საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

Nბს-1065(კ-19) 20 იანვარი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნინო ქადაგიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, ნუგზარ სხირტლაძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა დ. ა-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 11.06.2019წ. განჩინებაზე (მოწინააღმდეგე მხარეები - საქართველოს გენერალური პროკურატურა, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო).

აღწერილობითი ნაწილი:

23.03.2018წ. დ. ა-მა სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების - საქართველოს მთავარი პროკურატურისა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიმართ, მოპასუხეებისათვის მორალური ზიანის სახით 50 000 ლარის ანაზღაურების დაკისრების მოთხოვნით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 13.09.2018წ. გადაწყვეტილებით დ. ა-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება მოსარჩელემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 11.06.2019წ. განჩინებით არ დაკმაყოფილდა დ. ა-ის სააპელაციო საჩივარი, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 13.09.2018წ. გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ სახელმწიფოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურება გარანტირებულია როგორც ეროვნული კანონმდებლობით, ისე საერთაშორისო სამართლებრივი აქტებით. მიყენებული ზიანისათვის სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის განსაკუთრებულ წესს ადგენს ზაკ-ის 207-209-ე მუხლები. პალატამ ყურადღება გაამახვილა სუს 10.04.2014წ. Nბს-648-623(2კ-13), 23.07.2013წ. Nბს-52-47(კ-13) გადაწყვეტილებებში ასახულ განმარტებებზე, ასევე მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1005.1 მუხლზე, რომლის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს დამდგარი ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს მოსამსახურე სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებს პასუხს. შესაბამისად, სახელმწიფოს მიერ მიყენებული ზიანი შეიძლება ანაზღაურდეს, თუ სახეზეა ზიანი, ზიანი მიყენებულია სახელმწიფო/სახელმწიფო მოსამსახურის განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობით ჩადენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით და ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის არსებობს მიზეზობრივი კავშირი. ზიანის ანაზღაურებისათვის მნიშვნელოვანია არსებობდეს მოცემული სამივე კომპონენტი, წინააღმდეგ შემთხვევაში დაუშვებელია ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილება.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ საქართველოს კონსტიტუციის მე-4 მუხლის მეორე პუნქტის მეორე წინადადებისა და საქართველოს კონსტიტუციის პრინციპებიდან გამომდინარე, თითოეულ პირს უფლება აქვს, მის მიმართ დანაშაულის ჩადენისას მიმართოს შესაბამის ორგანოებს, მოითხოვოს მისი უფლებების დაცვა და სახელმწიფო ორგანოთა მხრიდან შესაბამისი გამოძიების წარმოება. პირის ძირითადი უფლებების დაცვის პოზიტიური ვალდებულება სახელმწიფოს მხრიდან მჭიდროდ არის დაკავშირებული დარღვევების პრევენციის, ჩახშობისა და დასჯის მიზნით განხორციელებულ პროცესებთან, ქმედითი გამოძიების ჩატარებასთან, რაც მოიცავს სახელმწიფოს ვალდებულებას, დროულად და ეფექტურად მოახდინოს საქმის გარემოებების დადგენა, მათი სრულყოფილად გამოკვლევა და სამართლებრივი შეფასება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, პირს შეიძლება, შეექმნას განწყობა, რომ კანონი მის მიმართ არ არის გამოყენებული სამართლიანად და ადეკვატურად, ქმნის დაუცველობის განცდას. ამასთან, გამოძიების შედეგად დაინტერესებული პირისთვის სასურველი შედეგის მიუღწევლობა არ ნიშნავს, რომ გამოძიება არ ჩატარდა ან ჩატარდა კანონით დადგენილი წესების დარღვევით. აღნიშნული უნდა დადგინდეს ობიექტურ გარემოებებზე დაყრდნობით და არ შეიძლება შეფასდეს კონკრეტული პირის სუბიექტური მოსაზრებით.

სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით საქმის განხილვის ფარგლებში სასამართლო კონტროლის უფლებამოსილება ვერ გავრცელდება პროკურატურის იმ კონსტიტუციური უფლებამოსილების განხორციელების კანონიერებაზე, რაც სისხლის სამართლის საპროცესო კანონმდებლობით არის მოწესრიგებული. სასამართლო არ არის უფლებამოსილი შეაფასოს ამ საქმიანობის ფარგლებში განხორციელებული ქმედებების კანონიერება. ამასთან, შესაბამისი ქმედებების კანონიერების დადგენის გარეშე შეუძლებელია ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მსჯელობა. ზიანის ანაზღაურების ერთ-ერთ სავალდებულო წინაპირობას წარმოადგენს ზიანის მიმყენებელი სუბიექტის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება. მოცემულ შემთხვევაში, ზიანის მიმყენებელ ქმედებად დასახელებულია პროკურატურისა და შინაგან საქმეთა სამინისტროს ორგანოთა ქმედებები საგამოძიებო საქმიანობის ფარგლებში, რომელთა კანონიერებაც ვერ შეფასდება განსახილველი დავის ფარგლებში. გამოძიების ფარგლებში მიღებული საპროცესო აქტების უკანონობა შეიძლება დადასტურდეს მხოლოდ შესაბამისი წესით - სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით დადგენილი პროცედურების დაცვით. ადმინისტრაციული სასამართლო უფლებამოსილია, იმსჯელოს ნებისმიერი სახელმწიფო ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე, თუმცა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ კანონით დადგენილი წესით დადასტურებულია საპროცესო მოქმედების უკანონობა. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე ითხოვს განსახილველი დავის ფარგლებში საგამოძიებო ორგანოთა ქმედებების მართლზომიერების შეფასებას, რაც სცდება ადმინისტრაციული სასამართლოს უფლებამოსილებას. გარდა ამისა, საქმეს არ ერთვის საგამოძიებო ორგანოების ქმედებათა უკანონობის დამადასტურებელი მტკიცებულებები. ზიანის ანაზღაურების წინაპირობა - ქმედების მართლწინააღმდეგობა არ დგინდება.

მორალური ზიანის ანაზღაურების საფუძვლებთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ დამატებით მიუთითა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 413.1 მუხლის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევებში დაზარალებულს შეუძლია მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივი ზიანისთვისაც. მოცემულ შემთხვევაში, მორალური ზიანის ანაზღაურების საფუძვლიანობას მოსარჩელე უკავშირებს გამოძიების არასათანადოდ და არაეფექტურად წარმართვის გამო დანაშაულის გაუხსნელობას. აღნიშნულთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ მნიშვნელოვანად მიიჩნია განმარტება სუს Nას-1156-1176-2011 საქმეზე, რომლის თანახმად, კერძო სამართლით გათვალისწინებული სხვადასხვა ურთიერთობების შედეგად შეიძლება ადგილი ჰქონდეს მორალურ, სულიერ ტანჯვას, მაგრამ მისი ანაზღაურება დაიშვება მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში, ე.ი. კანონი პირდაპირ ადგენს, თუ კონკრეტულად რომელი სიკეთის ხელყოფის შემთხვევაში შეიძლება მოითხოვოს დაზარალებულმა არაქონებრივი ზიანისათვის ანაზღაურება. ამდენად, კანონის მიზანია, შეამციროს, შეზღუდოს ამ ნორმით გათვალისწინებული შედეგის დაუსაბუთებელი გაფართოება, რათა უზრუნველყოფილი იქნას სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობა და წესრიგი. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სასამართლოს მოსაზრებით, მოსარჩელის ჯანმრთელობის დაზიანება ვერ იქნება უშუალო მიზეზ-შედეგობრივ კავშირში არაეფექტური გამოძიების წარმართვასთან, თუნდაც ასეთი გარემოება დადასტურებული იყოს. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების მიხედვით, მოპასუხეთა მხრიდან ადგილი არ ჰქონია მოსარჩელის მიმართ მართლსაწინააღმდეგო ქმედების განხორციელებას, რასაც შეეძლო, მისი ჯანმრთელობის დაზიანება გამოეწვია. მოსარჩელემ ჯანმრთელობის დაზიანება მიიღო ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად, რომელშიც სახელმწიფო მოსამსახურის ბრალეულობაზე მოსარჩელე არ მიუთითებს.

