის მდგომარეობით საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. თბილისი, ...ის გამზირი №..., კორპუსი №..., ავტოფარეხი, შენობა №6, ფართი: 14.99 კვ.მეტრი, მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი: №..., საკუთრების უფლებით აღრიცხულია გ. წ-ას სახელზე. უფლების დამდგენ დოკუმენტს წარმოადგენს: ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „...-ის“ კრების ოქმი №160599646, დამოწმების თარიღი: 04/06/2016, ნოტარიუსი ნ. ს-ე.

2016 წლის 13 ივნისის მდგომარეობით საჯარო რეესტრის ამონაწერით დაგინდება, რომ უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. თბილისი, ...ის გამზირი №..., კორპუსი N..., ავტოფარეხი, შენობა №6, ფართი: 14.99 კვ.მეტრი, მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი: №..., 2016 წლის 13 ივნისიდან საკუთრების უფლებით აღრიცხულია თ. გ-ას სახელზე. უფლების დამდგენ დოკუმენტს წარმოადგენს: უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, დამოწმების თარიღი: 10/06/2016წ., საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო.

ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის მიერ თ. გ-ას მიმართ 2017 წლის 9 მარტს შედგენილ იქნა მითითება №002404, რომლითაც დადგენილია, რომ ქ. თბილისში, ...ის გამზირის №...-ში, კორპუსი №...-ის მიმდებარედ, საკადასტრო კოდი: №..., შესაბამისი სანებართვო დოკუმენტაციის გარეშე მოწყობილია კაპიტალური შენობა-ნაგებობა. თ. გ-ას დარღვევის გამოსწორების მიზნით დაევალა ზემოაღნიშნული კაპიტალური შენობა-ნაგებობის კანონიერების დამადასტურებელი დოკუმენტაციის წარმოდგენა ან შენობა-ნაგებობის დემონტაჟის განხორციელება უსაფრთხოების წესების დაცვით, წინააღმდეგ შემთხვევაში მის მიმართ გატარდებოდა კანონით გათვალისწინებული ზომები. დარღვევის გამოსწორების ვადად განისაზღვრა 25 (ოცდახუთი) კალენდარული დღე. ამავე მითითებაში, მშენებლობის ეტაპი მითითების გაცემის მომენტში აღნიშნულია - „დასრულებული“.

ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის მიერ 2017 წლის 5 აპრილს შედგენილ იქნა შემოწმების აქტი №002404 თ. გ-ას მიმართ, რომლითაც დადგინდა, რომ თ. გ-ას მიერ არ შესრულდა №002404 მითითებით გათვალისწინებული პირობები.

ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის მიერ 2017 წლის 5 ივნისს მიღებულ იქნა დადგენილება №002404 „სამშენებლო სამართალდარღვევის საქმეზე“, რომლის თანახმადაც, თ. გ-ა დაჯარიმდა 8000 (რვა ათასი) ლარით, საკუთრებაში არსებული უნებართვოდ აშენებული კაპიტალური შენობა-ნაგებობისათვის, მდებარე ქ. თბილისი, ...ის გამზირი №..., კორპუსი №..., საკადასტრო კოდი: №... (შენობა №6, საკადასტრო კოდი №...). ამავე დადგენილებით მასვე დაევალა უნებართვო ობიექტის დემონტაჟი მდებარე: ქ. თბილისი, ...ის გამზირი №..., კორპუსი №..., საკადასტრო კოდი: №... (შენობა №6 საკადასტრო კოდი №...).

ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიაში 2017 წლის 22 ივნისს თ. გ-ამ (წარმომადგენელი დ. მ-ე) წარადგინა №... ადმინისტრაციული საჩივარი და მოითხოვა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2017 წლის 9 მარტის №002404 მითითების და 2017 წლის 5 ივნისის №002404 დადგენილების ბათილად ცნობა. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის 2017 წლის 23 ოქტომბრის №1-2269 ბრძანებით თ. გ-ას წარმომადგენლის - დ. მ-ის 2017 წლის 22 ივნისის №... ადმინისტრაციული საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და ძალაში დარჩა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2017 წლის 5 ივნისის №002404 დადგენილება.

