№ბს-73(კ-20) 17 ივნისი, 2020 წელი ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ქეთევან ცინცაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე, ალექსანდრე წულაძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 28 ნოემბერის განჩინების გაუქმების თაობაზე (მოწინააღმდეგე მხარე - სს „...ი“).

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სს „...მა“ 2017 წლის 7 დეკემბერს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს მიმართ, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობისა და პირგასამტეხლოს თანხის ოდენობის შემცირების მოთხოვნით, კერძოდ, სასამართლოს წინაშე განსახილველად წარდგენილი მოთხოვნები ფორმულირებული იქნა შემდეგი სახით:

- ბათილად იქნეს ცნობილი სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს დირექტორის 2015 წლის 4 ივნისის №04-156/ო ბრძანებით შექმნილი ,,საყოველთაო ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამის“ პირობების შესრულების კონტროლის შედეგებზე მიმწოდებლის მხრიდან წარმოდგენილი ადმინისტრაციული საჩივრების განმხილველი სათათბირო ორგანოს (კომისიის) 2017 წლის 20 ნოემბრის №04/72124 გადაწყვეტილება და ადმინისტრაციული საჩივრით გასაჩივრებული სააგენტოს 2017 წლის 20 სექტემბრის №47/2017-09 აქტის 7.2. პუნქტი;

- ნაწილობრივ ბათილად იქნეს ცნობილი გასაჩივრებული აქტის 7.3.4 პუნქტით გათვალისწინებული მოთხოვნა, კერძოდ, 14 829.53 ლარიდან ბათილად იქნეს ცნობილი 11 297.84 ლარის ნაწილში, ხოლო დამატებითი სახდელის სახით დაკისრებული ორმაგი ოდენობით გათვალისწინებული ჯარიმიდან 29 659.06 ლარიდან ბათილად იქნეს ცნობილი 22 595.62 ლარის ნაწილში, ხოლო დარჩენილი 10 595.13 ლარის ფარგლებში შემცირდეს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო;

- სახელმწიფო ბიუჯეტში აღსადგენი თანხებისა და დამატებითი ფინანსური ჯარიმის თანხების შეჯამების შემდეგ გონივრულ ფარგლებში შემცირდეს გასაჩივრებული 2017 წლის 20 სექტემბრის №47/2017-09 აქტის 7.3.1, 7.3.2, და 7.3.5 პუნქტებში გამოყენებული შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 11 დეკემბრის განჩინებით, სს „...ის“ სარჩელი გადაეგზავნა განსჯად ზესტაფონის რაიონულ სასამართლოს.

ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 11 სექტემბრის გადაწყვეტილებით, სს „...ის“ სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს დირექტორის 2015 წლის 04 ივნისის №04-156/ო ბრძანებით შექმნილი ,,საყოველთაო ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამის“ პირობების შესრულების კონტროლის შედეგებზე მიმწოდებლის მხრიდან წარმოდგენილი ადმინისტრაციული საჩივრების განმხილველი სათათბირო ორგანოს (კომისიის), სს ,,სამედიცინო კორპორაცია ევექსის“ წარმომადგენლის 2017 წლის 26 ოქტომბრის №107332 ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ 2017 წლის 20 ნოემბრის №04/72124 გადაწყვეტილება და ადმინისტრაციული საჩივრით გასაჩივრებული სააგენტოს 2017 წლის 20 სექტემბრის №47/2017-09 აქტის 7.2. პუნქტი; შემცირდა 2017 წლის 20 სექტემბრის №47/2017-09 აქტის 7.3.1. პუნქტით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო 279.76 ლარი და პირგასამტეხლოს ოდენობად განისაზღვრა 27.98 ლარი; შემცირდა 2017 წლის 20 სექტემბრის №47/2017-09 აქტის 7.3.2. პუნქტით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო 36 338.04 ლარი და პირგასამტეხლოს ოდენობად განისაზღვრა 3 633.80 ლარი; შემცირდა 2017 წლის 20 სექტემბრის №47/2017-09 აქტის 7.3.4. პუნქტით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო 29 659.06 ლარი და პირგასამტეხლოს ოდენობად განისაზღვრა 2 965.91 ლარი; შემცირდა 2017 წლის 20 სექტემბრის №47/2017-09 აქტის 7.3.5. პუნქტით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო 419.44 ლარი და პირგასამტეხლოს ოდენობად განისაზღვრა 41.94 ლარი; მოსარჩელე სს „...ის“ სასარჩელო მოთხოვნა დანარჩენ ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

