№ბს-988(კ-19) 07 ოქტომბერი, 2020 წელი ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ქეთევან ცინცაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე, ალექსანდრე წულაძე
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა ზ. ღ-ასა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 28 მარტის განჩინების გაუქმების თაობაზე (მოწინააღმდეგე მხარე - ნ. გ-ი).
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
2017 წლის 03 მაისს ნ. გ-მა დაზუსტებული სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების - სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და საქართველოს პრეზიდენტის მიმართ და ზ. ღ-ას სახელზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესახებ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2009 წლის 30 სექტემბრის №... გადაწყვეტილების, ზ. ღ-ას ნაწილში საქართველოს პრეზიდენტის 2009 წლის 22 ივლისის №496 განკარგულებისა და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსა და ზ. ღ-ას შორის 2009 წლის 30 სექტემბერს გაფორმებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობა მოითხოვა.
მოსარჩელის განმარტებით, მისმა მამამ - ვ. გ-მა 1994 წლის 27 ივლისს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე საკუთრების უფლება მოიპოვა ქ. თბილისში, დაბა ...ში ...ის ქ.N..., ...-ში მდებარე N... ბინაზე. საკუთრების უფლება, იმჟამად მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, რეგისტრირებული იყო ტექნიკური აღრიცხვის არქივში. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ მამის გარდაცვალების შემდგომ, სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, დაირეგისტრირა გარკვეული ქონება, თუმცა აღმოჩნდა, რომ ...ში მდებარე სადავო ბინა უკვე რეგისტრირებული იყო ზ. ღ-ას სახელზე. რეგისტაციის საფუძვლად მითითებული იყო საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსა და ზ. ღ-ას შორის 2009 წლის 30 სექტემბერს გაფორმებული ხელშეკრულება, რომელიც, თავისმხრივ, საქართველოს პრეზიდენტის 2009 წლის 22 ივლისის განკარგულების შესაბამისად დაიდო.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 08 მაისის განჩინებით ადმინისტარციულ საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საქმეში მესამე პირად ჩაერთო ზ. ღ-ა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 13 სექტემბრის განჩინებით ადმინისტარციულ საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საქმეში მესამე პირად ჩაერთო საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტრო.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 01 მაისის გადაწყვეტილებით ნ. გ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსა და ზ. ღ-ას შორის 2009 წლის 30 სექტემბერს გაფორმებული ხელშეკრულება ...-ში ...ის ქ. N... მდევარე N... კორპუსის N... ბინის ნასყიდობის შესახებ; ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2009 წლის 30 სექტემბრის №... გადაწყვეტილება.
საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2009 წლის 30 სექტემბრის ხელშეკრულებით საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრომ ზ. ღ-ას, როგორც საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიიდან იძულებით გადაადგილებულ პირს - დევნილს საკუთრებაში გადასცა ...ში, ...ის ქუჩა №...-ში, მე-... კორპუსის მე-... სართულზე მდებარე ბინა №... (54,28 კვ.მ, ორი ოთხი), რომელზე საკუთრების უფლება მოპოვებული ჰქონდა ვ. გ-ს. კოლეგიამ მიუთითა საქართველოს კონსტიტუციის (იმჟამად მოქმედი რედაქციის) 21-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ ზემოხსენებული ხელშეკრულება ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციასა და კანონმდებლობას, რამეთუ ადგენს კერძო პირის საკუთრებაში არსებული ქონების პრივატიზებას და ამგვარად ლახავს ნ. გ-ის საკუთრების უფლებას. შესაბამისად, არსებობს მისი ბათილად ცნობის საფუძველი.
საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2009 წლის 30 სექტემბრის №... გადაწყვეტილებით საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ ზ. ღ-ას საკუთრების უფლება დაარეგისტრირა უძრავ ქონებაზე, რომელიც სხვა პირის საკუთრებას წარმოადგენდა და შესაბამისი მონაცემები ასახული იყო ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს არქივში და ხელმისაწვდომი იყო მარეგისტრირებელი ორგანოსათვის. ამდენად, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2009 წლის 30 სექტემბრის №... გადაწყვეტილება მიღებულია საქმის გარემოებების გამოკვლევის გარეშე და ზღუდავს ნ. გ-ის საკუთრების უფლებას.
საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 2009 წლის 22 ივლისის №496 ბრძანებულება არ ითვალისწინებდა სადავო ბინის განკარგვას, ამდენად, იგი ზიანს არ აყენებდა მოსარჩელის კანონიერ ინტერესებს.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 01 მაისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს სამინისტრომ და ზ. ღ-ამ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 28 მარტის განჩინებით საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და ზ. ღ-ას სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 01 მაისის გადაწყვეტილება, რაც საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ და ზ. ღ-ამ საკასაციო წესი გაასაჩივრეს.
კასატორი - ზ. ღ-ა აღნიშნავს, რომ მოსარჩელემ სამკვიდრო მიიღო მამკვიდრებლის - მამის შესაძლო ქონების 1/3 ნაწილზე და არა მთელ ქონებაზე. ამდენად, დავის საგნის მიმართ მოსარჩელის იურიდული ინტერესი საჭიროებდა შეფასებას, რაც ქვედა ინსტანციის სასამართლოებს არ განუხორციელებიათ. 2009 წლის 30 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შემთხვევაში მოსარჩელემ შესაძლოა მიიღოს ზ. ღ-ასათვის გადაცემული ქონების მხოლოდ 1/3 ნაწილი. კასატორის განმარტებით, იგი არის კეთილსინდისიერი შემძენი, რომლიც 1994 წლიდან ცხოვრობს სადავო ბინაში. ზ. ღ-ა აღნიშნავს, რომ მისთვის უცნობია სადავო ქონებაზე მოსარჩელის უფლების თაობაზე. ამასთან, კასატორის მოსაზრებით, ნ. გ-ის სარჩელი ხანდაზმულია, რადგან უძრავ ნივთებთან დაკავშირებით სამოქალაქო კოდექსი ადგენს ხანდაზმულობის 6 წლიან ვადას. ზ. ღ-ას განცხადებით, მოსარჩელემ ისე აღძრა სარჩელი სასამართლოში, რომ სადავო ქონების რეგისტრაციის მოთხოვნით საჯარო რეესტრისათვის არ მიუმართავს. აგრეთვე, მოსარჩელეს არ გაუსაჩივრებია, ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2017 წლის 12 აპრილის გადაწყვეტილება, რომელიც განსახილველ საქმეს შეეხებოდა.
კასატორი - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო აღნიშნავს, რომ სადავო ხელშეკრულების გაფორმების დროს მოქმედი საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 28 მაისი №403 განკარგულებით დამტკიცებული „იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა მიმართ 2009-2012 წლებში სახელმწიფო სტრატეგიის განხორციელების სამოქმედო გეგმის“ თანახმად, დევნილებისათვის ქონების გადაცემის პროცესი რამდენიმე საფეხურს მოიცავდა. სსიპ სერვისების განვითარების სააგენტო ადგენდა ჩასახლების ობიექტებში რეალურად მცხოვრები დევნილების ვინაობას. ამდენად, დევნილთა ოჯახის შემადგენლობის დადგენა სამინისტროს კომპეტენციაში არ შედიოდა. კასატორის განმარტებით, სადავო ხელშეკრულებით, ზ. ღ-ას საკუთრებაში გადაეცა ...ში, ...ის ქ. №..., კორპუსი №...-ში, მე-...სართულზე მდებარე №... ბინა, ხოლო ტექბიუროს მონაცემებით, ნ. გ-ზე აღრიცხული უძრავი ქონების მისამართია - დაბა ...ი, ...ის ქN... ბინა.... აღნიშნულიდან გამომდინარე, უსაფუძვლოა სასამართლოს მოსაზრება, რომ ზ. ღ-ას სახელზე ქონების პრივატიზებით დაირღვა ნ. გ-ის საკუთრების უფლება. ამასთან, კასატორი აღნიშნავს, რომ „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ კანონის 22-ე მუხლის შესაბამისად, პრივატიზებულ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებასთან დაკავშირებული სადავო საკითხების სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადაა 3 წელი. ამდენად, ნ. გ-ის სარჩელი ხანდაზმულია.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 23 ივლისის განჩინებით (მოსამართლე - ვასილ როინიშვილი) საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და ზ. ღ-ას საკასაციო საჩივრები.
