საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

№ბს-1297(2კ-19) 20 იანვარი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნინო ქადაგიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, ნუგზარ სხირტლაძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ოქტომბრის გადაწყვეტილებაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2017 წლის 24 აგვისტოს ტ. გ-ემ სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიმართ.

მოსარჩელის განმარტებით, ბ. ნ-ის საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების მიზნით, უკანონოდ დაედო ყადაღა ტ. გ-ის უძრავ ქონებას, მდებარე: ხელვაჩაური, სოფელი ...ი, მე-... ქუჩა N..., ს/კ .... მოსარჩელემ აღნიშნული უძრავი ქონება, 2016 წლის 1 ივლისის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, შეიძინა ლ. დ-ისგან. ხელშეკრულების დადების მომენტისათვის ლ. დ-ის სახელზე საჯარო რეესტრის მიერ გაცემული ბოლო, 2016 წლის 14 ივნისის ამონაწერის შესაბამისად, ასევე ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების შემდეგ, ტ. გ-ის სახელზე 2016 წლის 6 ივლისს გაცემული ამონაწერით უტყუარად დასტურდება, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მითითებულ ქონებაზე იპოთეკა, მათ შორის, საგადასახადო იპოთეკა ან სხვა სახის რაიმე ვალდებულება რეგისტრირებული არ იყო. შესაბამისად, მოსარჩელემ შეიძინა უფლებრივად უნაკლო ნივთი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2016 წლის 17 ოქტომბრის N081-11 ბრძანების, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2016 წლის 2 ნოემბრის ქონებაზე ყადაღის დადების აქტის, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2016 წლის 3 ნოემბრის N21-05/117353 გადაწყვეტილების - უძრავ ქონებაზე, მდებარე: ხელვაჩაური, სოფ. ...ი, მე-... ქუჩა N..., ს/კ ... ყადაღის რეგისტრაციის შესახებ, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 15 მაისის N12789 ბრძანებისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2017 წლის 26 ივლისის №4148/2017 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 25 აგვისტოს განჩინებით ტ. გ-ის სარჩელი, მოპასუხეების - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიმართ, განსჯადობით განსახილველად გადაეგზავნა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 12 მარტის საოქმო განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 16.1 მულის შესაბამისად, ადმინისტრაციულ საქმეში მესამე პირად ჩაება სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილებით ტ. გ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ტ. გ-ემ, რომლითაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ტ. გ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ტ. გ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი: სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2016 წლის 17 ოქტომბრის N081-11 ბრძანება ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2016 წლის 2 ნოემბრის ქონებაზე ყადაღის დადების აქტი, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 15 მაისის N12789 ბრძანება, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2017 წლის 26 ივლისის №4148/2017 გადაწყვეტილება; ტ. გ-ის სარჩელი სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2016 წლის 03 ნოემბრის N21-05/117353 მიმართვის ბათილად ცნობის ნაწილში არ დაკმაყოფილდა; სსიპ შემოსავლების სამსახურს დაეკისრა ტ. გ-ის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 250 ლარის ანაზღაურება.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს საჯარო სამართლებრივი შეზღუდვისა და საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკის რეესტრის მონაცემებით, ტ. გ-ის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ნივთზე საჯარო რეესტრის N... გადაწყვეტილებით ყადაღა რეგისტრირებულია სსიპ შემოსავლების სამსახურის 17.10.2016 წლის N081-11 ბრძანებისა და 02.11.2016 წლის ყადაღის აქტის საფუძველზე, რომლებიც მოცემულ საქმეზე დავის საგანს წარმოადგენენ. სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2016 წლის 03 ნოემბრის N21-05/117353 წერილი, რომლითაც სსიპ შემოსავლების სამსახურმა მიმართა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს და მოითხოვა 17.10.2016 წლის N081-11 ბრძანებისა და 02.11.2016 წ. ყადაღის აქტის საფუძველზე უძრავ ქონებაზე (ს/კ ...) ყადაღის რეგისტრაცია, წარმოადგენს დაინტერესებული პირის სარეგისტრაციო განაცხადს და არა ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე გამოცემულ სამართლებრივ აქტს, რადგან იგი არ აწესებს, ცვლის, წყვეტს ან ადასტურებს პირის ან პირთა შეზღუდული წრის უფლებებსა და მოვალეობებს. აღნიშნულ წერილს, ცალკე აღებულს, არ შეიძლება მოჰყვეს სამართლებრივი შედეგები. სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2016 წლის 03 ნოემბრის N21-05/117353 წერილი არ წარმოადგენს ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს, შესაბამისად, ის პირდაპირ და უშუალო ზიანს არ აყენებს ტ. გ-ის ინტერესებს, ამიტომ ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