რაიონულმა სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2017 წლის 11 აგვისტოდან 2017 წლის 20 სექტემბრის ჩათვლით სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს მიერ განხორციელდა სს „ს...ის" „საყოველთაო ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში“, გეგმური ამბულატორიული მომსახურეობის მისაღებად 2013 წლის 28 თებერვლიდან 2017 წლის 01 ივნისამდე პერიოდში რეგისტრირებულ მოსარგებლეებზე შევსებული თანხმობის ფორმების შევსების მდგომარეობის და სააგენტოს 2017 წლის 01 ივნისის №04/35179 წერილით მოთხოვნილი დოკუმენტაციის თემატური შემოწმება, რომლის შედეგად, სააგენტოს მიერ 2017 წლის 20 სექტემბერს შედგენილი იქნა №47/2017-19 აქტი.

შემოწმების შედეგად შედგენილი გასაჩივრებული აქტის მე-8 პუნქტის თანახმად მიმწოდებელს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისრა სულ 284.691.52 ლარი, საიდანც 91 289.12 ლარი წარმოადგენს უკან დაბრუნების თანხას, ხოლო 193 402. 40 ლარი - დამატებითი ფინანსური ჯარიმის სახით გადასახდელ თანხას.

შემოწმების შედეგად შედგენილი გასაჩივრებული აქტის 7.2 პუნქტში აღინიშნა შემდეგი სახის დარღვევები: მიმწოდებლის მიერ 3052 შემთხვევაში ძირითად კონტიგენტში რეგისტრირებული პაციენტის ფაქტობრივ მისამართში დაფიქსირებული იყო სოფელი, ანუ ნაცვლად დამატებითი კონტიგენტისა რეგისტრირებული იყო ძირითად კონტიგენტში, რის გამოც აღნიშნულ მოსარგებლეებზე მიმწოდებლის მიერ ზედმეტად მოთხოვნილმა თანხამ შეადგინა 24 662.22 ლარი, რომელიც უნდა დაქვემდებარებოდა სახელმწიფო ბიუჯეტში აღდგენას, ხოლო დამატებითი ჯარიმის სახით გადასახდელმა თანხამ შეადგინა 59 976.84 ლარი.

შემოწმების შედეგად შედგენილი გასაჩივრებული აქტის 7.3.1. ქვეპუნქტის თანახმად, სააგენტოს შეფასებით 79 შემთხვევაში მოსარგებლეთა მონაცემთა ბაზაში დარეგისტრირების თარიღი წინ უსწრებდა თანხმობის ფორმის შევსების თარიღს; 7.3.2. ქვეპუნქტის თანახმად, 692 მკაცრი აღრიცხვის ფორმას არ ჰქონდა ბენეფიციარის პირადობის მოწმობის/დაბადების მოწმობის ასლი; 7.3.3. ქვეპუნქტის თანახმად - 708 შემთხვევაში მიმწოდებელმა შემოწმების პერიოდში ვერ წარმოადგინა მკაცრი აღრიცხვის თანხმობის ფურცლები; 7.3.4. ქვეპუნქტის თანახმად - 340 შემთხვევაში მკაცრი აღიცხვის თანხმობის ფორმები გადასწორებული და დაზიანებული იყო, დაფიქსირებული იყო არასწორი მონაცემები და სხვა; 7.3.5. ქვეპუნქტის თანახმად - 12 შემთხვევაში ბენეფიციარები დარეგისტრირებულია იყვნენ მკაცრი აღრიცხვის ფორმებით, რომლებიც მიმწოდებელს არ ჰქონდა მიღებული შესაბამისი მიღება-ჩაბარების აქტებით; 7.3.6. ქვეპუნქტის თანახმად - 20 შემთხვევაში მკაცრი აღრიცხვის ფორმებში დაფიქსირებული იყო არასრულწლოვნის ხელმოწერა.

