საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

№ბს-1292(კ-19) 16 სექტემბერი, 2020 წელი

თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

ალექსანდრე წულაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ნუგზარ სხირტლაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) - დ. გ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) - სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება - სპეციალური პენიტენციური სამსახური

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება, ქმედების განხორციელების დავალება

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 2 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

აღწერილობითი ნაწილი:

დ. გ-მა 2017 წლის 24 ნოემბერს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს მიმართ და დაზუსტებული სასარჩელო მოთხოვნით მოპასუხისათვის ზიანის სახით - 100 000 (ასი ათასი) ევროს (ეკვივალენტი ლარში) დაკისრება და ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუმჯობესებამდე (ღვიძლის გადანერგვის წინასაოპერაციო პერიოდი) სამოქალაქო პროფილის სამკურნალო დაწესებულებაში მისი გადაყვანის დავალება მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 9 აგვისტოს განჩინებით საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება - სპეციალური პენიტენციური სამსახური.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებით დ. გ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება დ. გ-მა სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 2 ივლისის განჩინებით დ. გ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილება. აღნიშნული განჩინება დ. გ-მა საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა.

კასატორის განმარტებით, ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა არასათანადოდ გამოიკვლიეს საქმის გარემოებები; მიღებული გადაწყვეტილებები დააფუძნეს იმ მოწმეთა ჩვენებებზე, რომლებსაც მონაწილეობა ჰქონდათ მიღებული მოსარჩელის მიმართ ადრე წარმოებულ საქმეში; ამასთან, მოწმეებად არ დაკითხეს დ. გ-ის მიერ დასახელებული პირები.

კასატორი აღნიშნავს, სასამართლოებმა არ გაითვალისწინეს, რომ ის ითხოვს ზიანის ანაზღაურებას 2013 წლიდან დღემდე სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში მის მიმართ არაადამიანური მოპყრობის განხორციელების გამო.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად ასკვნის, რომ დ. გ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრულ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის მოთხოვნებს, რაც გამორიცხავს განსახილველი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის შესაძლებლობას.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები, ვინაიდან:

- არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი;

- არ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების საფუძველი;

- სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

- საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით;

- კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით და საკასაციო საჩივარში მითითებული პოზიცია ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრული საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა. ამასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გამოთქმულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ მოცემული დავა სასამართლოების მიერ არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, მოცემულ საქმეში მთავარ სადავო საკითხებს წარმოადგენს, არსებობს თუ არა მოპასუხისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურების დაკისრების წინაპირობები, ასევე, საჭიროებს თუ არა მოსარჩელე სამკურნალოდ გადაყვანას სამოქალაქო პროფილის სამკურნალო დაწესებულებაში.

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის (გარდა ამ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული საჯარო მოსამსახურისა) მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. ამავე კოდექსის 207-ე მუხლის მიხედვით კი, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი.

საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის შესაბამისად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირის მიმართ, სახელმწიფო (მუნიციპალიტეტი) ან ის ორგანო, რომელშიც აღნიშნული მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე სახელმწიფოსთან (მუნიციპალიტეტთან) ერთად, სოლიდარულად აგებს პასუხს.

ზემოაღნიშნულ ნორმათა საფუძველზე, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ მიყენებული ზიანი შესაბამისმა სახელმწიფო დაწესებულებამ უნდა აანაზღაუროს სრულად. ამასთან, ზიანის ანაზღაურების დაკისრებისთვის უნდა დადასტურდეს ნორმატიულად განსაზღვრული შემდეგი წინაპირობების კუმულატიურად არსებობა: 1. ადმინისტრაციული ორგანოს თანამშრომლის ქმედების უკანონობა; 2. პირისთვის ზიანის მიყენება; 3. მიზეზშედეგობრივი კავშირის არსებობა დამდგარ შედეგსა და ადმინისტრაციული ორგანოს მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას შორის; 4. სახელმწიფო მოსამსახურის ბრალეულობა.

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოსარჩელემ პატიმრობაში 2006-2012 წლებში ყოფნის დროს არასათანადო მოპყრობიდან გამომდინარე საკუთარი უფლებების დასაცავად მიმართა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს. შედეგად, 2013 წლის 14 მარტს ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დ. გ-ის განაცხადი ამორიცხა საქმეთა ნუსხიდან, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის 39-ე მუხლის საფუძველზე, რამეთუ განმცხადებელსა და სახელმწიფოს შორის მიღწეულ იქნა „მეგობრული შეთანხმება“. კერძოდ, სახელმწიფომ აღიარა მოსარჩელის პატიმრობაში ყოფნის პერიოდში არასათანადო სამედიცინო მკურნალობის გაწევის ფაქტი, როგორც ევროპული კონვენციის მე-3 მუხლის დარღვევა და გამოთქვა მზაობა მისთვის მატერიალური და მორალური ზიანის სახით გადაეხადა 5000 (ხუთი ათასი) ევრო. სახელმწიფოს მიერ აღნიშნული ვალდებულება შესრულებულია.

