საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

№ბს-392(2კ-20) 27 იანვარი, 2021 წელი

თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

ალექსანდრე წულაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ნინო ქადაგიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) - საქართველოს გენერალური პროკურატურა

კასატორი (მოპასუხე) - საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - ს. ს-ე (კანონიერი წარმომადგენელი - ფ. ჭ-ი)

მესამე პირი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო

დავის საგანი - სარჩოს დაკისრება

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ოქტომბრის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

აღწერილობითი ნაწილი:

ს. ს-ის კანონიერმა წარმომადგენელმა ფ. ჭ-მა 2018 წლის 16 აპრილს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების - საქართველოს მთავარი პროკურატურისა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიმართ და მოითხოვა მოპასუხეთათვის ს. ს-ის სასარგებლოდ მოსარჩელის სრულწლოვანების მიღწევამდე ყოველთვიურად, სარჩოს სახით - 700 ლარის გადახდის სოლიდარულად დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 7 ივნისის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა საქართველოს მთავარი პროკურატურის შუამდგომლობა საქმეში მესამე პირად საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ჩაბმის თაობაზე. აღნიშნული განჩინება საქართველოს მთავარმა პროკურატურამ კერძო საჩივრით გაასაჩივრა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 30 აგვისტოს განჩინებით საქართველოს მთავარი პროკურატურის კერძო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 7 ივნისის განჩინება; საქართველოს მთავარი პროკურატურის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა და მოცემულ საქმეში, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, მესამე პირად ჩაება საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 13 თებერვლის განჩინებით საქართველოს მთავარი პროკურატურის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა საქართველოს გენერალური პროკურატურა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 6 მარტის გადაწყვეტილებით ს. ს-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; საქართველოს გენერალურ პროკურატურასა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ს. ს-ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ, სარჩოს სახით, ყოველთვიურად 409 ლარის გადახდა, სარჩელის შემოტანის მომენტიდან ს. ს-ის სრულწლოვანების მიღწევამდე. აღნიშნული გადაწყვეტილება საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ოქტომბრის განჩინებით საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 6 მარტის გადაწყვეტილება. აღნიშნული განჩინება საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ საკასაციო წესით გაასაჩივრეს.

კასატორი - საქართველოს გენერალური პროკურატურა აღნიშნავს, რომ სარჩოს (ზიანის) ოდენობა განისაზღვრება ხელფასის (შემოსავლის) იმ წილის ოდენობით, რომელსაც პირი იღებდა ან უფლება ჰქონდა მიეღო სარჩოს სახით მარჩენალის გარდაცვალებამდე. გადასახდელი სარჩოს ოდენობა უნდა დადგინდეს რეალური შემოსავლის გაყოფით. განსახილველ შემთხვევაში კი, დაზარალებულის მიერ რეალური შემოსავლის მიღება, მათ შორის, სამოდელო საქმიანობითა თუ უცხო ენაში მოსწავლეების მომზადებით, არ დასტურდება.

კასატორი - საქართველოს გენერალური პროკურატურა, ასევე, მიიჩნევს, რომ სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია, რაც გამორიცხავს მის დაკმაყოფილებას. კერძოდ, კასატორი მიუთითებს, რომ ფ. ჭ-ი 2014 წლის 23 ოქტომბრიდან არის ს. ს-ის მეურვე, ხოლო ზიანის არსებობის ფაქტის თაობაზე შეიტყო 2014 წლის 25 ივლისს - ს. ჯ-ის გარდაცვალებისას. ამასთან, ფ. ჭ-მა მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სარჩელით სასამართლოს თავდაპირველად 2015 წლის 22 იანვარს მიმართა, როდესაც ს. ს-ის მიმართ გამამტყუნებელი განაჩენი გამოტანილი არ ყოფილა. შესაბამისად, კასატორის მოსაზრებით, განსახილველი დავის ფარგლებში ხანდაზმულობის ვადის ათვლა ვერ დაუკავშირდება გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანას, მით უფრო, რომ მოპასუხეს ფიზიკური პირი არ წარმოადგენს და დავის საგანია ადმინისტრაციულ ორგანოთა უმოქმედობით გამოწვეული ზიანი. ამრიგად, საკასაციო საჩივრის მიხედვით, ზიანის დადგომიდან - დაზარალებულის (მარჩენალი) გარდაცვალებიდან (2014 წლის 25 ივლისი) წინამდებარე სარჩელის წარდგენამდე (2018 წლის 24 აპრილი) გასულია ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა.

