საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-1319(2კ-19) 23 სექტემბერი, 2020 წელი

ბს-1319(2კ-20) თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

ალექსანდრე წულაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ქეთევან ცინცაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) - სსიპ შემოსავლების სამსახური

კასატორი (მოპასუხე) - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - კ. გ-ა

დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 14 ივნისის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

აღწერილობითი ნაწილი:

კ. გ-ამ 2016 წლის 20 ივნისს სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიმართ და მოითხოვა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2016 წლის 21 აპრილის გადაწყვეტილების, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2014 წლის 26 დეკემბრის №54141 ბრძანების, სსიპ შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 2014 წლის 20 ნოემბრის №48150 და 2016 წლის 19 მაისის №13714 ბრძანებების, 2014 წლის 20 ნოემბრის №006-345 და 2016 წლის 19 მაისის №006-353 საგადასახადო მოთხოვნების ბათილად ცნობა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 29 მაისის გადაწყვეტილებით კ. გ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2016 წლის 21 აპრილის გადაწყვეტილება (№10248/2/15 საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში), სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2014 წლის 26 დეკემბრის №54141 ბრძანება, სსიპ შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 2014 წლის 20 ნოემბრის №48150 ბრძანება და №006-345 საგადასახადო მოთხოვნა, სსიპ შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 2016 წლის 19 მაისის №13714 ბრძანება და №006-353 საგადასახადო მოთხოვნა. მითითებული გადაწყვეტილება საგადასახადო ორგანოებმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 14 ივნისის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 29 მაისის გადაწყვეტილება. აღნიშნული განჩინება საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ და სსიპ შემოსავლების სამსახურმა საკასაციო წესით გაასაჩივრეს.

კასატორები აღნიშნავენ, რომ კანონმდებელმა განსაზღვრა საგადასახადო შეღავათის გამოყენებისთვის ნივთის საკუთრებაში არსებობის ათვლის წერტილი და დაუკავშირა საკუთრების უფლების წარმომშობი დოკუმენტის შედგენის თარიღს. შესაბამისად, იმავე პერიოდის დასრულების მომენტის საკანონმდებლო დონეზე განსაზღვრის აუცილებლობა არ არსებობდა, რამეთუ იგი უნდა ემთხვეოდეს საკუთრების უფლების წარმომშობი ახალი დოკუმენტის შედგენის თარიღს. ვადის ათვლის -საკუთრების დამადასტურებელი დოკუმენტის შედგენასთან, ხოლო ვადის დასრულების -საჯარო რეესტრში უფლების რეგისტრაციასთან დაკავშირება ცალკეულ შემთხვევებში ერთსა და იმავე პერიოდში, ერთსა და იმავე ქონებაზე ორი სხვადასხვა პირის საგადასახადო შეღავათის გავრცელებას გამოიწვევს. საგადასახადო მიზნებისთვის კი შეუძლებელია ერთი და იგივე ქონება ერთდროულად ორი სხვადასხვა გადასახადის გადამხდელის საკუთრებაში არსებობდეს. ამდენად, კასატორთა მოსაზრებით, სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად ასკვნის, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრულ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის მოთხოვნებს, რაც გამორიცხავს განსახილველი საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის შესაძლებლობას.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები, ვინაიდან:

- არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი;

- არ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების საფუძველი;

- სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

- საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით;

- კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით და საკასაციო საჩივრებში მითითებული პოზიცია ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრული საკასაციო საჩივრების განსახილველად დაშვების წინაპირობა. ამასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გამოთქმულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ დავა არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, მოცემულ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს კ. გ-ას მიერ შპს „...თვის“ მიწის ნაკვეთის მიყიდვის შედეგად მიღებული სარგებლის საშემოსავლო გადასახადისგან გათავისუფლება და საგადასახადო შეღავათის გავრცელება.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს 2009 წლის პირველ იანვრამდე მოქმედი საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 168-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, საშემოსავლო გადასახადით დაბეგვრისაგან თავისუფლდებოდა ფიზიკური პირის მიერ 2 წელზე მეტი ვადით საკუთრებაში არსებული მატერიალური აქტივების რეალიზაციით მიღებული ნამეტი, გარდა მის მიერ სამეწარმეო საქმიანობის ფარგლებში მატერიალური აქტივების რეალიზაციით მიღებული ნამეტისა. უძრავი ქონების რეალიზაციის შემთხვევაში ორწლიანი ვადა იანგარიშებოდა საქართველოს საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლების რეგისტრაციის მიზნით წარდგენილი (წარსადგენი) საკუთრების უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის შედგენის თარიღის მიხედვით. ამრიგად, დასახელებული საგადასახადო შეღავათით სარგებლობისთვის არსებითი მნიშვნელობა ენიჭებოდა ქონების საკუთრებაში არსებობის პერიოდის ათვლის წერტილის განსაზღვრას და აღნიშნული პერიოდის ხანგრძლივობას. კერძოდ, კანონმდებელმა ქონების საკუთრებაში არსებობის პერიოდის ათვლის დასაწყისად საკუთრების უფლების დამდგენი დოკუმენტის შედგენის თარიღი დაასახელა. ამგვარი შეღავათის შემოღების მიზნად შეიძლება მივიჩნიოთ კანონმდებლის ნება, დაეცვა და უსაფუძვლოდ არ დაემძიმებინა იმ არასამეწარმეო მიზნებით მოქმედ ფიზიკურ პირთა საგადასახადო ტვირთი, ვინც მიუხედავად უფლების წარმომშობი დოკუმენტის არსებობისა, დროულად არ მოახდინა საკუთრების უფლების რეგისტრაცია. რაც შეება ვადის გასვლის მომენტის განსაზღვრას, ვინაიდან ნორმაში მითითებული იყო ნივთის ორ წელზე მეტი პერიოდით საკუთრებაში ქონაზე, ის უნდა დაუკავშირდეს იმ მომენტს, როდესაც გამყიდველი ნივთზე საკუთრების უფლებას დაკარგავს. ასეთი მომენტის განსაზღვრა, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (2004წ.) მე-2 მუხლის მე-5 ნაწილიდან გამომდინარე, უნდა მოხდეს სამოქალაქო სამართლის შესაბამისი ნორმების მხედველობაში მიღებით, ვინაიდან საგადასახადო კოდექსი სადავო საკითხის შესახებ სპეციალურ რეგულაციებს არ ადგენს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლზე, რომლის მიხედვით, უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია გარიგების წერილობითი ფორმით დადება და შემძენზე ამ გარიგებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. შესაბამისად, უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების წარმოშობისთვის აუცილებელია არა მხოლოდ ხელშეკრულების სათანადო წესით გაფორმება, არამედ საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში აღრიცხვა. სწორედ ახალი მესაკუთრის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის მომენტიდან კარგავს გამყიდველი ნივთზე საკუთრების უფლებას და საგადასახადო შეღავათის გავრცელების საკითხის გამოკვლევისას უნდა გამოანგარიშდეს გამყიდველის მიერ ნივთის შეძენის დოკუმენტის შედგენისა და ახალი მესაკუთრის რეგისტრაციის თარიღებს შორის პერიოდის ხანგრძლივობა. ამასთანავე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემული განმარტება არ ეწინააღმდეგება საგადასახადო კოდექსის მიზნებს, რამეთუ არა მხოლოდ სადავო პერიოდში, არამედ დღეს მოქმედი კოდექსითაც კი არ არის დაკონკრეტებული ვადის დასრულების მომენტი და ვადის ხანგრძლივობა არ არის დაკავშირებული ძველი და ახალი დოკუმენტების შედგენის თარიღებს შორის პერიოდის გამოთვლასთან. გარდა ამისა, ნორმის ადრესატს წარმოადგენს გამყიდველი ფიზიკური პირი და ვინაიდან ნივთი შეიძენა იურიდიულმა პირმა (შპს „...მა“), ამ უკანაკსნელზე საგადასახადო შეღავათი მაინც არ გავრცელდება.

მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ კ. გ-ამ 2006 წლის 23 ივნისს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსაგან აუქციონის წესით შეიძინა მიწის ნაკვეთი. აუქციონის ოქმი შედგენილია 2006 წლის 23 ივნისს, რომლის საფუძველზეც უძრავ ნივთზე 2006 წლის 23 ივნისს დარეგისტრირდა მოსარჩელის საკუთრების უფლება. ამრიგად, 2006 წლის 23 ივნისის აუქციონის ოქმი კ. გ-ას საკუთრების უფლების წარმომშობი დოკუმენტია და სწორედ 2006 წლის 23 ივნისიდან უნდა აითვალოს საგადასახადო შეღავათის გავრცელებისთვის აუცილებელი ორწლიანი ვადა. რაც შეეხება ორწლიანი ვადის გასვლის მომენტის განსაზღვრას, დადგენილია, რომ 2008 წლის 25 მაისს მოსარჩელესა და შპს „...ს“ შორის გაფორდა უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, თუმცა საჯარო რეესტრში შპს „...ის“ საკუთრების უფლება დარეგისტრირდა 2008 წლის 24 ივნისს. ამრიგად, 2008 წლის 24 ივნისამდე უძრავი ნივთი მოსარჩელის საკუთრებას წარმოადგენდა. შესაბამისად, 2006 წლის 23 ივნისიდან 2008 წლის 24 ივნისამდე გასული იყო ორწლიანი ვადა და კ. გ-ას მიმართ უნდა გავრცელდეს საგადასახადო შეღავათი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოების მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორების მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის საფუძველს. საქმეზე დადგენილია გასაჩივრებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების უკანონობა და არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 14 ივნისის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ა. წულაძე

მოსამართლეები: მ. ვაჩაძე

ქ. ცინცაძე