საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-72(კ-20) 27 მაისი, 2020 წელი

თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

ალექსანდრე წულაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ნინო ქადაგიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) - შპს „...ი“

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხეები) - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭო, სსიპ შემოსავლების სამსახური

დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 16 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

აღწერილობითი ნაწილი:

შპს „...მა“ 2017 წლის 12 ივლისს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების - სსიპ შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს მიმართ და მოითხოვა სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 12 აპრილის N9687 და 21 აპრილის N10564 ბრძანებებისა და N094-109 საგადასახადო მოთხოვნის, ასევე, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2017 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილების (საჩივარი N14618/2/17) ბათილად ცნობა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 11 დეკემბრის გადაწყვეტილებით შპს „...ის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება კომპანიამ საააპელაციო წესით გაასაჩივრა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 16 ოქტომბრის განჩინებით შპს „...ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; ძალაში დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 11 დეკემბრის გადაწყვეტილება. აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „...მა“, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

საკასაციო საჩივრის თანახმად, სასამართლომ გამოიყენა საგადასახადო კოდექსის 105-ე, 136-ე მუხლები, რომლებიც ეხება შემოსავლებისა და ხარჯების აღრიცხვისა და გამოქვითვის წესს და არა დოკუმენტების წარდგენას. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს ყურადღება უნდა გაემახვილებინა დოკუმენტების წარდგენის შესაძლებლობაზე.

კასატორი აღნიშნავს, შემოსავლების სამსახურისთვის ცნობილი იყო, რომ სახელმწიფო ორგანოების თანამშრომლებმა დააკავეს კომპანიის მფლობელი და დირექტორი, ხოლო დოკუმენტების უმეტესობა პროკურატურას ჰქონდა ამოღებული. შედეგად, დოკუმენტების მოპოვება გაჭიანურდა დროში, საწარმოს მიერ დოკუმენტების მოპოვების შემდეგ კი, მათი წარდგენა ვერ მოხდა საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის გამო, ვინაიდან ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გასაჩივრების განმავლობაში შეუძლებელია აუდიტის დეპარტამენტში დამატებითი დოკუმენტაციის წარდგენა. ასეთ დოკუმენტებს საგადასახადო ორგანო არ განიხილავს. კასატორი, ასევე, მიუთითებს, რომ სასამართლო არ არის ის ორგანო, სადაც უნდა მოხდეს პირველადი საგადასახადო დოკუმენტაციის წარდგენა მისი აუდიტორული შემოწმების მიზნით. ამდენად, საკასაციო საჩივრის ავტორი უსაფუძვლოდ მიიჩნევს სასამართლოს განმარტებას, რომ დავის განხილვის განმავლობაშიც კი საზოგადოებამ მოთხოვნილი დოკუმენტაცია არ წარადგინა.

კასატორი დამატებით აღნიშნავს, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო მსგავსი დავების განხილვისას მსჯელობს, სახელმწიფოს ჩარევა იყო თუ არა საკუთრების უფლების ხელყოფა და რამდენად იყო ის პროპორციული. საქმეზე N35533/04 („მამიდაკისი საბერძნეთის წინააღმდეგ“) ევროპულმა სასამართლომ მიუთითა, რომ ყველა შემთხვევაში უნდა დადგინდეს, დაცულია თუ არა ბალანსი საზოგადოების ინტერესებსა და კერძო საკუთრების დაცვის მოთხოვნას შორის.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად ასკვნის, რომ შპს „...ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრულ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის მოთხოვნებს, რაც გამორიცხავს განსახილველი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის შესაძლებლობას.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები, ვინაიდან:

- არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი;

- არ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების საფუძველი;

- სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

- საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით;

- კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით და საკასაციო საჩივარში მითითებული პოზიცია ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრული საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა. ამასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გამოთქმულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ მოცემული დავა არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს საგადასახადო ორგანოთა მიერ შპს „...ისთვის“ პირველადი საგადასახადო დოკუმენტაციის აუდიტის დეპარტამენტში წარდგენისთვის განსაზღვრული ვადის გაგრძელებაზე უარის თქმის კანონიერება.

საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს მასზედ, რომ საგადასახადო შემოწმების შედეგად შპს „...ს“ სახელმწიფო ბიუჯეტის წინაშე გადასახდელად დაერიცხა 2 755 502,44 ლარი. ამასთან, სსიპ შემოსავლების სამსახურში ადმინისტრაციული საჩივრის წარდგენის შედეგად, ამავე სამსახურის 2016 წლის 2 ნოემბრის N30131 ბრძანებით გადასახადის გადამხდელს მიეცა წინადადება, ბრძანების ჩაბარებიდან 15 სამუშაო დღის ვადაში აუდიტის დეპარტამენტისთვის წარედგინა პირველადი საგადასახადო დოკუმენტები, ხოლო აუდიტის დეპარტამენტს დაევალა, გადამხდელის მონაწილეობით შეესწავლა წარდგენილი დოკუმენტები და სათანადო საფუძვლის არსებობის შემთხვევაში გადაეანგარიშებინა დარიცხული თანხები. დადგენილია, რომ მოცემული ვადა, საწარმოს განცხადების საფუძველზე, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 15 თებერვლის N3582 ბრძანებით დამატებით გაგრძელდა 10 სამუშაო დღით. ამასთან, შპს „...მა“ კვლავ მიმართა წერილობით სსიპ შემოსავლების სამსახურს და მოითხოვა 2016 წლის 2 ნოემბრის N30131 ბრძანებით დოკუმენტების წარსადგენად განსაზღვრული ვადის გაგრძელება 45 დღით. სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 12 აპრილის N9687 ბრძანებით საზოგადოების მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა.

საკასაციო პალატა, ზემოაღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებათა საფუძველზე, მიუთითებს, საგადასახადო ორგანომ ადმინისტრაციული საჩივრის სრულყოფილად განხილვისა და საქმისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებათა დადგენის მიზნით, გადასახადის გადამხდელის ინტერესების დასაცავად, განუსაზღვრა მოსარჩელეს ვადა დამატებითი დოკუმენტების წარსადგენად. შესაბამისად, აღნიშნული მიზნების მისაღწევად და საწარმოს უფლებათა ჯეროვნად რეალიზაციისთვის, გადასახადის გადამხდელისთვის დამატებითი დოკუმენტაციის წარსადგენად მიცემული დროის ხანგრძლივობა უნდა ყოფილიყო გონივრული და ადეკვატური. ვადის გონივრულობის შეფასებისთვის გასათვალისწინებელია მოთხოვნილი დოკუმენტაციის სახე, ვისთან არის იგი დაცული, რა ძალისხმევას საჭიროებს მისი მოპოვება.

სადავო შემთხვევაში საყურადღებოა, რომ კომპანიას ვადა განესაზღვრა პირველადი სააღრიცხვო დოკუმენტაციის წარსადგენად. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-8 მუხლის 22-ე ნაწილის თანახმად, სააღრიცხვო დოკუმენტაცია არის პირველადი დოკუმენტები (მათ შორის, პირველადი საგადასახადო დოკუმენტები), ბუღალტრული აღრიცხვის რეგისტრები და სხვა დოკუმენტები, რომელთა საფუძველზედაც განისაზღვრება გადასახადებით დაბეგვრის ობიექტები, დაბეგვრასთან დაკავშირებული ობიექტები და დგინდება საგადასახადო ვალდებულებები. იმავე კოდექსის 72-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად კი, პირველადი საგადასახადო დოკუმენტი არის წერილობითი დოკუმენტი, რომლითაც შესაძლებელია სამეურნეო ოპერაციის მონაწილე მხარეთა იდენტიფიცირება, აქვს თარიღი და მოიცავს მიწოდებული საქონლის/გაწეული მომსახურების ჩამონათვალსა და ღირებულებას. საქონლის/მომსახურების გაცვლის (ბარტერულ) ოპერაციაზე გამოწერილ პირველად საგადასახადო დოკუმენტში საქონლის ღირებულების (მათ შორის, საქონლის ერთეულის ფასის) მითითება სავალდებულო არ არის. ამდენად, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ პირველადი სააღრიცხვო დოკუმენტაცია წარმოადგენს ისეთი სახის დოკუმენტაციას, რომელიც დაცული უნდა იყოს გადასახადის გადამხდელთან და რომლის მოძიებაც განსაკუთრებულ სირთულესთან არ არის დაკავშირებული. შესაბამისად, კასატორის პოზიცია, რომ ეკონომიკური პრობლემების გამო ვერ აიყვანა საკმარისი და სათანადო კადრები და ვერ შეძლო დოკუმენტაციის დადგენილ ვადაში წარდგენა, ვერ იქნება მიჩნეული არგუმენტირებულად, მით უფრო, მისთვის საერთო ჯამში მიცემული დროის ხანგრძლივობის გათვალისწინებით. კერძოდ, მნიშვნელოვანია, რომ საწარმოს, მისივე განცხადების საფუძველზე, რომ შეძლებდა სააღრიცხვო დოკუმენტაციის წარდგენას, მიეცა 15 სამუშაო დღის ვადა დოკუმენტების საგადასახადო ორგანოში მიტანისთვის. ამასთან, ეს ვადა, გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნის საფუძველზე, ერთხელ დამატებით იქნა გაგრძელებული.