საქართველოს გენერალური პროკურატურა დამატებით მიუთითებს, რომ არასწორია ს. ს-ის სასარგებლოდ სარჩოს სარჩელის შეტანის მომენტიდან დაკისრება, რადგან მხარე ითხოვდა სარჩოს დაკისრებას სრულწლოვანების მიღწევამდე და არა წინარე პერიოდიდან.

კასატორი - საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო, ასევე, მიიჩნევს, რომ არ არსებობდა სარჩოს დაკისრების წინაპირობები, რადგან ს. ჯ-ე არ იყო დასაქმებული, არ ჰქონდა რეალური შემოსავალი და სარჩოს გადახდა აბსტრაქტულ შემოსავალს არ უნდა დაუკავშირდეს. გარდა ამისა, საკასაციო საჩივრის ავტორის მოსაზრებით, სარჩელი წარმოდგენილია სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადის დარღვევით, რაც სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საკმარის საფუძველს ქმნის.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრულ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის მოთხოვნებს, რაც გამორიცხავს განსახილველი საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის შესაძლებლობას.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები, ვინაიდან:

- არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი;

- არ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების საფუძველი;

- სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

- საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით;

- კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით და საკასაციო საჩივრებში მითითებული პოზიცია ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრული საკასაციო საჩივრების განსახილველად დაშვების წინაპირობა. ამასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გამოთქმულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ მოცემული დავა არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, მოცემულ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხეთათვის სარჩოს დაკისრების კანონიერება.

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის (გარდა ამ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული საჯარო მოსამსახურისა) მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. ამავე კოდექსის 207-ე მუხლის მიხედვით კი, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირის მიმართ, სახელმწიფო (მუნიციპალიტეტი) ან ის ორგანო, რომელშიც აღნიშნული მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე სახელმწიფოსთან (მუნიციპალიტეტთან) ერთად, სოლიდარულად აგებს პასუხს. იმავე კოდექსის 1006-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, დაზარალებულის გარდაცვალების შემთხვევაში ზიანის მიმყენებელმა სარჩოს დაწესებით უნდა აუნაზღაუროს ზიანი იმ პირებს, რომელთა რჩენაც დაზარალებულს ევალებოდა. ეს ვალდებულება ძალაშია, ვიდრე დაზარალებული ვალდებული იქნებოდა ეხადა სარჩო.

ზემოაღნიშნულ ნორმათა საფუძველზე, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ მიყენებული ზიანი შესაბამისმა სახელმწიფო დაწესებულებამ უნდა აანაზღაუროს სრულად. ამასთან, ზიანის ანაზღაურების დაკისრებისთვის უნდა დადასტურდეს ნორმატიულად განსაზღვრული შემდეგი წინაპირობების კუმულატიურად არსებობა: 1. სახელმწიფო ორგანოს თანამშრომლის ქმედების (მოქმედებისა თუ უმოქმედობის) უკანონობა; 2. პირისთვის ზიანის მიყენება; 3. მიზეზშედეგობრივი კავშირის არსებობა დამდგარ შედეგსა და სახელმწიფო ორგანოს მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას შორის; 4. სახელმწიფო მოსამსახურის ბრალეულობა. ამასთან, გარდა მატერიალური და არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურებისა, თუკი სახელმწიფო მოსამსახურის უკანონო ქმედებას შედეგად დაზარალებულის გარდაცვალება მოჰყვა, სახელმწიფო ვალდებულია დაუწესოს სარჩო იმ პირებს, რომელთა რჩენაც დაზარალებულს ევალებოდა.

