საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-463(2კ-20) 19 თებერვალი, 2021 წელი

თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

ალექსანდრე წულაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ნინო ქადაგიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) - დ. ვ-ი

კასატორი (მოპასუხე) - საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო

დავის საგანი - კომპენსაციის დაკისრება, ზიანის ანაზღაურება

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 28 ნოემბრის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

აღწერილობითი ნაწილი:

დ. ვ-მა 2018 წლის 2 აგვისტოს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მიმართ და მოითხოვა მოპასუხისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ კომპენსაციის სახით 7000 ლარის, მიუღებელი შემოსავლის სახით 43700 ლარისა და მკურნალობის ხარჯების - 20000 ლარის ანაზღაურების დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 18 თებერვლის გადაწყვეტილებით დ. ვ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს დ. ვ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 7000 ლარის ანაზღაურება, ხოლო დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება მხარეებმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს, თუმცა მკურნალობის ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში გადაწყვეტილება არ გასაჩივრებულა და შესულია კანონიერ ძალაში.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 28 ნოემბრის განჩინებით დ. ვ-ისა და საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 18 თებერვლის გადაწყვეტილება. აღნიშნული განჩინება მხარეებმა საკასაციო წესით გაასაჩივრეს.

კასატორი დ. ვ-ი მიიჩნევს, რომ სასამართლომ არასწორად გაანაწილა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი, მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც სასამართლოსაც შეეძლო მტკიცებულებათა გამოთხოვა. კასატორი მიუთითებს, რომ სამსახურიდან გათავისუფლდა მეთაურის შესაბამისი ბრძანების საფუძველზე სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას - წვრთნის დროს პარაშუტით ხტომით სწავლებისას მიღებული დაზიანების გამო. მოსარჩელისთვის ზიანის მიყენება არ ყოფილა გამოწვეული მისი ბრალეულობით, არამედ გამოიწვია თავდაცვის სამინისტროს თანამშრომელთა მიერ ვალდებულების არაჯეროვნად შესრულებამ, რაც გამოიხატა პასუხისმგებელი პირების მიერ ქარის მიმართულების განუსაზღვრელობაში, არასწორი მითითებების მიცემაში, კურსის ზედამხედველთა მიერ უსაფრთხოების წესების გაუთვალისწინებლობაში. სწორედ ამიტომ, საკასაციო საჩივრის ავტორის მოსაზრებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის საფუძველზე, მას უნდა აუნაზღაურდეს ხელფასი, რომელსაც მიიღებდა მოპასუხესთან გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე, სამსახურებრივი უფლებამოსილების განხორციელების გაგრძელების შემთხვევაში.

კასატორი დამატებით აღნიშნავს, რომ ადმინისტრაციულმა ორგანომ იგი მიიჩნია შრომისუუნაროდ და დაითხოვა სამსახურიდან, მიუხედავად შრომისუნარიანობის მხოლოდ დროებით შეზღუდვისა. ამრიგად, სამკურნალო შვებულების მიცემის შემთხვევაში, კასატორს ექნებოდა გამოჯანმრთელებისა და ოთხწლიანი კონტრაქტის სრულად ამოწურვის შესაძლებლობა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო საჩივრის ავტორი მოპასუხისთვის მიუღებელი შემოსავლის სახით 43700 ლარის დაკისრებას მოითხოვს.

კასატორი - საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო მიუთითებს საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე, მინისტრის 2007 წლის 26 სექტემბრის №560 ბრძანებით დამტკიცებულ „წესზე“ და მიიჩნევს, რომ დ. ვ-ისთვის 7000 ლარის ოდენობით კომპენსაციის მიცემის წინაპირობები არ არსებობდა. კომპენსაციის მიღების უფლებას მოსარჩელე მოიპოვებდა მხოლოდ 2016 წელს გაფორმებული კონტრაქტის ვადის ამოწურვის შედეგად. ამასთან, კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა, რომ დ. ვ-ს, ხსენებული კონტრაქტით ფაქტობრივად ნამსახურები ვადის პროპორციულად, ანაზღაურებული აქვს 2552,08 ლარი. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს განჩინების ძალაში დატოვების შემთხვევაში, მოსარჩელეს, კანონით გათვალისწინებული 7000 ლარის ნაცვლად, აუნაზღაურდება 9552,08 ლარი.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ დ. ვ-ისა და საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრულ საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის მოთხოვნებს, რაც გამორიცხავს განსახილველი საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის შესაძლებლობას.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები, ვინაიდან:

- არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი;

- არ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების საფუძველი;

- სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

- საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით;

- კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით და საკასაციო საჩივრებში მითითებული პოზიცია ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრული საკასაციო საჩივრების განსახილველად დაშვების წინაპირობა. ამასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოთა მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გამოთქმულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ მოცემული დავა არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ განსახილველ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ, მხარეთა შორის დადებული კონტრაქტებიდან გამომდინარე, ერთჯერადი კომპენსაციის და მოსარჩელის ჯანმრთელობის დაზიანების შედეგად, შეწყვეტილი სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარე, მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების დაკისრება.