ყველა ზემოხსენებულ შემთხვევაში მიმწოდებელს დაეკისრა უკან დაბრუნების თანხები და დამატებითი ფინანსური ჯარიმები.

რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიერ ფაქტების კონსტატაციის გზით დადასტურებული იყო, რომ გეგმიური ამბულატორიის ელექტრონული მოდული (ე.წ. პორტალი), სადაც ხდებოდა კაპიტაციური ბენეფიციარების რეგისტრაცია, მიმწოდებელს შესაძლებლობას არ აძლევდა ის ბენეფიციარი, რომლის ფაქტობრივ მისამართადაც მითითებული იყო სოფელი, დაერეგისტრირებინა ძირითად კონტიგენტად, პროგრამაში ინტეგრირებული შეზღუდვები ამის შესაძლებლობას ფიზიკურად არ იძლეოდა.

მოსარჩელემ 2017 წლის 25 ოქტომბერს ადმინისტრაციული საჩივრით გაასაჩივრა 2017 წლის 20 სექტემბრის №47/2017-09 აქტი და მოითხოვა მისი 7.2. პუნქტის ბათილად ცნობა. სააგენტომ არ გაითვალისწინა წარდგენილი არგუმენტები და არ დააკმაყოფილა მიმწოდებლის 2017 წლის 26 ოქტომბრის №107332 ადმინისტრაციული საჩივრით გათვალისწინებული მოთხოვნა, შესაბამისად, 2017 წლის 20 ნოემბერს მიიღო №04/72124 გადაწყვეტილება ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ.

ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 11 სექტემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტომ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 28 ნოემბრის განჩინებით სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 11 სექტემბრის გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სამართლებრივი შეფასებები, მათ შორის, მოსარჩელის აპელირება პირგასამტეხლოს ოდენობის არაგონივრულობაზე და მიიჩნია, რომ მოპასუხე ორგანოს მიერ განსაზღვრული პირგასამტეხლოს (ჯარიმის) ოდენობა იყო არაგონივრული, კერძოდ, 2014 წლის 01 თებერვლამდე თითოეულ შემთხვევაზე 0.5%, ხოლო 2014 წლის 01 თებერვლიდან 2017 წლის 01 აპრილამდე თითოეულ შემთხვევაზე ასანაზღაურებელი თანხის ორმაგი ოდენობა, დარღვევის ხარისხისა და ხასიათის გათვალისწინებით შეუსაბამოდ მაღალი იყო და უნდა შემცირებულიყო, თუმცა არა იმ ფორმით, როგორც ამას მოსარჩელე მოითხოვდა, კერძოდ სახელმწიფო ბიუჯეტში აღსადგენი თანხისა და დამატებითი ფინანსური ჯარიმის შეკრების (დაჯამების) შემდეგ, არამედ უნდა შემცირებულიყო მხოლოდ დამატებითი ფინანსური ჯარიმის ოდენობა, რომელიც წარმოადგენდა პირგასამტეხლოს.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 28 ნოემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტომ, რომელმაც გასაჩივრებული განჩნების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

კასატორი აღნიშნავს, რომ გასაჩივრებული 2017 წლის 20 ნოემბრის გადაწყვეტილება მიღებულია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მოთხოვნათა სრული დაცვით. გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში სრულყოფილად არის განმარტებული თუ რა მოსაზრებით ეთქვა უარი სს „...ს“ საჩივრის დაკმაყოფილებაზე, კერძოდ, შემოწმების აქტის 7.2 პუნქტის ბათილად ცნობის თაობაზე. კასატორმა ყურადღება გაამახვილა საყოველთაო ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამით მოსარგებლეთა ნებისმიერი სახის სამედიცინო დოკუმენტაციის მოთხოვნის უფლებამოსილებაზე და თავის მხრივ მიმწოდებლის (სამედიცინო დაწესებულების) ვალდებულებაზე მოთხოვნისთანავე არაუგვიანეს სამი დღისა უზრუნველყოს მოთხოვნილი ინფორმაციისა და დოკუმენტის მიწოდება უფლებამოსილი პირისათვის.

