საქმე №ბს-797(კ-19) 2 ივლისი, 2020 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე, ალექსანდრე წულაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) - ი. ს-ი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) _ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო

მესამე პირი - კ. შ-ე

გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 26 თებერვლის განჩინება

დავის საგანი - მატერიალური ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2016 წლის 29 ივლისს ი. ს-მა სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიმართ.

მოსარჩელის განმარტებით, 2012 წელს გადაწყვიტა ბინის შეძენა. მისმა ნაცნობმა კ. შ-ემ უთხრა, რომ ...ში იყიდებოდა მისი ბიძაშვილის ბინა, რომელიც ნახა მოსარჩელემ და შეთანხმდნენ ფასზე. მოსარჩელე და კ. შ-ე მივიდნენ საჯარო რეესტრში ბინის გადასაფორმებლად, სადაც კ. შ-ემ წარადგინა ბინის დოკუმენტაცია და ბინის მეპატრონის - ა. შ-ის გამოგზავნილი მინდობილობა კ. შ-ის სახელზე. 2012 წლის 23 იანვარს საჯარო რეესტრის თანამშრომელმა შეადგინა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რის საფუძველზეც მოსარჩელემ გადაიხადა 26 000 აშშ დოლარი და ბინაზე მისი საკუთრების უფლება დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში.

2014 წელს ა. შ-ემ სასამართლოში შეიტანა სარჩელი და მოითხოვა მოსარჩელის საკუთრების უფლების გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა იმ საფუძვლით, რომ ა. შ-ეს მის მიერ გაცემული მინდობილობით კ. შ-ისთვის არ დაუვალებია ბინის გაყიდვა, მას მხოლოდ ამ ბინის დოკუმენტაციის მომზადება დაავალა, ბინის შემდგომი გაყიდვის მიზნით. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით ა. შ-ეს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე იმ მოტივით, რომ ი. ს-ს ჰქონდა კანონიერი ნდობა ამ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მიმართ. სააპელაციო სასამართლომ კი გააუქმა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და 2015 წლის 26 ნოემბერს მიღებული გადაწყვეტილებით ბათილად ცნო სარეგისტრაციო სამსახურის გადაწყვეტილება ბინაზე ი. ს-ის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის თაობაზე. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ა. შ-ის მიერ 2011 წლის 14 ნოემბერს გაცემული მინდობილობით კ. შ-ეს მინიჭებული ჰქონდა ეწარმოებინა მოლაპარაკებები მისი ბინის გაყიდვასთან დაკავშირებით, მაგრამ მას ბინის გასხვისების უფლებამოსილება არ მინიჭებია.

მოსარჩელის მითითებით, აღნიშნულის შესახებ მან არ იცოდა, რადგან ეჭვი არ შეუტანია; როდესაც კ. შ-ემ სარეგისტრაციოდ წარადგინა დოკუმენტები, საჯარო რეესტრის თანამშრომელმა გადასინჯა და შემდეგ შეადგინა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომელსაც ხელი მოაწერეს მან და კ. შ-ემ, ხოლო მათი ხელმოწერები დაამოწმა საჯარო რეესტრის თანამშრომელმა.

მოსარჩელის განმარტებით, მან ბინაზე დაკარგა საკუთრების უფლება და ამასთან ერთად იზარალა ამ ბინაში გადახდილი თანხა 26 00 აშშ დოლარის ოდენობით. მისთვის მიყენებული ზარალი კი გამოიწვია სარეგისტრაციო სამსახურის მოსამსახურე პირის ქმედებამ, რომელმაც გულისყურით არ წაიკითხა წარდგენილი მინდობილობა და დაამოწმა ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის გაყიდვის უფლებამოსილებაც მინიჭებული არ ჰქონდა კ. შ-ეს. საჯარო რეესტრის მოსამსახურის მიერ არასათანადო დოკუმენტის წარდგენის ფაქტი რომ აღმოჩენილიყო ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებისას და საკუთრების უფლების რეგისტრაციისას, ბინაში აღარ გადაიხდიდა თანხას და ზარალიც თავიდან იქნებოდა აცილებული, ასევე არ გაარემონტებდა ბინას, რაზეც დამატებით გაწია 17435 აშშ დოლარი. მოსარჩელის მითითებით, ზემოაღნიშნული გარემოებები დადასტურებულია სასამართლო გადაწყვეტილებებით.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოსთვის მისი მოსამსახურის ქმედებით გამოწვეული ზიანის, 26 000 აშშ დოლარის (ანაზღაურების მომენტისათვის) ექვივალენტი ლარის ოდენობით მისთვის მიყენებული ზარალის გადახდისა და სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში, საპროცესო ხარჯების, მათ შორის ადვოკატის მომსახურების ხარჯის გადახდის დავალება მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 8 დეკემბრის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე საქმეში მესამე პირად ჩაება კ. შ-ე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 2 აპრილის გადაწყვეტილებით ი. ს-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ უკრაინა, ...ას ოლქი, ქ. ...ის ნოტარიუსის მიერ 2011 წლის 14 ნოემბერს დამოწმებული მინდობილობით, ა. შ-ემ მიანიჭა უფლებამოსილება კ. შ-ეს, წარმოედგინა მისი ინტერესები, მათ შორის ერთიანი რეესტრის ორგანოებში, სანოტარო ბიუროებში, ფიზიკურ და იურიდიულ პირებთან მოლაპარაკებების წარმოებასთან დაკავშირებით და დოკუმენტების მომზადების საკითხებში, მის საკუთრებაში არსებული ბინის გაყიდვასთან დაკავშირებით, რომელიც მდებარეობს მისამართზე: საქართველო, ქ. თბილისი, ...ა მე-3 მ/რ, მე-4 კვარტალი, კორპ. 60, ბინა №4. რისთვისაც მიანიჭა უფლებამოსილება აწარმოოს ზეპირი და წერილობითი მოლაპარაკებები, წარადგინოს და ხელი მოაწეროს მისი სახელით განცხადებებს და სხვა დოკუმენტებს, მიიღოს ყველა საჭირო ცნობა და დოკუმენტები მის საკუთრებაში არსებული ბინის გაყიდვასთან დაკავშირებით.