არასათანადო გამოძიებაზე, საგამოძიებო ორგანოების მხრიდან გულგრილი დამოკიდებულების გამო ისედაც მძიმე სულიერი მდგომარეობის დამძიმების თაობაზე მოსარჩელის მითითებასთან დაკავშირებით, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სრულყოფილი და ეფექტური გამოძიების ჩატარების ინტერესიდან გამომდინარე, დაზარალებულის უფლების დარღვევის გამო მორალური ზიანის ანაზღაურების საფუძველს არ ადგენს საქართველოს კანონმდებლობა. ამდენად, საქმეში არსებული მტკიცებულებების, სარჩელის ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმების შემდეგ, სააპელაციო სასამართლო მივიდა დასკვნამდე, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად გადაწყვიტა სადავო საკითხი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 11.06.2019წ. განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა დ. ა-მა. კასატორმა მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება, სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. ამასთანავე, სასამართლომ არასწორი შეფასება მისცა გამოყენებულ ნორმებს. კასატორი მიუთითებს ზაკ-ის 207-ე მუხლზე, სამოქალაქო კოდექსის 408-ე, 109-ე 413-ე, 992-ე, 1005.1 მუხლებზე და აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არსებობს კანონით დადგენილი წესით უკვე დადასტურებული საპროცესო მოქმედებების უკანონობის დამადასტურებელი ფაქტები. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება არ მიაქცია იმ გარემოებას, რომ მოპასუხეების მხრიდან საქმის არაეფექტურ და არასათანადო გამოძიებას, საგამოძიებო ორგანოების გულგრილ დამოკიდებულებას ადასტურებს საქმეში არსებული შსს საპატრულო დეპარტამენტის შიდა ქართლის მთავარი სამმართველოს 19.02.2018წ. N71800402269 წერილი, რომლის თანახმად, 2011 წელს მომხდარ ავტოსაგზაო შემთხვევაზე გამოძიება დასრულებული არ არის. ამასთან, საქართველოს მთავარი პროკურატურის 06.09.2016წ. N13/57842 წერილი ადასტურებს, რომ „ამინისტიის შესახებ“ საქართველოს კანონით, 2012 წლის 2 ოქტომბრამდე სსკ-ის 276.3 მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩამდენი პირი თავისუფლდება სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობისაგან.

კასატორის განმარტებით, დღემდე არ არის ცნობილი ავტოსაგზაო შემთხვევაში დამნაშავე პირის ვინაობა, ვინაიდან დროულად არ იქნა გატარებული საგამოძიებო მოქმედებების დროს სავალდებულო ღონისძებები. ავტობანზე, სადაც მოხდა ავტოსაგზაო შემთხვევა, არ მომხდარა გზის შემოწმება, რადგან ავტოსაგზაო შემთხვევაში დამნაშავე მანქანა და მძღოლი "უსწრაფესად" გაქრა, შსს წარმომადგენლებმა მისი იდენტიფიცირება ვერ შეძლეს. კასატორის მოსაზრებით, აღნიშნული მიუთითებს მოპასუხეების მხრიდან საქმის არაეფექტურ და არასათანადო გამოძიებაზე, საგამოძიებო ორგანოების საქმისადმი გულგრილ დამოკიდებულებაზე. საპროცესო მოქმედებათა არასათანადოდ ჩატარებამ, ხოლო ზოგიერთ შემთხვევაში - ჩაუტარებლობამ, განაპირობა დანაშაულის გაუხსნელობა. გამოძიებამ ვერ დაადგინდა იმ პირის ვინაობა, რომლის მიერ გზაზე მოძრაობის უსაფრთხოების წესების დარღვევის გამოც დ. ა-მა მიიღო ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანება. გამოძიების მწარმოებელი ორგანოსა და პროკურატურის მხრიდან ვერ იქნა უზრუნველყოფილი ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური გამოძიების ჩატარება. შედეგად, დანაშაული ვერ გაიხსნა და დამნაშავის დასჯის საჯარო ინტერესი არ იქნა დაცული. გამოძიებამ არ მიიღო გამოსადეგი, დროული და ეფექტური ზომები დანაშაულის გასახსნელად.