დანარჩენ სასარჩელო მოთხოვნებთან მიმართებით, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-10 მუხლზე, რომლის პირველი ნაწილის მიხედვით, უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრიდან ამონაწერი მზადდება უძრავ ნივთებზე უფლებათა, საჯარო-სამართლებრივი შეზღუდვის, საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკისა და მოვალეთა რეესტრების მონაცემთა ერთიანი ბანკის საფუძველზე და ასახავს მისი მომზადების მომენტისათვის უძრავი ნივთის შესახებ ამ რეესტრებში რეგისტრირებულ, ძალაში მყოფ მონაცემებს. ამდენად, მოსარჩელეს, რომელმაც შეიძინა უძრავი ქონება, მისი სამართლებრივი მდგომარეობის გაცნობის შემდეგ ჰქონდა კანონიერი ნდობა საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიმართ. ხსენებული მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, უძრავ ნივთზე გარიგებისა და სხვა სამართლებრივი მოქმედების განხორციელებისას, გარდა მემკვიდრეობის უფლების დადგენისა, მასზე დაინტერესებული პირის უფლებამოსილება დგინდება მხოლოდ ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან. მხარეთა შორის დავის საგანს არ წარმოადგენს ის ფაქტი, რომ ტ. გ-ის მიერ უძრავი ქონების შეძენისას და შეძენის შემდეგაც, სსიპ საჯარო რეესტრის მიერ გაცემულ ამონაწერებში ამ ქონებაზე, ბ. ნ-ის საგადასახადო ვალდებულებების გამო, საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა რეგისტრირებული არ იყო. „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-10 მუხლის პირველი და მეოთხე ნაწილების დანაწესები უზრუნველყოფენ სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობას. შესაბამისად, არ შეიძლება შემძენს მოეთხოვოს შესაძენი უფლების შესახებ იმაზე მეტის ცოდნა, რაც კანონით არის დადგენილი.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე. ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. იმ პირის სასარგებლოდ, რომელიც გარიგების საფუძველზე სხვა პირისაგან იძენს რომელიმე უფლებას და ეს უფლება გამსხვისებლის სახელზე იყო რეესტრში რეგისტრირებული, რეესტრის ჩანაწერი ითვლება სწორად, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ამ ჩანაწერის საწინააღმდეგოდ შეტანილია საჩივარი, ან შემძენმა იცოდა, რომ ჩანაწერი უზუსტოა. აღნიშნული მუხლის პრეზუმფციის აუცილებლობა ნაკარნახევია ერთ შემთხვევაში იმით, რომ უძრავი ნივთის შეძენისას სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეებს ჰქონდეთ რეესტრის ჩანაწერების მიმართ ნდობა, ხოლო მეორე შემთხვევაში, მათ არ მოეთხოვებათ ისეთი ფაქტების ცოდნა, რაც აღემატება მათ შესაძლებლობებს. სწორედ ამიტომ მოქალაქის ნდობა მმართველობის ორგანოს ქმედებაზე უფრო მეტად მნიშვნელოვნად უნდა შეფასდეს, ვიდრე ის ინტერესი, რომელსაც იცავს ადმინისტრაციული ორგანო. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლით განსაზღვრული კანონიერი ნდობა წარმოადგენს სწორედ იმ საფუძველს, რაც შეიძლება გახდეს სადავო აქტების ბათილად ცნობის წინაპირობა.

სააპელაციო პალატამ ყურადღება მიაპყრო იმ გარემოებაზე, რომ სარჩელით სადავო სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2016 წლის 17 ოქტომბრის N081-11 ბრძანება - ბ. ნ-ის საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიებების განხორციელების მიზნით ტ. გ-ის საკუთრებაში არსებულ, საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკით დატვირთულ ქონებაზე, ს/კ ..., ყადაღის დადების შესახებ და სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2016 წლის 2 ნოემბრის ქონების დაყადაღების აქტი, გამოცემულია იმ დროს, როცა სსიპ საჯარო რეესტრის მიერ გაცემული ამონაწერებით ტ. გ-ის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე (ს/კ ...) საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლება რეგისტრირებული არ იყო. არც აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებაა სადავო მხარეთა შორის.

სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2016 წლის 17 ოქტომბრის N081-11 ბრძანებაში აღნიშნულია, რომ ყადაღა უნდა დაედოს ტ. გ-ის საკუთრებაში არსებულ, ბ. ნ-ის საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიების განხორციელების მიზნით საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკით დატვირთულ ქონებას, საკადასტრო კოდი: .... აღნიშნული ბრძანების საფუძველზე 2016 წლის 02 ნოემბერს შედგა ქონების აღწერა-დაყადაღების აქტი. შესაბამისად, დგინდება, რომ შემოსავლების სამსახურის 2016 წლის 17 ოქტომბრის N081-11 ბრძანების გამოცემის მომენტისათვის ტ. გ-ის საკუთრებაში რიცხულ უძრავ ქონებაზე საგადასახადო გირავნობა-იპოთეკის უფლება რეგისტრირებული არ იყო. აღნიშნული უფლება ქონებაზე აღირიცხა მხოლოდ სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 21 მარტის N... წერილით საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოსთვის მიმართვის შემდეგ, როცა საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ 2017 წლის 31 მარტის განცხადების საფუძველზე საჯარო რეესტრის ჩანაწერებში განახორციელა ტექნიკური ხარვეზის შესწორება, კერძოდ, უძრავ ნივთზე, მდებარე: ხელვაჩაური, სოფელი ...ი, ქუჩა მე-... N..., დაფიქსირდა საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 239-ე მუხლის პირველი, მეორე და მეხუთე ნაწილების თანახმად, საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა არის სახელმწიფოს უფლება, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინება უზრუნველყოს გადასახადის გადამხდელის, სხვა ვალდებული პირის ქონებიდან. საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის რეგისტრაციის უფლება წარმოიშობა საგადასახადო დავალიანების წარმოშობასთან ერთად, მარეგისტრირებელ ორგანოში რეგისტრაციის მომენტიდან და ვრცელდება საგადასახადო დავალიანების ფარგლებში, პირის საკუთრებაში არსებულ ან/და მის ბალანსზე რიცხულ ქონებაზე (გარდა ლიზინგით მიღებულისა), საგადასახადო დავალიანების წარმოქმნის შემდეგ შეძენილი ქონების ჩათვლით. თუ საგადასახადო გირავნობით/იპოთეკით დატვირთული ქონება გაიყიდება ან რაიმე გზით გადაეცემა სხვა მფლობელს საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლების გაუქმების გარეშე, საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლება კვლავ გავრცელდება ამ ქონებაზე მისი ახალი მფლობელის მიმართ. აღნიშნულ ქონებაზე ყადაღის დადება და მისი რეალიზაცია ხორციელდება ამ კოდექსის 241-ე და 242-ე მუხლების შესაბამისად. ამავე მუხლის, მე-9 ნაწილის შესაბამისად, საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლება უქმდება: ა) ამ კოდექსის 242-ე მუხლით განსაზღვრული უფლებამოსილი ორგანოს მიერ, საგადასახადო გირავნობით/იპოთეკით დატვირთული ქონების საგადასახადო დავალიანების დაფარვის მიზნით რეალიზაციის შემთხვევაში; ბ) თუ გადასახადის გადამხდელმა საგადასახადო ორგანოს წერილობითი თანხმობით განახორციელა ქონების ან მისი ნაწილის რეალიზაცია და ამონაგები თანხა სრულად მიმართა საგადასახადო დავალიანების დასაფარავად; გ) საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით ქონების სახელმწიფო საკუთრებაში მიქცევის შემთხვევაში; დ) „გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად საგადასახადო გირავნობით/იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაციის შემთხვევაში; დ¹) „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 401 მუხლის მე-5 პუნქტით გათვალისწინებულ შემთხვევაში; ე) თუ ამ კოდექსის 265-ე მუხლით გათვალისწინებული პროცედურების განხორციელებით არ წარმოიშობა საგადასახადო დავალიანება; ზ) ამ კოდექსით გათვალისწინებულ სხვა შემთხვევებში.