საქართველოს იუტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, 2012 წლის 23 იანვარს ა. შ-ის წარმომადგენელმა კ. შ-ემ (გამყიდველი), რომელიც მოქმედებდა ნოტარიუს ტ.ო. პ-ის მინდობილობით, გაყიდა და ი. ს-იმ (მყიდველი) იყიდა ა. შ-ის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთი, მდებარე - ქ. თბილისი, ...ა მე-3 მ/რ, კვარტალი IV, კორპ. 60, ბინა №4. ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 26000 აშშ დოლარით, რაც მყიდველის მიერ სრულად იქნა გადახდილი. აღინიშანა, რომ ხელშეკრულების ტექსტი სრულად შეესაბამება და გამოხატავს მხარეთა ნებას, რასაც ადასტურებენ მხარეთა ხელმოწერით. ხელმოწერილია გამყიდველის და მყიდველის მიერ.

საჯარო რეესტრიდან ამონაწერის - მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი: N.... - თანახმად, უძრავი ნივთი, მდებარე - ქალაქ თბილისი, დასახლება ...ა, მიკრო/რაიონი III, კვარტალი IV, კორპ. 60, ბინა №4 (68,99 კვ.მ) ა. შ-ის სახელზე საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული იქნა 17.01.2012 წელს.

საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2012 წლის 24 იანვრის №... გადაწყვეტილებით (რეგისტრაციის შესახებ), საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2012 წლის 24 იანვრის გადაწყვეტილებით უძრავ ნივთზე, მდებარე - ქ. თბილისი, ...ა მე-3 მ/რ, მე-4 კვარტალი, კორპ. 60, ბინა №4-ზე საკუთრების უფლება რეგისტრირებულ იქნა ი. ს-ის სახელზე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილებით (საქმე №3/638-14) მოსარჩელე ა. შ-ის სარჩელი მოპასუხე სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიმართ, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2012 წლის 24 იანვრის №... გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2015 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილებით (საქმე №3ბ/1108-15) აპელანტის - ა. შ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილება და საქმეზე მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. ბათილად იქნა ცნობილი მოპასუხე სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2012 წლის 24 იანვრის №... გადაწყვეტილება. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2016 წლის 7 ივნისის განჩინების (საქმე №ბს-253-251(3კ-16)) თანახმად, კასატორების - კ. შ-ის, ი. ს-ის და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნა დაუშვებლად. უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2015 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილება. საქართველოს იუტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, 2016 წლის 1 თებერვალს ი. ს-სა (გამყიდველი) და გ. რ-ს (მყიდველი) შორის დაიდო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, როლითაც უძრავი ნივთის, მდებარე - ქ. თბილისი, ...ა მე-3 მ/რ, კვარტალი IV, კორპ. 60, ბინა №4, მესაკუთრე გახდა ფ/პ გ. რ-ი. ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 39000 (ოცდაცხრამეტი ათასი) აშშ დოლარით, რაც მყიდველის მიერ სრულად იქნა გადახდილი. აღინიშანა, რომ ხელშეკრულების ტექსტი სრულად შეესაბამება და გამოხატავს მხარეთა ნებას, რასაც ადასტურებენ მხარეთა ხელმოწერით. ხელშეკრულება ხელმოწერილია გამყიდველის და მყიდველის მიერ.

სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2016 წლის 3 თებერვლის №... გადაწყვეტილებით (რეგისტრაციის შესახებ) უძრავი ნივთი, მდებარე - ქ. თბილისი, ...ა მე-3 მ/რ, კვარტალი IV, კორპ. 60, ბინა №4, საკუთრების უფლებით აღირიცხა გ. რ-ის სახელზე.

საჯარო რეესტრიდან ამონაწერის - მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი: N.... - თანახმად, უძრავი ნივთი, მდებარე - ქალაქ თბილისი, ...ა, მიკრო/რაიონი III, კვარტალი IV, კორპ. 60, ბინა №4 (68,99 კვ.მ), გ. რ-ის სახელზე საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული იქნა 03.02.2016 წელს.

2016 წლის 26 თებერვალს, დაინტერესებულმა პირმა ი. ს-მა განცხადებით (რეგისტრაციის №...) მიმართა მარეგისტრირებელ ორგანოს და მოითხოვა ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმება და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა. განცხადებას თან ერთვოდა „შეთანხმება“ ი. ს-სა (გამყიდველი) და გ. რ-ს (მყიდველი) შორის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმებისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის შესახებ.

საქართველოს იუსტიციის სამინსტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2016 წლის 1 მარტის №... გადაწყვეტილებით (რეგისტრაციის შესახებ) ი. ს-ის მოთხოვნა, უძრავ ნივთზე, მდებარე - ქალაქ თბილისი, ...ა, მიკრო/რაიონი III, კვარტალი IV, კორპ. 60, ბინა №4, ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმებისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის შესახებ დაკმაყოფილდა.

საჯარო რეესტრიდან ამონაწერის - მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი: N.... - თანახმად, უძრავი ნივთი, მდებარე - ქალაქ თბილისი, დასახლება ...ა, მიკრო/რაიონი III, კვარტალი IV, კორპ. 60, ბინა №4 (68,99 კვ.მ), ი. ს-ის სახელზე საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული იქნა 01.03.2016 წელს.

საქართველოს იუტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, 2016 წლის 21 ოქტომბერს ა. შ-ეს (გამყიდველი) და დ. თ-ს (მყიდველი) შორის დაიდო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც უძრავი ნივთის, მდებარე - ქ. თბილისი, ...ა მე-3 მ/რ, კვარტალი IV, კორპ. 60, ბინა №4, მესაკუთრე გახდა ფ/პ დ. თ-. ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 28 (ოცდარვა ათასი) აშშ დოლარით, რაც მყიდველის მიერ სრულად იქნა გადახდილი. აღინიშანა, რომ ხელშეკრულების ტექსტი სრულად შეესაბამება და გამოხატავს მხარეთა ნებას, რასაც ადასტურებენ მხარეთა ხელმოწერით. ხელშეკრულება ხელმოწერილია გამყიდველის და მყიდველის მიერ.

საჯარო რეესტრიდან ამონაწერის - მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი: N.... - თანახმად, უძრავი ნივთი, მდებარე - ქალაქ თბილისი, დასახლება ...ა, მიკრო/რაიონი III, კვარტალი IV, კორპ. 60, ბინა №4 (68,99 კვ.მ), დ. თ-ის სახელზე საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული იქნა 21.10.2016 წელს.

