საქართველოს უზენაესი სასამართლო
გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა
საქართველოს სახელით
საქმე №ბს-262(კ-20) 16 სექტემბერი, 2020 წელი
თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა
შემდეგი შემადგენლობა:
ალექსანდრე წულაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მაია ვაჩაძე, ნინო ქადაგიძე
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი (მოსარჩელე) - ი. ხ-ე
მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) - საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო
მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) - ზ. ო-ე
დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება
გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 21 ოქტომბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება
აღწერილობითი ნაწილი:
ი. ხ-ემ 2017 წლის 7 ივნისს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების - საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და ზ. ო-ის მიმართ, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით. სასარჩელო მოთხოვნათა დაზუსტების შედეგად, მოსარჩელემ მოპასუხეებისთვის მორალური ზიანის სახით - 100 000 ლარის, ასევე, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსთვის მატერიალური და მორალური ზიანის სახით - 58 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის დაკისრება მოითხოვა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 24 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ი. ხ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ი. ხ-ემ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 21 ოქტომბრის განჩინებით ი. ხ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 24 დეკემბრის გადაწყვეტილება. აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ი. ხ-ემ, რომელმაც სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.
კასატორი აღნიშნავს, რომ მისთვის 2009 წლის 06 მაისს, პოლიციის სამმართველოსთან აქციის დროს მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსთან აწარმოებდა მოლაპარაკებებს (სამინისტროს წარმომადგენლად დანიშნული იყო ზ. ო-ე). მხარეთა არაერთი შეხვედრისა და სასამართლოში მიმდინარე პროცესების გადადების მიუხედავად, სამინისტრომ მოსარჩელეს ნებაყოფლობით არ აუნაზღაურა მიყენებული ზიანი. საბოლოოდ, სასამართლოში მიმდინარე პირველი დავის ფარგლებში შინაგან საქმეთა სამინისტროს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 80 000 ლარის გადახდა. მართალია, ზ. ო-ემ იცოდა მოსარჩელის მიერ თანხის სასწრაფოდ მიღების საჭიროების თაობაზე (მოსარჩელეს უნდა დაეფარა ბანკისგან აღებული სესხი), მაგრამ მან სასამართლოს გადაწყვეტილების გასაჩივრებაზე უარი არ განაცხადა. შედეგად, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლა დაგვიანდა და ი. ხ-ემ ვერ გადაიხადა ბანკისგან აღებული სესხი, რომლის დასაფარადაც ბანკმა გაასხვისა მოსარჩელის ერთადერთი საცხოვრებელი ადგილი.
კასატორი მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლზე და აღნიშნავს, რომ ზიანი შესაძლებელია გამოიწვიოს პირის უმოქმედობამაც, თუკი ის არ ასრულებს დაკისრებულ ვალდებულებებს. ამასთან, ზიანი ანაზღაურებას ექვემდებარება გაუფრთხილებლობის შემთხვევაშიც. ზიანის მიმყენებელი მიიჩნევა ბრალეულად, ვიდრე იგი არ დაამტკიცებს თავის არაბრალეულობას. საკასაციო საჩივრის თანახმად, მოცემულ შემთხვევაში, ზიანი გამოიწვია შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და მის მიერ დანიშნული უფლებამოსილი პირის - ზ. ო-ის უმოქმედობამ, საკითხისადმი გულგრილმა დამოკიდებულებამ.
საკასაციო საჩივრის ავტორი ასევე აღნიშნავს, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა უსაფუძვლოდ არ დააკმაყოფილეს შუამდგომლობები მოწმეთა სახით ა. ჭ-ის, ი. ღ-ისა და თ. წ-ის დაკითხვის შესახებ. კასატორის მოსაზრებით, დასახელებულ პირებს შეეძლოთ საქმისათვის მნიშვნელოვანი გარემოებების დადასტურება.
ი. ხ-ემ 2020 წლის 15 ივნისს წარმოადგინა განცხადება, რომლითაც იშუამდგომლა საქმის დიდი პალატისთვის განსახილველად გადაცემა.
სამოტივაციო ნაწილი:
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად ასკვნის, რომ ი. ხ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრულ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის მოთხოვნებს, რაც გამორიცხავს განსახილველი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის შესაძლებლობას.
საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები, ვინაიდან:
- არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი;
- არ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების საფუძველი;
- სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;
- საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით;
- კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით და საკასაციო საჩივარში მითითებული პოზიცია ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.
შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრული საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა. ამასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გამოთქმულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ მოცემული დავა არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი.