საგადასახადო კოდექსის 239-ე მუხლის მე-5 ნაწილის დანაწესიდან გამომდინარე უდავოა, რომ საგადასახადო გირავნობით/იპოთეკით დატვირთული ქონების გაყიდვის შემთხვევაში, საგადასახადო ორგანოს აქვს უფლება შემძენის მიმართ გამოიყენოს საგადასახადო ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის სხვა ღონისძიება - ყადაღა, თუ ქონების შეძენის მომენტისათვის ქონებას ადევს საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა. საქმის მასალებით დგინდება, რომ ტ. გ-ის ქონების დაყადაღების მომენტისათვის (ქონების დაყადაღების ბრძანების და შესაბამის აქტის გამოცემისას) უძრავ ქონებაზე ს/კ ..., საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლება რეგისტრირებული არ ყოფილა.

სააპელაციო პალატის მითითებით, ზემოაღნიშნული მუხლის ანალიზიდან გამომდინარე, თუ საგადასახადო გირავნობით/იპოთეკით დატვირთული ქონება გაიყიდება ან რაიმე გზით გადაეცემა სხვა მფლობელს, გირავნობის/იპოთეკის უფლება კვლავ გავრცელდება ამ ქონებაზე, როგორც გარდამავალი უფლება. ახალ მესაკუთრეზე (შემძენზე) გირავნობა/იპოთეკის უფლება შეიძლება გავრცელდეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ქონების შეძენის დროს ქონებაზე რეგისტრირებული იყო ეს უფლება, რაც საჯარო რეესტრის მონაცემებით უნდა ირკვეოდეს და ეს ცნობილი უნდა იყოს ქონების შემძენისთვისაც საჯარო რეესტრის ამონაწერით, რასაც ადგილი არ ჰქონია ტ. გ-ის შემთხვევაში.

სააპელაციო პალატის განმარტებით, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დაშვებული უსწორობა ისეთი სამართლებრივი დოკუმენტის მომზადებისას, როგორიცაა უძრავ ქონებაზე ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან, რომლის მიმართაც დაინტერესებულ პირს გააჩნია კანონიერი ნდობა და რომელიც წარმოადგენს უძრავ ქონებაზე სანივთო და ვალდებულებითი უფლებების რეგისტრაციის ერთადერთ დამადასტურებელ დოკუმენტს, არ შეიძლება გახდეს ამ კანონიერი ნდობის უგულებელყოფის საფუძველი, შესაბამისად, სამართლებრივ დასაბუთებას მოკლებულია საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა, რომ ვინაიდან საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა არ იყო გაუქმებული კანონმდებლობის საფუძველზე, არ არსებობს სადავო ადმინისტრაციული აქტების ბათილად ცნობის საფუძველიც.

სააპელაციო პალატამ ყურადღეება გაამახვილა ასევე იმ გარემოებაზეც, რომ 2015 წლის 16 დეკემბრის თავდებობის ხელშეკრულების თანახმად, ბ. ნ-ი კისრულობდა ვალდებულებას, სრული მოცულობით დაეფარა გადასახადის გადამხდელის, შპს „ჯ...ის“ საგადასახადო დავალიანება. თუმცა ამ ხელშეკრულებაში არ არის დათქმა, თავდები პირის კონკრეტული ქონებით პასუხისმგებლობის შესახებ, რამდენადაც თავდები პირი, განსხვავებით იპოთეკარისაგან, პასუხს აგებს იმ ქონებით, რაც მას ვალდებულების შესრულების დროისათვის გააჩნია. თავდებობის ხელშეკრულება 2015 წლის 16 დეკემბერს გაფორმდა, ხოლო შემოსავლების სამსახურმა 2015 წლის 16 დეკემბრის №006-42102 შეტყობინებით, საჯარო რეესტრს გაუგზავნა მოთხოვნა, ბ. ნ-ის საკუთრებაში რიცხულ №... უძრავ ნივთზე საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ, მიუხედავად იმისა, რომ ამ დროისათვის თავდები პირის მიმართ გადახდის ვალდებულება არ იყო დამდგარი. თავდებობის ხელშეკრულებით ბ. ნ-ი გადასახადის გადამხდელის, შპს ,,ჯ...ის“ საგადასახადო დავალიანების გადახდას კისრულობდა იმ შემთხვევაში, თუ ეს უკანასკნელი დადგენილ ვადაში არ გადაიხდიდა კუთვნილ გადასახადს. თავდებობის ხელშეკრულებაში ეს დადგენილი ვადა არ არის მითითებული, რაც დასტურდება ასევე იმ ფაქტითაც, რომ შემოსავლების სამსახურმა შპს ,,ჯ...ის“ მიერ დადგენილ ვადაში საგადასახადო დავალიანების თანხის გადაუხდელობის გამო, თავდებ პირს, ბ. ნ-ს მხოლოდ 2016 წლის 18 იანვარს გაუგზავნა წერილი, 2015 წლის 16 დეკემბრის თავდებობის N2022.1 ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის თაობაზე. ამ დროისათვის კი, ბ. ნ-ი აღარ წარმოადგენდა №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ნივთის მესაკუთრეს. ამდენად, როდესაც ბ. ნ-მა თავისი კუთვნილი უძრავი ქონება გაასხვისა სხვა პირზე, რომლისგანაც შემდეგ ეს ქონება ტ. გ-ემ შეიძინა, შემოსავლების სამსახურს თავდები პირის მიმართ მოთხოვნის უფლება ჯერ არ ჰქონდა წარმოშობილი.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ოქტომბრის გადაწყვეტილება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ და სსიპ შემოსავლების სამსახურმა.