სასამართლომ მიუთითა საქართველოს კონსტიტუციის 42.9 მუხლზე, რომლის შესაბამისად, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკების და თვითმმართველობის ორგანოთა და მოსამსახურეთაგან უკანონოდ მიყენებული ზარალის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის და ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. ამასთან, სასამართლომ მითითებულ კონსტიტუციურ ნორმასთან დაკავშირებით მოიხმო საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებები, ასევე მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებებზე.

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა მისი ორგანოების მიერ მიყენებული ზიანისათვის დადგენილია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის XIV თავის დებულებებით. იქედან გამომდინარე, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს ზიანის მიმყენებელი ქმედება არსებითად არ განსხვავდება კერძო პირის ანალოგიური ქმედებისაგან, კოდექსის 207-ე მუხლით განისაზღვრა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმებისა და პრინციპების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, რაც გამოიხატა პასუხისმგებლობის სახეების დადგენით სამოქალაქო კოდექსზე მითითებით, იმ გამონაკლისის გარდა, რაც თავად ამ კოდექსით არის გათვალისწინებული. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე მუხლის თანახმად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი. ამ კოდექსის 208.1. მუხლის (2017 წლის 1 ივლისამდე მოქმედი რედაქცია) თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005.1. მუხლის შესაბამისად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს დამდგარი ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს მოსამსახურე სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებს პასუხს. ხსენებული კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად კი, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი.

ამრიგად, სასამართლომ აღნიშნა, რომ პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. იმისათვის, რომ წარმოიშვას ზიანის ანაზღაურების წინაპირობა, სახეზე უნდა იყოს: 1) პირის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება (უმოქმედობა), 2) წარმოშობილი ზიანი, 3) მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი. ამასთან, ზიანის მიმყენებლის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობა წარმოადგენს დელიქტური პასუხისმგებლობის დადგომის სავალდებულო პირობას და გამოიხატება იმაში, რომ პირველი წარმოშობს მეორეს. პასუხისმგებლობა დგება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ზიანი იყო ზიანის მიმყენებლის მოქმედების (უმოქმედობის) პირდაპირი და გარდაუვალი შედეგი.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის თანახმად, ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება; ხოლო ამავე კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით კი, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის) უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. ვალდებულებითი სამართალი აწესრიგებს ისეთ ვალდებულებებთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს, რომელთა დარღვევისათვის დამრღვევს სასამართლოს მეშვეობით შეიძლება დაეკისროს შესრულება ან ზიანის ანაზღაურება. სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილი ვალდებულების წარმოშობის წინაპირობად მიიჩნევს როგორც ხელშეკრულებას, ასევე, დელიქტს, უსაფუძვლო გამდიდრებას ან კანონით გათვალისწინებულ სხვა საფუძვლებს.

სასამართლომ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის (საქმე №ბს-52-47(კ-13), 23.07.2013წ.) განმარტებაზე, რომ „დელიქტური ვალდებულება ზიანის მიყენების შედეგად წარმოშობილი ვალდებულებაა და არა სახელშეკრულებო ვალდებულების ერთ-ერთი სახეა. ზიანი შეიძლება იყოს ხელშეკრულების დარღვევიდან წარმოშობილი ვალდებულების დარღვევის შედეგი, ხოლო დელიქტის დროს კი თვით ზიანის მიყენების ფაქტი წარმოადგენს ვალდებულების წარმოშობის საფუძველს, რომელი ვალდებულების ძალითაც დაზარალებულს უფლება აქვს, მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება მიმყენებლისაგან. ამასთან, ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრება შესაძლებელია, თუ სახეზეა ზიანი, ზიანი მიყენებულია მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით, მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და ზიანს შორის არსებობს მიზეზობრივი კავშირი.“

სასამართლოს მითითებით, განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეს მიაჩნია, რომ მოპასუხე სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მოსამსახურის ქმედების - 2012 წლის 23 იანვარს ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე განხორციელებული საკუთრების უფლების რეგისტრაციის, კერძოდ, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2012 წლის 24 იანვრის №... გადაწყვეტილების თბილისის სააპელაციო სასმართლოს 2015 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილებით (საქმე №3ბ/1108-15) ბათილად (უძარვის ქონების მის სახელზე საკუთრების უფლების აღრიცხვის) ცნობის შედეგად მას მიადგა ზიანი და ითხოვს მისთვის მიყენებული ზიანის - ოცდაექვსი ათასი აშშ დოლარის (ანაზღაურების მომენტისათვის) ექვივალენტი ლარის მის სასარგებლოდ გადახდას. მოსარჩელის გამარტებით, აღნიშნული თანხა წარმოადგენს მის მიერ, საცხოვრებელი ბინის (ქ. თბილისი, ...ა მე-3 მ/რ, კვარტალი IV, კორპ. 60, ბინა №4) შეძენის გამო, ბინის მესაკუთრე ა. შ-ის წარმომადგენლის - კ. შ-ისათვის გადახდილ თანხას.

სასამართლომ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში მხარეები სადავოდ არ ხდიან და ადასტურებენ იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ მოსარჩელე ი. ს-ს კანონმდებლობით დადგენილი წესით, აღნიშნული თანხის უკან დაბრუნება მესამე პირის კ. შ-ისათვის არ მოუთხოვია. ამასთან, მოსარჩელე ი. ს-სა და ა. შ-ის წარმომადგენელს, კ. შ-ეს შორის 2012 წლის 23 იანვარს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება (სარეგისტრაციო დოკუმენტი) სამოქალაქო კანონმდებლობით დადგენილი წესით გაუქმებული არ ყოფილა. სასამართლოს მოსაზრებით, იმისათვის, რომ შეფასდეს მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედების სამართლებრივი ხასიათი, უნდა დადგინდეს მოპასუხის მიერ განხორციელებული ქმედება - ნასყიდობის ხელშეკრულების (სარეგისტრაციო დოკუმენტი - რაც სამოქალაქო კანონმდებლობით დადგენილი წესით სადავოდ არ გამხდარა) საფუძველზე უძრავი ნივთის მოსარჩელის სახელზე საკუთრების უფლებით აღიცხვა წარმოადგენს თუ არა კანონით დადგენილ მოთხოვნათა დარღვევას. საქმის მასალების მიხედვით, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია და ყურადღება მიაქცია იმ ფაქტობრივ გარემოებებს, რომ მოსარჩელე ი. ს-მა მის მიერ 2012 წლის 23 იანვარს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე შეძენილი უძრავი ნივთი, მდებარე - ქ. თბილისი, ...ა მე-3 მ/რ, კვარტალი IV, კორპ. 60, ბინა №4, 2016 წლის 1 თებერვალის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე გაასხვისა გ. რ-ზე. შესაბამისად, აღნიშნული უძრავი ნივთი სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2016 წლის 3 თებერვალს №... გადაწყვეტილებით საკუთრების უფლებით აღირიცხა გ. რ-ის სახელზე. ამასთან, მხარეთა (ი. ს-ი და გ. რ-ი) შეთანხმებით, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2016 წლის 1 მარტის №...-03 გადაწყვეტილებით გაუქმდა 2016 წლის 1 თებერვალის ნასყიდობის ხელშეკრულება, აღდგა პირვანდელი მდგომარეობა და უძრავი ნივთი, მდებარე - ქალაქ თბილისი, დასახლება ...ა, მიკრო/რაიონი III, კვარტალი IV, კორპ. 60, ბინა №4 (68,99 კვ.მ), საკუთრების უფლებით 01.03.2016 წელს რეგისტრირებული იქნა მოსარჩელე ი. ს-ის სახელზე.