განსახილველ შემთხვევაში ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2015 წლის 15 ივლისის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადასტურებულია, რომ 2014 წლის 25 ივლისს ს. ს-ის მამამ - ს. ს-ემ მოკლა მოსარჩელის დედა - ს. ჯ-ე. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 24 ივლისის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით კი დადასტურებულია, რომ პროკურატურამ და შინაგან საქმეთა სამინისტრომ კანონით განსაზღვრული ვალდებულებები ჯეროვნად არ შეასრულეს, დანაშაულის თავიდან აცილებისა და ს. ჯ-ის მიმართ განხორციელებული სქესობრივი ნიშნით დისკრიმინაციის აღკვეთისა და სიცოცხლის უფლების დასაცავად სათანადო ღონისძიებები არ გაატარეს. შედეგად, ამავე გადაწყვეტილებით საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და საქართველოს მთავარ პროკურატურას ფ. ჭ-ის სასარგებლოდ დაეკისრათ 20 000 ლარის გადახდა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოცემულ შემთხვევაში უდავოდ დადასტურებულია მოპასუხეთა მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების არსებობა, რადგან მათ მიერ კანონით დაკისრებული ვალდებულებების ჯეროვნად შეუსრულებლობის გამო თავიდან ვერ იქნა აცილებული მოსარჩელის დედის მკვლელობა. ამასთანავე, მშობლისა და შვილის ურთიერთობის გათვალისწინებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1212-ე მუხლიდან გამომდინარე, ს. ს-ის სრულწლოვანების ასაკის მიღწევამდე მისი რჩენის ვალდებულება ს. ჯ-ეს ეკისრებოდა. შესაბამისად, დადასტურებულია სარჩოს დაკისრების ყველა სავალდებულო წინაპირობის არსებობა.

რაც შეეხება სარჩოს ოდენობას, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ იგი უნდა განისაზღვროს საქმისთვის მნიშვნელოვანი ყველა გარემოების მხედველობაში მიღებით, მათ შორის, გათვალისწინებულ უნდა იქნეს, რომ ს. ჯ-ე მოკლეს 19 წლის ასაკში, როდესაც იყო სტუდენტი, მიუხედავად ამისა, როგორც ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა მიუთითებს, მას მაინც ჰქონდა გარკვეული შემოსავალი, რადგან ამზადებდა მოსწავლეებს უცხო ენაში, ეწეოდა სამოდელო საქმიანობას. შესაბამისად, მიუხედავად იმისა, რომ არ დასტურდება ს. ჯ-ის მიერ ოფიციალური შემოსავლის მიღება, საქმის ინდივიდუალური თავისებურებების, მოსარჩელის დედის პიროვნებისა და ასაკის, ბავშვის საუკეთესო ინტერესების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მართებულად მიიჩნევს მოპასუხეთათვის როგორც სარჩოს დაკისრებას, ისე სარჩოს ოდენობის საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის მონაცემებით, საშუალო თვიური ნომინალური ხელფასის მიხედვით გაანგარიშებას. სარჩოს დაკისრების პერიოდთან დაკავშირებით კი საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ რადგან სარჩელით ზოგადად იყო მოთხოვნილი მოპასუხეთათვის სარჩოს დაკისრება, ხოლო სარჩელის წარდგენა გულისხმობს მოსარჩელის მიერ სარჩოს მიღების ნების გამოხატვას, სასამართლოებმა მართებულად განსაზღვრეს სარჩოს დაკისრების პერიოდი და დაუკავშირეს სარჩელის წარდგენის მომენტს.

საკასაციო პალატა, ასევე, ვერ გაიზიარებს კასატორთა მითითებას სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლზე, რომლის მიხედვით, დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულობის ვადა არის სამი წელი იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ. სადავო შემთხვევაში ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის სამწლიანი ვადის ათვლა უნდა დაუკავშირდეს ს. ს-ის ბრალდების საქმეზე ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს მიერ განაჩენის გამოტანის მომენტს (2015 წლის 17 აპრილი), ვინაიდან აღნიშნული განაჩენით დადასტურდა მოსარჩელის დედის მკვლელობის ფაქტი. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 24 ივლისის გადაწყვეტილებით კი დადასტურდა პროკურატურისა და შინაგან საქმეთა სამინისტროს მართლსაწინააღმდეგო უმოქმედობა. ამრიგად, რადგან სარჩელი საქალაქო სასამართლოში წარდგენილია 2018 წლის 16 აპრილს, ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა დაცულია.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოების მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორების მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის საფუძველს და არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ოქტომბრის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ა. წულაძე

მოსამართლეები: მ. ვაჩაძე

ნ. ქადაგიძე