კასატორის მოსაზრებით, მართალია, მოპასუხეების ქმედება არ ყოფილა მისი ფიზიკური მდგომარეობის გაუარესების მიზეზი, თუმცა სწორედ მოპასუხეთა გულგრილობამ და არაეფექტურმა გამოძიებამ, მორალურად და სულიერად კიდევ უფრო მეტად დაამძიმა მისი მდგომარეობა. სამართლიანობა არ აღდგა, დღემდე არ არის იდენტიფიცირებული ავტოსაგზაო შემთხვევში დამნაშავე მძღოლის ვინაობა, ამასთან, 2012 წლის ,,ამნისტიის შესახებ“ საქართველოს კანონით უკვე ამნისტირებულია სავარაუდო დანაშაული. სუს 08.04.2009წ. Nბს-972-936(32-08) საქმეზე ჩამოყალიბებული განმარტების შესაბამისად, „..არაქონებრივი ზიანის მოთხოვნის წარმოშობისთვის საკმარისია არსებობდეს არაქონებრივი უფლებების ხელყოფის ფაქტი..". მოცემულ შემთხვევაში, შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის შიდა ქართლის მთავარი სამმართველოს წარმოებაში არსებულ N077110153 სისხლის სამართლის საქმეზე გამოძიება მიმდინარეობდა და ამჟამადაც მიმდინარეობს არაეფექტურად, არასათანადოდ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი მიიჩნევს, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება იურიდიულად არ არის დასაბუთებული, რის გამოც, იგი უნდა გაუქმდეს და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 17.09.2019წ. განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული დ. ა-ის საკასაციო საჩივარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საქმის მასალების შესწავლის და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, N7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საკასაციო პალატა დადგენილად მიიჩნევს შემდეგ ფაქტობრივ გარმეოებებს:

20.05.2011წ. შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის შიდა ქართლისა და სამცხე-ჯავახეთის მთავარ სამმართველოში დაიწყო გამოძიება №077110153 სისხლის სამართლის საქმეზე, სსკ-ის 276.1 მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენის ფაქტზე. კერძოდ, 20.05.2011წ. დაახლოებით 09:15 საათზე, თ.ს.ლ. საავტომობილო გზის 48 კმ.-ზე ცალმხრივად მოძრაობისათვის განკუთვნილ საავტომობილო გზაზე აღმოსავლეთის მიმართულებით მოძრაობდა ავტომობილი „ტოიოტა LC 70“, სახელმწიფო ნომრით ..., რომელსაც მართავდა მძღოლი თ. მ-ი. ეს უკანასკნელი თავის მართვის ქვეშ მყოფი ავტომობილით აღნიშნულ გზის მონაკვეთზე მოძრაობდა მარცხენა სავალ ზოლში, რა დროსაც უკნიდან წამოეწია ასევე აღმოსავლეთის მიმართულებით მოძრავ დაუდგენელ სატვირთო ავტომობილს, რომელიც საავტომობილო გზის მარჯვენა სავალ ზოლში მოძრაობდა. სატვირთო ავტომობილთან მიახლოებისას, დაახლოებით 20-30 მეტრში, სატვირთო ავტომობილის მძღოლმა მარცხნივ მოხვევის მაჩვენებლის ჩართვის გარეშე დაიწყო მარჯვენა სავალი ზოლიდან მარცხენა სავალ ზოლში გადასვლა თავის წინ მიმავალ სატრანსპორტო საშუალებაზე გასწრების მიზნით. სატვირთო ავტომანქანის ზოლიდან ზოლში გადასვლის დაწყებისთანავე თ. მ-მა დაიწყო მოძრაობის შენელება დამუხრუჭებით, მაგრამ აღმოჩნდა სატვირთო ავტომობილის მისაბმელის გვერდზე მარცხენა უკანა საბურავთან. იგი იძულებული გახდა დამუხრუჭებულ მდგომარეობით გადასულიყო საავტომობილო გზის მარცხენა გვერდულზე, სადაც ვეღარ დაიმორჩილა საჭე, გადავარდა გზიდან და შეეჯახა საქარე ზოლში მდგარ ხეებს. საგზაო შემთხვევის შედეგად სხეულის დაზიანება მიიღო ავტომობილის მგზავრმა დ. ა-მა.

შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის შიდა ქართლისა და სამცხე-ჯავახეთის მთავარი სამმართველოს N1 სამმართველოს საექსპერტო-კრიმინალისტიკური სამსახურის 25.05.2011წ. ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, ავტომობილის („ტოიოტა LC 70“, სახელმწიფო ნომრით ...) საჭით მართვის მექანიზმი, სავალი და სამუხრუჭე სისტემა შემთხვევამდე იყო ტექნიკურად გამართულ მდგომარეობაში.

13.06.2011წ. დადგენილებით დ. ა-ი დაზარალებულად იქნა ცნობილი N077110153 სისხლის სამართლის საქმეზე.

სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 27.06.2011წ. N622/31 დასკვნით დ. ა-ს დაუდგინდა დიაგნოზი - ხერხემლის დახურული ტრავმა, D10 მალის დამსხვრეული მოტეხილობა, ქვედა პარაპლეგია. დაზიანებები განვითარებულია მკვრივი-ბლაგვი საგნის მოქმედებით და მიეკუთვნება მძიმე ხარისხს, როგორც სიცოცხლისათვის სახიფათო.

შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის შიდა ქართლისა და სამცხე-ჯავახეთის მთავარი სამმართველოს N1 სამმართველოს საექსპერტო-კრიმინალისტიკური სამსახურის 13.09.2012წ. დასკვნის თანახმად, ავტომობილის („ტოიოტა LC70“ სახელმწიფო ნომრით ...) მძღოლის თ. მ-ის ქმედებაში არ შეინიშნება „საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოების შესახებ“ კანონის მოთხოვნათა უგულებელყოფა, რასაც შეეძლო გამოეწვია მომხდარი შემთხვევა. ამასთან, მას არ შეეძლო მომხდარი შემთხვევის თავიდან აცილება.

შსს სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულების საქართველოს სასაზღვრო პოლიციის 28.03.2012წ. N401537 ბრძანების საფუძველზე დ. ა-ი გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან და 2012 წლის 26 მარტიდან დათხოვნილ იქნა საქართველოს სასაზღვრო პოლიციიდან. ბრძანების გამოცემის საფუძველი გახდა შსს ჯანმრთელობის დაცვის სამსახურის ცენტრალური სამხედრო საექიმო კომისიის მიერ გაცემული დაავადების მოწმობა. დ. ა-ი იღებს სახელმწიფო კომპენსაციას შსს-ს ხაზით, როგორც მკვეთრად გამოხატული შშმპ სტატუსის მქონე პირი, თვეში 475 ლარის ოდენობით.