სასამართლოს მითითებით, „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლით, საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ მონაცემთა მიმართ მოქმედებს უტყუარობის პრეზუმფცია, ვიდრე ისინი საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით ძალადაკარგულად, ბათილად ან არარად არ იქნება ცნობილი. ამრიგად, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2016 წლის 1 მარტის №...-03 გადაწყვეტილებით, უძრავი ნივთი, მდებარე - ქალაქ თბილისი, ...ა, მიკრო/რაიონი III, კვარტალი IV, კორპ. 60, ბინა №4 (68,99 კვ.მ), 01.03.2016 წელს საკუთრების უფლებით ისევ აღირიცხა მოსარჩელე ი. ს-ის სახელზე. ამასთან, საქმის მასალებით არ დასტურდება, რომ საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით, ძალადაკარგულად, ბათილად ან არარად არ იქნა ცნობილი საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2016 წლის 1 მარტის №... გადაწყვეტილება.

სასამართლოს მოსაზრებით, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს, ანუ უნდა არსებობდეს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ განხორციელებულ ქმედებასა (მოქმედება ან უმოქმედობა) და დამდგარ შედეგს (ზიანი) შორის პირდაპირი და უშუალო მიზეზობრივი კავშირი. ამასთანავე, ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედება, რომელმაც პირისათვის ზიანი გამოიწვია, უნდა გამომდინარეობდეს ადმინისტრაციული ორგანოს უფლებამოსილებიდან და არსებობდეს ბრალეული, განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებელი ბრალის სახით, რაც გამოიხატება ადმინისტრაციული ორგანოს მიზანმიმართულ უმოქმედობაში, ან უხეშ გაუფრთხილებლობაში, ანუ ადმინისტრაციული ორგანო შეგნებულად უნდა უშვებდეს პირისათვის ზიანის მიმყენებელი გარემოების დადგომას ან/და არ ახორციელებდეს მისთვის კანონით დაკისრებულ ვალდებულებებს ზიანის თავიდან აცილების მიზნით. ამასთან, ზიანის მიყენებისა და მისი ანაზღაურების საფუძვლების არსებობის შემოწმებისათვის, არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებას წარმოადგენს, დადგინდეს მოპასუხის მიერ მასზედ დაკისრებული ვალდებულებების შესრულების ხასიათი, კერძოდ, ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან დარღვეულ იქნა თუ არა მასზედ კანონით დაკისრებული ვალდებულებები და აღნიშნულმა დარღვევამ შედეგობრივად გამოიწვია თუ არა მოსარჩელისთვის ზიანის მიყენება. სასამართლომ განმარტა, რომ იმისათვის, რომ წარმოიშვას ზიანის ანაზღაურების წინაპირობა, სახეზე უნდა იყოს პირის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება (უმოქმედობა), წარმოშობილი ზიანი და მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი. ზიანის მიმყენებლის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობა წარმოადგენს დელიქტური პასუხისმგებლობის დადგომის სავალდებულო პირობას და გამოიხატება იმაში, რომ პირველი წარმოშობს მეორეს. პასუხისმგებლობა დგება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ზიანი იყო ზიანის მიმყენებლის მოქმედების (უმოქმედობის) პირდაპირი და გარდაუვალი შედეგი.

მითითებული ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებების ურთიერთშეჯერების შედეგად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ დასტურდება მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედების შედეგად, მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენების ფაქტი (მითუმეტეს რომ მოსარჩელეს კანონმდებლობით დადგენილი წესით ფიზიკური პირი კ. შ-ისაგან არ მოუთხოვია გადაცემული თანხის 26 000 აშშ დოლარის უკან დაბრუნება, ხოლო კ. შ-ის განმარტებით, მან გადაცემული თანხიდან მხოლოდ 2000 აშშ დოლარი გადასცა ა. შ-ეს), ამდენად, არ არსებობს მოსარჩელე ი. ს-ის სარჩელის დაკმაყოფილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძველები.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 2 აპრილის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ი. ს-მა, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 26 თებერვლის განჩინებით ი. ს-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 2 აპრილის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნები საქმის სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით და მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სამართლებრივი თვალსაზრისით სწორად შეაფასა საქმესთან დაკავშირებული ფაქტობრივი გარემოებები; თავის მხრივ, აპელანტმა სააპელაციო საჩივარში ვერ გააქარწყლა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გაკეთებული სამართლებრივი დასკვნები, ვერ მიუთითა და ვერ წარადგინა ისეთი არგუმენტები, რომლებზე დაყრდნობითაც შესაძლებელი იქნებოდა საქმეზე დადგენილი ფაქტების სხვაგვარი სამართლებრივი შეფასება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 26 თებერვალს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ი. ს-მა, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა. ამასთან, კასატორმა საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის თაობაზე იშუამდგომლა.