ამასთან, 2020 წლის 01 ივლისს საქმეთა ელექტრონული განაწილების სისტემის მეშვეობით ზემოაღნიშნული ადმინისტრაციული საქმე განაწილდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის მოსამართლე ქეთევან ცინცაძეზე.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ზ. ღ-ასა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებენ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარებიან დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად ადმინისტრაციულ ორგანოს უფლება არ აქვს კანონმდებლობის მოთხოვნების საწინააღმდეგოდ განახორციელოს რაიმე ქმედება (კანონიერების პრინციპი), ხოლო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად კი ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილი არ არის თავისი გადაწყვეტილება დააფუძნოს იმ გარემოებებზე, ფაქტებზე, მტკიცებულებებზე ან არგუმენტებზე, რომლებიც არ იქნა გამოკვლეული და შესწავლილი ადმინისტრაციული წარმოების დროს.
საკასაციო პალატა დადგენილად მიიჩნევს იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელის მამას - ვ. გ-ს 1994 წლის 27 ივლისს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე საკუთრებაში გადაეცა ქ. თბილისში, დაბა ...ში ...ის ქ.N..., ...-შიმდებარე №... ბინა. საკუთრების უფლება, იმჟამად მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, რეგისტრირებული იყო ტექნიკური აღრიცხვის არქივში. ამასთან, დადგენილია, რომ საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსა და ზ. ღ-ას შორის 2009 წლის 30 სექტემბერს გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ზ. ღ-ას საკუთრებაში გადაეცა ...ში, ...ის ქუჩა N..., მე-... ...ში მდებარე №... ბინა. ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძვლად მითითებულია საქართველოს პრეზიდენტის 2009 წლის 22 ივლისის №496 განკარგულება. ხსენებული განკარგულებით განისაზღვრა, რომ №1 დანართით გათვალისწინებულ პირებს პირდაპირი მიყიდვის ფორმით, სიმბოლურ ფასად - 1 ლარად გადაეცათ ამავე დანართში მითითებული ქონება. ხსენებული განკარგულებისა და ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, სადავო ბინა საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით დარეგისტრირდა ზ. ღ-ას სახელზე. საყურადღებოა ის გარემოება, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 2009 წლის 22 ივლისის №496 განკარგულების №1 დანართით ზ. ღ-ასათვის შესაბამისი საკუთრების გადაცემა გათვალისწინებული არ ყოფილა. ამასთან, ცალსახაა ის გარემოება, რომ შესაბამისი ხელშეკრულებით ზ. ღ-ას საკუთრებაში გადაეცა ვ. გ-ის საკუთრებაში არსებული და ტექნიკური აღრიცხვის არქივში რეგისტრირებული უძრავი ქონება. შესაბამისად, ზემოხსენებული ხელშეკრულება ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციასა და კანონმდებლობას და ლახავს ვასილ გოგილაშილის მემკვიდრის ნ. გ-ის საკუთრების უფლებას.
ამასთან, სადავო მისამართების იდენტურობასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართოების მოსაზრებას და აღნიშნავს, რომ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2012 წლის 17 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ვ. გ-ის 2009 წლის 23 დეკემბრის განცხადება დაბა ...ში, ...ის ქუჩა №...-ში მდებარე ბინა N...-ზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის თაობაზე სწორედ იმ საფუძვლით არ დაკმაყოფილდა, რომ მითითებულ ქონებაზე 2009 წლის 30 სექტემბერს უკვე რეგისტრირებული იყო ზ. ღ-ას საკუთრების უფლება. ხსენებულის საწინააღმდეგო მტკიცებულება მოწინააღმდეგე მხარეებსა და მესამე პირს არ წარმოუდგენიათ.
ამდენად, საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსა და ზ. ღ-ას შორის 2009 წლის 30 სექტემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებას არ გააჩნდა სამართლებივი საფუძველი. ამასთან, უკანონოა ზემოხსენებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე ზ. ღ-ას სახელზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესახებ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2009 წლის 30 სექტემბრის №... გადაწყვეტილება, რადგან სსიპ საჯარო რეესტრმა ტექნიკური ინვერტარიზაციის ბიუროს სააღრიცხვო მონაცემების საწინააღმდეგოდ, საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევის გარეშე მიიღო სადავო გადაწყვეტილება.
ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს, რომელიც თავის მხრივ არსებითად ეყრდნობა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად გადაწყვიტა დავა.
ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.
ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს - წარმატების პერსპექტივა. ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ზ. ღ-ასა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 28 მარტის განჩინება;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ქ. ცინცაძე
მოსამართლეები: ნ. სხირტლაძე
ა. წულაძე