საკასაციო პალატა, პირველ ყოვლისა, ყურადღებას გაამახვილებს მხარის შუამდგომლობაზე საქმის განსახილველად დიდი პალატისთვის გადაცემის თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 3911 მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, საქმის საკასაციო წესით განმხილველ სასამართლოს შეუძლია მოტივირებული განჩინებით საქმე განსახილველად გადასცეს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდ პალატას, თუ საქმე თავისი შინაარსით წარმოადგენს იშვიათ სამართლებრივ პრობლემას, საკასაციო პალატა არ იზიარებს სხვა საკასაციო პალატის მიერ ადრე ჩამოყალიბებულ სამართლებრივ შეფასებას (ნორმის განმარტებას), საკასაციო პალატა არ იზიარებს დიდი პალატის მიერ ადრე ჩამოყალიბებულ სამართლებრივ შეფასებას (ნორმის განმარტებას). ამრიგად, საქმის დიდი პალატისთვის განსახილველად გადაცემის საფუძველი შეიძლება გახდეს ნორმატიულად განსაზღვრული ერთ-ერთი წინაპირობის არსებობა, ამასთანავე, მნიშვნელოვანია, რომ საქმის დიდი პალატისათვის განსახილველად გადაცემის მიზანშეწონილობის საკითხის განხილვა განეკუთვნება საქმის განმხილველი საკასაციო სასამართლოს განსაკუთრებულ, დისკრეციულ უფლებამოსილებას. სწორედ ამიტომ, საკასაციო სასამართლო თავად წყვეტს საქმის დიდი პალატისთვის გადაცემის საჭიროების საკითხს და არ არის დამოკიდებული ან შემოსაზღვრული მხარის შუამდგომლობით. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატისთვის საქმის განსახილველად გადაცემის საჭიროება. ამრიგად, ი. ხ-ის შუამდგომლობა არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
მხარის შუამდგომლობის გადაწყვეტის შემდეგ, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ განსახილველ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს მოპასუხეთათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ უმოქმედობით (სასამართლოს გადაწყვეტილების დროულად აღუსრულებლობით) გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის (გარდა ამ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული საჯარო მოსამსახურისა) მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. ამავე კოდექსის 207-ე მუხლის მიხედვით კი, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი.
საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილით დაკონკრეტებულია, რომ თუ სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირის მიმართ, სახელმწიფო (მუნიციპალიტეტი) ან ის ორგანო, რომელშიც აღნიშნული მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე სახელმწიფოსთან (მუნიციპალიტეტთან) ერთად, სოლიდარულად აგებს პასუხს.
საკასაციო პალატა, ზემოაღნიშნულ ნორმათა საფუძველზე, განმარტავს, კანონმდებლობით ცალსახად არის დადგენილი სახელმწიფოს ვალდებულება, სრულად აანაზღაუროს მისი მოსამსახურის მიერ მიყენებული ზიანი, თუკი კუმულატიურად არსებობს ზიანის ანაზღაურების შემდეგი წინაპირობები: 1. საჯარო მოსამსახურის მიერ ჩადენილია მართლსაწინააღმდეგო ქმედება. ქმედება შეიძლება გამოიხატოს როგორც აქტიურ მოქმედებაში, ისე უმოქმედობაში. უმოქმედობა ატარებს უკანონო ხასიათს, როდესაც ადმინისტრაციული ორგანო არ ასრულებს ან არაჯეროვნად ასრულებს ნაკისრ მოვალეობებს, არ ახორციელებს სავალდებულო მოქმედებას; 2. დამდგარია შედეგი პირისთვის ზიანის მიყენების სახით; 3. არსებობს პირდაპირი მიზეზშედეგობრივი კავშირი ზიანის მიმყენებლის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის. უნდა დადასტურდეს, რომ ზიანი წარმოიშვა სწორედ უკანონო ქმედების შედეგად; 4. ზიანის მიმყენებელი უნდა მოქმედებდეს ბრალეულად.
