საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-1015(კ-19) 18 მარტი, 2021 წელი

თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

ალექსანდრე წულაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ქეთევან ცინცაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისია

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - რ. ს-ი

მესამე პირი - სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო

დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა, ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 23 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

I აღწერილობითი ნაწილი:

1. რ. ს-მა 2017 წლის 8 სექტემბერს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიმართ, ამავე კომისიის 2017 წლის 28 ივლისის №1071 განკარგულების ბათილად ცნობისა და უძრავ ნივთზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ მოპასუხისთვის ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალების მოთხოვნით.

2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 7 დეკემბრის განჩინებით საქმეში, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე, მესამე პირად ჩაება სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილებით რ. ს-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2017 წლის 28 ივლისის №1071 განკარგულება და ამავე კომისიას საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების შესწავლის, გამოკვლევისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე, საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილ ვადაში, ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა დაევალა.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

4.1. 2015 წლის 13 ივლისს რ. ს-მა განცხადებით მიმართა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას და მოითხოვა თბილისში, ...ის ქ. №39-ში მდებარე მიწის ნაკვეთსა და მასზე განლაგებულ შენობა-ნაგებობაზე საკუთრების უფლების აღიარება;

4.2. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2015 წლის 24 ივლისის №447 საოქმო გადაწყვეტილებით (მე-17 საკითხი) რ. ს-ის განცხადება არ დაკმაყოფილდა იმ საფუძვლით, რომ მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთი რეგისტრირებული იყო სახელმწიფოს სახელზე;

4.3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის მიერ 2015 წლის 27 ნოემბერს №3/7838-15 საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილებით რ. ს-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; მოსარჩელესთან მიმართებით სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2015 წლის 24 ივლისის №447 საოქმო გადაწყვეტილება; იმავე კომისიას დაევალა, კანონით დადგენილ ვადაში, საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების სრულყოფილად გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ, ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა თბილისში, ...ის ქ. №39-ში მდებარე მიწის ნაკვეთზე რ. ს-ის მოთხოვნასთან დაკავშირებით;

4.4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2016 წლის 10 მაისის განჩინებით ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 27 ნოემბრის გადაწყვეტილება;

4.5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს №ბს-528-523(კ-16) განჩინებით ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დაუშვებლად; უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2016 წლის 10 მაისის განჩინება;

4.6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგის 2015 წლის 27 ნოემბრის გადაწყვეტილების (საქმე №3/7838-15) აღსრულების მიზნით, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულმა თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ 2017 წლის 28 ივლისს მიიღო განკარგულება, რომლითაც რ. ს-ს თბილისში, ...ის ქ. №39-ში მდებარე 2900 მ² მიწის ნაკვეთზე (ნაკვეთი №...) საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარი ეთქვა;

4.7. თბილისში, ...ის ქ. №39-ში მდებარე №... მიწის ნაკვეთის (საკადასტრო კოდი ...) მესაკუთრეს სახელმწიფო წარმოადგენს.

5. ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასებისას, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიუთითა „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონზე, „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესისა და საკუთრების უფლების მოწმობის ფორმის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2016 წლის 28 ივლისის №376 დადგენილებაზე და აღნიშნა, რომ საკუთრების უფლების აღიარება შესაძლებელია, თუ დაინტერესებული პირი განცხადების წარდგენის მომენტისათვის ნამდვილად ფლობს, სარგებლობს ან თვითნებურად დაკავებული აქვს მიწის ნაკვეთი. დაინტერესებულმა პირმა კომისიაში უნდა წარადგინოს ის უტყუარი მტკიცებულებები, რომლებიც გამორიცხავს აღნიშნული მიწის ნაკვეთის სხვა ფიზიკური ან იურიდიული პირის მიერ მართლზომიერად ან თვითნებურად დაკავების ფაქტს. ამასთან, დაინტერესებული პირის მიერ კომისიაში დოკუმენტების წარდგენასთან ერთად, კომისიაც არის ვალდებული, ადმინისტრაციული წარმოების გზით მოახდინოს კანონითა და ბრძანებულებით მინიჭებული უფლების რეალიზაცია - სხვა ადმინისტრაციული ორგანოსგან მოიპოვოს დამატებითი დოკუმენტები, დაათვალიეროს საკუთრებაში გადასაცემი ნაკვეთი, მოისმინოს განმცხადებლისა და სხვა დაინტერესებული პირის განმარტებები.