კასატორი - სსიპ შემოსავლების სამსახური არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს განმარტებას, რომ ტ. გ-ის მიერ უძრავი ქონების შეძენის დროს მასზე გირავნობა/იპოთეკა რეგისტრირებული არ იყო, რის გამოც უნდა გაუქმდეს შემოსავლების სამსახურის მიერ აღნიშნული ქონების მიმართ გამოცემული ყადაღის ბრძანება. სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელემ, რომელმაც შეიძინა უძრავი ქონება, ჰქონდა კანონიერი ნდობა საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიმართ, შესაბამისად, მას არ შეიძლება მოეთხოვოს იმაზე მეტის ცოდნა, რაც კანონით არის დადგენილი. სასამართლო ასევე აღნიშნავს, რომ მოქალაქის ნდობა მმართველი ორგანოს ქმედებაზე უფრო მეტად მნიშვნელოვნად უნდა შეფასდეს, ვიდრე ის ინტერესი, რომელსაც იცავს ადმინისტრაციული ორგანო. კასატორის მოსაზრებით ზემოაღნიშნული მსჯელობა შესაძლებელია რელევანტური იყოს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს წინააღმდეგ დავაში, იმ ორგანოს მიმართ, რომლის მიერ დაშვებულმა ხარვეზმაც გამოიწვია ტ. გ-ის მიერ ქონების შეძენის დროს ამონაწერში გირავნობა/იპოთეკის დაუფიქსირებლობა. ამასთან, მოსარჩელის მითითება სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლზე (რეესტრის მონაცემთა უტყუარობის და სისრულის პრეზუმცია) ვერ იქნება საგადასახადო ორგანოს მიერ გამოცემული აქტების ბათილად ცნობის წინაპირობა. აღნიშნული არგუმენტაცია შესაძლებელია საფუძვლიანი იყოს მოსარჩელე ტ. გ-ის მიერ სხვა სასარჩელო წარმოების ფარგლებში - საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიმართ დავაში, რომლის საქმის წარმოებაც შეჩერებულია ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 29 ივნისის განჩინებით.

კასატორის განმარტებით, საკასაციო სასამართლომ უნდა გააკეთოს განმარტება, შესაძლებელია თუ არა ერთი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დაშვებული ხარვეზი გახდეს მეორე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ კანონით დადგენილი წესით გამოცემული აქტების გაუქმების საფუძველი, მაშინაც კი, თუ ამ ხარვეზმა დაინტერესებული პირის კანონიერი ნდობა უგულებელყო.

მოცემულ შემთხვევაში, პროცესების ჯაჭვი იქმნება შემდეგნაირად: შპს-ს აქვს დავალიანება, არ ხდება მისი დაფარვა, შემოსავლების სამსახური ამ დავალიანების უზრუნველსაყოფად ქონებაზე ავრცელებს ჯერ გირავნობა-იპოთეკას, შემდეგ ყადაღას. შემოსავლების სამსახური მოქმედებს კანონით მისთვის მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში და არ აქვს ვალდებულება, ამოწმოს და თვალი ადევნოს, ამ პროცესების თანადროულად რა ქმედებებს ახორციელებს სხვა, თუნდაც ამ უფლებათა მარეგისტრირებელი ადმინისტრაციული ორგანო, მოქმედებს ის კანონის ჩარჩოებში, თუ უშვებს ხარვეზს უფლებათა რეგისტრაციის ან/და ამონაწერის მომზადების დროს. სწორედ ამიტომ გამოირიცხება საგადასახადო ორგანოს შემხებლობა და მით უფრო, ბრალი, საჯარო რეესტრის მიერ განხორციელებულ ქმედებებში.

სააპელაციო სასამართლო გადაწყვეტილების დასასაბუთებლად იშველიებს საგადასახადო კოდექსის 239-ე მუხლს, რომელშიც აღნიშნულია: თუ საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკით დატვირთული ქონება გაიყიდება ან რაიმე გზით გადაეცემა სხვა მფლობელს გირავნობა/იპოთეკის უფლების გაუქმების გარეშე, საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკის უფლება კვლავ გავრცელდება ამ ქონებაზე მისი ახალი მფლობელის მიმართ. სასამართლო აქვე აღნიშნავს, რომ შემოსავლების სამსახურს მხოლოდ იმ შემთხვევაში აქვს უფლება, გაავრცელოს ქონებაზე ყადაღა, თუ ქონების შეძენის მომენტისათვის მასზე გავრცელებულია საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა. შემოსავლების სამსახურის მოსაზრებით, სასამართლომ თავად მოიყვანა სამართლებრივი ნორმა, რომელიც ასაბუთებს ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედების კანონშესაბამისობას. ნივთი მხოლოდ მაშინ დაიბრუნებს უფლებრივად უნაკლოს სტატუსს, თუ მასზე გაუქმდება გირავნობა/იპოთეკა. ანუ გირავნობა/იპოთეკის უფლების გაუქმება არის განმსაზღვრელი და არა ის, რომ საჯარო რეესტრის ხარვეზით ამონაწერში არ იყო დაფიქსირებული ეს შეზღუდვა.

საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკის გაუქმების საფუძვლებს ითვალისწინებს საგადასახადო კოდექსის 239-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, რომლის თანახმად, „საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლება უქმდება: ა) ამ კოდექსის 242-ე მუხლით განსაზღვრული უფლებამოსილი ორგანოს მიერ, საგადასახადო გირავნობით/იპოთეკით დატვირთული ქონების საგადასახადო დავალიანების დაფარვის მიზნით რეალიზაციის შემთხვევაში; (24.06.2011. N4963) ბ) თუ გადასახადის გადამხდელმა საგადასახადო ორგანოს წერილობითი თანხმობით განახორციელა ქონების ან მისი ნაწილის რეალიზაცია და ამონაგები თანხა სრულად მიმართა საგადასახადო დავალიანების დასაფარავად; გ) საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით ქონების სახელმწიფო საკუთრებაში მიქცევის შემთხვევაში; დ) „გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად საგადასახადო გირავნობით/იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაციის შემთხვევაში; დ¹) „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 40¹ მუხლის მე-5 პუნქტით გათვალისწინებულ შემთხვევაში; ე) თუ ამ კოდექსის 265-ე მუხლით გათვალისწინებული პროცედურების განხორციელებით არ წარმოიშობა საგადასახადო დავალიანება;

მოცემულ შემთხვევაში, კანონით გათვალისწინებული არც ერთი წინაპირობა გირავნობა/იპოთეკის გასაუქმებლად არ ყოფილა, რაც ნიშნავს იმას, რომ დღიდან მისი წარმოშობისა, იგი მოქმედია. იმას, რომ გირავნობა/იპოთეკის უფლება რეგისტრაციის თარიღიდან, ანუ 2015 წლის 16 დეკემბრიდან დღემდე არის მოქმედი, ადასტურებს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2017 წლის 9 ივნისის N... წერილი.

კასატორის განმარტებით, გირავნობა/იპოთეკის ობიექტი უზრუნველყოფის საგნის სტატუსს იძენს ამ უფლების რეგისტრაციისთანავე და ინარჩუნებს მანამ, სანამ ეს უფლება კანონით დადგენილი წესით არ გაუქმდება. ამ ქონებაზე მესაკუთრეთა ცვლა ვერ შეაფერხებს ყადაღის ღონისძიების გამოყენებას ამ ქონების მიმართ.

საგადასახადო კოდექსის 239-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, „საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა არის სახელმწიფოს უფლება, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინება უზრუნველყოს გადასახადის გადამხდელის, სხვა ვალდებული პირის ქონებიდან." როგორც საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან ირკვევა და მხარეთა შორისაც არ გამხდარა სადავო, შემოსავლების სამსახურმა კანონის მოთხოვნათა დაცვით, გაავრცელა გირავნობა/იპოთეკა ბ. ნ-ის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორის განმარტებით, თუ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება დარჩება ძალაში, გაუქმებული იქნება შემოსავლების სამსახურის მიერ გამოცემული 2016 წლის 17 ოქტომბრის ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ N081-11 ბრძანება. შესაბამისად, გირავნობა-იპოთეკის ღონისძიება კარგავს ძალას და შპს „ჯ...ის" დავალიანება, რომლის გადახდევინებაც იყო უზრუნველყოფილი, რჩება გადაუხდელი. მოცემულ შემთხვევაში ადმინისტრაციულ ორგანოს ერთმევა კანონით მინიჭებული საგადასახადო კონტროლის მექანიზმი და უფლება, მოითხოვოს გადასახადის გადამხდელთაგან სახელმწიფო ბიუჯეტის წინაშე წარმოშობილი ვალდებულებების შესრულება.

კასატორის განმარტებით, ასევე არამართებულია სააპელაციო სასამართლოს მიერ სსიპ შემოსავლების სამსახურისათვის სახელმწიფო ბაჟის დაკისრება, ვინაიდან შემოსავლების სამსახურს საქართველოს კანონმდებლობა ათავისუფლებს სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 38-ე მუხლის თანახმად, სახელმწიფო ბაჟის გადახდა წარმოებს ,,სახელმწიფო ბაჟის შესახებ" საქართველოს კანონით დადგენილი წესით, რომლის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის ,,ლ" ქვეპუნქტის თანახმად: ,,საერთო სასამართლოებში განსახილველ საქმეებზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან თავისუფლდებიან სახელმწიფო საფინანსო-საკრედიტო, საგადასახადო, საბაჟო და სხვა მაკონტროლებელი ორგანოები, როგორც მოსარჩელეები ან მოპასუხეები - სარჩელზე გადასახადის, მოსაკრებლების, სახელმწიფო ბაჟისა და სხვა აუცილებელი გადასახდელების ბიუჯეტში გადახდისა და ბიუჯეტიდან თანხის დაბრუნების შესახებ, აგრეთვე განსაკუთრებული წარმოების საქმეებზე."

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა სარჩელის დაკმაყოფილებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელისათვის სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

კასატორი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო საკასაციო საჩივარში განმარტავს, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერების შეფასებისთვის საჭიროა დავის არსის სწორად განსაზღვრა. ტ. გ-ე სადავოდ ხდის შემოსავლების სამსახურის ადმინისტრირების დეპარტამენტის 2016 წლის 17 ოქტომბრის N6081-11 ბრძანებას ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ, 2016 წლის 2 ნოემბერის ყადაღის დადების აქტს, ამდენად, სასამართლო ვალდებული იყო ემსჯელა ამ აქტების კანონიერებაზე და არა 2015 წლის 16 დეკემბრის No00642102 საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკის კანონიერებაზე. ამასთან სასამართლო მოკლებული იყო შესაძლებლობას, შეეფასებინა რამდენად კანონიერად იყო თავდები პირის ქონებაზე საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა წარმოშობილი იმ პირობებში, როდესაც აღნიშნული აქტი კანონიერ ძალაშია შესული და სადავო არ გამხდარა. სასამართლო აგრეთვე მოკლებული იყო შესაძლებლობას შეეფასებინა ის გარემოება, რამდენად კანონიერად წარადგინა საგადასახადო ორგანომ საგადასახადო დავალიანების გამო თავდები პირის მიმართ მოთხოვნა, იმ დროს როდესაც აღნიშნული სადავოდ ამ დრომდე არ გამხდარა. მიუხედავად აღნიშნულისა, როგორც სასამართლო გადაწყვეტილებიდან ჩანს, სასამართლომ ყოველივე ზემოაღნიშნული შეაფასა და დაასკვნა, რომ ტ. გ-ის მიერ უძრავი ქონების შეძენის დროს შემოსავლების სამსახურს თავდები პირის მიმართ მოთხოვნის უფლება ჯერ არ ჰქონდა წარმოშობილი.

საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივ დასკვნებს და უთითებს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 239-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის თანახმადაც, საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის რეგისტრაციის უფლება წარმოიშობა საგადასახადო დავალიანების წარმოშობასთან ერთად და მარეგისტრირებელ ორგანოში რეგისტრაციის მომენტიდან და ვრცელდება საგადასახადო დავალიანების ფარგლებში, პირის საკუთრებაში არსებულ ან/და მის ბალანსზე რიცხულ ქონებაზე (გარდა ლიზინგით მიღებულისა), საგადასახადო დავალიანების წარმოქმნის შემდეგ შეძენილი ქონების ჩათვლით. ამავე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, თუ საგადასახადო გირავნობით/იპოთეკით დატვირთული ქონება გაიყიდება ან რაიმე გზით გადაეცემა სხვა მფლობელს საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლების გაუქმების გარეშე, საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლება კვლავ გავრცელდება ამ ქონებაზე მისი ახალი მფლობელის მიმართ. აღნიშნულ ქონებაზე ყადაღის დადება და მისი რეალიზაცია ხორციელდება ამ კოდექსის 241-ე და 242-ე მუხლების შესაბამისად.

საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (სსკ-ის) 241-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საგადასახადო ორგანოს უფლება აქვს, სასამართლოს გადაწყვეტილების გარეშე დაადოს ყადაღა პირის საკუთრებაში არსებულ ან/და მის ბალანსზე რიცხულ (გარდა ლიზინგით მიღებული ქონებისა) ნებისმიერ ქონებას, აღიარებული საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის მოცულობის ფარგლებში. ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ საგადასახადო ორგანოს უფლებამოსილი პირი გამოსცემს ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს. სსკ-ის 236-ე მუხლის მე-6 ნაწილის თანახმად, „საგადასახადო დავალიანების გაუქმებასთან ერთად უქმდება მისი გადახდევინების უზრუნველსაყოფად დაწყებული ამ თავით გათვალისწინებული ნებისმიერი ღონისძიება, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი.“ ქონებაზე დადებული ყადაღა კი უქმდება სსკ-ის 243-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევებში.

აგრეთვე გასათვალისწინებელია საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკის გაუქმების სამართლებრივი საფუძველები, რაც დადგენილია საგადადასახადო კოდექსის 239-ე მუხლის მე-9 ნაწილით, კერძოდ: საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლება უქმდება: ა) ამ კოდექსის 242-ე მუხლით განსაზღვრული უფლებამოსილი ორგანოს მიერ, საგადასახადო გირავნობით/იპოთეკით დატვირთული ქონების საგადასახადო დავალიანების დაფარვის მიზნით რეალიზაციის შემთხვევაში; ბ) თუ გადასახადის გადამხდელმა საგადასახადო ორგანოს წერილობითი თანხმობით განახორციელა ქონების ან მისი ნაწილის რეალიზაცია და ამონაგები თანხა სრულად მიმართა საგადასახადო დავალიანების დასაფარავად; გ) საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით ქონების სახელმწიფო საკუთრებაში მიქცევის შემთხვევაში; დ) „გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად საგადასახადო გირავნობით/იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაციის შემთხვევაში; დ¹ ) „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 40 პრიმა მუხლის მე-5 პუნქტით გათვალისწინებულ შემთხვევაში; ე) თუ ამ კოდექსის 265-ე მუხლით გათვალისწინებული პროცედურების განხორციელებით არ წარმოიშობა საგადასახადო დავალიანება; ზ) ამ კოდექსით გათვალისწინებულ სხვა შემთხვევებში.

„საჯარო რეესტრის შესახებ" საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის პირველი პუნქტი ადგენს, რომ საჯარო რეესტრი არის უძრავ ნივთებზე უფლებათა, საჯარო-სამართლებრივი შეზღუდვის, საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის, მოძრავ ნივთებსა და არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეზე უფლებათა, მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების, სამისამართო და ეკონომიკურ საქმიანობათა რეესტრების ერთობლიობა. აგრეთვე ამავე მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის რეესტრი არის ნივთსა (გარდა მექანიკური სატრანსპორტო საშუალებისა) და არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეზე საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლების წარმოშობის, მასში ცვლილების და მისი შეწყვეტის შესახებ მონაცემთა ერთობლიობა. ამავე კანონის მე-10 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრიდან ამონაწერი მზადდება უძრავ ნივთებზე უფლებათა, საჯარო-სამართლებრივი შეზღუდვის, საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკისა და მოვალეთა რეესტრების მონაცემთა ერთიანი ბანკის საფუძველზე და ასახავს მისი მომზადების მომენტისათვის უძრავი ნივთის შესახებ ამ რეესტრებში რეგისტრირებულ, ძალაში მყოფ მონაცემებს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს. სასამართლომ იხელმძღვანელა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2017 წლის 20 მაისის N... წერილით, სადაც აღნიშნულია, რომ ბ. ნ-ის ქონებაზე საგადასახადო გირავნობა/იპოეკის უფლების წარმოშობის რეგისტრაციის თარიღია 2015 წლის 16 დეკემბერი, რომელიც მიმდინარე (30.05.2017) პერიოდამდე რეგისტრირებულია და აღნიშნული უფლება არ გაუქმებულა. სასამართლომ მიუთითა, რომ რეგისტრირებული საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა სხვა მფლობელისათვის ქონების გადაცემისას ძალაშია, თუ აღნიშნული შეზღუდვა არ გაუქმებულა საგადასახადო კანონმდებლობის საფუძველზე. კონკრეტულ ქონებაზე კონკრეტული პირის მიმართ საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკის დადების გადაწყვეტილებას იღებს საგადასახადო ორგანო და სწორედ მას აქვს უფლება აღნიშნული გადაწყვეტილება გააუქმოს. მარეგისტრირებული ორგანო საგადასახადო ორგანოს გადაწყვეტილების გარეშე საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკის გაუქმებას ვერ განახორციელებს. მხოლოდ ის გარემოება, რომ ტ. გ-ის მიერ უძრავი ქონების შეძენის დროს ამონაწერში არ ფიქსირდებოდა ჩანაწერი საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკის შესახებ, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტებს უკანონოდ ვერ აქცევს, იმ პირობებში როდესაც საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის რეესტრის საფუძველზე მარეგისტრირებული ორგანო ამბობს, რომ ბ. ნ-ის კუთვნილ უძრავ ქონებაზე საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა არ გაუქმებულა და ის დღემდე არსებობს.