კასატორი მიუთითებს გასაჩივრებული განჩინების მე-4 პუნქტზე და არ ეთანხმება სასამართლოს შეფასებაში, რომლის მიხედვითაც, ბენეფიციართა გარკვეული რაოდენობის რეგისტრაცია „ძირითად კონტიგენტად“ ნაცვლად ,,დამატებითისა“ განპირობებულია მათი ფაქტიური ადგილსამყოფელის მითითების გამო და სააგენტოს მიერ შექმნილი პლატფორმის (ელექტრონული მოდულის) ხარვეზითაა გამოწვეული. აღნიშნულზე კასატორი მიუთითებს სააგენტოს დირექტორის 2013 წლის 12 აპრილის №04-185/ო ბრძანების პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტზე და აღნიშნავს, რომ გეგმიური ამბულატორიული მომსახურება ძირითადი და დამეტებითი კონტიგენტისთვის გათვალისწინებული იყო პროგრამის ამოქმედებისთანავე (პროგრამის 22-ე მუხლის მე-2 პუნქტი). ზემოაღნიშნული ბრძანებით ცალსახად იყო განსაზღვრული ძირითადი და დამატებითი კატეგორიის განსაზღვრება და მოქმედი კანონმდებლობა ითვალისწინებდა ყველა შემთხვევაში რეგისტრაციას ფაქტობრივი მისამართის მიხედვით, რომელიც აუცილებლად მითითებული უნდა იყოს თანხმობის ფორმაშიც.

კასატორი არ ეთანხმება სასამართლოს შეფასებას პირადობის მოწმობების და თანხმობის ფურცლების წარმოუდგენლობის საკითხზე, რომლის მიხედვითაც, სააგენტოს მიმწოდებლის მიერ მიწოდებული ინფორმაცია არ გადაუმოწმებია, არ მიუღია ახსნა-განმარტება მიმწოდებლისგან და პაციენტისგან და ა.შ. აღნიშნულზე კასატორი მიუთითებს 2014 წლის 17 მარტის №01-19/ნ ბრძანებით დამტკიცებულ თანხმობის ფორმის გამოყენებისა და აღრიცხვა ანგარიშგების წესზე (23.4 მუხლი), რომლის თანახმად, მოსარგებლის თანხმობის ფორმა განისაზღვრება მკაცრი აღრიცხვის დოკუმენტად და 2014 წლის პირველი აპრილიდან მოსარგებლეთა რეგისტრაცია უნდა განხორციელდეს მხოლოდ პირადობის დოკუმენტით, ამასთან, პირადობის დოკუმენტის ასლის დართვა მკაცრი აღრიცხვის თანხმობის ფორმაზე 2014 წლის 30 ოქტომბრიდან წარმოადგენს მოსარგებლის რეგისტრაციის ერთ-ერთ იმპერატიულ პირობას, რომლის დარღვევა განაპირობებს მიმწოდებლის პასუხისმგებლობას პროგრამით განსაზღვრული პირობებით. პროგრამის 23.4 მუხლი ცალსახად ადგენს მიმწოდებლის ვალდებულებას პროგრამით მოსარგებლეთა რეგისტრაცია განახორციელოს მხოლოდ მოსარგებლის თანხმობის საფუძველზე, რომელიც დადასტურებული უნდა იყოს მოსარგებლის ან კანონიერი წარმომადგენლის ხელმოწერით. აგრეთვე, მიმწოდებელი ვალდებულია თანხმობა, როგორც მკაცრი აღრიცხვის ფორმა შეინახოს და არ დაუშვას მისი წაშლა, ჩასწორება ან კორექტორის დახმარებით მოცილება, ხოლო ამ პირობების (5.4 მუხლი) დარღვევით შევსებული მკაცრი აღრიცხვის ფორმა, როგორც გამოსაყენებლად უვარგისი ექვემდებარება ჩამოწერას.