კასატორის განმარტებით, მან სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2012 წლის 24 იანვრის №... გადაწყვეტილებით დაირეგისტრირა საკუთრების უფლება უძრავ ნივთზე. გარიგების რეგისტრაციისას მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს უფლებამოსილება და ვალდებულება იყო შეემოწმებინა გარიგების მხარის სათანადოობა, ამ შემთხვევაში რეგისტრირებული უძრავი ნივთის გამყიდველის ანუ მისი მესაკუთრის ვინაობა და რადგან გარიგებას არეგისტრირებდა წარმომადგენლის მეშვეობით, შეესწავლა წარმომადგენლობის შინაარსი და გარიგება არ დაეშვა არასათანადო მხარეებს შორის. სასამართლომ სწორედ აღნიშნული ფაქტი დაადგინა და ბათილად ცნო სარეგისტრაციო სამსახურის 2012 წლის 24 იანვრის №... გადაწყვეტილება. კასატორის მითითებით, მან სრულად გადაუხადა გარიგების ღირებულება გამყიდველს, ანუ მის წარმომადგენელს და ამით მისი ვალდებულება გარიგებასთან დაკავშირებით ამოიწურა. კასატორი დაუსაბუთებლად მიიჩნევს სასამართლოს მსჯელობას მასზედ, რომ იმ შემთხვევაში თუ მინდობილმა პირმა თანხა მიითვისა, მას სასამართლო წესით ნივთის შემძენი უნდა ედავოს და არა გამყიდველი. კასატორის მითითებით, ამგვარი დასაბუთება გადის სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი გარიგების შინაარსიდან.

კასატორი აღნიშნავს, რომ მას კანონიერი ნდობა გააჩნდა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თანამშრომლის მიერ გაწეული კონსულტაციისა, რაც დადასტურდა მისი თანდასწრებით ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე ხელისმოწერის დადასტურებისა და შესაბამისი გადაწყვეტილებით და ამონაწერით.

კასატორის მითითებით, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგენილია მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს კანონსაწინააღმდეგო ქმედება. ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ბათილად გამოცხადდა, ვინაიდან ჩაითვალა, რომ ამ აქტით შეილახა საჯარო რეესტრის მონაცემებით რეგისტრირებული მესაკუთრის უფლება, ხოლო სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგინდა ზარალის მიმყენებელი პირის ვინაობაც და შესაბამისად გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სამართლებრივად და ფაქტობრივად ეწინააღმდეგება იმავე დავის საგანზე მიღებულ და კანონიერ ძალაში შესულ სასამართლო გადაწყვეტილებას.

კასატორი მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის 42.9 მუხლზე (ამჟამად მოქმედი რედაქციის 18.4 მუხლი), ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე-209-ე მუხლებზე, სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე, 992-ე მუხლებზე. კასატორის მითითებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შინაარსს აცლის კონსტიტუციით დადგენილ გარანტიას, არამართლზომიერი ქმედებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 14 ივნისის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ი. ს-ის საკასაციო საჩივარი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 5 მარტის განჩინებით ი. ს-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და საქმის განხილვა დაინიშნა მხარეთა დასწრების გარეშე. ი. ს-ის შუამდგომლობა საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ი. ს-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 26 თებერვლის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე ი. ს-ი სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოსთვის მისი მოსამსახურის ქმედებით გამოწვეული ზიანის, 26 000 აშშ დოლარის (ანაზღაურების მომენტისათვის) ექვივალენტი ლარის ოდენობით მისთვის მიყენებული ზარალის გადახდის დავალებას ითხოვს. მოსარჩელის მითითებით, მისთვის მიყენებული ზარალი გამოიწვია სარეგისტრაციო სამსახურის მოსამსახურე პირის ქმედებამ, რომელმაც გულისყურით არ წაიკითხა წარდგენილი მინდობილობა და დაამოწმა ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის გაყიდვის უფლებამოსილებაც მინიჭებული არ ჰქონდა კ. შ-ეს. საჯარო რეესტრის მოსამსახურის მიერ არასათანადო დოკუმენტის წარდგენის ფაქტი რომ აღმოჩენილიყო ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებისას და საკუთრების უფლების რეგისტრაციისას, ბინაში აღარ გადაიხდიდა თანხას და ზარალიც თავიდან იქნებოდა აცილებული. მოსარჩელის განმარტებით, აღნიშნული თანხა წარმოადგენს მის მიერ საცხოვრებელი ბინის (ქ. თბილისი, ...ა მე-3 მ/რ, კვარტალი IV, კორპ. 60, ბინა №4) შეძენის გამო, ბინის მესაკუთრე ა. შ-ის წარმომადგენლის, კ. შ-ისათვის გადახდილ თანხას.

ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენს სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოსთვის მისი მოსამსახურის მიერ განხორციელებული ქმედებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების დაკისრება.

სასარჩელო მოთხოვნის ამგვარი ფორმულირებისა და სარჩელის მოტივების მიუხედავად, ასევე კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების შეფასების გარეშე, ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა დავის ძირითადი საგანი არსებითი შეფასების მიღმა დატოვეს. იმ პირობებში, როდესაც კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზე მოსარჩელემ სარჩელი სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს წინააღმდეგ წარმოადგინა, სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლები ძირითადად ი. ს-ის მხრიდან კ. შ-ის მიმართ მოთხოვნის წარუდგენლობას დაუკავშირა, მოპასუხე სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოსთვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძვლებზე კი სასამართლოს სათანადო შეფასება არ გაუკეთებია.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ უკრაინა, ...ას ოლქი, ქ. ...ის ნოტარიუსის მიერ 2011 წლის 14 ნოემბერს დამოწმებული მინდობილობით, ა. შ-ემ მიანიჭა უფლებამოსილება კ. შ-ეს, წარმოედგინა მისი ინტერესები, მათ შორის ერთიანი რეესტრის ორგანოებში, სანოტარო ბიუროებში, ფიზიკურ და იურიდიულ პირებთან მოლაპარაკებების წარმოებასთან დაკავშირებით და დოკუმენტების მომზადების საკითხებში, მის საკუთრებაში არსებული ბინის გაყიდვასთან დაკავშირებით, რომელიც მდებარეობს მისამართზე: საქართველო, ქ. თბილისი, ...ა მე-3 მ/რ, მე-4 კვარტალი, კორპ. 60, ბინა №4, რისთვისაც მიანიჭა უფლებამოსილება აწარმოოს ზეპირი და წერილობითი მოლაპარაკებები, წარადგინოს და ხელი მოაწეროს მისი სახელით განცხადებებს და სხვა დოკუმენტებს, მიიღოს ყველა საჭირო ცნობა და დოკუმენტები მის საკუთრებაში არსებული ბინის გაყიდვასთან დაკავშირებით.