6. პირველი ინსტანციის სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საქმეში წარმოდგენილ „აზომვების ჩატარების შესახებ“ 2005 წლის 10 ნოემბრის №8883 ხელშეკრულებაზე, 2005 წლის საკადასტრო აზომვით ნახაზებზე და აღნიშნა, რომ დადასტურებას საჭიროებს კომისიის მითითება რ. ს-ის მიერ სადავო ქონების მხოლოდ 2009 წლიდან ფლობის თაობაზე. საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო აქტში მითითებული არგუმენტაცია არ არის გამყარებული შესაბამისი მტკიცებულებებით და კომისიას საქმის გარემოებები სრულყოფილად არ შეუსწავლია.

7. საქალაქო სასამართლომ დამატებით აღნიშნა, რომ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ საკითხის გადაწყვეტა განეკუთვნება საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის დისკრეციული უფლებამოსილების სფეროს. შესაბამისად, საკითხის ხელახალი განხილვისას კომისია ვალდებულია, სრულფასოვნად გამოიყენოს მისთვის ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით მინიჭებული უფლებამოსილება, უფლებაასაღიარებელ მიწის ნაკვეთზე რ. ს-ის განცხადების შემოწმებისას იხელმძღვანელოს კანონიერებისა და მიზანშეწონილობის პრინციპებით და გადაწყვეტილება მიიღოს პირის კანონით გარანტირებული უფლებების დარღვევის გარეშე.

8. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო საკითხი საჭიროებდა დამატებით შესწავლასა და გამოკვლევას, რის გამოც დავა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე გადაწყვიტა.

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილება ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულმა თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 23 მაისის განჩინებით ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილება.

11. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სამართლებრივი შეფასება. სააპელაციო პალატამ მიუთითა „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონზე და აღნიშნა, რომ ხსენებული კანონის მიზანია კერძო საკუთრებაში არმყოფი, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული და განუკარგავი მიწის ნაკვეთი, რომელიც პირს დაკავებული აქვს თვითნებურად (და კანონით დადგენილი ფორმებით დასტურდება აღნიშნული), გადასცეს პირს საკუთრებაში და ამგვარად ხელი შეუწყოს მიწის ფონდის ათვისებას. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია აპელანტის მოსაზრება, რომ თუ მიწა უკვე დარეგისტრირდა სახელმწიფოს ან თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებად, იგი ვერ დაექვემდებარება საკუთრების უფლების აღიარებას.

12. სააპელაციო პალატამ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლად, ასევე, არ მიიჩნია სააპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოება, რომ მიწის ნაკვეთზე განთავსებული შენობა-ნაგებობა სახელმწიფოს საკუთრებას წარმოადგენს. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონი შეიცავს ამომწურავ ჩამონათვალს, რომელი მიწის ნაკვეთები არ შეიძლება დაექვემდებაროს ამ კანონით დადგენილი წესით საკუთრებაში გადაცემას, მათ შორისაა სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ობიექტებით დაკავებული მიწის ნაკვეთი. ამასთან, პალატამ დამატებით მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 150-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ სადავო მიწის ნაკვეთის სახელმწიფოს სახელზე რეგისტრაციამ მოაქცია შენობა-ნაგებობები სახელმწიფოს საკუთრებაში და არა - პირიქით, რაც ვერ გამორიცხავს რ. ს-ისათვის სადავო მიწის ნაკვეთის საკუთრებაში გადაცემას, თუ პირი ყველა სხვა პირობას დააკმაყოფილებს.

13. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, კომისიის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა იმის დადასტურება, რომ საკუთრების უფლების ასაღიარებელი მიწის ნაკვეთს განმცხადებელი ფლობდა მხოლოდ 2009 წლიდან. აღნიშნული გარემოების გამოკვლევისას, სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქმეში წარმოდგენილ „აზომვების ჩატარების შესახებ“ 2005 წლის 10 ნოემბრის ხელშეკრულებაზე, 2005 წლის საკადასტრო აზომვითი ნახაზებზე, 2005 და 2014 წლების ორთოფოტოებზე, გლდანი-ნაძალადვის რაიონული სასამართლოს 2002 წლის 12 ივლისის დადგენილებაზე, საქართველოს რესპუბლიკის ავტომფლობელთა ფედერაციის 1998 წლის 18 დეკემბრის განცხადებაზე, საქართველოს ტრანსპორტის ფედერაციის წესდებაზე. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა აპელანტის განმარტებაზეც, რომ საქართველოს სატრანსპორტო ფედერაცია წარმოადგენდა სახელმწიფოს მიერ შექმნილ ორგანიზაციას და შენობა-ნაგებობები, რაც ფედერაციის მფლობელობაში და სარგებლობაში იყო, გამოიყენებოდა სახელმწიფოს მიერ, რამაც ასახვა ჰპოვა საჯარო რეესტრში. პალატამ, ასევე, მიუთითა აპელანტის განმარტებაზე, რომ ფედერაციის საპრეზიდენტო საბჭოს ერთ-ერთ წევრს წარმოადგენდა რ. ს-ი და რომ საბჭოს ნებისმიერ წევრს შესაძლებელია, გაუჩნდეს პრეტენზია მიწის ნაკვეთზე, თუმცა აღნიშნული არ ნიშნავს კანონით გათვალისწინებულ ფლობასა და სარგებლობას. აპელანტი დამატებით მიუთითებდა, რომ 2019 წლის 15 მარტის №39-18 დადგენილებით საკრებულოს მიერ დამტკიცებული დედაქალაქის მიწათსარგებლობის ახალი გენერალური გეგმის თანახმად, სადავო მიწის ნაკვეთი მოქცეულია სარეკრეაციო ზონა 2-ში, რაც წარმოადგენდა აღიარების შემზღუდავ გარემოებას. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, ადმინისტრაციული ორგანოს აღნიშნული განმარტებები და მითითება, რომ რ. ს-ი სადავო ქონებას ფლობს 2009 წლიდან, საჭიროებს გამოკვლევასა და დადასტურებას. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დავის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე გადაწყვეტა.

14. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 23 მაისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულმა თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

15. კასატორი აღნიშნავს, რომ სადავო მიწის ნაკვეთზე განთავსებულია ოთხი შენობა-ნაგებობა, რომლებიც სახელმწიფოს საკუთრებას წარმოადგენს, რაც „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „ლ“ ქვეპუნქტის თანახმად, მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებას გამორიცხავს.

16. საკასაციო საჩივრის თანახმად, რ. ს-ის სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოსათვის გაგზავნილი 2015 წლის 25 ივნისის №53279/05 წერილითა და კომუნალური გადასახდელების ქვითრებით დასტურდება, რომ მოსარჩელე მოთხოვნილ მიწის ნაკვეთს თვითნებურად ფლობს/სარგებლობს 2009 წლიდან. ნაკვეთის ფლობის ფაქტი კი უნდა დასტურდებოდეს „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის ამოქმედებამდე - 2007 წლის 11 ივლისამდე.

17. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორად გაანაწილა მტკიცების ტვირთი, რადგან მოსარჩელე არ არის გათავისუფლებული სარჩელის დასაბუთებისა და შესაბამისი მტკიცებულებების წარდგენის ვალდებულებისგან.

18. საკასაციო საჩივრის ავტორი უსაფუძვლოდ მიიჩნევს დავის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე გადაწყვეტას. კასატორი აღნიშნავს, რომ სადავო აქტის გამოცემისას სრულყოფილად იქნა გამოკვლეული საქმისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები, ხოლო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში არ არის მითითებული, რომელი მტკიცებულებები ან ფაქტები საჭიროებს დამატებით შესწავლასა და შეფასებას.

19. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 23 სექტემბრის განჩინებით ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა მიჩნეული. მხარეებს განემარტათ, რომ საკასაციო საჩივარი არსებითად განხილულ იქნებოდა ზეპირი მოსმენის გარეშე.

II სამოტივაციო ნაწილი:

20. საკასაციო სასამართლო, საქმის მასალებისა და საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლის შედეგად, მიიჩნევს, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახლა განხილვისთვის დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს.

21. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს რ. ს-ისთვის მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის კანონიერება.