კასატორი არ ეთანხმება სასამართლოების მიერ გამოყენებული საჯარიმო სანქციების მიმართ პირგასამტეხლოს შემცირების თაობაზე სამოქალაქო კოდექსის ნორმების გამოყენებას, რადგან მიიჩნევს, რომ საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 21 თებერვლის №36 დადგენილება წარმოადგენს სპეციალურ სამართლებრივ აქტს, რომლითაც დამტკიცებული იქნა „საყოველთაო ჯანმრთელობის დაცვის სხელმწიფო პროგრამა“, რომელიც არეგულირებს მიმწოდებელსა და პროგრამის განმახორციელებელს შორის ურთიერთობას, მათ შორის ჯარიმებისა და დამატებითი სანქციების დაკისრებას რევიზიისა და კონტროლის დროს აღმოჩენილი ამა თუ იმ დარვევისათვის და რომ მიმწოდებლის მიმართ დაკისრებული საჯარიმო სანქციების საკანონმდებლო საფუძვლის ბათილობა საფრთხეს უქმნის პროგრამის არსებობას, ვინაიდან შეჩერდება საბიუჯეტო შემოსავლების მიღება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 17 მარტის განჩინებით, საქართველოს ადმისინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს საკასაციო საჩივარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

განსახილველ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენს საყოველთაო ჯანდაცვაზე გადასვლის მიზნით გასატარებელ ზოგიერთ ღონისძიებათა შესახებ საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 21 თებერვლის №36 დადგენილებით დამტკიცებული საყოველთაო ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამის მონაწილე სუბიექტებს შორის წარმოშობილი ურთიერთობა.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოების განმარტებას სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს 2017 წლის 20 სექტემბრის №47/2017-09 აქტის 7.2. პუნქტის უკანონობასთან დაკავშირებით და აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში სააგენტომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ თანხმობის ფორმა შეიცავდა მითითებას ბენეფიციარის ფაქტობრივი მისამართის შესახებ, რომელსაც უთითებდა თვით ბენეფიციარი. აღნიშნული მისამართით ხდებოდა ბენეფიციარის რეგისტრირება და თვით პორტალი აგენერირებდა ბენეფიციარის რეგისტრაციის მისამართს და ახდენდა ბენეფიციარის რეგისტრაციას ძირითად თუ დამატებით კონტიგენტად. ამასთან, საკასაციო სასამართლო ასევე ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას იმის თაობაზე, რომ განსახილველ საკითხთან მიმართებაში სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს არ გამოუკვლევია ის არსებითი მნიშვნელობის გარემოება, მოსარგებლეებმა რეალურად მიიღეს თუ არა სამედიცინო მომსახურება.