საქართველოს იუტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, 2012 წლის 23 იანვარს ა. შ-ის წარმომადგენელმა კ. შ-ემ (გამყიდველი), რომელიც მოქმედებდა ნოტარიუს ტ.ო. პ-ის მინდობილობით, გაყიდა და ი. ს-იმ (მყიდველი) იყიდა ა. შ-ის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთი, მდებარე - ქ. თბილისი, ...ა მე-3 მ/რ, კვარტალი IV, კორპ. 60, ბინა №4. ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 26000 აშშ დოლარით, რაც მყიდველის მიერ სრულად იქნა გადახდილი. აღინიშნა, რომ ხელშეკრულების ტექსტი სრულად შეესაბამება და გამოხატავს მხარეთა ნებას, რასაც ადასტურებენ მხარეთა ხელმოწერით. ხელმოწერილია გამყიდველის და მყიდველის მიერ. ამასთან, საცხოვრებელი ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე ხელმოწერების ნამდვილობა დამოწმებულ იქნა თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის მიერ.

საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2012 წლის 24 იანვრის №... გადაწყვეტილებით (რეგისტრაციის შესახებ) უძრავ ნივთზე, მდებარე - ქ. თბილისი, ...ა მე-3 მ/რ, მე-4 კვარტალი, კორპ. 60, ბინა №4, საკუთრების უფლება რეგისტრირებულ იქნა ი. ს-ის სახელზე.

ა. შ-ემ, იმ საფუძვლით რომ კ. შ-ეზე გაცემული მინდობილობით მისთვის უძრავი ქონების გასხვისების უფლებამოსილება არ მიუნიჭებია, სადავო გახადა ი. ს-ის სახელზე საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2012 წლის 24 იანვრის №... გადაწყვეტილებით განხორციელებული რეგისტრაცია.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილებით (საქმე №3/638-14) მოსარჩელე ა. შ-ის სარჩელი მოპასუხე სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიმართ, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2012 წლის 24 იანვრის №... გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2015 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილებით (საქმე №3ბ/1108-15) აპელანტის - ა. შ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილება და საქმეზე მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ბათილად იქნა ცნობილი მოპასუხე სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2012 წლის 24 იანვრის №... გადაწყვეტილება. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2016 წლის 7 ივნისის განჩინებით (საქმე №ბს-253-251(3კ-16)) კასატორების - კ. შ-ის, ი. ს-ის და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნა დაუშვებლად და უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2015 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილება.

ამდენად, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2012 წლის 24 იანვრის №... გადაწყვეტილება.

განსახილველი დავის ფარგლებში საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს არ წარმოადგენს ა. შ-ის მიერ კ. შ-ის სახელზე გაცემული მინდობილობის შინაარსი, კერძოდ, მინიჭებული ჰქონდა თუ არა მას ა. შ-ის კუთვნილი უძრავი ქონების გასხვისების უფლებამოსილება, რამეთუ აღნიშნული შეფასებული და დადგენილია კანონიერ ძალაში შესული თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2015 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, სადაც აღნიშნული მინდობილობის შეფასებისას სასამართლო მიუთუთებს, რომ „14.11.2011 წლის მინდობილობის თანახმად, მარწმუნებელს - ა. შ-ეს რწმუნებულისთვის - კ. შ-ისთვის არ მიუცია კუთვნილი საცხოვრებელი ბინის (ქ. თბილისი, ...ა მე-3 მ.რ., მე-4 კვარტალი, კორპ. 60, ბინა 4) გაყიდვის/გასხვისების დავალება, წინააღმდეგ შემთხვევაში მინდობილობის ტექსტში პირდაპირ და არაორაზროვნად მიეთითებოდა ბინის გაყიდვის დავალების შესახებ; მარწმუნებელი, 14.11.2011 წლის მინდობილობის ფარგლებში, მიზნად ისახავდა საცხოვრებელი ბინის გაყიდვისთვის აუცილებელი ნიადაგის შემზადებას - ბინის გაყიდვის მიზნით მოლაპარაკებების გამართვას, საბუთების მომზადებას/მიღებას/მოპოვებას, რაც, ასევე, მოიცავდა რწმუნებულის მიერ მარწმუნებლის სახელით განცხადებებზე და სხვა დოკუმენტებზე, მაგრამ არამც და არამც ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე ხელმოწერის უფლებას; 14.11.2011 წლის მინდობილობის გაცემის ნამდვილ მიზანზე მიუთითებს ის ფაქტი, რომ თუმცა ქ. თბილისი, ...ა მე-3 მ.რ., მე-4 კვარტალი, კორპ. 60, ბინა 4 ა. შ-ეს საკუთრებაში ჰქონდა მიღებული ჯერ კიდევ 01.08.1992 წელს დადებული პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე, უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლება არ იყო რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში და რადგან ა. შ-ე მიზნად ისახავდა, საბოლოო ჯამში, ბინის გასხისებას, პირველ ეტაპზე, აუცილებელი იყო ამ ბინის საჯარო რეესტრში დარეგისტრირება, რაც სინამდვილეში დაევალა კიდეც კ. შ-ეს 14.11.2011 წლის მინდობილობით; თუმცა, ამ უკანასკნელმა, გარდა მინდობილობით (დავალების ხელშეკრულებით) მისთვის მიცემული დავალებისა (ნამდვილი დავალებისა), განიზრახა და შეასრულა კიდეც ისეთი მოქმედებები, რომელთა შესრულების დავალება მას 14.11.2011 წლის მინდობილობით არ მიუღია მარწმუნებლსიგან - ა. შ-ისგან.“