22. საკასაციო პალატა მიუთითებს „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონზე, რომელიც თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების ძირითად პირობებს განსაზღვრავს. დასახელებული კანონის მე-2 მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკუთრების უფლების აღიარება არის ფიზიკური ან კერძო სამართლის იურიდიული პირისათვის ან კანონით გათვალისწინებული სხვა ორგანიზებული წარმონაქმნისათვის სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის, მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობით (აშენებული, მშენებარე ან დანგრეული) ან მის გარეშე, ამ კანონითა და საქართველოს მთავრობის შესაბამისი დადგენილებით დამტკიცებული ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესით განსაზღვრული პირობებისა და პროცედურის შესაბამისად, საკუთრებაში სასყიდლიანი ან უსასყიდლო ფორმით გადაცემა. ამასთან, გარდა იმისა, რომ დასახელებული კანონი განსაზღვრავს საკუთრების უფლების აღიარებისათვის აუცილებელ კრიტერიუმებს, კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტში ამომწურავადაა ჩამოთვლილი ისეთი მიწის ნაკვეთები, რომლებიც მათი დანიშნულების, მდებარეობისა თუ სტატუსის გათვალისწინებით, არ ექვემდებარება საკუთრების უფლების აღიარებას. იმავე ნორმის „ლ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად კი, საკუთრების უფლების აღიარებას არ ექვემდებარება სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ობიექტებით დაკავებული მიწის ნაკვეთი, მათ შორის, ის მიწის ნაკვეთი, რომელზე განთავსებული სახელმწიფო ქონებაც „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად არ ექვემდებარება პრივატიზებას. შესაბამისად, ადმინისტრაციულმა ორგანომ საკუთრების უფლების აღიარების თაობაზე განცხადების განხილვისას, პირველ ყოვლისა, უნდა შეისწავლოს, სადავო მიწის ნაკვეთი ექვემდებარება თუ არა აღიარებას, მათ შორის, ორგანომ განსაკუთრებული ყურადღება უნდა გაამახვილოს მიწის ნაკვეთებზე განთავსებულ შენობა-ნაგებობებზე და შეაფასოს, ხომ არ არის ნაგებობა სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ობიექტი.

23. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ობიექტებით დაკავებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების გამორიცხვა მიზნად ისახავს საჯარო ინტერესის დაცვას. „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიღების მიზანი იყო სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის ფონდის ათვისება და მიწის ბაზრის განვითარების ხელშეწყობა. ამრიგად, კანონის მიღებით სახელმწიფოს სურდა, მოეხდინა მიწის ნაკვეთთა განკერძოება, რაც გამოიხატებოდა მიწის ნაკვეთის არა ნებისმიერი პირისთვის, არამედ მფლობელებისთვის/მოსარგებლისთვის გადაცემაში. ამასთან, მიწის ფონდის ათვისებით არ უნდა დაზარალებულიყო სახელმწიფოს უფლებები/ინტერესები და მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებას არ უნდა გამოეწვია სახელმწიფო ობიექტის კერძო პირთათვის საკუთრებაში გადაცემა. გარდა ამისა, ნიშანდობლივია, რომ საკუთრების უფლების აღიარებისას (გარდა ფიზიკური პირის საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავე, თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებისა) კანონმდებელი გადამწყვეტ მნიშვნელობას ანიჭებს ამავე მიწის ნაკვეთზე განმცხადებლის მიერ შენობის განთავსებას, ითვალისწინებს შენობის სახესა და მდგომარეობას. შესაბამისად, განმცხადებელმა უნდა დაადასტუროს, რომ, ერთი მხრივ, ფლობს მიწის ნაკვეთს, ხოლო მეორე მხრივ, განთავსებული აქვს შენობა. თუკი მიწის ნაკვეთზე განთავსებულია არა განმცხადებლის, არამედ სახელმწიფოს შენობა-ნაგებობა, ბუნებრივია, ასეთ მიწის ნაკვეთზე ფიზიკურ პირს საკუთრების უფლების აღიარებიდან გამომდინარე სამართლებრივი პრეტენზიაც ვერ ექნება.

24. აღსანიშნავია, რომ კანონი იყენებს ცნებას - „სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ობიექტი“ და დამატებით არ ახდენს მისი მნიშვნელობის განმარტებას, თუმცა კანონის მიზნებიდან გამომდინარე, საჯარო და კერძო ინტერესთა დაბალანსების გათვალისწინებით, ნაგებობის სახელმწიფოს ობიექტად განხილვისას გადამწყვეტი მნიშვნელობა უნდა მიენიჭოს არა სახელმწიფოს სახელზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის ფაქტს, არამედ - ვის მიერ არის აშენებული შენობა და რა მიზნით. თუკი ნაგებობა იმთავითვე აშენებულია სახელმწიფოს დაკვეთით, სახელმწიფოს ფულადი სახსრებით, ან აშენებულია მესამე პირთა მიერ, თუმცა სახელმწიფოსთვის საკუთრებაში გადაცემის დათქმით, ასეთი ნაგებობები სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებულ ობიექტებად უნდა განვიხილოთ.