ამასთან, გარდა ზემოაღნიშნული გარემოებებისა, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ საქმეში უმნიშვნელოვანესია იმ მარეგულირებელი სამართლებრივი აქტების ანალიზი, რაც არსებობდა საყოველთაო ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში მკაცრი აღრიცხვის თანხმობის ფორმებთან დაკავშირებით 2013-2017 წლებში. საყოველთაო ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში მომსახურების მისაღებად სამედიცინო დაწესებულებების მოსარგებლეთა თანხმობის ფორმები წარმოადგენს მკაცრი აღრიცხვის ფორმას, ხოლო აღნიშნული ფორმების სარგებლობის წესზე პირველი რეგულაციები განსაზღვრა სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტომ, კერძოდ, თანხმობა ივსებოდა მიმწოდებლის წარმომადგენლის მიერ სრულყოფილად და დაუშვებელი იყო მისი შესწორებები (№04-69/ო, 26.02.2013), ასევე განისაზღვრა, რომ უვარგისად მიიჩნეოდა მკაცრი აღრიცხვის ფორმები შევსების დროს დაშვებული შეცდომების გამო, რაც უნდა დაბრუნებოდა სსიპ - სოციალური მოსახურების სააგენტოს (№04-71/ო, 28.03.2014). ამასთან, რაც შეეხება მკაცრი აღრიცხვის ფორმების წარმოების წესების დარღვევის გამო საჯარიმო სანქციებს, აღნიშნული სანქციის ფორმა პირველად გაჩნდა 2017 წლის 27 იანვრიდან, როდესაც ცვლილება შევიდა საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 21 თებერვლის №36 დადგენილებით დამტკიცებული საყოველთაო ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამაში (19.14 მუხლი). ამასთან, ის გარემოება თუ უშუალოდ რა ითვლებოდა მკაცრი აღიცხვის დოკუმენტის/ფორმის წარმოების წესების დარღვევად (მკაცრი აღრიცხვის ფორმა უნდა შეივსოს სრულყოფილად, დაუშვებელია მასში ჩანაწერის წაშლა, ჩასწორება და/ან მოშორება კორექტორის დახმარებით), განისაზღვრა 2017 წლის 3 აგვისტოდან (№01-50/ნ, 2/08/2017), საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2014 წლის 17 მარტის №01-19/ნ ბრძანებაში განხორციელებული ცვლილების შედეგად. ამავე ცვლილებით განისაზღვრა საჯარიმო სანქციების გამოყენების შესაძლებლობა მკაცრი აღრიცხვის ფორმების წარმოების წესების დარღვევისათვის (მე-8 მუხლი).

ამდენად, ზემოაღნიშნულ ნორმებზე დაყრდნობით საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოქმედი რეგულაციებით 2013 წლიდან არსებობდა მკაცრი აღრიცხვის დოკუმენტის წარმოების ზოგადი წესები - სანქციის გარეშე. ამასთან, საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 21 თებერვლის №36 დადგენილებით 2017 წლის იანვრიდან განისაზღვრა საჯარიმო სანქცია მკაცრი აღრიცხვის დოკუმენტის წარმოების წესის დარღვევისათვის, თუმცა განჭვრეტადი დისპოზიცია, თუ კონკრეტულად რა წესის დარღვევა ითვლებოდა სანქციის საფუძვლად არ იყო განსაზღვრული. მკაცრი აღრიცხვის დოკუმენტის წარმოების წესის დარღვევისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების პირდაპირი ნორმა და განჭვრეტადი დეფინიცია 2017 წლის 2 აგვისტოს ცვლილების შედეგად ამოქმედდა.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მსჯელობას, რომ საჯარიმო სანქციას ცალსახად ვერ მიენიჭება უკუძალა და ამასთან, საკასაციო სასამართლო დამატებით განმარტავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში შეფასების საგანი არა მხოლოდ საჯარიმო სანქციისათვის უკუძალის მინიჭების დაუშვებლობა, არამედ იმ საკითხის შეფასებაცაა თუ რა პერიოდი უნდა იქნეს მიჩნეული მკაცრი აღრიცხვის დოკუმენტის წარმოების წესების დარღვევისათვის საჯარიმო სანქციის გამოყენების საწყის პერიოდად, 2017 წლის 27 იანვარი (ზოგადად საჯარიმო სანქციის შემოტანის დრო), თუ 2017 წლის 3 აგვისტო (შესაბამის ბრძანებაში ცვლილების განხორციელების დრო).

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ პირისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრება უნდა განხორციელდეს ადმინისტრაციული სამართლის უმნიშვნელოვანესი პრინციპის - კანონიერების პრინციპის ზედმიწევნით დაცვის საფუძველზე. აღნიშნული პრინციპი პირდაპირ გამომდინარეობს სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპიდან და დაკავშირებულია სახელმწიფოს ვალდებულებასთან - სამართლებრივი ნორმის სიცხადის და სამართლებრივი შედეგების განჭვრეტადობის უზრუნველყოფის თაობაზე.