ამრიგად, 2006-2012 წლებში მოსარჩელისთვის მიყენებული ზიანი უკვე ანაზღაურებულია და სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას, დააკისროს მოპასუხეს უკვე ანაზღაურებული ზიანის კვლავ ანაზღაურება, მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც იმავე უკანონობიდან გამომდინარე ზიანის დამატებით წარმოშობა, ასეთი ფაქტის განგრძობადობა არ დასტურდება.

რაც შეეხება კასატორის მითითებას, რომ იგი ითხოვს ზიანის ანაზღაურებას 2013 წლიდან დღემდე სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში მის მიმართ არაადამიანური მოპყრობის განხორციელების გამო, საკასაციო პალატა, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების, მხარეთა მიერ ქვედა ინსტანციის სასამართლოებში მიცემული ახსნა-განმარტებებისა და წერილობითი პოზიციების გაცნობის შედეგად, მიიჩნევს, რომ არ დასტურდება სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში დ. გ-ის უფლებათა დარღვევა, მოპასუხის ქმედებათა უკანონობა, რაც ზიანის ანაზღაურების საფუძველი შეიძლება გამხდარიყო. შესაბამისად, ზიანის ანაზღაურების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნა ქვედა ინსტანციის სასამართლოთა მიერ მართებულად არ იქნა დაკმაყოფილებული.

მოსარჩელის სამოქალაქო პროფილის სამკურნალო დაწესებულებაში გადაყვანის მოთხოვნასთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა მიუთითებს პატიმრობის კოდექსზე, რომლის 24-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ბრალდებულს/მსჯავრდებულს უფლება აქვს, ისარგებლოს საჭირო სამედიცინო მომსახურებით. საჭიროების შემთხვევაში ბრალდებულისათვის/მსჯავრდებულისათვის ხელმისაწვდომი უნდა იყოს პენიტენციურ დაწესებულებაში ნებადართული სამკურნალო საშუალებები. იმავე კოდექსის 121-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად კი, თუ ბრალდებულის/მსჯავრდებულის მკურნალობა არ შეიძლება განხორციელდეს პატიმრობის/თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულების საექიმო-სამედიცინო პუნქტში, იგი შეიძლება გაყვანილ იქნეს ბრალდებულთა/მსჯავრდებულთა სამკურნალო დაწესებულებაში ან სამოქალაქო სექტორის საავადმყოფოში. ამდენად, საკასაციო პალატა ხაზგასმით განმარტავს, რომ პირისთვის თავისუფლების შეზღუდვისას და პენიტენციურ დაწესებულებაში მოთავსებისას, სახელმწიფომ უნდა უზრუნველყოს მისი უსაფრთხოებისა და ჯანმრთელობის დაცვა, სათანადო პირობების შექმნა. მათ შორის, ბრალდებულს/მსჯავრდებულს უნდა გაეწიოს შესაბამისი სამედიცინო მომსახურება. ამასთან, თუკი მსჯავრდებულის სათანადო მკურნალობა პატიმრობის/თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულების საექიმო-სამედიცინო პუნქტში შეუძლებელია, იგი უნდა გადაიყვანონ ბრალდებულთა/მსჯავრდებულთა სამკურნალო დაწესებულებაში ან სამოქალაქო სექტორის საავადმყოფოში.

კონკრეტულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში პერიოდულად ხდება დ. გ-ის ჯანმრთელობის მდგომარეობის შემოწმება. ამასთან, იგი არაერთხელ იქნა გადაყვანილი მსჯავრდებულთა და ბრალდებულთა სამკურნალო დაწესებულებაში გამოკვლევისა და მკურნალობის მიზნით. ამრიგად, დადასტურებულია მოსარჩელის მუდმივი სამედიცინო მეთვალყურეობა პენიტენციურ დაწესებულებაში და მისთვის მკურნალობის გაწევა. ამასთანავე, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები არ ადასტურებს დ. გ-ის სამოქალაქო პროფილის კლინიკაში გადაყვანის საჭიროებას. დასახელებული გარემოებებიდან გამომდინარე, სამოქალაქო პროფილის სამედიცინო დაწესებულებაში გადაყვანასთან დაკავშირებით სასარჩელო მოთხოვნა უსაფუძვლოა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოების მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს და არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. დ. გ-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 2 ივლისის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ა. წულაძე

მოსამართლეები: მ. ვაჩაძე

ნ. სხირტლაძე