რაც შეეხება კასატორის განმარტებას, რომ დოკუმენტაცია ამოღებული იყო საქართველოს პროკურატურის მიერ, საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 303-ე მუხლზე და აღნიშნავს, რომ თუკი დოკუმენტაციის წარუდგენლობა გამოიწვია ასეთი დოკუმენტების პროკურატურის მიერ ამოღებამ, გადასახადის გადამხდელს შეეძლო, მიემართა საგადასახადო ორგანოსთვის მტკიცებულებათა გამოთხოვის მოთხოვნით. მოცემული შესაძლებლობა კი მოსარჩელეს არ გამოუყენებია და მსგავსი პოზიცია 2017 წლის 22 მარტის განცხადებაში არ დაუფიქსირებია. ამასთანავე, საყურადღებოა საკასაციო საჩივარში გაკეთებული განმარტება, რომ დღეის მდგომარეობით, საწარმოს ყველა საჭირო მტკიცებულება მოპოვებული აქვს, თუმცა მხარეს ისინი სასამართლოში არ წარმოუდგენია და შესაბამისად, სასამართლოს შეფასებისა და მსჯელობის საგანი ვერ გახდება.

გარდა ზემოაღნიშნულისა, საყურადღებოა, რომ კომპანია ვერ ასახელებს ისეთ მიზეზს, რაც შესაძლებელია, ვადის გაგრძელების წინაპირობად მიჩნეულიყო. მათ შორის, ვერ მიუთითებს ისეთი საპატიო მიზეზის არსებობაზე, რაც დაადასტურებდა ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დადგენილ ვადაში დოკუმენტაციის წარდგენის შეუძლებლობას. მით უფრო, რომ საწარმომ ასეთი მტკიცებულებები ვერ წარმოადგინა სასამართლოში საქმის განხილვის პერიოდშიც. მოცემული ვითარება მიუთითებს, რომ ვადის კიდევ ერთხელ გაგრძელება მაინც არ იქნებოდა შედეგის მომცემი, რადგან მოსარჩელე ვერც დღეის მდგომარეობით ასახელებს, კონკრეტულად რა დოკუმენტაცია გააჩნია და რომელი მათგანის წარდგენაში შეეშალა ხელი მხოლოდ ვადის გაგრძელებაზე უარის თქმის გამო.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს მართებულად ეთქვა უარი დოკუმენტაციის წარდგენის ვადის გაგრძელებაზე, რადგან, ერთი მხრივ, მხარეს განესაზღვრა გონივრული ვადა ასეთი მტკიცებულებების წარსადგენად, მეორე მხრივ კი, გადასახადის გადამხდელი ვერ ადასტურებს, რომ ვადის გაგრძელება მის უფლებებზე არსებით გავლენას მოახდენდა და შესაძლებელი გახდებოდა სათანადო დოკუმენტაციის წარდგენა. საკასაციო სასამართლო, ასევე, აღნიშნავს, იმ პირობებში, როდესაც ვადის გაგრძელებაზე უარის თქმის შესახებ აქტი კანონიერად არის მიჩნეული, ხოლო საჩივრის განუხილველად დატოვების თაობაზე აქტი სადავოდ არ არის გამხდარი, დარიცხული გადასახადების შემცირებაზე უარის თქმის თაობაზე აქტებიც კანონიერად უნდა იქნეს მიჩნეული. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს და არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „...ის“ საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 16 ოქტომბრის განჩინება;

3. კასატორს - შპს „...ს“ (ს/ნ ...) დაეკისროს საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდა 8000 ლარის 30%-ის - 2400 (ორი ათას ოთხასი) ლარის ოდენობით შემდეგ ანგარიშზე: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი №300773150;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ა. წულაძე

მოსამართლეები: მ. ვაჩაძე

ნ. ქადაგიძე