განსახილველ შემთხვევაში, მართალია 2017 წლის 27 იანვარს საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 21 თებერვლის №36 დადგენილებაში განხორციელებული ცვლილების შედეგად განისაზღვრა საჯარიმო სანქცია, მაგრამ არც თავად ეს ნორმა და არც ერთი სხვა სამართლებრივი დოკუმენტი არ განსაზღვრავდა თუ რა ფაქტობრივი გარემოებები ან მათი ერთობლიობა ჩაითვლებოდა პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძვლად, რაც პრობლემატურს ხდიდა მის განჭვრეტადობას და შესაბამისად, მისი გამოყენების კანონიერებასა და სამართლიანობას. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საჯარიმო სანქციის გამოყენების საფუძვლებზე მიმთითებელი, განჭვრეტადი და პირდაპირ განსაზღვრული ნორმა 2017 წლის 3 აგვისტოდან ამოქმედდა, რაც შესაბამისი პასუხისმგებლობის დაკისრების საწყის პერიოდად უნდა იქნეს მიჩნეული.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო ასევე ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ განსახილველ დავაზე დაუშვებელია გამოყენებული იქნეს სამოქალაქო კოდექსის ნორმები პირგასამტეხლოს შემცირების შესახებ, ვინაიდან, საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 21 თებერვლის №36 დადგენილება არის სპეციალური სამართლებრივი აქტი, რომლითაც დამტკიცდა „საყოველთაო ჯანმრთელობის დაცვის სხელმწიფო პროგრამა“, რომელიც არეგულირებს მიმწოდებელსა და პროგრამის განმახორციელებელს შორის ურთიერთობას, მათ შორის, ჯარიმებისა და დამატებითი სანქციების დაკისრებას რევიზიისა და კონტროლის დროს აღმოჩენილი ამა თუ იმ დარვევისათვის და რომ მიმწოდებლის მიმართ დაკისრებული საჯარიმო სანქციების საკანონმდებლო საფუძვლის ბათილობა საფრთხეს უქმნის პროგრამის არსებობას, ვინაიდან, შეჩერდება საბიუჯეტო შემოსავლების მიღება.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს „საყოველთაო ჯანდაცვაზე გადასვლის მიზნით გასატარებელ ზოგიერთ ღონისძიებათა შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 21 თებერვლის №36 დადგენილებაზე, რომლის მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, პროგრამის ფარგლებში შესაბამისი მომსახურების მიმწოდებელია პირი, რომელიც აკმაყოფილებს ამ საქმიანობისათვის კანონმდებლობით დადგენილ მოთხოვნებს, გამოთქვამს პროგრამაში მონაწილეობის სურვილს, ეთანხმება ვაუჩერის პირობებს დადგენილ ვადაში და წესით წერილობით დაუდასტურებს განმახორციელებელს პროგრამაში მონაწილეობის სურვილს, ხოლო ამავე ნორმის მე-2 პუნქტის თანახმად წინამდებარე პროგრამა და თანდართული დანართები, ამ პროგრამის შესრულების უზრუნველსაყოფად გამოცემული შესაბამისი სამართლებრივი აქტები, ასევე ვაუჩერის პირობებთან დაკავშირებული სხვა მარეგულირებელი აქტები და მიმწოდებლის წერილობითი დასტური პროგრამაში მონაწილეობის თაობაზე ერთობლივად წარმოადგენს შეთანხმებას პროგრამის განმხორციელებელსა და მიმწოდებელს შორის და შესაბამისად მხარეები თავისუფლდებიან რაიმე დამატებითი ხელშეკრულების გაფორმების ვალდებულებისაგან.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს რომ განსახილველი სამართალურთიერთობის მხარეებს შორის სახეზეა სახელშეკრულებო ურთიერთობა. (ადმინისტრაციული ხელშეკრულება).