კასატორის განმარტებით, იმისთვის, რომ მომხდარიყო საჯარო რეესტში რეგისტრირებული საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკის ან/და ქონებაზე დადებული ყადაღის გაუქმება, სახეზე უნდა ყოფილიყო საგადასახადო კოდექსით დადგენილი ადმინისტრაციული აქტის გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია.

შემოსავლების სამსახურის 2015 წლის 16 დეკემბრის No006-42102 შეტყობინების საფუძველზე თავდები პირის - ბ. ნ-ის საკუთრებაში არსებულ ქონებაზე 2015 წლის 16 დეკემბერს მარეგისტრირებელი ორგანოს მიერ დარეგისტრირებული საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკის უფლება საგადასახადო კოდექსის 239-ე მუხლის მე-9 ნაწილის თანახმად არ გაუქმებულა და ისე განხორციელდა 2015 წლის 24 დეკემბერს და 2016 წლის 1 ივლისს N«... უძრავი ქონების ახალ მფლობელებზე რეალიზაცი. ამდენად, საგადასახადო კოდექსის 239-ე მუხლის მე-5 ნაწილისა და 241-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, ბ. ნ-ის საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიებების გატარების მიზნით, ტ. გ-ის კუთვნილ უძრავ ქონებაზე უზრუნველყოფის ღონისძიებების გავრცელება შესაბამისობაშია საგადასახადო კანონმდებლობასთან და არ არსებობს მოსარჩელის არგუმენტების გათვალისწინების სამართლებრივი საფუძველი.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა სარჩელის დაკმაყოფილებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელისათვის სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 4 დეკემბრის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივრები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის და საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივრებში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, N7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

კონკრეტულ შემთხვევაში, დავის საგანია ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2016 წლის 17 ოქტომბრის N081-11 ბრძანების, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2016 წლის 2 ნოემბრის ქონებაზე ყადაღის დადების აქტის, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2016 წლის 3 ნოემბრის N21-05/117353 გადაწყვეტილების - უძრავ ქონებაზე, მდებარე: ხელვაჩაური, სოფ. ...ი, მე-... ქუჩა N..., ს/კ ..., ყადაღის რეგისტრაციის შესახებ, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 15 მაისის N12789 ბრძანებისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2017 წლის 26 ივლისის №4148/2017 გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმება. მოსარჩელე სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად მიუთითებს იმ გარემოებაზე, მან უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება შეიძინა წინა მესაკუთრესთან, ლ. დ-ესთან, 2016 წლის 01 ივლისს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე. ხელშეკრულების დადების მომენტისათვის ლ. დ-ის სახელზე საჯარო რეესტრის მიერ გაცემული ბოლო (14/06/2016წ.) ამონაწერით, ასევე ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების შემდეგ ქონების შემძენის (ტ. გ-ის) სახელზე გაცემული 06/07/2016 წლის ამონაწერით, ნასყიდობის საგანი (უძრავი ნივთი) უფლებრივად უნაკლო იყო, მასზე იპოთეკა, მათ შორის საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა და ან სხვა სახის რაიმე ვალდებულება რეგისტრირებული არ ყოფილა. შესაბამსიად, შემოსავლების სამსახურის მიერ მის საკუთრებაში არსებულ ქონებას არამართებულად დაედო ყადაღა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, დავის სწორად გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა აქვს, გაირკვეს სსიპ შემოსავლების სამსახურის ქმედება, კერძოდ, ბ. ნ-ის საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების მიზნით ტ. გ-ის უძრავ ქონებაზე, მდებარე: ხელვაჩაური, სოფელი ...ი, მე-... ქუჩა N..., ს/კ ..., ყადაღის დადება წარმოადგენს თუ არა მართლზომიერ ქმედებას, იმ პირობებში, როდესაც ტ. გ-ის მიერ უძრავი ქონების შეძენისას საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში ქონებაზე შეზღუდვა, მათ შორის, საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა და ან სხვა სახის რაიმე ვალდებულება რეგისტრირებული არ იყო.

საგადასახადო კოდექსის 239-ე მუხლის შესაბამისად, საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა არის სახელმწიფოს უფლება, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინება უზრუნველყოს გადასახადის გადამხდელის, სხვა ვალდებული პირის ქონებიდან; საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის რეგისტრაციის უფლება წარმოიშობა საგადასახადო დავალიანების წარმოშობასთან ერთად და მარეგისტრირებელ ორგანოში რეგისტრაციის მომენტიდან და ვრცელდება საგადასახადო დავალიანების ფარგლებში, პირის საკუთრებაში არსებულ ან/და მის ბალანსზე რიცხულ ქონებაზე (გარდა ლიზინგით მიღებულისა), საგადასახადო დავალიანების წარმოქმნის შემდეგ შეძენილი ქონების ჩათვლით.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს ზემოაღნიშნული მუხლის მოთხოვნას და აღნიშნავს, საგადასახადო კოდექსი, ისევე როგორც ,,საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონი, საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკის წარმოშობის ფაქტს უკავშირებს მარეგისტრირებელ ორგანოში შეზღუდვის რეგისტრაციის მომენტს.