საკასაციო სასამართლო თავდაპირველად შეაფასებს 7000-ლარიანი კომპენსაციის ანაზღაურების თაობაზე წარმოდგენილი მოთხოვნის საფუძვლიანობას. აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სადავო სამართალურთიერთობის დროს მოქმედი „საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო მოსამსახურეთა, სახელმწიფო სპეციალური წოდების მქონე და სამოქალაქო პირთა შრომის ანაზღაურების, სოციალური დაცვისა და მატერიალური უზრუნველყოფის შესახებ“ საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2007 წლის 26 სექტემბრის №560 ბრძანების (ძალადაკარგულია 2018 წლის 15 იანვრიდან) 47¹ პუნქტზე, რომლის თანახმად, ამ პუნქტში მითითებულ სამხედრო მოსამსახურეებს, რომლებიც ორი, ოთხი ან რვა წლის ვადით გააგრძელებენ სამხედრო სამსახურს 2009 წლის პირველ მარტს ან პირველი მარტის შემდეგ გაფორმებული კონტრაქტის საფუძველზე და კონტრაქტი შეუწყდებათ ვადის გასვლის ან ახალი კონტრაქტის გაფორმების გამო, კონტრაქტის სრული ვადის ამოწურვის შემდეგ მიეცემათ ერთჯერადი დახმარება 47² პუნქტში მითითებული ოდენობით. აღნიშნული პუნქტის მოქმედება სამხედრო მოსამსახურეზე ვრცელდება, თუ მითითებული კონტრაქტის გაფორმებამდე სამხედრო მოსამსახურემ კონტრაქტის საფუძველზე იმსახურა ოთხი წლის ვადით, კონტრაქტი შეუწყდა ვადის გასვლის გამო და ახალი კონტრაქტის გაფორმებამდე არ გასულა 2 წელზე მეტი. ამრიგად, ერთჯერადი დახმარების გაცემის ვალდებულების წარმოშობისათვის სამხედრო მოსამსახურეს გავლილი უნდა ჰქონდეს სამხედრო სამსახური 4-წლიანი კონტრაქტის საფუძველზე და კონტრაქტის დასრულების შემდგომ მასთან კვლავ უნდა იყოს გაფორმებული კონტრაქტი 4 წლის ვადით (2009 წლის 1 მარტს ან მის შემდგომ), კონტრაქტით გათვალისწინებული ვადა სრულად უნდა იყოს ამოწურული და ახალი კონტრაქტის დადებამდე არ უნდა იყოს გასული 2 წელზე მეტი.

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსა და დ. ვ-ს შორის „საკონტრაქტო (პროფესიული) სამხედრო მოსამსახურეების (გარდა ოფიცრებისა) მიერ სამხედრო სამსახურის გავლის შესახებ“ კონტრაქტი გაფორმდა 2012 წლის 12 ოქტომბერს. აღნიშნული კონტრაქტის ვადის გასვლის შემდეგ კი, 2016 წლის 12 ოქტომბერს საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსა და დ. ვ-ს შორის კვლავ გაფორმდა ხელშეკრულება (კონტრაქტი). შესაბამისად, მოსარჩელე აკმაყოფილებს კომპენსაციის მიღებისთვის აუცილებელ პირობებს და საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მართებულად დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ 7000 ლარის გადახდა. ამასთანავე, უსაფუძვლოა კასატორის (მოპასუხის) პოზიცია, რომ საკითხის მსგავსი გადაწყვეტით მოსარჩელეს ფაქტობრივად 9552,08 ლარი აუნაზღაურდება. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ, მართალია, სამინისტრომ მოსარჩელეს გადაუხადა 2552,08 ლარი, თუმცა აღნიშნული თანხა წარმოადგენდა არა ერთჯერადი კომპენსაციის ნაწილს, არამედ კონტრაქტით ფაქტობრივად ნამსახურები ვადის პროპორციულ ანაზღაურებას. ამრიგად, განსხვავებულია ხსენებული თანხების გაცემის სამართლებრივი საფუძველი - 7000 ლარი მოსარჩელეს უნდა მიეცეს როგორც კანონმდებლობით გათვალისწინებული ერთჯერადი გასაცემელი, ხოლო 2552,08 ლარი წარმოადგენდა კონტრაქტით გათვალისწინებული მოვალეობების შესრულების ანაზღაურებას.

რაც შეეხება მოპასუხისთვის მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების დაკისრებას, საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის (გარდა ამ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული საჯარო მოსამსახურისა) მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. ამავე კოდექსის 207-ე მუხლის მიხედვით კი, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილით დაკონკრეტებულია, რომ თუ სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირის მიმართ, სახელმწიფო (მუნიციპალიტეტი) ან ის ორგანო, რომელშიც აღნიშნული მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე სახელმწიფოსთან (მუნიციპალიტეტთან) ერთად, სოლიდარულად აგებს პასუხს. ამასთან, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლიდან გამომდინარე, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო.