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 65-ე მუხლზე, რომლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებისას გამოიყენება ამ კოდექსის ნორმები და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული მოთხოვნები ხელშეკრულებათა შესახებ.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას და განმარტავს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ სამოქალაქო კანონმდებლობა პირგასამტეხლოს ნამდვილობას მხარეთა მიერ ნების თავისუფალი გამოვლენის გზით მიღწეულ შეთანხმებას უკავშირებს, იგი არ წარმოადგენს აბსოლუტურ დათქმას და მოვალის შესაგებლის არსებობის პირობებში, სასამართლო უფლებამოსილია, შეაფასოს კრედიტორის მიერ მოთხოვნილი ოდენობის თანხის თანაზომიერება ვალდებულების დარღვევასთან, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 420-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოს შეუძლია საქმის გარემოებათა გათვალისწინებით, შეამციროს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო. ნორმის დასახელებული დანაწესი სასამართლოს მხრიდან მხარეთა თავისუფალი ნების გამოვლენით მიღწეულ შეთანხმებაში ჩარევის ლეგიტიმურ საფუძველს წარმოადგენს და ასეთ შემთხვევაში, კონკრეტული საქმის თავისებურების გათვალისწინებით, უნდა შეფასდეს ის სუბიექტური და ობიექტური ფაქტორები, მაგალითად, ვალდებულების დარღვევის ხარისხი და ა.შ. მითითებული ნორმა ემსახურება მხარეთა უფლება-მოვალეობების დაბალანსებას, რათა არ მოხდეს არაგონივრული ტვირთის მხარისათვის დაკისრება. პირგასამტეხლოს მიზანს არ წარმოადგენს მხარის მიერ დამდგარი ზიანის ანაზღაურება. პირგასამტეხლოს დანიშნულება არის ვალდებულების შეუსრულებლობის პრევენცია და სწორედ ამიტომ აქვს უფლება სასამართლოს პირგასამტეხლო შეამციროს იმ ოდენობამდე, რომ იგი ამ დანიშნულებას არ გასცდეს. დაკისრებული თანხა გამანადგურებლად არ უნდა მოქმედებდეს ვალდებული პირის ფინანსურ მდგომარეობაზე. ამდენად, პირგასამტეხლო უნდა იყოს ვალდებულების დარღვევის თანაზომიერი და გონივრული.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში საქმეში წარმოდგენილ ფაქტობრივ გარემოებათა შეფასებით ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა სავსებით მართებულად გაიზიარეს მოსარჩელის მითითება პირგასამტეხლოს ოდენობის არაგონივრულობაზე და შეამცირეს პირგასამტეხლოს ოდენობა, დამატებითი ფინანსური ჯარიმის ოდენობიდან გამომდინარე.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და სამართლებრივ შეფასებებს, რომელიც თავის მხრივ არსებითად ეყრდნობა ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად გადაწყვიტა დავა.

ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე და აღნიშნავს, რომ თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ვინაიდან, სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს (ს/ნ 202178927) საკასაციო საჩივარზე 07/02/2020წ. საგადახდო მოთხოვნით №03613 გადახდილი აქვს სახელმწიფო ბაჟი - 300 ლარის ოდენობით და 10/03/2020წ. საგადახდო მოთხოვნით №06832 გადახდილი აქვს სახელმწიფო ბაჟი - 2701 ლარის ოდენობით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, მას უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ჯამში 3001 ლარის 70 პროცენტი - 2100.7 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი №300773150.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილით და

დაადგინა:

1. სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 28 ნოემბერის განჩინება;

3. სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს (ს/ნ 202178927) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე 07/02/2020წ. №03613 საგადახდო მოთხოვნით და 10/03/2020წ. №06832 საგადახდო მოთხოვნით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ჯამში 3001 ლარის 70 პროცენტი - 2100.7 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი №300773150.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ქ. ცინცაძე

მოსამართლეები: ნ. სხირტლაძე

ა. წულაძე