საქართველოს მთავარი პროკურატურის 06.09.2016წ. წერილის თანახმად, №077110153 სისხლის სამართლის საქმეზე გამოძიებას აწარმოებს შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის შიდა ქართლის მთავარი სამმართველო (დანაშაული, გათვალისწინებული სსკ-ის 276.3 მუხლით). აღნიშნულ საქმეზე ჩატარდა რიგი საგამოძიებო მოქმედებები: დაიკითხნენ მოწმეები, დათვალიერდა შემთხვევის ადგილი, ჩატარდა ტოქსიკოლოგიური, ავტოტრასოლოგიური, საქონელმცოდნეობითი, სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზები. 13.09.2012წ. ავტოტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, „ტოიოტას“ მარკის ავტომობილის მძღოლის - თ. მ-ის ქმედებაში არ შეინიშნებოდა „საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოების შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნათა უგულებელყოფა, რასაც შეეძლო გამოეწვია მომხდარი შემთხვევა, შესაბამისად, მისი თავიდან აცილება თ. მ-ს არ შეეძლო. აღნიშულიდან გამომდინარე, მითითებული პირის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნა არ დაწყებულა. საქმეზე გამოძიება გრძელდება. 06.09.2016წ. საქმეზე დაინიშნა განმეორებითი ავტოტექნიკური ექსპერტიზა, რომლის ჩატარებაც დაევალა ლ. სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროს. ამავე წერილში მითითებულია, რომ „ამნისტიის შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, 2012 წლის 2 ოქტომბრამდე სსკ-ის 276.3 მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩამდენი პირი თავისუფლდება სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობისაგან.

24.01.2018წ. ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ ცნობის თანახმად, დ. ა-ის დიაგნოზად განისაზღვრა მძიმე ტრავმისშემდგომი მდგომარეობა. Th10 ლამინექტომია, დეკომპრესია, ტრანსპედიკულარული ფიქსაცია, ქვედა პარაპლეგია, პარაანესთეზია. S40 G82.

შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის შიდა ქართლის მთავარი სამმართველოს 19.02.2018წ. წერილის თანახმად, №077110153 სისხლის სამართლის საქმეზე (დანაშაული, გათვალისწინებული სსკ-ის 276.3 მუხლით) ამ ეტაპზე ჩატარებულია ყველა ძირითადი საგამოძიებო მოქმედება და მიმდინარეობს გამოძიება.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ზოგადი წესის მიხედვით, ანაზღაურებას ექვემდებარება მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი ქმედების შედეგად წარმოშობილი ზიანი (სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლი). ამასთან, სამოქალაქო კოდექსის 413.1 მუხლის შესაბამისად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევაში დაზარალებულს შეუძლია მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივი ზიანისთვისაც. ამდენად, მორალურ ზიანს პირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად უნდა განიცდიდეს, ამასთან, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც წარმოადგენს მისი გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. უნდა არსებობდეს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ განხორციელებულ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს (ზიანს) შორის მიზეზობრივი კავშირი, ამასთან ქმედება, რომელმაც პირისათვის ზიანის მიყენება გამოიწვია, უნდა გამომდინარეობდეს ადმინისტრაციული ორგანოს უფლებამოსილებიდან და გამოიხატებოდეს ადმინისტრაციული ორგანოს მიზანმიმართულ უმოქმედობაში, ან უხეშ გაუფრთხილებლობაში. ადმინისტრაციული ორგანო შეგნებულად უნდა უშვებდეს პირისათვის ზიანის მიმყენებელი გარემოების დადგომას ან/და არ ახორციელებდეს მისთვის კანონით დაკისრებულ ვალდებულებებს ზიანის თავიდან აცილების მიზნით.

მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრებას ითხოვს საქართველოს მთავარი პროკურატურისა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსათვის. ამასთან, კასატორი თავადვე ადასტურებს, რომ მოპასუხეების ქმედება არ ყოფილა ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად მისი ფიზიკური მდგომარეობის გაუარესების მიზეზი, თუმცა მიიჩნევს, რომ შემთხვევასთან დაკავშირებით არაეფექტური გამოძიების წარმოებით, საქმისადმი გულგრილი დამოკიდებულებით მორალურად უფრო მეტად დამძიმდა მისი მდგომარეობა.