რაც შეეხება საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ქმედების კანონიერების შეფასებას, აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო სააპელაციო სასამართლოს მიუთითებს კანონიერ ძალაში შესულ ამავე გადაწყვეტილებაზე, სადაც აღნიშნულია, რომ „2012 წლის 23 იანვარს, ანუ იმ დღეს, როცა მარეგისტრირებელი ორგანოსთვის ცნობილი გახდა მხარეებს - ა. შ-ესა და ი. ს-ს შორის დასადები ხელშეკრულების შინაარსი და მიზნები, მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებული იყო, რომ მას სათანადო ცოდნით, გულისყურით და წინდახედულებით წაეკითხა 14.11.2011 წლის მინდობილობა, რა დროსაც იგი აუცილებლად მივიდოდა იმ დასკვნამდე, რომ მინდობილობა არ შეიცავდა ბინის გაყიდვის დავალებას და რომ რწმუნებული კ. შ-ე ი. ს-თან მიმართებაში და ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების ფარგლებში არ გამოხატავდა საცხოვრებელი ბინის ნამდვილი მესაკუთრის - ა. შ-ის ნებას მასზედ, რომ მომხდარიყო ამ უძრავი ქონების წარმომადგენლის მეშვეობით გასხვისება; ამდენად, მარეგისტრირებელმა ორგანომ ისეთი ხელშეკრულების ხელმომწერი პირების ხელმოწერები დაამოწმა, რომლის დადების უფლებაც კ. შ-ეს არ გააჩნდა; სადავო შემთხვევაში მარეგისტრირებელ ორგანოს უნდა ემოქმედა სზაკ-ის 86-ე მუხლის შესაბამისად - მას კ. შ-ისთვის უნდა მოეთხოვა ნასყიდობის ხელშეკრულებაში გამყიდველი მხარის წარმომადგენლობის დამადასტურებელი საბუთი, ასეთი საბუთის წარუდგენლობის შემთხვევაში მოპასუხეს უარი უნდა განეცხადებია ხელშეკრულების გაფორმებაზე (ხელმოწერების ნადვილობის დადასტურებაზე), რითაც თავიდან იქნებოდა აცილებული უკანონო ინდ. აქტის გამოცემის შესაძლებლობა.“ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ „მოპასუხე ადმინისტრაციულმა ორგანომ ა. შ-ის წარმომადგენელს - კ. შ-ესა და ი. ს-ს შორის 2012 წლის 23 იანვარს დადებული ხელშეკრულების დამოწმებისას და შემდგომ ამ ხელშეკრულების საფუძველზე ი. ს-ის საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში დარეგისტრირებისას, ანუ 2012 წლის 24 იანვრის N... გადაწყვეტილების მიღებისას დაარღვია „ინსტრუქციის“ მე-19-20 მუხლების, ასევე, „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის, ასევე, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 86-ე მუხლის, ასევე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 709-ე მუხლის მოთხოვნები, რაც გასაჩივრებული ინდ. აქტის ბათილად ცნობის საფუძველია.“

ასევე აღსანიშნავია, რომ კანონიერ ძალაში შესული ამავე გადაწყვეტილებით სასამართლომ დაადასტურა ი. ს-ის კანონიერი ნდობა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2012 წლის 24 იანვრის №... გადაწყვეტილების მიმართ და აღნიშნა, რომ „მან დადო რა ნასყიდობის ხელშეკრულება და შემდეგ,დარეგისტრირდა რა საჯარო რეესტრში შეძენილი უძრავი ნივთის მესაკუთრედ, ამ ფაქტების გავლენით მან საკუთარი თავი დაიგულვა/მიიჩნია ნივთის (საცხოვრებელი ბინის) ნამდვილ მესაკუთრედ, 2012 წლის 24 იანვრის N... გადაწყვეტილების ბათილად ცნობით მას მიადგება ზიანი - დაკარგავს ნივთზე საკუთრების უფლებას, რომელიც მან, თანახმად 23.01.2012 წლის ხელშეკრულებისა, შეიძინა 26 000 აშშ დოლარად; ასევე, სააპელაციო სასამართლოს არ გააჩნია რაიმე საფუძველი, ფაქტი, მტკიცებულება იმისთვის, რომ ეჭვი შეიტანოს ი. ს-ის ქმედებების (ხელშეკრულების დადება, უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია) კანონიერებაში და აქედან გამოდმინარე ეჭვქვეშ დააყენოს ან საერთოდაც უარყოს სადავო შემთხვევაში ინდ. აქტის მიმართ მისი (ი. ს-ის) კანონიერი ნდობის არსებობა.“

ამდენად, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, ერთი მხრივ, ბათილად იქნა ცნობილი ი. ს-ის სახელზე განხორციელებული საკუთრების უფლების რეგისტრაცია, ხოლო, მეორე მხრივ, დადასტურებულია ი. ს-ის კანონიერი ნდობის არსებობა და გადაწყვეტილებაში აღნიშნულია, რომ 2012 წლის 24 იანვრის №... გადაწყვეტილების ბათილად ცნობით ი. ს-ს მიადგება ზიანი - დაკარგავს ნივთზე საკუთრების უფლებას, რომელიც მან, თანახმად 23.01.2012 წლის ხელშეკრულებისა, შეიძინა 26 000 აშშ დოლარად. ამასთან, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2016 წლის 1 მარტის №... გადაწყვეტილებასთან დაკავშირებით (რომლითაც სადავო უძრავი ქონება კვლავ ი. ს-ის სახელზე აღირიცხა) საკასაციო სასამართლო სააპელაციო სასამართლოს ყურადღებას მიაქცევს საქმეზე დადგენილ იმ გარემოებაზე, რომ უძრავი ნივთი, მდებარე - ქალაქ თბილისი, ...ა, მ/რ III, კვარტალი IV, კორპ. 60, ბინა №4 (68,99 კვ.მ), 2016 წლის 21 ოქტომბერს ა. შ-ეს (გამყიდველი) და დ. თ-ს (მყიდველი) შორის დადებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, დ. თ-ის სახელზე საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული იქნა 21.10.2016 წელს. ყოველივე აღნიშნული საქმეზე გადაწყვეტილების მიღებისას სათანადოდ არ იქნა შეფასებული ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ, რაც ადასტურებს სააპელაციო სასამართლოში საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საჭიროებას.