ასევე დადგენილია, რომ საქმეში წარმოდგენილ 2014 წლის ორთოფოტოზე სადავო შენობა-ნაგებობა არ ჩანს. სწორედ აღნიშნული გარემოება დაედო საფუძვლად სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას თ. გ-ას სამართალდამრღვევად მიჩნევის ნაწილში. საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას იმის შესახებ, რომ თ. გ-ას საკუთრების უფლების წარმოშობამდე, სადავო უძრავ ნივთზე ვრცელდება ჯერ ამხანაგობის საკუთრების უფლება, შემდგომ იგი მხოლოდ ოთხი დღის განმავლობაში სხვა ფიზიკური პირის საკუთრებაში იყო. ასეთ პირობებში კი, როდესაც ცალსახად არ დგინდება სამშენებლო სამუშაოების მწარმოებელი პირი, კანონმდებლობა პასუხისმგებლობას სწორედ მესაკუთრეს აკისრებს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მართებულად მიაჩნია, რომ თ. გ-ას დაჯარიმება სამშენებლო სამართალდარღვევისათვის განხორციელდა უფლებამოსილი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ, კანონმდებლობის მოთხოვნათა დაცვით, შესაბამისი ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობების არსებობის ფარგლებში, რაც განაპირობებს სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების კანონიერებას თ. გ-ას დაჯარიმების ნაწილში. აღნიშნულიდან გამომდინარე, თ. გ-ას დაჯარიმების ნაწილში ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2017 წლის 9 მარტის №002404 მითითების, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2017 წლის 5 ივნისის №002404 დადგენილებისა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის 2017 წლის 23 ოქტომბრის №1-2269 ბრძანების ბათილად ცნობაზე უარის თქმის ნაწილში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 15 ივნისის გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 15 იანვრის განჩინებით თ. გ-ას საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად მიჩნევის გამო. ამგვარად, საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია ობიექტის დემონტაჟის დავალების ნაწილში სადავო აქტების კანონიერება.

საკასაციო პალატა განსაკუთრებით საყურადღებოდ მიიჩნევს იმ გარემოებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ, ერთი მხრივ, უნებართვო შენობის მესაკუთრე - თ. გ-ა მართებულად დაადგინა სამართალდარღვევაზე პასუხისმგებელ პირად, მეორე მხრივ კი, სამშენებლო სამართალდარღვევაზე პასუხისმგებელი პირი ასევე მართებულად გაათავისუფლა პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის 25-ე მუხლის მე-9 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული მოვალეობის შესრულებისგან, რადგან მიიჩნია, რომ ისეთი ობიექტის დემონტაჟის დავალება, რომელზეც რეგისტრირებულია მოსარჩელის საკუთრების უფლება, ხელყოფს და გაუმართლებელ ჩარევას გამოიწვევს ფიზიკური პირის საკუთრების უფლებაში.

საკასაციო პალატა მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ გასაჩივრებული სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 15 ივნისის გადაწყვეტილება თ. გ-ას სამართალდამრღვევად ცნობისა და დაჯარიმების ნაწილში შესულია კანონიერ ძალაში და სადავო აღარ არის გასაჩივრებული აქტების კანონიერება სამართალდარღვევის ფაქტის არსებობაზე. განსახილველ შემთხვევაში სადავოა უნებართვოდ აშენებული შენობა-ნაგებობის დემონტაჟის ვალდებულებისაგან გათავისუფლების ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება.

სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიუთითა, რომ მშენებლობა უნდა განხორციელდეს კანონით დადგენილი პროცედურის დაცვით. საქართველოს ტერიტორიაზე მშენებლობის ნებართვის გაცემის, სანებართვო პირობების შესრულებისა და შენობა-ნაგებობის ექსპლუატაციაში მიღების პროცესს სადავო პერიოდში არეგულირებდა „მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის №57 დადგენილება (ძალადაკარგულია 02.03.2020წ. №139 დადგენილებით). აღნიშნული დადგენილების მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, მშენებლობის სახეებია: ა) ახალი მშენებლობა (მათ შორის, მონტაჟი); ბ) რეკონსტრუქცია; გ) რემონტი-შეკეთება, მოპირკეთება (არ საჭიროებს ნებართვას); დ) დემონტაჟი; ე) ლანდშაფტური მშენებლობა; ვ) დროებითი შენობა-ნაგებობის მონტაჟი/განთავსება. დადგენილების 36-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, მშენებლობის განხორციელების სამართლებრივი საფუძველია კანონმდებლობით, მათ შორის ამ დადგენილებით, განსაზღვრულ შემთხვევებში სათანადო წესით მიღებული მშენებლობის ნებართვა. ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად კი, მშენებლობის ნებართვა გაიცემა: ა) ახალ მშენებლობაზე (მათ შორის მონტაჟზე); ბ) არსებული შენობა-ნაგებობის რეკონსტრუქციაზე; გ) არსებული შენობა-ნაგებობის დემონტაჟზე; დ) სამშენებლო დოკუმენტის ისეთ ცვლილებაზე, რომელიც საჭიროებს ახალ ნებართვას. 65-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, I კლასის შენობა-ნაგებობების მშენებლობას არ ესაჭიროება მშენებლობის ნებართვა (გარდა ამ მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევებისა). ამასთანავე, დადგენილების 66-ე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, I კლასის შენობა-ნაგებობის მშენებლობის მწარმოებელი/დამკვეთი ვალდებულია განზრახული მშენებლობის შესახებ განცხადებით აცნობოს მშენებლობის ნებართვის გამცემ ორგანოს.

ამგვარად, პირმა მშენებლობის განხორციელებისათვის სათანადო წესით უნდა მოიპოვოს ნებართვა, ხოლო I კლასის შენობა-ნაგებობის მშენებლობა საჭიროებს დადასტურებას, რაც ქ. თბილისში, ...ის გამზირი №..., კორპუსი №...-ის მიმდებარედ (საკადასტრო კოდი N...) მიწის ნაკვეთზე კაპიტალური შენობა-ნაგებობის მოწყობისას არ განხორციელებულა. მშენებლობის კანონით დადგენილი პროცედურის დარღვევით განხორციელებისას კი პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის 25-ე მუხლის მე-2 და მე-5 ნაწილების თანახმად, სამშენებლო საქმიანობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის ორგანო სამართალდარღვევის საქმის წარმოებას იწყებს დამრღვევის მიმართ მითითების გაცემით, გარდა ამ მუხლის 23-ე ნაწილით გათვალისწინებული შემთხვევებისა. მითითებით განსაზღვრული ვადის გასვლის შემდეგ სამშენებლო საქმიანობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის ორგანო ამოწმებს დამრღვევს, რაზედაც დგება შემოწმების აქტი. შემოწმების აქტში აისახება მშენებარე ობიექტის ფაქტობრივი მდგომარეობა მითითების პირობებთან მიმართებით, კერძოდ: ა) მითითება შესრულდა; ბ) მითითება არ შესრულდა; გ) მითითება არადროულად სრულდება. იმავე მუხლის მე-9 ნაწილის შესაბამისად, თუ შემოწმების აქტში დაფიქსირებულია დარღვევა, აქტის საფუძველზე სამშენებლო საქმიანობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის ორგანო იღებს დადგენილებას: ა) დამრღვევის დაჯარიმების შესახებ; ბ) დამრღვევის დაჯარიმებისა და საქართველოს კანონმდებლობის დარღვევით მიმდინარე უნებართვო მშენებლობისა და უნებართვო დემონტაჟის შეჩერების შესახებ; გ) დამრღვევის დაჯარიმებისა და საქართველოს კანონმდებლობის დარღვევით აშენებული შენობა-ნაგებობების მთლიანად ან ნაწილობრივ დემონტაჟის, მშენებარე შენობა-ნაგებობების მშენებლობის მთლიანად ან ნაწილობრივ შეჩერებისა და დემონტაჟის შესახებ. ამგვარად, უფლებამოსილი ორგანოს მიერ სამართალდარღვევის ფაქტის გამოვლენა წარმოშობს კანონით დადგენილ ვადაში სამართალდარღვევაზე პასუხისმგებელი პირის გამოვლენის, სანქციისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის დაკისრების მოვალეობას.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებებზე, რომ უნებართვოდ აშენებული შენობა-ნაგებობის დემონტაჟის ნაწილში საქმის გადაწყვეტისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებას წარმოადგენს სადავო შენობა-ნაგებობის სამართლებრივი მდგომარეობა და საქმეზე დადგენილი გარემოებები, რომლის თანახმად, თ. გ-ამ უძრავი ქონება (ავტოფარეხი) შეიძინა მას შემდეგ, როდესაც სადავო ობიექტი უკვე აშენებული იყო და აღრიცხული იყო საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით გ. წ-ას სახელზე. მართალია, არათუ მესაკუთრეზე, ნაკვეთით მოსარგებლეზეც ვრცელდება სამშენებლო სამართალდარღვევისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრება და მოსარგებლეზე სამშენებლო სამართალდარღვევისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრება არ ადასტურებს მოსარგებლისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრებას სხვისი ბრალისათვის (იხ. სუს. გ. საქმე №ბს-926-922(2კ-17) 20.12.19წ.), მაგრამ განსახილველ შემთხვევაში, უნებართვო მშენებლობის ობიექტის დემონტაჟი წარმოადგენს სამართალდარღვევის აღმოფხვრის ერთ-ერთ ფორმას, რომლის მიზანია სამართალდარღვევის აღმოფხვრა და ობიექტისათვის იმ ფორმის შენარჩუნება, რომელიც არსებობდა უნებართვო მშენებლობის განხორციელებამდე, ამასთან, უნებართვო მშენებლობის ობიექტის დემონტაჟის ვალდებულების დაკისრება არ წარმოადგენს პასუხისმგებლობის ზომას. ამგვარად, სადავოა სწორედ ის გარემოება, რამდენად არსებობს თ. გ-ასათვის კანონის დარღვევით აშენებული შენობა-ნაგებობის დემონტაჟისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის დავალების საფუძველი, მიუხედავად იმისა, რომ უძრავ ნივთზე თ. გ-ას საკუთრების უფლება რეგისტრირებულია ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე მას შემდეგ, როცა შენობა აშენებული იყო და მოსარჩელის მოქმედების შედეგად არ განხორციელებულა სადავო შენობა-ნაგებობაზე გაბარიტების რაიმე ცვლილება.

საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიუთითა საქართველოს კონსტიტუციით დაცულ საკუთრების უფლებაზე. სადავო პერიოდში მოქმედი საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტის (ამჟამად მოქმედი 19.1 მუხლი) თანახმად, საკუთრება და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და ხელშეუვალია. დაუშვებელია საკუთრების, მისი შეძენის, გასხვისების ან მემკვიდრეობით მიღების საყოველთაო უფლების გაუქმება. „ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის“ დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის შესაბამისად, ყოველ ფიზიკურ ან იურიდიულ პირს აქვს თავისი საკუთრების შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება. მხოლოდ საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის შეიძლება ჩამოერთვას ვინმეს თავისი საკუთრება კანონითა და საერთაშორისო სამართლის ზოგადი პრინციპებით გათვალისწინებულ პირობებში.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე მართებულად მიუთითა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებებზე, სადაც განიმარტა, რომ „საკუთრების უფლება ბუნებითი უფლებაა, რომლის გარეშე შეუძლებელია დემოკრატიული საზოგადოების არსებობა“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 26 ივნისის N3/1/512 გადაწყვეტილება საქმეზე „დანიის მოქალაქე ჰეიკე ქრონქვისტი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-32). „საკუთრების უფლება წარმოადგენს თანამედროვე დემოკრატიული საზოგადოების განვითარების საყრდენს, რომელსაც ეფუძნება საბაზრო ეკონომიკა და სტაბილური სამოქალაქო ბრუნვა. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლი, ერთი მხრივ, უზრუნველყოფს საკუთრების როგორც ინსტიტუტის კონსტიტუციურ-სამართლებრივ გარანტიას, ხოლო, მეორე მხრივ, წარმოადგენს ინდივიდის ძირითად უფლებას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2013 წლის 27 დეკემბრის №2/3/522,553 გადაწყვეტილება საქმეზე „სპს „გრიშა აშორდია” საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“). საკონსტიტუციო სასამართლოს არაერთხელ განუმარტავს, რომ „საკუთრების უფლება ადამიანის არა მარტო არსებობის ელემენტარული საფუძველია, არამედ უზრუნველყოფს მის თავისუფლებას, მისი უნარისა და შესაძლებლობების ადეკვატურ რეალიზაციას, ცხოვრების საკუთარი პასუხისმგებლობით წარმართვას. ყოველივე ეს კანონზომიერად განაპირობებს ინდივიდის კერძო ინიციატივებს ეკონომიკურ სფეროში, რაც ხელს უწყობს ეკონომიკური ურთიერთობების, თავისუფალი მეწარმეობის, საბაზრო ეკონომიკის განვითარებას, ნორმალურ, სტაბილურ სამოქალაქო ბრუნვას (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის N1/2/384 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – დავით ჯიმშელეიშვილი, ტარიელ გვეტაძე და ნელი დალალაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-5).