საკასაციო პალატა მართებულად მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ რომ გამოძიების შედეგად დაინტერესებული პირისთვის სასურველი შედეგის მიუღწევლობა არ ნიშნავს გამოძიების ჩაუტარებლობას კანონით დადგენილი წესების დარღვევით. აღნიშნული უნდა დადგინდეს ობიექტურ გარემოებებზე დაყრდნობით და არ შეიძლება შეფასდეს კონკრეტული პირის სუბიექტური მოსაზრებით. ამასთან, ადმინისტრაციული სამართალწარმოების ფარგლებში ვერ შეფასდება პროკურატურის იმ კონსტიტუციური უფლებამოსილების განხორციელების კანონიერება, რომელიც სისხლის სამართლის საპროცესო კანონმდებლობით არის მოწესრიგებული. საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში არ დგინდება, რომ მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოთა მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედებით არის გამოწვეული 2011 წელს დაწყებული გამოძიების დაუსრულებლობა, დანაშაულის სუბიექტის დაუდგენლობა და მის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის განხორციელების შეუძლებლობა. საქმეს არ ერთვის საგამოძიებო ორგანოების ქმედებათა უკანონობის დამადასტურებელი მტკიცებულებები. შესაბამისად, არსებული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, შეუძლებელია მსჯელობა ადმინისტრაციული ორგანოების მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედებით გამოწვეულ ისეთ შედეგზე, რამაც შეიძლება წარმოშვას მოსარჩელისათვის მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძველი. კასატორმა სწორად მიუთითა, რომ არაქონებრივი ზიანის მოთხოვნის წარმოშობისთვის საკმარისია არსებობდეს არაქონებრივი უფლებების ხელყოფის ფაქტი, თუმცა ვერ დაადასტურა, რომ მოპასუხეთა მხრიდან ადგილი აქვს მისი არაქონებრივი უფლებების ხელყოფას. არ დასტურდება კონკრეტული არამართლზომიერი და ბრალეული ქმედებების შედეგად მოსარჩელის ისეთი სამართლებრივი სიკეთისათვის ზიანის მიყენება, რომელიც მორალური ზიანის ფულადი ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას წარმოშობს.

საკასაციო სასამართლო დამატებით აღნიშნავს, რომ სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებული ინსტიტუტი - ამნისტია, პარლამენტის მიერ ინდივიდუალურად განუსაზღვრელ პირთა მიმართ გამოცხადებული აქტია, რომელიც გამომდინარეობს ჰუმანიზმის პრინციპიდან და ადგენს სსკ-ით გათვალისწინებული ზოგიერთი ქმედებისათვის ბრალდებული/მსჯავრდებული პირების გათავისუფლების შესაძლებლობას სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობისაგან. ამდენად, შესაბამისი დანაშაულის გამოვლენის მიზნით მიმდინარე გამოძიების პროცესში „ამნისტიის შესახებ“ კანონის ამოქმედება და კონკრეტული მუხლით ბრალდებულ პირებთან მიმართებაში მისი გამოყენება, ამ კანონის მოთხოვნის აღსრულების მიზანს ემსახურება, შესაბამისი მუხლით ჩადენილი ქმედებისათვის პირის სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლება კანონის აღსრულების გარდაუვალი შედეგია და არ არის დამოკიდებული გამოძიების მწარმოებელი ორგანოების განზრახვაზე, მათ სუბიექტურ მოსაზრებებზე. აღნიშნულის გათვალისწინებით, მოცემულ შემთხვევაში, სსკ-ის 276.3 მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩამდენი პირის მიმართ სამომავლოდ „ამნისტიის შესახებ“ კანონის შესაძლო გავრცელება ვერ დაუკავშირდება მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოების მხრიდან გამოძიების არაეფექტურად წარმოებას და ბრალდებულისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრებისაგან თავის არიდების მიზანს.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს, მოცემულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა. ამდენად, დ. ა-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. დ. ა-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 11.06.2019წ. განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: ნ. ქადაგიძე

მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე

ნ. სხირტლაძე