საკასაციო პალატა, ზემოაღნიშნულ ნორმათა საფუძველზე, განმარტავს, კანონმდებლობით ცალსახად არის დადგენილი სახელმწიფოს ვალდებულება, სრულად აანაზღაუროს მისი მოსამსახურის მიერ მიყენებული ზიანი, თუკი კუმულატიურად არსებობს ზიანის ანაზღაურების შემდეგი წინაპირობები: 1. საჯარო მოსამსახურის მიერ ჩადენილია მართლსაწინააღმდეგო ქმედება. ქმედება შეიძლება გამოიხატოს როგორც აქტიურ მოქმედებაში, ისე უმოქმედობაში. უმოქმედობა ატარებს უკანონო ხასიათს, როდესაც ადმინისტრაციული ორგანო არ ასრულებს ან არაჯეროვნად ასრულებს ნაკისრ მოვალეობებს, არ ახორციელებს სავალდებულო მოქმედებას; 2. დამდგარია შედეგი პირისთვის ზიანის მიყენების სახით. თუკი მხარე ითხოვს ზიანის ანაზღაურებას მიუღებელი შემოსავლის ფორმით, „ყურადღება უნდა მიექცეს იმას, რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება. მიუღებელი შემოსავალი თავისი ბუნებით გულისხმობს „წმინდა ეკონომიკურ დანაკარგს“... მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების საკითხის გადაწყვეტისას, ზიანის ანაზღაურება უნდა განისაზღვროს მხოლოდ ობიექტური კრიტერიუმებით, ისე, რომ ამას არ მოჰყვეს დაზარალებულის უსაფუძვლო გამდიდრება“ (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2016 წლის 14 მარტის განჩინება საქმეზე №ას-945-895-2015; 2011 წლის 24 ოქტომბრის განჩინება საქმეზე №ას-307-291-2011); 3. არსებობს პირდაპირი მიზეზშედეგობრივი კავშირი ზიანის მიმყენებლის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის. უნდა დადასტურდეს, რომ ზიანი წარმოიშვა სწორედ უკანონო ქმედების შედეგად; 4. ზიანის მიმყენებელი უნდა მოქმედებდეს ბრალეულად.

განსახილველ შემთხვევაში უდავოდ დადგენილია, რომ 2016 წლის აპრილში, პარაშუტით ხტომის სწავლებაში მონაწილეობის დროს, მეთაურის შესაბამისი ბრძანების შესრულებისას, დ. ვ-მა მიიღო ჯანმრთელობის დაზიანება. ამასთან, ვინაიდან მოსარჩელის ჯანმრთელობის დაზიანება ჩაითვალა სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიღებულად, მის მიმართ გავრცელდა საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2007 წლის 26 სექტემბრის №560 ბრძანების 38-ე პუნქტით გათვალისწინებული მატერიალური უზრუნველყოფის ღონისძიებები. დამატებით მიუღებელი შემოსავლის დაკისრებისთვის კი, ცალსახად უნდა დადგინდეს, რომ მოსარჩელის ჯანმრთელობა დაზიანდა სამინისტროს თანამშრომლის მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული ქმედების შედეგად. დასახელებული ფაქტის დასადასტურებლად კი წარმოდგენილ უნდა იქნეს სათანადო მტკიცებულებები. ამასთან, მტკიცების ტვირთის განაწილებისას გასათვალისწინებელია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის დათქმა, რომ თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. სადავო შემთხვევაში, მოსარჩელე მიუთითებს, რომ ვერ გააკონტროლა პარაშუტით დაშვება, რადგან ქარის მაჩვენებლის ნიშნული ჩამქრალი იყო, თუმცა მსგავსი ფაქტის არსებობა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით უტყუარად არ დასტურდება. ამის საპირისპიროდ, სამსახურებრივი შემოწმების შედეგების თანახმად, დაშვებისას მოსარჩელის ნიადაგზე სწრაფად დაცემა ქარის მიმართულების მოულოდნელმა ცვლილებამ გამოიწვია. ამდენად, არ იკვეთება მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული მოქმედება/უმოქმედობა, რასაც შესაძლებელია მატერიალური ზიანის ანაზღაურება მოჰყოლოდა შედეგად.

კასატორი (მოსარჩელე), ასევე, მიუთითებს, რომ მას შრომისუნარიანობა შეეზღუდა დროებით და ამიტომ არ უნდა გათავისუფლებულიყო სამსახურიდან. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამსახურიდან გათავისუფლების კანონიერება ვერ შემოწმდება განსახილველი დავის ფარგლებში. თუკი მოსარჩელე მიიჩნევდა, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, მას კანონით დადგენილი წესით უნდა გაესაჩივრებინა მისი სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი. ზიანის ანაზღაურების თაობაზე წარმოდგენილი სარჩელის განხილვის ფარგლებში კი, სასამართლო ვერ შეაფასებს ხსენებულ გარემოებას.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოების მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორების მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის საფუძველს და არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. დ. ვ-ისა და საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 28 ნოემბრის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ა. წულაძე

მოსამართლეები: მ. ვაჩაძე

ნ. ქადაგიძე