25. სადავო შემთხვევაში, რ. ს-ი ითხოვს საკუთრების უფლების აღიარებას თბილისში, ...ის ქ. №39-ში მდებარე მიწის ნაკვეთზე, რომელზეც განთავსებულია 4 შენობა-ნაგებობა. დღეის მდგომარეობით, მიწის ნაკვეთი და დასახელებული შენობები რეგისტრირებულია სახელმწიფოს სახელზე.

26. საქმეზე დადგენილია, რომ შენობა-ნაგებობებს თავდაპირველად ფლობდა საქართველოს ტრანსპორტის ფედერაცია, რომელსაც სახელმწიფომ სადავო მიწის ნაკვეთი დროებით მფლობელობასა და სარგებლობაში გადასცა. ამასთან, ქვედა ინსტანციის სასამართლოთა მიერ არ არის შესწავლილი და გამოკვლეული დასახელებული ფედერაციის შექმნის მიზნები, მისთვის მიწის ნაკვეთის გადაცემის საფუძვლები და პირობები, ნაკვეთზე შენობა-ნაგებობის განთავსების შესაძლებლობის შესახებ ან ნაგებობის სახელმწიფოს საკუთრებაში გადასვლის თაობაზე შეთანხმების არსებობის საკითხები.

27. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ჩამოთვლილი გარემოებების დადგენას არსებითი მნიშვნელობა აქვს დავის სწორად გადაწყვეტისთვის, ვინაიდან მხოლოდ ფედერაციასა და სახელმწიფოს შორის არსებული შეთანხმების დეტალურად შესწავლით არის შესაძლებელი, გაირკვეს ნაგებობების არა მარტო აშენების ფაქტობრივი და სამართლებრივი წინაპირობები, არამედ მათი კონკრეტული სუბიექტისადმი კუთვნილებაც. თუკი ნაგებობები, მიწის ნაკვეთის მფლობელობის ვადის გასვლის შემდეგ, უნდა გადასულიყო სახელმწიფოს საკუთრებაში, ასეთი უძრავი ნივთები, მიუხედავად საკუთრების უფლების რეგისტრაციის თარიღისა, იმთავითვე სახელმწიფოს ობიექტებად უნდა იქნეს განხილული და მათი განკერძოება საკუთრების უფლების აღიარების გზით დაუშვებელია.

28. კასატორი, ასევე, მიუთითებს, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი მდებარეობს სარეკრეაციო ზონაში, რაც გამორიცხავს მასზე საკუთრების უფლების აღიარებას. აღნიშნულ განმარტებასთან დაკავშირებით მნიშვნელოვანია „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ და „ზ“ ქვეპუნქტების დანაწესები, რომლებიც საკუთრების უფლების აღიარებას გამორიცხავენ მიწის ნაკვეთზე არა მისი ზონალური მდებარეობიდან გამომდინარე, არამედ კონკრეტული მიწის ნაკვეთის დანიშნულებისა და ფუნქციის გათვალისწინებით, კერძოდ, საკუთრების უფლების აღიარებას არ ექვემდებარება: რეკრეაციული დანიშნულების პარკი, ტყე-პარკი, სკვერი და სხვა ტერიტორია, გარდა საქართველოს მთავრობის შესაბამისი დადგენილებით განსაზღვრული საქართველოს კურორტების, საკურორტო ადგილების, სამთო-სათხილამურო ცენტრებისა და შავი ზღვის სანაპიროს სარეკრეაციო ტერიტორიის სტატუსის მქონე ტერიტორიებისა; საზოგადოებრივი სარგებლობის მიწის ნაკვეთი (მოედანი, ქუჩა, გასასვლელი, გზა, ტროტუარი, სანაპირო), დასასვენებელი ადგილი (პარკი, ტყე-პარკი, სკვერი, ხეივანი), დენდროლოგიური პარკი და ბოტანიკური ბაღი.