ამასთან, საკასაციო სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში ადმინისტრაციული ორგანოსთვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრებისას გადამწყვეტია დადგინდეს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობისათვის კანონით განსაზღვრული აუცილებელი პირობების არსებობა.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციით აღიარებულია სახელმწიფო ორგანოებისა და მოსამსახურეების უკანონო ქმედებით დამდგარი ზიანის ანაზღაურების უფლება, კერძოდ, კონსტიტუციის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის 42.9 მუხლის (ამჟამად მოქმედი რედაქციის 18.4 მუხლი) მიხედვით, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკების და თვითმმართველობის ორგანოთა და მოსამსახურეთაგან უკანონოდ მიყენებული ზარალის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის და ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. საქართველოს კონსტიტუციით აღიარებული უფლების რეალიზაციას ემსახურება საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის XIV თავი, რომელიც უშუალოდ აწესრიგებს ადმინისტრაციული ორგანოს პასუხისმგებლობის საკითხს.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის 207-ე მუხლის შესაბამისად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი. ამავე კოდექსის 208-ე მუხლის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ მისი სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005.1. მუხლის შესაბამისად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს დამდგარი ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს მოსამსახურე სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებს პასუხს. ამავე კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად კი, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი.

ამდენად, კანონმდებლობა ადგენს საჯარო მოხელის ქმედებით ან გადაწყვეტილებით მიყენებული ზიანის სახელმწიფოს მხრიდან ანაზღაურების ვალდებულებას. ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობისათვის კი აუცილებელია შემდეგი პირობების არსებობა: ქმედება, რამაც ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება წარმოშვა, დაკავშირებული უნდა იყოს საჯარო-სამართლებრივი უფლებამოსილების განხორციელებასთან, ამ უფლებამოსილების განხორციელების პროცესში დაშვებული დარღვევა მიმართული უნდა იყოს სხვა პირის უფლებების შელახვისკენ, მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირი.

საქართველოს კონსტიტუციით აღიარებული და ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით დადგენილი სახელმწიფო ორგანოებისა და მოსამსახურეების უკანონო ქმედებით დამდგარი ზიანის ანაზღაურების უფლების რეალიზაციის პირობებში, ასევე კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ი. ს-ის სახელზე განხორციელებული საკუთრების უფლების რეგისტრაციის ბათილად ცნობის საფუძველზე, ი. ს-მა უფლების რეალიზაცია მოახდინა ადმინისტრაციული ორგანოს წინააღმდეგ წარდგენილი სარჩელით, რომლის საფუძვლადაც მოსარჩელე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მასზე დაკისრებული მოვალეობის არასათანადოდ განხორციელებას მიუთითებს. ქვედა ინსტრანციის სასამართლოების შეფასება კი არ პასუხობს წარმოდგენილი სარჩელის მიზნებს. დავის ამგვარი გადაწყვეტით უგულებელყოფილია მხარის უფლება მოითხოვოს ადმინისტრაციული ორგანოს უკანონო ქმედებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით (2015 წლის 31 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/3/630 „საქართველოს მოქალაქე თინა ბეჟიტაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“), ,,კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტის უპირველეს მიზანს წარმოადგენს დაზარალებული პირის ინტერესების დაცვა მიყენებული ზარალის ანაზღაურების გზით. სახელმწიფო რესურსის მასშტაბის, მოცულობის და ბუნების გათვალისწინებით, სახელმწიფოს მხრიდან არამართლზომიერ ქმედებათა განხორციელება ხშირ შემთხვევებში გაცილებით მეტი საფრთხის შემცველია კერძო სუბიექტების მხრიდან განხორციელებულ ანალოგიური სახის ქმედებასთან შედარებით. ამიტომ მიყენებული ზარალის ანაზღაურების ვალდებულების დაწესება ხელს უწყობს სახელმწიფოს, ავტონომიური რესპუბლიკების და თვითმმართველობის ორგანოთა და თანამდებობის პირთა თვითნებობის და ძალაუფლების უკანონოდ გამოყენების პრევენციას. საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტი ზარალის ანაზღაურების უფლებას რამდენიმე წინაპირობის არსებობას უკავშირებს: 1. უნდა არსებობდეს სახელმწიფოს, ავტონომიური რესპუბლიკებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოთა სახელით მოქმედი პირის ქმედებით პირისათვის ზარალის მიყენების ფაქტი; 2. ხსენებულ პირთა ქმედების უკანონო ხასიათი დადგენილი უნდა იყოს სათანადო წესით; 3. პირისათვის მიყენებული ზარალი გამოწვეული უნდა იყოს საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტში მითითებული სუბიექტების უკანონო ქმედებით და უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი უკანონო ქმედებასა და დამდგარ ზარალს შორის.“

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ ი. ს-ის სახელზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია განხორციელებულია ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ხოლო კ. შ-ემ სარეგისტრაციო სამსახურს წარუდგინა ა. შ-ის მიერ კ. შ-ის სახელზე გაცემული მინდობილობა, რაც კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების მიხედვით არ შეიცავდა უძრავი ქონების გასხვისების უფლებამოსილებას. ამასთან, კასატორი სარეგისტრაციო სამსახურის წინააღმდეგ აღძრულ მოთხოვნას ასაბუთებს იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ გარიგების რეგისტრაციისას მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს უფლებამოსილება და ვალდებულება იყო შეემოწმებინა გარიგების მხარის სათანადოობა, ამ შემთხვევაში რეგისტრირებული უძრავი ნივთის გამყიდველის ანუ მისი მესაკუთრის ვინაობა და რადგან გარიგებას არეგისტრირებდა წარმომადგენლის მეშვეობით, შეესწავლა წარმომადგენლობის შინაარსი და გარიგება არ დაეშვა არასათანადო მხარეებს შორის. ამდენად, წარმოდგენილი სარჩელი ეფუძნება სარეგისტრაციო სამსახურის უკანონო ქმედებას, რის გამოც მოსარჩელე სწორედ ადმინისტრაციული ორგანოსთვის ითხოვს ზიანის ანაზღაურების დაკისრებას.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო სასამართლოს ყურადღებას მიაქცევს სარჩელით მოთხოვნილი ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობაზე და აღნიშნავს, რომ უძრავი ნივთის საფასური ი. ს-მა გადაუხადა კ. შ-ეს, საქმის მასალიდან კი დაზუსტებით არ დგინდება ი. ს-ის სახელზე განხორციელებული საკუთრების უფლების რეგისტრაციის ბათილად ცნობის შემდგომ, ნასყიდობის საფასური დაუბრუნდა თუ არა ი. ს-ს, თუნდაც ნაწილობრივ.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ი. ს-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად, საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილითა და 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ი. ს-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 26 თებერვლის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. საპროცესო ხარჯების განაწილების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას;

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: ნ. სხირტლაძე

ა. წულაძე