განსახილველ შემთხვევაში, კასატორი მისთვის ზიანის მიყენებას უკავშირებს მოპასუხეთა უმოქმედობას - სასამართლოს გადაწყვეტილებით დაკისრებული თანხის არადროულად ანაზღაურებას. აღნიშნული გარემოების შეფასებისას, საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის თარიღსა და მისი აღსრულების პერიოდზე. კერძოდ, დადგენილია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 30 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ი. ხ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის სახით - 10 000 ლარის, ხოლო მორალური ზიანის სახით - 70 000 ლარის ანაზღაურება. აღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე 2014 წლის 10 დეკემბერს გაიცა სააღსრულებო ფურცელი, რომლის საფუძველზეც, აღსრულების ეროვნულ ბიუროში მიმდინარე იძულებითი აღსრულების შედეგად, ი. ხ-ის ანგარიშზე 2015 წლის 21 იანვარს ჩაირიცხა 80 000 ლარი. ამრიგად, სასამართლოს გადაწყვეტილება აღსრულდა მისი გამოტანიდან სამ თვეზე ნაკლებ პერიოდში. დროის დასახელებული ხანგრძლივობა კი ავტომატურად არ იძლევა მისი არაგონივრულად მიჩნევისა და მოსარჩელის უფლებების დარღვევის საფუძვლად განხილვის შესაძლებლობას.
რაც შეეხება ბანკის მიმართ სასესხო ვალდებულებიდან გამომდინარე საცხოვრებელი ბინის გასხვისებასა და შედეგად ი. ხ-ისთვის ქონებრივი ზიანის მიყენებაზე მითითებას, საგულისხმოა, რომ იძულებითი აღსრულება მიმდინარეობდა სს „...ასა“ და გ. ა-ს შორის 2012 წლის 3 მაისს დადებული სესხის ხელშეკრულების აღსასრულებლად. ვინაიდან სასესხო ვალდებულება ნებაყოფლობით არ შესრულდა, იძულებით აუქციონზე გასხვისდა გ. ა-ის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთები: თბილისში ც. ...ის ქუჩა N...-ში მდებარე 171,2 მ2 ფართობის N... ბინა და 193,96 მ2 ფართობის სხვენი. ამდენად, იძულებითი აუქციონის მიმდინარეობისას უძრავი ნივთები მოსარჩელის საკუთრებაში აღარ ირიცხებოდა და ისინი საკუთრების უფლებით ეკუთვნოდა გ. ა-ს. შესაბამისად, დასახელებული ნივთების აუქციონზე რეალიზაციით კასატორის საკუთრების უფლების შელახვა არ დგინდება. ამასთან, მოსარჩელისთვის ზიანის მიყენება არ დასტურდება იმ შემთხვევაშიც კი, თუ სასამართლო დადასტურებულად მიიჩნევს გ. ა-ისა და ი. ხ-ის განმარტებებს, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება გაფორმდა ფორმალურად და სესხის თანხა სრულად გადაეცა მოსარჩელეს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, არსებითი მნიშვნელობა უნდა მიენიჭოს იმ ფაქტს, რომ აუქციონზე ნივთების გასხვისებისას (... წლის ... აპრილსა და ... წლის ... იანვარს) სასამართლოს გადაწყვეტილება აღსრულებული იყო - ი. ხ-ის ანგარიშზე 80 000 ლარი უკვე ჩარიცხული იყო. შესაბამისად, კასატორის პოზიცია, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილების აღუსრულებლობის გამო ვერ გადაიხადა სესხის თანხა და ქონება გასხვისდა, დაუსაბუთებელია. ამასთანავე, გასათვალისწინებელია, რომ შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიმართვის საფუძველზე, ი. ხ-ისთვის ზიანის ასანაზღაურებელი თანხის ჩარიცხვამდე, ბანკმა ერთხელ შეწყვიტა აუქციონი და იძულებითი აღსრულება მხოლოდ მას შემდეგ გაგრძელდა, რაც მოსარჩელეს ზიანი აუნაზღაურდა, თუმცა მან ბანკის სესხი მაინც არ დაფარა.
საკასაციო სასამართლო, ასევე, ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას მოწმეთა დაკითხვის შესახებ შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის უკანონობასთან დაკავშირებით. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სააპელაციო პალატამ გადაწყვეტილების მიღებისას იხელმძღვანელა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით, რომლებიც იძლეოდა საქმისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოების სრულყოფილად დადგენისა და სადავო საკითხის დეტალურად შესწავლის შესაძლებლობას. ამდენად, კასატორის მიერ დასახელებული პირების მოწმეთა სახით მოწვევის საჭიროება არ არსებობდა.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოების მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს და არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.
სარეზოლუციო ნაწილი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ი. ხ-ის შუამდგომლობა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატისთვის საქმის განსახილველად გადაცემის შესახებ არ დაკმაყოფილდეს;
2. ი. ხ-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;
3. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 21 ოქტომბრის განჩინება;
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ა. წულაძე
მოსამართლეები: მ. ვაჩაძე
ნ. ქადაგიძე