29. განსახილველ შემთხვევაში, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის 2015 წლის წერილით დგინდება, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი, დედაქალაქის პერსპექტიული განვითარების გენერალური გეგმის მიხედვით, მოქცეულია სარეკრეაციო ზონასა (რზ-2) და საზოგადოებრივ-საქმიან ზონაში (სსზ-2). ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2016 წლის 24 მაისის №14-39 დადგენილებით დამტკიცებული „ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიების გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების წესების“ მე-15 მუხლის მე-5 პუნქტის „დ“ და „ს“ ქვეპუნქტების შესაბამისად კი, სარეკრეაციო ზონა 2 (რზ-2) არის სარეკრეაციო ქვეზონა, რომელიც მოიცავს თბილისის განაშენიანებული ტერიტორიების საზღვრებში არსებულ/დაგეგმილ გამწვანებულ ტერიტორიებს: პარკს, ღია სათამაშო მოედნებს და მსგავსი ტიპის სხვა ტერიტორიებს; ხოლო საზოგადოებრივ-საქმიანი ზონა 2 (სსზ-2) არის მაღალი ინტენსივობის შერეული საზოგადოებრივ-საქმიანი ქვეზონა, რომელიც მოიცავს საქალაქო განაშენიანებული ტერიტორიების საზღვრებში არსებულ/დაგეგმილ საზოგადოებრივი გამოყენების (და მის დამხმარე) ტერიტორიებს. შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გამოსაკვლევი და შესაფასებელია, სადავო ტერიტორია, მისი მდებარეობიდან გამომდინარე, შესაძლებელია თუ არა, დაექვემდებაროს აღიარებას.

30. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ზემოთ მითითებული საკითხების გამოკვლევის შემდეგ, თუკი დადასტურდება, რომ მიწის ნაკვეთი ექვემდებარება აღიარებას, შესასწავლია, კონკრეტულად მოსარჩელე რამდენად აკმაყოფილებს კანონის მოთხოვნებს, კერძოდ, „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, თვითნებურად დაკავებული მიწის ერთ-ერთ სახეს წარმოადგენს ამ კანონის ამოქმედებამდე ფიზიკური პირის მიერ თვითნებურად დაკავებული სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, რომელზედაც განთავსებულია საცხოვრებელი სახლი (აშენებული, მშენებარე ან დანგრეული) ან არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობა (აშენებული, მშენებარე ან დანგრეული). ამრიგად, მიწის ნაკვეთის თვითნებურად დაკავების ფაქტიდან გამომდინარე საკუთრების უფლების აღიარებისათვის დაინტერესებულმა პირმა უნდა დაადასტუროს, რომ დასახელებული კანონის ამოქმედებამდე - 2007 წლის 11 ივლისამდე ფლობდა და სარგებლობდა მიწის ნაკვეთით, რომელზეც განთავსებულია შენობა-ნაგებობა. მხოლოდ მითითებული კანონის ამოქმედებამდე წარმოშობილი ფაქტის დადასტურება შეიძლება გახდეს კომისიის მიერ საკუთრების უფლების აღიარების წინაპირობა. საყურადღებოა, რომ რ. ს-ის მოთხოვნის საფუძვლიანობის შესამოწმებლად, ასევე, მნიშვნელოვანია სახელმწიფოსა და ფედერაციას შორის არსებული სამართალურთიერთობის შესწავლა, ვინაიდან თუკი დადასტურდა, რომ ობიექტები არ გადადიოდა სახელმწიფოს საკუთრებაში, მაშინ გამოსაკვლევია, ხომ არ წარმოადგენდა ნაგებობები ფედერაციის საკუთრებას და რამდენად აქვს მოსარჩელეს სადავო უძრავ ქონებასთან იმგვარი კავშირი (ფლობის, სარგებლობის, შენობის აშენების თვალსაზრისით), რაც საკუთრების უფლების აღიარების საფუძველი შეიძლება გახდეს.

31. ვინაიდან ზემოაღნიშნული საკითხები არ არის გამოკვლეული და შეფასებული სააპელაციო პალატის მიერ, საკითხის სწორად გადასაწყვეტად კი საქმეზე დამატებით შესასწავლი და დასადგენია ფაქტობრივი გარემოებები, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არსებობს სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინების, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე¹“ ქვეპუნქტის თანახმად, გაუქმების საფუძველი და საქმე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლიდან გამომდინარე, ხელახლა განხილვისათვის უნდა დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს.

III სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 23 მაისის განჩინება და საქმე ხელახლა განხილვისთვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. სასამართლო ხარჯები განაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას;

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ა. წულაძე

მოსამართლეები: მ. ვაჩაძე

ქ. ცინცაძე