საკასაციო სასამართლო „საჯარო რეესტრის შესახებ“ კანონის მე-4, მე-10 მუხლების საფუძველზე განმარტავს, რომ უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრიდან ამონაწერი მზადდება, მათ შორის საჯარო-სამართლებრივი შეზღუდვის, საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის რეესტრების მონაცემთა გათვალისწინებით და სრულად ასახავს მისი მომზადების მომენტისათვის უძრავი ნივთის შესახებ ამ რეესტრებში რეგისტრირებულ, ძალაში მყოფ მონაცემებს. ამასთანავე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ მონაცემთა მიმართ მოქმედებს არა მარტო უტყუარობის, არამედ სისრულის პრეზუმფციაც („საჯარო რეესტრის შესახებ“ კანონის მე-5 მუხ., სკ-ის 312.1 მუხ.), შესაბამისად, პირს აქვს ლეგიტიმური მოლოდინი, რომ საჯარო რეესტრის მიერ გაცემულ ამონაწერში მითითებული მონაცემები ზუსტია და სრულად ასახავენ უძრავ ნივთზე არსებულ უფლებებსა და ვალდებულებებს.

განსახილველ შემთხვევაში საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ტ. გ-ის მიერ უძრავი ქონების შეძენამდე (2016 წლის 14 ივნისის მდგომარეობით) და შეძენის შემდეგ (2016 წლის 06 ივლისის მდგომარეობით) უძრავ ქონებაზე საკადასტრო კოდით: ... საჯარო რეესტრიდან გაცემული ამონაწერები არ შეიცავდა ინფორმაციას საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკის შესახებ.

საკასაციო სასამართლო არალერევანტურად მიიჩნევს კასატორების მითითებას საგადასახადო კოდექსის 239-ე მუხლზე და თვლის, რომ სადავო შემთხვევაში უძრავ ქონებას გასხვისების პირობებში საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკის უფლება, ვერ გადაჰყვებოდა, რამდენადაც ტ. გ-ის მხრიდან მისი შეძენის მომენტში სადავო ქონებაზე რაიმე ტიპის შეზღუდვის არსებობა არ დასტურდება. შემოსავლების სამსახურის 2016 წლის 17 ოქტომბრის N081-11 ბრძანების გამოცემის მომენტისათვის ტ. გ-ის საკუთრებაში რიცხულ უძრავ ქონებაზე საგადასახადო გირავნობა-იპოთეკის უფლება რეგისტრირებული არ იყო. აღნიშნული უფლება ქონებაზე აღირიცხა მხოლოდ სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 21 მარტის N... წერილის საფუძველზე, როდესაც საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ საჯარო რეესტრის ჩანაწერებში მოახდინა ტექნიკური ხასიათის შესწორება. ამდენად, საკასაციო პალატა მართებულად მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს განმარტებას და თვლის, რომ ის ვალდებულებები, რომლებიც ნივთის შეძენის მომენტისათვის სარეგისტრაციო სამსახურის მიერ არ იყო რეგისტრირებული, ახალ მესაკუთრეზე ვერ გადავა.

საკასაციო პალატის განმარტებით, საჯარო რეესტრის მონაცემების უტყუარობის პრეზუმფციიდან და ,,საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის 10.1 მუხლიდან გამომდინარე, უძრავი ქონების შეძენისას, ტ. გ-ეს გააჩნდა ადმინისტრაციული ორგანოს ჩანაწერის მიმართ კანონიერი ნდობა. ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დაშვებული უსწორობა ისეთი სამართლებრივი დოკუმენტის მომზადებისას, როგორიცაა უძრავ ქონებაზე ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან, რომლის მიმართაც დაინტერესებულ პირს გააჩნია კანონიერი ნდობა და რომელიც წარმოადგენს უძრავ ქონებაზე სანივთო და ვალდებულებითი უფლებების რეგისტრაციის ერთადერთ დამადასტურებელ დოკუმენტს, არის არა მხოლოდ ტექნიკური, არამედ არსებითი ხასიათის და ვერ დაკვალიფიცირდება ტექნიკური ხასიათის შეცდომად. პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ ტ. გ-ე არ არის საგადასახადო კანონმდებლობით დადგენილი ის ვალდებული პირი, რომელმაც უნდა უზრუნველყოს ბ. ნ-ის საგადასახადო დავალიანების გადახდა.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს განმარტებას, რომ ახალ მესაკუთრეზე (შემძენზე) გირავნობა-იპოთეკის უფლება შეიძლება გავრცელდეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ქონების შეძენის დროს ქონებაზე რეგისტრირებული იყო ეს უფლება, რაც საჯარო რეესტრის მონაცემებით უნდა ირკვეოდეს და ეს ცნობილი უნდა იყოს ქონების შემძენისთვისაც საჯარო რეესტრის ამონაწერით, რასაც ადგილი არ ჰქონია ტ. გ-ის შემთხვევაში.

საკასაციო სასამართლო ასევე არ იზიარებს კასატორის - სსიპ შემოსავლების სამსახურის მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ არასწორად მოხდა მოპასუხისათვის მოსარჩელის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის დაკისრება. ის გარემოება, რომ „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის მე-5 მუხლის „ლ“ ქვეპუნქტის მიხედვით საგადასახადო ორგანოები გათავისუფლებულნი არიან სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან, არ ადასტურებს სასამართლო ხარჯების განაწილების უსწორობას. სსკ-ის 53-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამდენად, მართლზომიერია სსიპ შემოსავლების სამსახურისათვის მოსარჩელის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის დაკისრება, მიუხედავად იმისა, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახური განთავისუფლებულია სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის გადახდის ვალდებულებისაგან.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს _ წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ოქტომბრის გადაწყვეტილება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ქადაგიძე

მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე

ნ. სხირტლაძე