გარდა აღნიშნულისა, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ევროპულმა სასამართლომ საკუთრების უფლებასთან მიმართებაში საკმაოდ ამომწურავი დეფინიცია გადმოგვცა საქართველოს წინააღმდეგ გამოტანილ გადაწყვეტილებაში, რომლის თანახმად, „სასამართლო განმეორებით აცხადებს, რომ „საკუთრების“ ცნებას 1-ლი დამატებითი ოქმის 1-ლი მუხლის პირველ ნაწილის თვალსაზრისით, აქვს ავტონომიური მნიშვნელობა, რომელიც არ შემოიფარგლება მხოლოდ ფიზიკური ნივთების მესაკუთრეობით და დამოუკიდებელია ადგილობრივ კანონმდებლობაში არსებული ფორმალური კლასიფიკაციისაგან: განსახილველი საკითხი მდგომარეობს იმაში, შეიძლება თუ არა ჩაითვალოს, რომ საქმის ფაქტობრივი გარემოებების ერთიანობა მომჩივანს ანიჭებს საკუთრების უფლებას იმ მატერიალურ ინტერესზე, რომელსაც იცავს აღნიშნული დებულება. შესაბამისად, ისევე როგორც ფიზიკური ნივთები, კონკრეტული უფლებები და ინტერესი, რომლებიც წარმოადგენენ აქტივებს, შეიძლება ასევე ჩაითვალოს „საკუთრებად“ ამ დებულების საჭიროებებიდან გამომდინარე. „საკუთრების“ ცნება არ იზღუდება „არსებული საკუთრებით“, არამედ შეიძლება მოიცავდეს აქტივებს, მათ შორის მოთხოვნებს, რომლებთან დაკავშირებითაც მომჩივანს შეუძლია იდავოს, რომ მას გააჩნია სულ მცირე გონივრული და „ლეგიტიმური მოლოდინი“ იმისა, რომ შეძლებს საკუთრების უფლებით სარგებლობას. „მოლოდინი“ „ლეგიტიმურია“, თუკი იგი ემყარება საკანონმდებლო დანაწესს ან სამართლებრივ აქტს, რომელიც ეხება სადავო საკუთრებით ინტერესს“ (საღინაძე საქართველოს წინააღმდეგ, №18768/05, 27.05.2010წ. §103). ევროპულმა სასამართლომ 2007 წლის 27 ნოემბერს გამოტანილი გადაწყვეტილებით, მართალია, არ დაადგინა დარღვევა დაგეგმარების ნებართვის გარეშე სახლის დანგრევის გამო, მაგრამ სასამართლომ მიუთითა, რომ მას „ეჭვები არ აქვს გასაჩივრებული ღონისძიებით მისაღწევი მიზნის ლეგიტიმურობასთან დაკავშირებით. ეს მიზანია: ტყის ზონის დაცვა, სადაც აკრძალულია მშენებლობა“. ამრიგად, საკუთრების უფლების შეზღუდვა დასაშვები შეიძლება იყოს იმ პირობით, რომ კერძო და საჯარო ინტერესს შორის დაცული იქნება სამართლიანი ბალანსი“ (ჰამერი ბელგიის წინაღმდეგ (Hamer v. Belgium), №21861/03 27.11.2007წ. [II სექცია] §80-81).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საკუთრების უფლება დაცული და გარანტირებულია საქართველოს კონსტიტუციითა და საერთაშორისო ხელშეკრულებებით. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საკუთრების უფლება ვლინდება მესაკუთრის შესაძლებლობაში, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში, თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას. განსახილველ შემთხვევაში თ. გ-ას საკუთრების უფლება სადავო შენობა-ნაგებობაზე რეგისტრირებულია ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე. შესაბამისად, მოსარჩელის „ლეგიტიმური მოლოდინი“ მოპოვებული საკუთრების უფლების მიმართ, ემყარება საკანონმდებლო დანაწესს - საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლს, რომლის პირველი და მე-2 ნაწილების შესაბამისად, რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე. ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. იმ პირის სასარგებლოდ, რომელიც გარიგების საფუძველზე სხვა პირისაგან იძენს რომელიმე უფლებას და ეს უფლება გამსხვისებლის სახელზე იყო რეესტრში რეგისტრირებული, რეესტრის ჩანაწერი ითვლება სწორად, გარდა იმ შემთხვევებისა,როცა ამ ჩანაწერის საწინააღმდეგოდ შეტანილია საჩივარი, ან შემძენმა იცოდა, რომ ჩანაწერი უზუსტოა. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ კასატორები ვერ მიუთითებენ ისეთ გარემოებებზე, რომლებიც დაადასტურებდა, რომ თ. გ-ამ იცოდა ან უნდა სცოდნოდა საკუთრების ობიექტის უფლებრივი ნაკლის შესახებ. კასაციის მიზეზები ასევე არ შეიცავს დასაბუთებას სადავო შენობა-ნაგებობის მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებების შელახვის ფაქტზე. ამასთან, საქმეზე არ დგინდება უფლების ბოროტად გამოყენების მიზნით მოსარჩელის მიერ მოქმედებების განხორციელება. ამგვარად, საჯარო რეესტრში აღრიცხული ობიექტის დემონტაჟის დავალება ხელყოფს ფიზიკური პირის საკუთრების უფლებას, თუ „გონივრულ ეჭვს მიღმა სტანდარტით“ არ იქნება დასაბუთებული უფლებაში ჩარევის კანონით გათვალისწინებული საფუძველი და ლეგიტიმური მიზანი. ამდენად, უკანონოდ შექმნილი საკუთრების ობიექტის კეთილსინდისიერი შემძენის მიმართ არ არსებობს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის ვალდებულების დაკისრების საფუძველი, თუ უტყუარად არ დადასტურდება, რომ იმავე პირის უკანონო მოქმედება (მოქმედებები) დაედო საფუძვლად ან ხელი შეუწყო უკანონო საკუთრების ობიექტის შექმნას, რაც მოიცავს, როგორც უნებართვოდ მშენებლობის წარმოებას, ასევე კანონის დარღვევით აშენებული შენობა-ნაგებობის რეგისტრაციას საჯარო რეესტრში. მითითებული გარემოებების დაუდასტურებლობის შემთხვევაში, საკუთრების უფლებაში ნებისმიერი ჩარევა გამართლებული უნდა იქნეს უპირატესი უფლების დაცვის მიზნით. აღნიშნულის მტკიცების ტვირთი კი ადმინისტრაციულ ორგანოს ეკისრება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად.

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, თუ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ან მისი ნაწილი კანონს ეწინააღმდეგება და ის პირდაპირ და უშუალო (ინდივიდუალურ) ზიანს აყენებს მოსარჩელის კანონიერ უფლებას, ან ინტერესს ან უკანონოდ ზღუდავს მის უფლებას, სასამართლო ამ კოდექსის 22-ე მუხლში აღნიშნულ სარჩელთან დაკავშირებით გამოიტანს გადაწყვეტილებას ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის შესახებ. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დემონტაჟის დავალების ნაწილში სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები მართებულად იქნა ბათილად ცნობილი.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის (ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის უფლებამონაცვლე) საკასაციო საჩივრებში კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი, საკასაციო საჩივრები უსაფუძვლოა, რადგან გასაჩივრებული თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 15 ივნისის გადაწყვეტილება არსებითად სწორია და არ არსებობს მისი გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი, რის გამოც იგი საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, დატოვებულ უნდა იქნეს უცვლელად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის (ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის უფლებამონაცვლე) საკასაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 15 ივნისის გადაწყვეტილება;

3. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი

მოსამართლეები: მ. ვაჩაძე

ნ. სხირტლაძე